{"id":76246,"date":"2020-02-20T17:09:10","date_gmt":"2020-02-20T15:09:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=76246"},"modified":"2020-02-15T14:56:19","modified_gmt":"2020-02-15T12:56:19","slug":"18-05-45","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=76246","title":{"rendered":"Co jedli \u017bydzi w Krynkach?"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Co jedli \u017bydzi w Krynkach?<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Cecylia Bach-Szczawi\u0144ska<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Wraz z osiedleniem si\u0119 w Krynkach \u017byd\u00f3w aszkenazyjskich w XVII w. przyby\u0142y do miasta tradycje kulinarne przyniesione przez t\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107. Kuchnia \u017cydowska kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 tutaj przez wieki, przyswajaj\u0105c szereg da\u0144 miejscowych, przenikaj\u0105c si\u0119 wzajemnie z kuchni\u0105 lokaln\u0105 i nadaj\u0105c jej swoisty charakter, oparty na regu\u0142ach koszerno\u015bci.<\/em><\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Na co dzie\u0144 kry\u0144scy \u017bydzi najcz\u0119\u015bciej jedli: dr\u00f3b, kartofle, \u015bledzie, zupy, ryby oraz nabia\u0142. Artyku\u0142y spo\u017cywcze nabywano w licznych sklepikach \u017cydowskich, kt\u00f3rych by\u0142o w Krynkach ponad trzydzie\u015bci. Mie\u015bci\u0142y si\u0119 one g\u0142\u00f3wnie w hali targowej na rynku, w pierzejach rynkowych oraz przy wa\u017cniejszych ulicach. Kupowano tam r\u00f3\u017cne gatunki chleba, drobne pieczywo: bu\u0142ki, rogale i obwarzanki oraz mleko, mas\u0142o, \u015bmietan\u0119 i jajka. By\u0142o te\u017c kilka piekarni \u017cydowskich, np. Szymona Buki czy Kleba\u0144skiej, gdzie opr\u00f3cz popularnego pieczywa mo\u017cna by\u0142o naby\u0107 bu\u0142ki z cebulowym nadzieniem. U kilku koszernych rze\u017anik\u00f3w \u017bydzi kupowali wo\u0142owin\u0119, ciel\u0119cin\u0119 i baranin\u0119, dr\u00f3b oraz mi\u0119so k\u00f3z miejscowej hodowli, kt\u00f3re wypasano na okalaj\u0105cych Krynki wzg\u00f3rzach (st\u0105d nazwa pobliskich G\u00f3r Kozich). Urz\u0119dowo ustalane ceny mi\u0119sa koszernego by\u0142y \u015brednio o 40% wy\u017csze od cen mi\u0119sa, kupowanego przez chrze\u015bcijan.
\n<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Z tych produkt\u00f3w gospodynie \u017cydowskie sporz\u0105dza\u0142y r\u00f3\u017cnorakie potrawy z dodatkiem du\u017cej ilo\u015bci cebuli i czosnku, pachn\u0105ce zio\u0142ami i przyprawami korzennymi \u2013 migda\u0142ami, cynamonem, go\u017adzikami, ga\u0142k\u0105 muszkato\u0142ow\u0105 i imbirem. By\u0142a to kuchnia dosy\u0107 t\u0142usta, a to ze wzgl\u0119du na to, \u017ce w my\u015bl zasady koszerno\u015bci sporz\u0105dzana by\u0142a na smalcu g\u0119sim, kaczym lub kurzym. Do tradycyjnych da\u0144 \u017cydowskich, popularnych tak\u017ce w Krynkach, nale\u017ca\u0142y m.in. barszcz z bia\u0142ej kapusty i krupnik, ma\u0142e piero\u017cki z nadzieniem z mi\u0119sa wo\u0142owego gotowane w rosole, sma\u017cone i siekane w\u0105tr\u00f3bki kurze z dodatkiem cebuli, duszone g\u0119sie \u017co\u0142\u0105dki z