{"id":75912,"date":"2020-02-02T17:09:26","date_gmt":"2020-02-02T15:09:26","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=75912"},"modified":"2020-01-29T13:01:55","modified_gmt":"2020-01-29T11:01:55","slug":"01-05-48","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=75912","title":{"rendered":"HISTORIA JAKO KSI\u0118GOWO\u015a\u0106 KREATYWNA"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>HISTORIA JAKO KSI\u0118GOWO\u015a\u0106 KREATYWNA<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

JOANNA TOKARSKA-BAKIR<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Anty\u017cydowski plakat propagandowy z czas\u00f3w wojny polsko-bolszewickiej w latach 1919-1921. Muzeum Niepodleg\u0142o\u015bci w Warszawie, nr inw. MN-Pl.2011<\/em><\/span><\/p>\n

Polityka historyczna przypomina ksi\u0119gowo\u015b\u0107 kreatywn\u0105: jest z ni\u0105 nawet wygodnie, ale w ko\u0144cu przychodzi bankructwo. My\u015bl\u0119 o tym, gdy czytam tekst Paw\u0142a Machcewicza na temat \u201eZ\u0142otych \u017cniw\u201d Jana Tomasza Grossa<\/strong><\/p>\n

Profesor Machcewicz, jeden z akuszer\u00f3w polskiej polityki historycznej w wersji light<\/em>, zarzuca Grossowi<\/a><\/strong><\/span>, \u017ce jest historykiem zaanga\u017cowanym. Jego \u201esolidarno\u015b\u0107 z ofiarami zag\u0142ady\u201d, pisze, niewiele r\u00f3\u017cni si\u0119 od innego zaanga\u017cowania, kt\u00f3rego \u201emamy w Polsce zbyt wiele\u201d \u2013 od \u201esolidarno\u015bci z ofiarami komunistycznej dyktatury\u201d. R\u00f3\u017cni si\u0119 natomiast ca\u0142kowicie od postawy Paw\u0142a Machcewicza, kt\u00f3ry \u017cadnym zaanga\u017cowaniem nigdy si\u0119 nie splami\u0142.<\/span><\/p>\n

Jest pewn\u0105 sztuk\u0105 tak uprawia\u0107 polityk\u0119 historyczn\u0105, aby samemu o tym nie wiedzie\u0107. Ale czy warto? I czy mo\u017cna mie\u0107 nadziej\u0119, \u017ce nikt si\u0119 na tym nie pozna?<\/span><\/p>\n

