{"id":76177,"date":"2020-02-13T17:09:08","date_gmt":"2020-02-13T15:09:08","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=76177"},"modified":"2020-02-12T08:52:50","modified_gmt":"2020-02-12T06:52:50","slug":"15-09-46","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=76177","title":{"rendered":"\u017bYDOWSKA OPOWIE\u015a\u0106 NIE MUSI KRZEPI\u0106 POLSKICH SERC"},"content":{"rendered":"
\"KrytykaPolityczna.pl\"<\/a>\u017bYDOWSKA OPOWIE\u015a\u0106 NIE MUSI KRZEPI\u0106 POLSKICH SERC<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

LUDWIKA W\u0141ODEK<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

<\/p>\n

Polskie i \u017cydowskie opowie\u015bci o Zag\u0142adzie si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105. Polacy opowiadaj\u0105 wi\u0119cej o tych, co ratowali i pomagali. \u017bydzi o tych, co szanta\u017cowali i wydawali. Nie wynika to ze z\u0142ej woli \u017cadnej ze stron, a z r\u00f3\u017cnicy perspektyw.<\/strong><\/h4>\n

Dop\u00f3ki Polacy nie wys\u0142uchaj\u0105, co na temat Holokaustu maj\u0105 do opowiedzenia ocaleni \u017bydzi, i nie zaakceptuj\u0105, \u017ce w ich wspomnieniach jest wi\u0119cej z\u0142ych ni\u017c dobrych Polak\u00f3w, nie wyjdziemy poza licytowanie si\u0119, kto bardziej ucierpia\u0142 i poza frazesy o karze \u015bmierci za ratowanie \u017byd\u00f3w, wzgl\u0119dnie o \u017bydach gremialnie witaj\u0105cych Sowiet\u00f3w \u2013 najpierw w 1939 a potem na prze\u0142omie lat 1944-45.<\/span><\/p>\n

Polskie i \u017cydowskie opowie\u015bci o Zag\u0142adzie si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105. Polacy opowiadaj\u0105 wi\u0119cej o tych, co ratowali i pomagali. \u017bydzi o tych, co szanta\u017cowali i wydawali. Nie wynika to ze z\u0142ej woli \u017cadnej ze stron, a z r\u00f3\u017cnicy perspektyw.<\/span><\/p>\n

Dobitnie to zrozumia\u0142am na przyk\u0142adzie los\u00f3w Bogdana Wojdowskiego. By\u0142 polskim pisarzem \u017cydowskiego pochodzenia, cho\u0107 sam, pod koniec \u017cycia gorzko zauwa\u017ca\u0142, \u017ce raczej po prostu \u017bydem urodzonym w Polsce. By\u0142 te\u017c najlepszym, najbardziej przejmuj\u0105cym kronikarzem warszawskiego getta (Chleb rzucony umar\u0142ym<\/em>) i \u017cydowskich wojennych los\u00f3w. A prywatnie m\u0119\u017cem mojej babci Marii Iwaszkiewicz-Wojdowskiej.<\/span><\/p>\n

Kiedy \u017cy\u0142, by\u0142am za m\u0142oda, albo za g\u0142upia, \u017ceby rozmawia\u0107 z nim o Zag\u0142adzie. W og\u00f3le mia\u0142am z nim ma\u0142o kontaktu. Pami\u0119tam go milcz\u0105cego, zamkni\u0119tego w sobie, w charakterystycznym rozpinanym we\u0142nianym swetrze i przydeptanych na pi\u0119tach sk\u00f3rzanych kapciach. Z po\u017c\u00f3\u0142k\u0142ymi od nikotyny palcami i wielkimi czarnymi oczami schowanymi za okularami w grubych rogowych oprawkach. Kiedy przychodzi\u0142am do babci, najcz\u0119\u015bciej siedzia\u0142 zamkni\u0119ty w swoim pokoju. Wiedzia\u0142am, \u017ce jest \u017bydem ocala\u0142ym z Holokaustu, ale przez co przeszed\u0142, ma\u0142o mnie w\u00f3wczas obchodzi\u0142o; szczerze m\u00f3wi\u0105c, w og\u00f3le nie zdawa\u0142am sobie z tego sprawy. Dopiero gdy w kwietniu 1994 roku pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo, wieszaj\u0105c si\u0119 na karniszu w tym swoim i babci ursynowskim mieszkaniu, w czasie kiedy moja babcia na chwil\u0119 wysz\u0142a z domu, dotar\u0142o do mnie, \u017ce musia\u0142 przebrn\u0105\u0107 przez koszmar, kt\u00f3ry prze\u015bladowa\u0142 go potem cale \u017cycie. Babcia zawsze powtarza\u0142a, \u017ce zabi\u0142 go Holocaust.<\/span><\/p>\n