du\u017c\u0105 ilo\u015bci\u0105 czosnku i cebuli, mocno przyprawione, mielone mi\u0119so wo\u0142owe zawini\u0119te w li\u015bcie kapusty dzisiaj znane jako go\u0142\u0105bki. Popularne by\u0142y kulki z kurzego mi\u0119sa w galarecie, kotleciki jagni\u0119ce lub pulpety rybne gotowane w bulionie. Na kilka sposob\u00f3w podawano \u015bledzie \u2013 pokrojone w dzwonka z dodatkiem cebuli i przypraw lub jako sk\u0142adnik sa\u0142atek. W Krynkach dania takie spo\u017cywali \u017bydzi, kt\u00f3rych by\u0142o na to sta\u0107. Uboga ludno\u015b\u0107, kt\u00f3rej w miasteczku by\u0142o najwi\u0119cej, zamieszkuj\u0105ca g\u0142\u00f3wnie dzielnic\u0119 Kaukaz, musia\u0142a zadowoli\u0107 si\u0119 gotowanymi ziemniakami okraszonymi g\u0119si\u0105 omast\u0105, chudym roso\u0142em, plackami z tartych ziemniak\u00f3w lub m\u0105ki sma\u017conymi na smalcu drobiowym, kromk\u0105 chleba z cebul\u0105. Czasem by\u0142o to t\u0142uczone jajko lub rzodkiewka z dodatkiem t\u0142uszczu z kurczaka.<\/span><\/p>\n

Raz w tygodniu podczas czwartkowego targu gospodynie \u017cydowskie robi\u0142y znacznie wi\u0119ksze zakupy szykuj\u0105c si\u0119 do obchod\u00f3w szabatu. Na ch\u0142opskich furmankach, kt\u00f3rych zje\u017cd\u017ca\u0142a do Krynek niezliczona ilo\u015b\u0107, wypatrywa\u0142y kur, kaczek i g\u0119si, czasem indyk\u00f3w. Wybieraj\u0105c godziwe na \u015bwi\u0119to sztuki ptactwa, maca\u0142y im korpusy i rozdmuchiwa\u0142y pierze, sprawdzaj\u0105c czy aby s\u0105 t\u0142uste. U wiejskich kobiet nabywa\u0142y \u015bwie\u017ce jajka i ose\u0142ki mas\u0142a zawini\u0119te w lniane p\u0142\u00f3tno lub li\u015bcie chrzanu. Wprost z drewnianych skrzynek i konopnych work\u00f3w kupowa\u0142y od wie\u015bniak\u00f3w ziemniaki, kapust\u0119, marchew i cebul\u0119, jab\u0142ka oraz nasiona ro\u015blin str\u0105czkowych \u2013 fasol\u0119, groch i soczewic\u0119. Z wiklinowych koszy \u017byd\u00f3wki wybiera\u0142y dobrze wypieczone bochny wiejskiego chleba \u2013 ciemnego z \u017cyta i bia\u0142ego z przesianej m\u0105ki pszennej. Ob\u0142adowane wszelkim dobrem gospodynie wraca\u0142y z targu, aby wkr\u00f3tce rozpocz\u0105\u0107 przygotowania do uczty szabasowej.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Ju\u017c w czwartek wieczorem kobiety \u017cydowskie zagniata\u0142y ciasto na cha\u0142\u0119 \u2013 specjalnie plecion\u0105 bu\u0142k\u0119 jedzon\u0105 w szabas. Sporz\u0105dzano j\u0105 z drobno zmielonej m\u0105ki z ma\u0142\u0105 ilo\u015bci\u0105 cukru, czasami z dodatkiem rodzynek lub miodu. W pi\u0105tkowy poranek z \u017cydowskich dom\u00f3w unosi\u0142y si\u0119 nad miastem r\u00f3\u017cnorodne zapachy przyrz\u0105dzanych da\u0144 \u015bwi\u0105tecznych: pieczonych cha\u0142ek i g\u0119si z nadzieniem z jab\u0142ek, gotowanych ryb, sma\u017conych \u015bledzi i innych potraw szabatowych. W pi\u0105tek przygotowywano czulent \u2013 tradycyjn\u0105 potraw\u0119, spo\u017cywan\u0105 na gor\u0105co w sobot\u0119 w po\u0142udnie. W jego sk\u0142ad wchodzi\u0142a pokrojona wo\u0142owina lub baranina, fasola, czasem ziemniaki i p\u0119czak z miejscowej kaszarni Mordchelewicza, cebula i czosnek, wzbogacone