W roku 2006, wsp\u00f3lnie z profesorem Machcewiczem, uczestniczy\u0142am w zorganizowanej przez  \u201eWi\u0119\u017a\u201d dyskusji zatytu\u0142owanej \u201eDlaczego nie pami\u0119tamy naszych bohater\u00f3w\u201d. Chodzi\u0142o o zapominanie Sprawiedliwych. Pawe\u0142 Machcewicz tak wtedy obja\u015bnia\u0142 przyczyny narodowej amnezji: \u201ePami\u0119\u0107 o bohaterach by\u0142a s\u0142abo obecna w naszym \u017cyciu publicznym, gdy\u017c wsp\u00f3lnota pa\u0144stwowa, kt\u00f3r\u0105 na nowo wznosili\u015bmy, nie by\u0142a budowana na fundamencie symboli, warto\u015bci czy wzor\u00f3w historycznych. Tworzono j\u0105 na gruncie dosy\u0107 w\u0105sko rozumianego modelu liberalnego, wok\u00f3\u0142 procedur politycznych i ekonomicznych, w zwi\u0105zku z tym zabrak\u0142o miejsca dla \u015bwiadomie podtrzymywanej pami\u0119ci\u201d. I wskazywa\u0142 lekarstwo: \u201eMusimy tworzy\u0107 wyobra\u017cenia, kt\u00f3re b\u0119dziemy przekazywa\u0107 m\u0142odszym pokoleniom. One te\u017c mog\u0105 znale\u017a\u0107 si\u0119 kiedy\u015b w momencie pr\u00f3by. Bohaterowie mog\u0105 by\u0107 wtedy moraln\u0105 busol\u0105. I nie musi si\u0119 to wi\u0105za\u0107 z \u017cadn\u0105 pr\u00f3b\u0105 politycznej czy ideologicznej instrumentalizacji\u201d.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Machcewicz nie m\u00f3wi\u0142: napiszmy prawd\u0119 o przesz\u0142o\u015bci, ludzie sami si\u0119 z tej przesz\u0142o\u015bci wyzwol\u0105. M\u00f3wi\u0142: wyzwoli\u0107 ludzi musimy my, wychowawcy narodu<\/strong>. Charakterystyczne, \u017ce i wtedy, i dzisiaj profesor Machcewicz uparcie nie docenia\u0142 swoich wychowank\u00f3w. Badania podr\u0119cznik\u00f3w historii (zob. raport opracowany w roku 1997 przez prof. Jerzego Tomaszewskiego, Feliksa Tycha i Hann\u0119 W\u0119grzynek) wykazuj\u0105, \u017ce spo\u0142eczne pogl\u0105dy do\u015b\u0107 wiernie odzwierciedlaj\u0105 to, czego uczymy si\u0119 w szkole. Czy wi\u0119c zamiast skupia\u0107 si\u0119 na \u201ewychowywaniu\u201d, nie nale\u017ca\u0142oby po prostu zadba\u0107 o jako\u015b\u0107 owych podr\u0119cznik\u00f3w? A tak\u017ce zagospodarowa\u0107 bia\u0142e plamy, o kt\u00f3rych na przyk\u0142ad Andrzej Friszke tak pisa\u0142 w 1999 roku: \u201echyba nikt nie podj\u0105\u0142 tematu bierno\u015bci wi\u0119kszo\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa [wobec zag\u0142ady \u017byd\u00f3w] oraz przyczyn tego stanu rzeczy\u201d[1]. Z artyku\u0142u o \u201eZ\u0142otych \u017cniwach\u201d wynika, \u017ce z perypetii wychowania \u00e0 la<\/em> IPN Pawe\u0142 Machcewicz nie wyci\u0105gn\u0105\u0142 jakich\u015b specjalnych wniosk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W \u201eCzarnym polonezie\u201d Kazimierza Wierzy\u0144skiego (1968) znajduj\u0105 si\u0119 s\u0142owa: \u201ePodnie\u015bli\u015bmy \u015bluzy\/ Chlusn\u0119\u0142o narodem\u201d. Pasuj\u0105 do tego, co rozla\u0142o si\u0119 w poczcie wydawnictwa Znak po zaanonsowaniu ksi\u0105\u017cki Gross\u00f3w. <\/em>Korespondencja ta stanowi wymarzony materia\u0142 do bada\u0144 etnograficznych. Jego analiza dowodzi, jakich spustosze\u0144 w umys\u0142ach ludzi dokona\u0142a polityka historyczna.<\/span><\/p>\n

Czego domagaj\u0105 si\u0119 od Grossa jego oburzeni korespondenci? Pomijaj\u0105c gro\u017aby karalne, zasadniczo domagaj\u0105 si\u0119, aby napisa\u0142 to, do czego zostali przyzwyczajeni. A do czego zostali przyzwyczajeni? Oddaj\u0119 g\u0142os Machcewiczowi: do \u201euwzgl\u0119dniania wojennego i okupacyjnego kontekstu\u201d, \u201ewojennej demoralizacji, rozpadu porz\u0105dku spo\u0142ecznego i norm moralnych, polityki okupant\u00f3w promuj\u0105cych okre\u015blone zachowania\u201d. Do \u201euwzgl\u0119dniania […] radykalnej dewaluacji ludzkiego \u017cycia, oswojenia si\u0119 z przemoc\u0105 i \u015bmierci\u0105 \u2013 niemo\u017cliwych w og\u00f3le do ogarni\u0119cia z naszej wsp\u00f3\u0142czesnej, pokojowej perspektywy\u201d. Bowiem \u201ekoncentrowanie si\u0119 na chciwo\u015bci czy na antysemityzmie […] zanadto zuba\u017ca obraz\u201d.<\/span><\/p>\n