Troch\u0119 po to, by si\u0119 dowiedzie\u0107, jak to si\u0119 sta\u0142o, w maturalnej klasie przeczyta\u0142am jego 7 opowiada\u0144<\/em>. By\u0142a to najbardziej wstrz\u0105saj\u0105ca, zapadaj\u0105ca w pami\u0119\u0107 i gorzka lektura w moim \u00f3wczesnym \u017cyciu. Nie chcia\u0142am dowiadywa\u0107 si\u0119 wi\u0119cej. Najwi\u0119ksze wra\u017cenie zrobi\u0142o na mnie opowiadanie pt. \u015acie\u017cka<\/em>, o dziewczynce ukrywaj\u0105cej si\u0119 na wsi. Na wsi, gdzie cz\u0119\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w bardziej ni\u017c to, \u017ce p\u00f3\u0142nagie dzieci pl\u0105cz\u0105 si\u0119 po okolicznych zagajnikach, przeszkadza\u0142o to, \u017ce krowy im si\u0119 na widok takiej \u201e\u017bydowicy\u201d zl\u0119k\u0142y.<\/span><\/p>\n

Nie by\u0142am z antysemickiej rodziny (wr\u0119cz przeciwnie), nie zosta\u0142am wychowana w \u017cadnym kulcie bohaterstwa narodu polskiego. I tak jednak wola\u0142am wtedy wr\u00f3ci\u0107 do opowie\u015bci z powstania warszawskiego, o tym, jak to Baczy\u0144ski rami\u0119 w rami\u0119 z innym dzielnymi ch\u0142opcami Polakami walczyli o woln\u0105 Polsk\u0119. \u017bydowsko\u015b\u0107 Baczy\u0144skiego \u2013 cho\u0107 wiedzia\u0142am na przyk\u0142ad, \u017ce jego wiersz By\u0142e\u015b jak wielkie stare drzewo<\/em>, pisany w kwietniu 1943 roku, dotyczy\u0142 \u017byd\u00f3w, nie Polak\u00f3w \u2013 wydawa\u0142a mi si\u0119 marginaln\u0105 ciekawostk\u0105.<\/span><\/p>\n

Z kolei z opowie\u015bci rodzinnych wola\u0142am s\u0142ucha\u0107, jak moi pradziadkowie Anna i Jaros\u0142aw Iwaszkiewiczowie ratowali \u017byd\u00f3w. To by\u0142y lepsze historie ni\u017c te strasznie smutne opowiadania Bogdana, od kt\u00f3rych robi\u0142o si\u0119 zimno w \u015brodku. W mojej rodzinie nigdy nie ukrywa\u0142o si\u0119 istnienia szmalcownik\u00f3w czy Polak\u00f3w wykradaj\u0105cych po\u017cydowskie mienie wsp\u00f3\u0142obywateli. Ani moi dziadkowie, ani rodzice, ani nikt z mojej najbli\u017cszej rodziny nie mia\u0142 z\u0142udze\u0144 co do tego, jak w przedwojennej Polsce traktowano \u017byd\u00f3w i czego oni do\u015bwiadczali od swoich wsp\u00f3\u0142obywateli w czasie wojny. Stosunkowo wcze\u015bnie dowiedzia\u0142am si\u0119 te\u017c o powojennych pogromach, stale w moim domu obecne by\u0142y historie z Marca \u201868. Mimo to wi\u0119cej s\u0142ysza\u0142am i tak\u017ce, a mo\u017ce przede wszystkim, wi\u0119cej pyta\u0142am o Polak\u00f3w ratuj\u0105cych \u017byd\u00f3w ni\u017c o tych przyczyniaj\u0105cych si\u0119 do ich zag\u0142ady.<\/span><\/p>\n