aromatem zi\u00f3\u0142 i przypraw. Naczynie ze wszystkimi sk\u0142adnikami zanoszono po po\u0142udniu do piekarza, kt\u00f3ry wstawia\u0142 potraw\u0119 na ca\u0142\u0105 noc do ciep\u0142ego pieca. Ubo\u017csza ludno\u015b\u0107 trzyma\u0142a danie we w\u0142asnym piecu, w specjalnej komorze zwanej \u201eszabas\u00f3wka\u201d. W szabat, a tak\u017ce w inne dni \u015bwi\u0105teczne, \u017bydzi kry\u0144scy spo\u017cywali kugel. By\u0142 to rodzaj zapiekanki z surowych ziemniak\u00f3w z jajkami i cebul\u0105 z dodatkiem kaszy. Dzisiaj wiele kry\u0144skich gospody\u0144 piecze t\u0105 potraw\u0119 pod nazw\u0105 \u201ebabka ziemniaczana\u201d. W wersji na s\u0142odko kugel, wypiekany z makaronu lub ry\u017cu z dodatkiem owoc\u00f3w i rodzynek, podawano jako deser. St\u00f3\u0142 \u015bwi\u0105teczny wzbogaca\u0142y inne potrawy: ryby faszerowane, popularny w Krynkach do dzisiaj karp w galarecie, rolady z indyka, nadziewane cebul\u0105 i bu\u0142k\u0105 tart\u0105 szyjki g\u0119sie gotowane w rosole, barszcz z burak\u00f3w oraz r\u00f3\u017cne sa\u0142atki \u2013 z ziemniak\u00f3w lub z dodatkiem \u015bledzia. Wyj\u0105tkow\u0105 potraw\u0105 \u017cydowsk\u0105 by\u0142 cymes. M\u00f3g\u0142 by\u0107 z mi\u0119sem lub bez, zawsze jednak s\u0142odki. Sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z gotowanej marchwi z dodatkiem ziemniak\u00f3w, duszonej wo\u0142owiny, cynamonu i cukru. Do posi\u0142k\u00f3w szabasowych podawano r\u00f3\u017cne ciasta i wino rodzynkowe.<\/span><\/p>\n

W pi\u0105tek po zachodzie s\u0142o\u0144ca wszyscy cz\u0142onkowie spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej Krynek, bez wzgl\u0119du na stan maj\u0105tkowy i pozycj\u0119 spo\u0142eczn\u0105, zasiadali do wieczerzy szabatowej. Ubogich wspomagali bogatsi s\u0105siedzi lub towarzystwa dobroczynne. W te dni \u015bwi\u0105teczne nawet najbiedniejsi mieli odrobin\u0119 czulentu, troch\u0119 bia\u0142ego pieczywa i kawa\u0142ek mi\u0119sa albo ryby.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Co jedli \u017bydzi w Krynkach? Cecylia Bach-Szczawi\u0144ska Wraz z osiedleniem si\u0119 w Krynkach \u017byd\u00f3w aszkenazyjskich w XVII w. przyby\u0142y do miasta tradycje kulinarne przyniesione przez t\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107. Kuchnia \u017cydowska kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 tutaj przez wieki, przyswajaj\u0105c szereg da\u0144 miejscowych, przenikaj\u0105c si\u0119 wzajemnie z kuchni\u0105 lokaln\u0105 i nadaj\u0105c jej swoisty charakter, oparty na regu\u0142ach koszerno\u015bci. Na co dzie\u0144 kry\u0144scy […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76246"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=76246"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76246\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":76293,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76246\/revisions\/76293"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=76246"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=76246"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=76246"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}