Jaki jest ten obraz, je\u015bli wolno spyta\u0107? Jest to \u201eobraz prawdziwy\u201d, veroicon<\/em>, raz na zawsze przez naszych historyk\u00f3w opisany (ikony si\u0119 \u201episze\u201d)<\/strong>. Jest prawdziwy, bo heroiczny, i heroiczny, bo prawdziwy. Jest to historia \u201eRzeczpospolitej jednego narodu\u201d (okre\u015blenie Anny Zawadzkiej), w obr\u0119bie kt\u00f3rej nie ma miejsca na jakie\u015b obce, subiektywne, emocjonalne lub moralne g\u0142osy. Je\u015bli kto\u015b jest historykiem, twierdzi Machcewicz, to nie moralizuje, co stanowi przejrzyst\u0105 aluzj\u0119 do idea\u0142u nauki wolnej od warto\u015bciowania.<\/span><\/p>\n

Wprawdzie dyskusja na ten temat pasuje raczej do epoki Comte\u2018a i Spencera, ale z niej te\u017c mo\u017cna wyci\u0105gn\u0105\u0107 jaki\u015b po\u017cytek. Dowodzi bowiem, jak zap\u00f3\u017anion\u0105, prawdziwie XIX-wieczn\u0105 dziedzin\u0105 jest historia, kt\u00f3r\u0105 uprawia Pawe\u0142 Machcewicz. Profesor nie jest wprawdzie, jak Jan Gross, socjologiem, ale powinien zajrze\u0107 do \u201eIdeologii i utiopii\u201d <\/em>Karla Mannheima (1929). By\u0142by wtedy ostro\u017cniejszy w zarzucaniu innym zaanga\u017cowania. Nie jest te\u017c wprawdzie filozofem, ale m\u00f3g\u0142by si\u0119gn\u0105\u0107 do \u201ePrawdy i metody\u201d Hansa Georga Gadamera (1960). Jest tam ca\u0142y du\u017cy rozdzia\u0142 o historyzmie, po jego lekturze mia\u0142by mo\u017ce wi\u0119cej umiaru w wyborze poznawczych idea\u0142\u00f3w. Dlaczego jednak wybitny polski historyk raczej tam nie zajrzy? Bo czuje, \u017ce w\u0142a\u015bnie nie czytaj\u0105c<\/em> Mannheima i Gadamera w Polsce wypadnie lepiej. W\u0142a\u015bnie jako \u201eniezaanga\u017cowany polityk historyczny\u201d najlepiej obroni stawk\u0119, kt\u00f3r\u0105 obstawia. A jest ni\u0105 wizja historii Polski w Muzeum II Wojny \u015awiatowej, kt\u00f3rego jest dyrektorem. Dla opowie\u015bci takich jak ta o Jedwabnem, Kielcach i W\u00f3lce Okr\u0105glik k\/Treblinki zarezerwuje si\u0119 tam co najwy\u017cej jak\u0105\u015b boczn\u0105 salk\u0119. Gdyby by\u0142o inaczej, czy\u017c warto by\u0142oby w og\u00f3le takie muzeum budowa\u0107?<\/span><\/p>\n

W ksi\u0105\u017cce \u201eBohater, spisek, \u015bmier\u0107\u201d Maria Janion cytuje Icchoka Baszewisa Singera: \u201e\u017bydzi i Polacy \u017cyli razem 800 lat, ale si\u0119 nie z\u017cyli\u201d. Singer uwydatnia\u0142 w ten spos\u00f3b \u201eobco\u015b\u0107 oddzielaj\u0105c\u0105 dwa narody, brak wsp\u00f3lnej historii\u201d. Ca\u0142a ksi\u0105\u017cka Janion po\u015bwi\u0119cona jest wyk\u0142adowi tezy, \u017ce warunkiem znalezienia si\u0119 w polskiej historii jest akceptacja dyskursu heroicznego, w kt\u00f3rym tak czy owak \u201ewychodzi na nasze\u201d. Ale jak w taki dyskurs wpisa\u0107 opowie\u015bci o tym, jak stra\u017cacy poluj\u0105 na \u017byd\u00f3w? Albo o wyrywaniu z\u0119b\u00f3w trupom? W\u0142a\u015bnie dlatego, a nie z powodu wyimaginowanych b\u0142\u0119d\u00f3w metodologicznych, prof. Machcewicz nie mo\u017ce zaakceptowa\u0107 pisarstwa Jana Tomasza Grossa.<\/span><\/p>\n