Wydaje mi si\u0119, \u017ce nam, Polakom, po prostu \u0142atwiej si\u0119 m\u00f3wi o ratowaniu ni\u017c o dzia\u0142aniu na zgub\u0119. Kilka ju\u017c \u0142adnych temu, na zam\u00f3wienie tworz\u0105cego si\u0119 w\u00f3wczas Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich zrobi\u0142am wywiad z moj\u0105 babci\u0105. Na stron\u0119 \u201eHistorie pomocy\u201d, gdzie takie w\u0142a\u015bnie opowie\u015bci o dobrych Polakach mia\u0142y by\u0107 gromadzone.<\/span><\/p>\n

Babcia opowiedzia\u0142a mi wtedy nie tylko o swoich rodzicach, ale o ca\u0142ym otoczeniu, kt\u00f3rego wsp\u00f3\u0142praca, czy chocia\u017c \u017cyczliwa oboj\u0119tno\u015b\u0107 by\u0142a konieczna, \u017ceby ratowanie si\u0119 powiod\u0142o (w narracji polskiej to jest tych s\u0142ynnych dziesi\u0119ciu Polak\u00f3w stoj\u0105cych za jednym uratowanym).<\/span><\/p>\n

M\u00f3wi\u0105c o losach samego Bogdana, wspomnia\u0142a o siostrach Jadwidze i Wandzie Koszutskich, kt\u00f3re bardzo pomog\u0142y jemu i jego siostrze. M\u00f3wi\u0105c o dzia\u0142alno\u015bci swoich rodzic\u00f3w, wspomnia\u0142a na przyk\u0142ad o W\u0142odzimierzu Sudzickim, urz\u0119dniku z Brwinowa, kt\u00f3ry pi\u0142 w\u00f3dk\u0119 z Niemcami, \u017ceby za\u0142atwia\u0107 stempel gapy \u2013 niemieckiego or\u0142a \u2013 na fa\u0142szywych dokumentach dla \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rym mieszkania znajdowa\u0142a moja prababcia. M\u00f3wi\u0142a te\u017c o gospodarzu, niejakim panu Szucie, u kt\u00f3rego pradziadkowie za\u0142atwili mieszkanie dla dwojga \u017cydowskich staruszk\u00f3w, pa\u0144stwa Muszkat\u00f3w. \u201eNiby taki sza\u0142awi\u0142a, pijaczek \u2013 m\u00f3wi\u0142a babcia \u2013 a tak pokocha\u0142 starego Muszkata, \u017ce traktowa\u0142 go jak rodzin\u0119. Jego dzieci m\u00f3wi\u0142y do Muszkata dziadku\u201d.<\/span><\/p>\n