Jego tekst o \u201eZ\u0142otych \u017cniwach\u201d, poza tym, \u017ce upolityczniony, jest przede wszystkim wewn\u0119trznie sprzeczny<\/strong>. Machcewicz zarzuca Grossowi, \u017ce w swoich ksi\u0105\u017ckach \u201eniemal ca\u0142kowicie pomija okupacyjny i wojenny kontekst\u201d, po czym przytacza cytaty z \u201eZamojszczyzny\u201d Zygmunta Klukowskiego, na kt\u00f3r\u0105 \u201eGross w swoich ksi\u0105\u017ckach ch\u0119tnie si\u0119 powo\u0142uje\u201d. Gross nie robi tego chyba po to, by zaciemni\u0107 \u201eokupacyjny i wojenny kontekst\u201d? Machcewicz zarzuca mu wyb\u00f3r innych cytat\u00f3w ni\u017c nale\u017cy. C\u00f3\u017c, dowodzi to tylko, jak bardzo profesorowie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 pojmowaniem s\u0142owa \u201ekontekst\u201d. Celem ka\u017cdego cytatu z Klukowskiego, kt\u00f3ry przywo\u0142uje Machcewicz, jest absolucja, takie czy inne usprawiedliwienie makabry. St\u0105d powracaj\u0105ce w jego artykule zwroty: \u201enie powinno budzi\u0107 zaskoczenia\u201d, \u201enic nowego\u201d, \u201ebez tego nie mamy szans ich zrozumie\u0107\u201d. Tam, gdzie Machcewicz ju\u017c wszystko zrozumia\u0142, Gross umie stawia\u0107 nowe pytania.<\/span><\/p>\n

Skoro jeste\u015bmy przy Klukowskim. Machcewicz zarzuca autorowi \u201e\u017bniw\u201d, \u017ce \u201ekorzysta z pierwszego okrojonego wydania [\u201eZamojszczyzny\u201d Klukowskiego] z 1958 roku\u201d. Warto zatem  przypomnie\u0107, \u017ce wydanie z roku 2008, kt\u00f3re zaleca on Grossowi, zosta\u0142o okrojone w\u0142a\u015bnie w partiach dotycz\u0105cych okupacji, dost\u0119pnych w wersji pe\u0142niejszej w inkryminowanym wydaniu sprzed pi\u0119ciu dekad. W najnowszym rozszerzono tylko cz\u0119\u015b\u0107 powojenn\u0105, dotycz\u0105c\u0105 \u201eofiar komunistycznej dyktatury\u201d.<\/span><\/p>\n

Machcewicz pisze, \u017ce autor \u201e\u017bniw\u201d nie uwzgl\u0119dnia \u201ewojennej demoralizacji, rozpadu porz\u0105dku spo\u0142ecznego i norm moralnych, polityki okupant\u00f3w promuj\u0105cych okre\u015blone zachowania\u201d. Ale\u017c Gross w\u0142a\u015bnie pisze o demoralizacji, problem w tym, \u017ce interpretuje j\u0105 w nieco mniej wygodny spos\u00f3b! Po pierwsze, we wszystkich swoich ksi\u0105\u017ckach pyta, czy rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 ona dopiero wraz z rozpocz\u0119ciem wojny, i jak w kontek\u015bcie okupacyjnym funkcjonowa\u0142 przedwojenny polski antysemityzm. Po drugie, zastanawia si\u0119 nad tym, jak to jest, \u017ce jedni byli zdemoralizowani, drudzy za\u015b nie, i nie daje sobie zamkn\u0105\u0107 ust zakl\u0119ciem \u017ce \u201eSprawiedliwi\u201d to \u015bwi\u0119ci, a \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 \u2013 wiadomo \u2013 tajemnica. O ile przypadki zabijania i rabowania \u017byd\u00f3w marny historyk skomentuje westchnieniem: \u201etaka jest natura ludzka\u201d, dobry historyk zapyta, czyja to konkretnie \u201enatura\u201d i zajmie si\u0119 jej spo\u0142ecznym uwarunkowaniem. Zapyta na przyk\u0142ad, jak to czyni Jan Tomasz Gross, jak by\u0142o mo\u017cliwe, \u017ce demoralizacja w stosunku do \u017byd\u00f3w dawa\u0142a si\u0119 pogodzi\u0107 z w miar\u0119 sprawnym funkcjonowaniem \u201eetnicznie polskich\u201d patriotycznych lojalno\u015bci. Spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re funkcjonuje w obu tych trybach jednocze\u015bnie, nie mo\u017cna nazwa\u0107 anomijnym [anomia \u2013 rozpad wi\u0119zi spo\u0142ecznej; przyp. red.]. Jakie wi\u0119c naprawd\u0119 to by\u0142o spo\u0142ecze\u0144stwo?<\/span><\/p>\n