Opowiada\u0142a tak\u017ce o Gajewskim, kuzynie swojego pierwszego m\u0119\u017ca, czyli mojego dziadka, kt\u00f3ry by\u0142 \u201eutracjusz, pijak. Ludzie nawet m\u00f3wili, \u017ce oszukuje w karty\u201d. Ale jak kt\u00f3rej\u015b nocy zadzwoni\u0142 do niego ukrywaj\u0105cy si\u0119 Kazimierz Brandys, Gajewski go przyj\u0105\u0142 z otwartymi ramionami: \u201eKaziu! Cudownie, \u017ce si\u0119 domy\u015bli\u0142e\u015b, \u017ce ja nie mam z kim napi\u0107 si\u0119 w\u00f3dki. Chod\u017a, zaraz si\u0119 napijemy, zrobimy kanapki\u201d. \u201eTego wieczora Brandys mia\u0142 po raz pierwszy od dawna uczucie, \u017ce jest go\u015bciem mile widzianym, \u017ce w\u00f3deczka, \u017ce to, \u017ce \u015bmo\u2026\u201d \u2013 t\u0142umaczy\u0142a mi babcia. Wspomnia\u0142a nawet o s\u0142u\u017c\u0105cym ze Stawiska: \u201eOd bramy sz\u0142a pani Nowicka. Ten s\u0142u\u017c\u0105cy zawsze by\u0142 dla niej wyj\u0105tkowo uprzejmy, jak tylko przysz\u0142a dawa\u0142 jej kanapk\u0119, proponowa\u0142 herbat\u0119. Gdy tak stali\u015bmy obserwuj\u0105c j\u0105 nadchodz\u0105c\u0105, powiedzia\u0142 do mnie: \u2013 g\u0142upie te Niemce, oj g\u0142upie, wystarczy na te nogi popatrzy\u0107. By\u0142 prostym cz\u0142owiekiem, doskonale zdawa\u0142 sobie spraw\u0119 kim Nowicka jest, mimo to mog\u0142a si\u0119 u nas czu\u0107 bezpieczna\u201d.<\/span><\/p>\n

Ci wszyscy dobrzy Polacy z opowiadania mojej babci mieli twarze, nazwiska albo przynajmniej funkcje. Mo\u017cna ich \u0142atwo zapami\u0119ta\u0107. I a\u017c chce si\u0119 pami\u0119ta\u0107 oczywi\u015bcie.<\/span><\/p>\n

Niestety w \u017cydowskich historiach, opowiadanych przez samych \u017byd\u00f3w ocala\u0142ych z Zag\u0142ady, jest te\u017c mn\u00f3stwo innych Polak\u00f3w. W tekstach pisanych przez samego Wojdowskiego s\u0105 ich ca\u0142e tabuny. Na przyk\u0142ad w opowiadaniu Najni\u017csza cena<\/em>, kt\u00f3rego d\u0142ugo nie zna\u0142am, ale kt\u00f3rego fragmenty s\u0105 bardzo cz\u0119sto przytaczane w naukowych opracowaniach o Zag\u0142adzie (na przyk\u0142ad u Aliny Molisak czy u Joanny Tokarskiej-Bakir).<\/span><\/p>\n

By\u0142 ni\u017cszy i m\u0142odszy ode mnie, mog\u0142em sobie pozwoli\u0107 na stanowczo\u015b\u0107. Zawsze by\u0142em stanowczy wobec ni\u017cszych i mniejszych od siebie. Mia\u0142em trzyna\u015bcie lat i obycie z warszawsk\u0105 ulic\u0105, kt\u00f3remu ufa\u0142em. I o ile pami\u0119tam, niezbyt wiele w kieszeni. Nie sta\u0107 mnie by\u0142o na to, \u017ceby op\u0142aca\u0107 ka\u017cde swoje przej\u015bcie miastem.<\/em>
\nMa\u0142y wsun\u0105\u0142 dwa palce pod z\u0119by i przera\u017aliwie gwizdn\u0105\u0142.<\/em>
\nJaka\u015b kobieta o poci\u0105gaj\u0105cej nalanej twarzy zatrzyma\u0142a si\u0119 i okaza\u0142a swoje lito\u015bciwe serce dziecku.<\/em>
\n\u2013 Czemu go bijesz, tego ma\u0142ego? \u2013 natar\u0142a z gniewem.<\/em>
\n\u2013 Ale s\u0142owo pani daj\u0119, \u017ce go nie ruszy\u0142em. Sam si\u0119 przypl\u0105ta\u0142.<\/em>
\n\u2013 A to\u015b ty taki!<\/em>
\n\u2013 Jaki, prosz\u0119 pani? \u2013 brn\u0105\u0142em dalej.<\/em>
\n\u2013 \u017bebym ci nie powiedzia\u0142a \u2013 zagrozi\u0142a kobieta.<\/em>
\n\u2013 Niech pani nie m\u00f3wi \u2013 poprosi\u0142em.<\/em>
\nNie wiem, czemu to powiedzia\u0142em; wyrwa\u0142o mi si\u0119 czy nie chcia\u0142em tego s\u0142owa us\u0142ysze\u0107 na ulicy z jej ust.<\/em>
\n\u2013 Nie zd\u0105\u017cyli was jeszcze wyt\u0142uc \u2013 powiedzia\u0142a okr\u0119\u017cnie i zmia\u017cd\u017cy\u0142a mnie wzrokiem, w kt\u00f3rym kry\u0142y si\u0119 uczucia \u015bwi\u0119te, natchniona nienawi\u015b\u0107.<\/em><\/p>\n