Wi\u0105\u017ce si\u0119 to z kolejnym zarzutem, kt\u00f3ry Pawe\u0142 Machcewicz stawia Janowi Grossowi. Ma mu za z\u0142e, \u017ce w \u201eZ\u0142otych \u017cniwach\u201d nie wspomina o podlaskiej wiosce Mulawicze, kt\u00f3ra w czasie wojny zbiorowo przechowa\u0142a \u017cydowskiego ch\u0142opca<\/strong> (pisa\u0142a o tym Alina Ca\u0142a w \u201eWizerunku \u017byda w polskiej kulturze ludowej\u201d, 1988). Wprawdzie Gross pami\u0119ta\u0142 o tej wiosce w \u201eStrachu\u201d, ale to jak wida\u0107 nie wystarczy. Tak si\u0119 sk\u0142ada, \u017ce na przyk\u0142adzie Kielecczyny szczeg\u00f3\u0142owo bada\u0142am kolektywny aspekt ukrywania \u017byd\u00f3w w czasie okupacji (JTB, \u201eSprawiedliwi niesprawiedliwi, niesprawiedliwi sprawiedliwi\u201d, \u201eZag\u0142ada \u017byd\u00f3w\u201c, t. 4: 2008). Studiowa\u0142am go na dw\u00f3ch typach \u017ar\u00f3de\u0142: we wsp\u00f3\u0142czesnych wywiadach etnograficznych z okolic Sandomierza i w materiale kilkuset relacji w archiwum \u017bydowskiego Instytutu Historycznego, sk\u0142adanych przez ocala\u0142ych \u017byd\u00f3w tu\u017c po wojnie. Przypadek, by ca\u0142a wioska wiedzia\u0142a o ukrywanym i by nikt go nie wyda\u0142, na czterysta wsp\u00f3\u0142czesnych wywiad\u00f3w zosta\u0142 wspomniany tylko raz<\/em> (dr Olga Lilientalowa z Motycza ko\u0142o Gorzyc). Natomiast spo\u015br\u00f3d kilkuset tu\u017cpowojennych relacji \u017cydowskich, ani jedna<\/em> nie wzmiankuje o podobnym wydarzeniu; dodajmy do tego milczenie tych, kt\u00f3rzy nie mogli z\u0142o\u017cy\u0107 relacji. Sugeruj\u0105c, \u017ce sakramentalny wyj\u0105tek musi pojawi\u0107 si\u0119 tak\u017ce w kolejnym eseju Grossa, Pawe\u0142 Machcewicz deklaruje si\u0119 jako zwolennik historii \u017cyczeniowej. \u0179r\u00f3de\u0142 o kolektywnej<\/em> wiejskiej pomocy \u017bydom tymczasem brak. O tym, \u017ce powinni\u015bmy si\u0119 by\u0107 mo\u017ce przygotowa\u0107 na ich powstawanie m\u00f3wi Zbigniew Romaniuk,  nauczyciel-spo\u0142ecznik z Bra\u0144ska: \u201eJeszcze w latach 90. ludzie nie chwalili si\u0119 tym, \u017ce zostali uhonorowani tytu\u0142em Sprawiedliwych w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata. Potem wr\u0119cz przeciwnie. Zg\u0142asza\u0142o si\u0119 do mnie wiele os\u00f3b, zapewniaj\u0105c, \u017ce te\u017c pomagali \u017bydom. Tylko \u017ce nie by\u0142o jak tego sprawdzi\u0107\u201d.<\/span><\/p>\n