W Chlebie rzuconym umar\u0142ym<\/em> Bogdan pisa\u0142 o zgrajach dzieciak\u00f3w wyczekuj\u0105cych na \u017byd\u00f3w w okolicach getta:<\/span><\/p>\n

Skoro tylko dojrzeli w t\u0142umie \u015bcierp\u0142\u0105, ciemn\u0105 od strachu twarz, zaraz biegli za jej w\u0142a\u015bcicielem i wo\u0142ali \u201eSzapiro, daj na szmalec\u201d albo kr\u00f3tko \u201eSzmalec!\u201d Wzrok i w\u0119ch nie myli\u0142y ich nigdy. Tropili swoj\u0105 zwierzyn\u0119 zajadle i cierpliwie. (\u2026) W okresie masowej deportacji i masowych ucieczek na t\u0119 stron\u0119 siadali stadkami na chodniku pod murem i godzinami nie ruszali si\u0119 z miejsca. Zwierzyna przychodzi\u0142a sama.<\/em><\/p>\n

Tak\u0105 literatur\u0119 w PRL-u, a tak\u017ce po jego upadku, w III RP, ma\u0142o kto czyta\u0142. W ka\u017cdej ksi\u0105\u017cce czy filmie o wojnie by\u0142 jeden szmalcownik, jaki\u015b \u0142ajdak, kt\u00f3rego i tak nikt nie szanowa\u0142, a wszyscy pozostali bohaterowie z oburzeniem pot\u0119piali. W mainstreamowych mediach, w publicznych dyskusjach, ci \u201e\u017ali Polacy\u201d masowo pojawili si\u0119 dopiero za spraw\u0105 S\u0105siad\u00f3w<\/em> a p\u00f3\u017aniej Strachu<\/em> Jana Tomasza Grossa. I dlatego dla masowej, polskiej publiczno\u015bci to, co tam mo\u017cna by\u0142o przeczyta\u0107, to by\u0142 tak wielki szok. Przedtem by\u0142 chyba tylko Lanzmann, ze swoim 9-godzinnym filmem Shoah<\/em>, ale jego film od razu zosta\u0142 okrzykni\u0119ty oszczerczym, a poza tym wiadomo, \u017ce re\u017cim Vichy, \u017ce \u201eFrancuzi sami wysy\u0142ali \u017byd\u00f3w do obozu\u201d, i \u017ce niech lepiej \u201eposprz\u0105ta na swoim w\u0142asnym podw\u00f3rku\u201d.<\/span><\/p>\n