Wpisywanie zbiorowej demoralizacji w \u201eabsolwuj\u0105cy kontekst\u201d to zjawisko wykraczaj\u0105ce poza artyku\u0142 Machcewicza. W dyskusji o \u201eZ\u0142otych \u017cniwach\u201d raz po raz powraca w\u0105tek przera\u017caj\u0105cych zachowa\u0144 ch\u0142op\u00f3w, owej \u201eprowincji noc\u201d, by pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 genialnym skr\u00f3tem z publikacji Centrum Bada\u0144 nad Zag\u0142ad\u0105 \u017byd\u00f3w. Zwracam uwag\u0119 na ten w\u0105tek, bo jako etnografka dostrzegam w nim ryzykowny moment rozmowy. Ch\u0142opstwo j\u0105drem ciemno\u015bci narodu polskiego? To by\u0142oby za proste niestety. \u0141ukasz Bagsik, autor projektu \u201eMacewy codziennego u\u017cytku\u201d, napi\u0119tnowa\u0142 podobn\u0105 manipulacj\u0119 ironicznym has\u0142em: \u201eWie\u015b to Jedwabne, miasto to \u017begota!\u201d. Wiejskie horrory, o kt\u00f3rych pisze Jan Gross i liczni inni autorzy, nie dadz\u0105 si\u0119 wyja\u015bni\u0107 tak \u0142atwo, jak chcieliby niekt\u00f3rzy interpretatorzy. \u201eCh\u0142opstwo by\u0142o bardzo s\u0142abo przygotowane, by odnale\u017a\u0107 si\u0119 w wojennej rzeczywisto\u015bci\u201d \u2013 u\u017cala si\u0119 dyrektor Znaku, red. Danuta Sk\u00f3ra. Skoro tak, jak wyt\u0142umaczy\u0107 przygotowanie ch\u0142opa J\u00f3zefa Biesiady, kt\u00f3re poznajemy z relacji Dawida Nassana?<\/span><\/p>\n

\u201eB\u0142aga\u0142em go \u2013 opowiada Nassan o pierwszym spotkaniu ze swoim wybawc\u0105, J\u00f3zefem Biesiad\u0105 \u2013 je\u015bli wierzy, \u017ce jest B\u00f3g na niebie, by mi da\u0142 jak\u0105 star\u0105 odzie\u017c, a ja mu wynagrodz\u0119 strat\u0119. Odpowiedzia\u0142, \u017ce nie mo\u017ce mi da\u0107 odzie\u017cy, bo nie ma, ale \u017ce si\u0119 postara, i radzi\u0142 mi, bym si\u0119 tymczasem zatrzyma\u0142 dzie\u0144 u niego. I da\u0142 mi podarte spodnie, bym je tymczasem w\u0142o\u017cy\u0142 na siebie. Da\u0142 mi do miednicy wod\u0119 i naciera\u0142 je [nogi], bo by\u0142y z mrozu ca\u0142kiem zbiela\u0142e […] Wprowadzi\u0142 mnie do obory i trzyma\u0142 mnie 8 dni, ale by\u0142 za biedny, by mi si\u0119 wystara\u0107 o jak\u0105\u015b odzie\u017c. \u017bona gospodarza posz\u0142a do swojej matki i opowiedzia\u0142a jej o wszystkim, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce nie mo\u017ce patrze\u0107 na moj\u0105 n\u0119dz\u0119, a nie mo\u017ce mi pom\u00f3c, i prosi\u0142a j\u0105, by poszuka\u0142a jakich\u015b but\u00f3w i odzie\u017cy dla mnie, bo nie mog\u0105 mnie pu\u015bci\u0107 tak w \u015bwiat. Matka da\u0142a jej par\u0119 drewniak\u00f3w, ale marynarki nie by\u0142o. A tu codziennie by\u0142y zawieje i coraz zimniej. Po tygodniu gospodyni [tj. matka] przysz\u0142a i b\u0142aga\u0142a zi\u0119cia, by mi da\u0142 swoje ubranie, byle bym poszed\u0142, bo na Brzoz\u00f3wce zabito u nich \u017byd\u00f3wk\u0119 […]. M\u00f3j gospodarz, J\u00f3zef Biesiada (prosi, by nie ujawnia\u0107 jego nazwiska) przyrzek\u0142, \u017ce mnie wydali. Po jej odej\u015bciu kl\u0119kn\u0105\u0142 przed \u017con\u0105 i b\u0142aga\u0142, by mu pozwoli\u0142a mnie przetrzyma\u0107. T\u0142umaczy\u0142 jej, \u017ce to chyba cud, \u017ce mnie B\u00f3g uratowa\u0142 z cmentarza spo\u015br\u00f3d kat\u00f3w i \u017ce w tym chyba wola Bo\u017ca. Ca\u0142\u0105 niemal noc rozmawiali o tym. \u017bona mu t\u0142umaczy\u0142a, \u017ce nara\u017ca ich oboje i czworo dzieci, p\u0142aka\u0142a i m\u00f3wi\u0142a, \u017ce si\u0119 boi, ale on zapewnia\u0142, \u017ce mnie dobrze ukryje pod ziemi\u0105, i \u017ce wojna nied\u0142ugo potrwa. Wreszcie uda\u0142o mu si\u0119 uprosi\u0107 \u017con\u0119, zaprowadzi\u0142 mnie do stodo\u0142y i przy niedzieli [pomimo niedzieli] wyci\u0105gn\u0105\u0142 s\u0142om\u0119 i zacz\u0105\u0142 kopa\u0107 kryj\u00f3wk\u0119 w ziemi, do kt\u00f3rej si\u0119 zmie\u015bci\u0142em w pozycji le\u017c\u0105cej. Nie \u017c\u0105da\u0142 ode mnie grosza i powiedzia\u0142, \u017ce po\u015bwi\u0119ca swoje \u017cycie za \u0141ask\u0119 Bo\u017c\u0105. I tylko, \u017ce je\u017celi b\u0119d\u0119 m\u00f3g\u0142, to mu si\u0119 odp\u0142ac\u0119. Tak prze\u017cy\u0142em u niego 27 miesi\u0119cy le\u017c\u0105c w tej jamie i tylko czasem wychodzi\u0142em dla za\u0142atwienia naturalnej potrzeby. […] Marz\u0142em w zimie, koszula zgni\u0142a na mnie, wszy mnie zjad\u0142y, a oni nie mieli sami nic, w co by mnie przyodzia\u0107. Ale dzielili si\u0119 ze mn\u0105 czym mogli, i co sami mieli, a bieda by\u0142a u nich, zw\u0142aszcza na przedn\u00f3wku. Czasami J\u00f3zef przynosi\u0142 mi gor\u0105c\u0105 wod\u0119 w zimie, bym si\u0119 ogrza\u0142, gdy kupi\u0142 5 kg li\u015bci machorki skr\u0119ca\u0142 mi papierosa. Gdy przysz\u0142a Armia Czerwona nie mog\u0142em chodzi\u0107 o w\u0142asnych si\u0142ach, nogi by\u0142y znieczulone, zmartwia\u0142e. M\u00f3j gospodarz zawsze mawia\u0142: \u00ab\u017bydzi byli i b\u0119d\u0105\u00bb, i tryumfowa\u0142\u201d.[2]<\/span><\/p>\n

W \u0142\u0105czeniu demoralizacji z pochodzeniem i bied\u0105, w rozumowaniu \u201ejest biedny, ergo<\/em> kradnie i zabija\u201d, kryje si\u0119 nieopisana pogarda. Najlepiej skomentowa\u0142 j\u0105 filozof francuski, Andr\u00e9 Glucksman: \u201eMa\u0142o \u017ce t\u0142umaczenie jest g\u0142upie, to jeszcze podobna g\u0142upota sprowadza okrucie\u0144stwo do powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cego pseudoprawa (prawdy)\u201d. Zbrodniarze czasem rodz\u0105 si\u0119 w biedzie, ale nie wszyscy biedni s\u0105 zbrodniarzami. Musimy poszukiwa\u0107 innych wyja\u015bnie\u0144.<\/span><\/p>\n