Po Grossie powsta\u0142o mn\u00f3stwo \u015bwietnie udokumentowanych, rzetelnych ksi\u0105\u017cek o Zag\u0142adzie i o udziale Polak\u00f3w w tej\u017ce. Na temat Wojdowskiego \u2013 wyja\u015bniaj\u0105c w wielu miejscach, co w jego prozie by\u0142o jego w\u0142asn\u0105 histori\u0105, co zapo\u017cyczeniem z prze\u017cy\u0107 innych dzieci, a co fikcj\u0105 literack\u0105 \u2013 \u015bwietn\u0105 prac\u0119 napisa\u0142a Alina Molisak: Judaizm jako los. Rzecz o Bogdanie Wojdowskim<\/em> wydan\u0105 w 2004 roku. By\u0142y ksi\u0105\u017cki i teksty Barbary Engelking, Dariusza Libionki, Miros\u0142awa Tryczyka i wielu, wielu innych.<\/span><\/p>\n

Jednak, poza nielicznymi wywiadami w prasie, ksi\u0105\u017cki te nie przedosta\u0142y si\u0119 do \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej. W niej by\u0142 tylko oszczerczy Gross kontra sze\u015bciotysi\u0119czna armia Sprawiedliwych W\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata.<\/span><\/p>\n

Dlatego w\u0142a\u015bnie tak nies\u0142ychanie wa\u017cn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 jest napisana przez Ann\u0119 Bikont Sendlerowa<\/em>. W ukryciu<\/em>. Tytu\u0142ow\u0105 bohaterk\u0105 jest najs\u0142ynniejsza Polka ratuj\u0105ca \u017byd\u00f3w, jedyna kobieta, dla kt\u00f3rej znalaz\u0142o si\u0119 kilka sekund w propagandowym filmiku wypuszczonym przez IPN, a maj\u0105cym promowa\u0107 bohatersk\u0105 postaw\u0119 Polski w czasie drugiej wojny \u015bwiatowej.<\/span><\/p>\n

Tak naprawd\u0119 ksi\u0105\u017cka Bikont nie jest tylko biografi\u0105 Sendlerowej. Opowiada o ca\u0142ym \u015brodowisku, przewa\u017cnie lewicuj\u0105cej czy wr\u0119cz komunizuj\u0105cej inteligencji polskiej, tak\u017ce cz\u0119\u015bciowo \u017cydowskiej, kt\u00f3re zorganizowa\u0142o siatk\u0119 pomocy \u017bydom w czasie wojny. To te\u017c mo\u017ce by\u0107 szok dla polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re do tej pory w g\u0142owie pod has\u0142em \u201epomoc \u017bydom\u201d mia\u0142o g\u0142\u00f3wnie \u017begot\u0119 i Zofi\u0119 Kossak-Szczuck\u0105 (Bikont zreszt\u0105 pisze o wsp\u00f3\u0142pracy r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk). Jednak przede wszystkim, i to jest moim zdaniem w tej ksi\u0105\u017cce najwa\u017cniejsze, pozwala \u017bydom samym opowiedzie\u0107, jak przetrwali zag\u0142ad\u0119 na ziemiach polskich. Paradoksem jest jednak, \u017ce te \u017cydowskie historie o Zag\u0142adzie, \u017ceby dotrze\u0107 do bardziej masowego czytelnika, musia\u0142y wybrzmie\u0107 pod pretekstem opowie\u015bci o Polce ratuj\u0105cej \u017byd\u00f3w, Irenie Sendlerowej.<\/span><\/p>\n

Dla mnie najwa\u017cniejszy by\u0142 oczywi\u015bcie rozdzia\u0142 o Bogdanie: Opuszczaj\u0105ce umar\u0142ych wszy wpe\u0142zaj\u0105 mu na twarz<\/em>. Reporterka sama przyznaje, \u017ce w du\u017cej mierze bazuje na tym co odkry\u0142a, ustali\u0142a i zgromadzi\u0142a we wsp\u00f3\u0142pracy z moj\u0105 babci\u0105 naukowa biografka Wojdowskiego, Alina Molisak. Jednak Bikont umieszcza w centrum swojej narracji Irk\u0119, siostr\u0119 Bogdana, co dla mnie by\u0142o szczeg\u00f3lnie ciekawe. Wiedzia\u0142am o niej wcze\u015bniej tylko tyle, \u017ce z Bogdanem za jego \u017cycia nie utrzymywa\u0142a w\u0142a\u015bciwie \u017cadnych stosunk\u00f3w, mieszka\u0142a w Szczecinie i by\u0142a komunistk\u0105.<\/span><\/p>\n