\u201eW chwili obecnej\u201d, twierdzi profesor Machcewicz, \u201enie ma ju\u017c \u017cadnych tabu, w badaniach naukowych i debacie publicznej poruszane s\u0105 bez \u017cadnych ogranicze\u0144 najbardziej drastyczne i najciemniejsze karty polskiej historii\u201d. Czy\u017cby? \u2013 nasuwa si\u0119 pytanie<\/strong>. Bo skoro ju\u017c w Polsce nie ma \u017cadnych tabu, jak wyt\u0142umaczy\u0107 zablokowane skrzynki wydawcy? Jak poj\u0105\u0107 pohukiwanie pos\u0142a Jaros\u0142awa Gowina na antypolsko\u015b\u0107 Grossa i nawo\u0142ywanie do bojkotu wydawnictwa przez Jana \u017baryna z IPN w wywiadzie dla \u201eSuper Expressu\u201d? Jak wyt\u0142umaczy\u0107, \u017ce dopiero po publikacji \u201e\u017bniw\u201d IPN powraca do \u015bledztwa w sprawie trwaj\u0105cych miesi\u0105cami gwa\u0142t\u00f3w na \u017byd\u00f3wkach w Gniewczynie ko\u0142o \u0141a\u0144cuta? \u201eNikomu spo\u015br\u00f3d tysi\u0119cy wiedz\u0105cych nie zale\u017ca\u0142o, \u017ceby wiedz\u0119 prywatn\u0105 do kanon\u00f3w wiedzy publicznej wprowadzi\u0107\u201d \u2013 napisa\u0142 Jerzy Jedlicki po publikacji \u201eS\u0105siad\u00f3w\u201d. Czy zdanie to nie odnosi si\u0119 te\u017c do reali\u00f3w \u201eZ\u0142otych \u017cniw\u201d? Smutne, \u017ce Pawe\u0142 Machcewicz, muzealnik i wychowawca, nie docenia w\u0142asnego wk\u0142adu w zjawisko opisywane przez prof. Jedlickiego.<\/span><\/p>\n

Nie ma wiedzy o przesz\u0142o\u015bci bez historyk\u00f3w. Niezmiernie wa\u017cne jest jednak, by opr\u00f3cz \u201etechniki historii\u201d dysponowali te\u017c oni pewn\u0105 humanistyczn\u0105 formacj\u0105. Powinni czyta\u0107 i uczy\u0107  si\u0119 od \u201eniehistoryk\u00f3w\u201d \u2013 Stanis\u0142awa Ossowskiego, Kazimierza Wyki, Jana B\u0142o\u0144skiego, Jana Tomasza Grossa. Powtarzaj\u0105c pytanie Marii Janion: \u201eCzy b\u0119dziesz wiedzia\u0142, co prze\u017cy\u0142e\u015b\u201d?<\/span><\/p>\n

\n

[1]<\/strong> Zob. \u201e\u017bydzi w szkolnych podr\u0119cznikach\u201d, w: Adam Michnik, \u201ePrzeciw antysemityzmowi\u201d, t. 3, dz. cyt., s. 764.<\/em><\/span>
\n[2]<\/strong> Archiwum \u017bIH, sygn. 301\/3262, relacja z\u0142o\u017cona 25\/6\/1947 w \u017bydowskiej Komisji Historycznej w Krakowie. Przypadek opisa\u0142am w tek\u015bcie \u201eSprawiedliwi niesprawiedliwi, niesprawiedliwi sprawiedliwi\u201d, dz. cyt.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

HISTORIA JAKO KSI\u0118GOWO\u015a\u0106 KREATYWNA JOANNA TOKARSKA-BAKIR Anty\u017cydowski plakat propagandowy z czas\u00f3w wojny polsko-bolszewickiej w latach 1919-1921. Muzeum Niepodleg\u0142o\u015bci w Warszawie, nr inw. MN-Pl.2011 Polityka historyczna przypomina ksi\u0119gowo\u015b\u0107 kreatywn\u0105: jest z ni\u0105 nawet wygodnie, ale w ko\u0144cu przychodzi bankructwo. My\u015bl\u0119 o tym, gdy czytam tekst Paw\u0142a Machcewicza na temat \u201eZ\u0142otych \u017cniw\u201d Jana Tomasza Grossa Profesor Machcewicz, jeden z akuszer\u00f3w polskiej […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75912"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=75912"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75912\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":75922,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75912\/revisions\/75922"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=75912"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=75912"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=75912"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}