Bikont opowiada, z jak\u0105 nieufno\u015bci\u0105 ta kobieta traktowa\u0142a j\u0105 na pocz\u0105tku. \u017bydowskie imi\u0119 Bogdana by\u0142o Dawid, tak zreszt\u0105 nazywa si\u0119 bohater Chleba rzuconego umar\u0142ym<\/em>. Irka te\u017c mia\u0142a inne, \u017cydowskie imi\u0119. Na pocz\u0105tku rozdzia\u0142u Bikont przytacza fragmenty ze swoich rozm\u00f3w z Irk\u0105:<\/span><\/p>\n

\u2013 Brat by\u0142 Dawid, Danek, Bogdanek. St\u0105d Bogdan. Mo\u017ce powiem pani potem, jakie ja mia\u0142am imi\u0119, ale jeszcze nie teraz \u2013 m\u00f3wi\u0142a przy pierwszej rozmowie.<\/em>
\n\u2013 Wiem, by\u0142a pani w \u017bydowskim Instytucie Historycznym, tam jest moje imi\u0119 zapisane i pani je teraz zna, Ale niech pani go nie pisze, prosz\u0119 pani\u0105 \u2013 m\u00f3wi\u0142a przy kolejnej.<\/em>
\nNie pisz\u0119, chocia\u017c imi\u0119 by\u0142o takie \u0142adne, \u0142agodne, ciep\u0142e.<\/em><\/p>\n

Ten rozdzia\u0142 jest pe\u0142en z\u0142ych ludzi, Niemc\u00f3w, ale te\u017c Polak\u00f3w, a nawet wcale nie tylko dobrych i szlachetnych \u017byd\u00f3w. Bogdan i Irka zawdzi\u0119czaj\u0105 \u017cycie \u017cydowskiej przyjaci\u00f3\u0142ce swoich rodzic\u00f3w Helenie Rybak, komunistce i spo\u0142eczniczce, kt\u00f3ra w czasie wojny, mi\u0119dzy innymi dzi\u0119ki tak zwanemu \u201edobremu wygl\u0105dowi\u201d mog\u0142a \u017cy\u0107 po aryjskiej stronie. To ona ich cudem odnalaz\u0142a, kiedy stolarz, kt\u00f3ry um\u00f3wi\u0142 si\u0119 z ojcem dzieci, \u017ce b\u0119dzie je przechowywa\u0142 za pieni\u0105dze, chcia\u0142 je oskar\u017cy\u0107 o kradzie\u017c i wyda\u0107 Niemcom. To ona znalaz\u0142a ich dobre duchy, czyli siostry Koszutskie, i skontaktowa\u0142a z nimi Iren\u0119 Sendlerow\u0105, kt\u00f3ra przekazywa\u0142a im potem pieni\u0105dze z \u017begoty i z kt\u00f3r\u0105 tu\u017c po wojnie jaki\u015b czas nawet mieszka\u0142a ma\u0142a Irka.<\/span><\/p>\n

I Bogdan, i Irka opowiadaj\u0105 jednak \u2013 on za po\u015brednictwem swoich ksi\u0105\u017cek lub zapis\u00f3w w dziennikach czy listach cytowanych przez Bikont, ona w bezpo\u015bredniej rozmowie z Bikont \u2013 wi\u0119cej o tych, kt\u00f3rzy ich szanta\u017cowali, g\u0142odzili, chcieli wyda\u0107, albo poni\u017cy\u0107. Irka ma pretensje w\u0142a\u015bciwie do wszystkich, w\u0142\u0105czaj\u0105c to swoj\u0105 dobrodziejk\u0119 Rybak i ludzi, u kt\u00f3rych si\u0119 ukrywa\u0142a. Skar\u017cy\u0142a si\u0119 reporterce, \u017ce przez jaki\u015b czas musia\u0142a spa\u0107 w jednym \u0142\u00f3\u017cku z Mari\u0105 Kukulsk\u0105, kobiet\u0105 kt\u00f3ra si\u0119 ni\u0105 opiekowa\u0142a, a wcze\u015bniej przez wiele dni gotowa\u0142a jedzenie jej i bratu, kt\u00f3re Irka wozi\u0142a w ci\u0119\u017ckich garach z Pragi do \u015awidra, gdzie mieszkali. \u201eSpa\u0142am w nogach u Kukulskiej. (\u2026) to by\u0142o upokarzaj\u0105ce, gorsze ni\u017c strach, \u017ce mog\u0119 wpa\u015b\u0107, i gorsze ni\u017c noszenie garnk\u00f3w\u201d.<\/span><\/p>\n

Nawet do mamy Wojdowska ma \u017cal, \u017ce wypychaj\u0105c j\u0105 na aryjsk\u0105 stron\u0119 i tym samym ratuj\u0105c jej \u017cycie \u201ezostawi\u0142a j\u0105 sam\u0105\u201d:<\/span><\/p>\n

Nie mog\u0142am darowa\u0107 rodzicom, \u017ce nie zostali z nami, Zostawili nas w\u015br\u00f3d obcych ludzi. Dlaczego mama ze mn\u0105 nie wysz\u0142a? M\u00f3wi\u0142a \u015bwietnie po polsku, bo ojciec to kaleczy\u0142. Ja te\u017c mia\u0142am nalecia\u0142o\u015bci. Ojciec mia\u0142 akcent niezbyt czysty i te warunki zewn\u0119trzne, ale mama mog\u0142a si\u0119 przechowa\u0107. Co j\u0105 trzyma\u0142o? Solidarno\u015b\u0107 z ojcem by\u0142a wa\u017cniejsza?<\/strong><\/em><\/p>\n

Nie wszyscy maj\u0105 w sobie a\u017c tyle \u017calu co Irka. Niekt\u00f3rzy go umiej\u0119tniej ukrywaj\u0105. Tak\u017ce bohaterowie ksi\u0105\u017cki Bikont s\u0105 r\u00f3\u017cni. Tak jak opowie\u015bci \u017byd\u00f3w ocala\u0142ych z Zag\u0142ady s\u0105 r\u00f3\u017cne. Nigdy nie b\u0119d\u0105 jednak opowie\u015bciami ku pokrzepieniu polskich serc. Czy nam si\u0119 to podoba czy nie. Pozw\u00f3lmy im m\u00f3wi\u0107 o tym i pami\u0119ta\u0107 to tak, jak chc\u0105. A przecie\u017c i tak s\u0105 to tylko opowie\u015bci tych, kt\u00f3rzy prze\u017cyli. Dw\u00f3ch na trzech \u017byd\u00f3w pr\u00f3buj\u0105cych si\u0119 ukrywa\u0107 w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w, zgin\u0119\u0142o.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u017bYDOWSKA OPOWIE\u015a\u0106 NIE MUSI KRZEPI\u0106 POLSKICH SERC LUDWIKA W\u0141ODEK Polskie i \u017cydowskie opowie\u015bci o Zag\u0142adzie si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105. Polacy opowiadaj\u0105 wi\u0119cej o tych, co ratowali i pomagali. \u017bydzi o tych, co szanta\u017cowali i wydawali. Nie wynika to ze z\u0142ej woli \u017cadnej ze stron, a z r\u00f3\u017cnicy perspektyw. Dop\u00f3ki Polacy nie wys\u0142uchaj\u0105, co na temat Holokaustu maj\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76177"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=76177"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76177\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":76218,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76177\/revisions\/76218"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=76177"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=76177"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=76177"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}