{"id":76284,"date":"2020-02-15T17:08:47","date_gmt":"2020-02-15T15:08:47","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=76284"},"modified":"2020-02-15T15:09:52","modified_gmt":"2020-02-15T13:09:52","slug":"20-09-47","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=76284","title":{"rendered":"Wierzyli, \u017ce \u017bydzi przemywali krwi\u0105 chrze\u015bcijan oczy swoim dzieciom"},"content":{"rendered":"<h5 style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/wyborcza.pl\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><img decoding=\"async\" width=\"30%\" class=\"center alignleft\" alt=\"\" src=\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/wyborcza-ale.png\"><\/a><span style=\"text-decoration: underline; color: #000080;\"><strong><a style=\"color: #000080; text-decoration: underline;\" href=\"https:\/\/wyborcza.pl\/alehistoria\/7,121681,25672661,30-lat-po-wojnie-wierzyli-ze-zydzi-przemywali-krwia.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">30 lat po wojnie wierzyli, \u017ce \u017bydzi przemywali krwi\u0105 chrze\u015bcijan oczy swoim dzieciom<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Anna Bikont<\/strong><\/span><\/p>\n<hr style=\"height: 15px; background: #d0e6fa; width: 100%;\">\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" width=\"100%\" class=\"aligncenter\" src=\"https:\/\/bi.im-g.pl\/im\/25\/7b\/18\/z25672741V,Transport-Zydow-z-getta-w-Jedrzejowie-do-obozu-zag.jpg\"><span style=\"color: #808080;\"><em>Transport \u017byd\u00f3w z getta w J\u0119drzejowie do obozu zag\u0142ady w Treblince, 16 wrze\u015bnia 1942 r. (Fot. Ryszard Kruk)<\/em><\/span><\/p>\n<h4 class=\"article-lead\" style=\"text-align: center;\">Zag\u0142ada dokonywa\u0142a si\u0119 nie tylko w obozach \u015bmierci. S\u0142abszych i stawiaj\u0105cych op\u00f3r Niemcy nie wie\u017ali do Treblinki czy Auschwitz, tylko mordowali na miejscu &#8211; na rynku, na pobliskim cmentarzu czy w niedalekim lasku.<\/h4>\n<aside class=\"article-extra grid-col-1-4 sidebar\"><span style=\"color: #000080;\">Opowiadaj\u0105 o tym rozm\u00f3wcy folklorysty Dionizjusza Czubali, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 w latach 70. i 80. XX w. badania terenowe nad pami\u0119ci\u0105 drugiej wojny \u015bwiatowej. Relacje o Zag\u0142adzie, cz\u0119\u015b\u0107 tego projektu, zosta\u0142y zebrane w fascynuj\u0105cej ksi\u0105\u017cce \u201eO tym nie wolno m\u00f3wi\u0107\u201d. Teksty wybra\u0142 i opracowa\u0142 Piotr Grochowski, wsp\u00f3\u0142autor serii wydawniczej Paralele: Folklor-Literatura-Kultura wydawanej przez UMK w Toruniu.Spo\u015br\u00f3d kilkuset rozm\u00f3wc\u00f3w Czubali 142 odpowiedzia\u0142o na pytania o Zag\u0142ad\u0119. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ignorowa\u0142a temat i niepokoi\u0142a si\u0119, gdy pr\u00f3bowa\u0142 dopytywa\u0107. Ci, kt\u00f3rzy opowiadali, i ci, co milczeli, byli \u015bwiadkami straszliwych prze\u015bladowa\u0144 i mord\u00f3w \u017cydowskich s\u0105siad\u00f3w.<\/span><\/p>\n<h2 class=\"art_sub_title\" style=\"text-align: center;\">***<\/h2>\n<p><span style=\"color: #000080;\">Zacz\u0119\u0142y si\u0119 zaraz po wkroczeniu Niemc\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000080;\"><i>Niemiec mnie pyta: \u201eTy jeste\u015b \u017bydem?\u201d Nie, ja m\u00f3wi\u0119: \u201eNie, nie jestem \u017bydem. Jestem katolik\u201d. Z drugiej ulicy wystawi\u0142 g\u0142ow\u0119 \u017bydek. Zna\u0142em go, chodzi\u0142 za pierzem, nazywa\u0142 si\u0119 Dawid Rubel. Oficer machn\u0105\u0142 na niego. Skurczybyk wy\u017cy\u0142 si\u0119. Sta\u0142em jak skamienia\u0142y i tylko my\u015bla\u0142em: \u201eTa kula mia\u0142a by\u0107 moja\u201d<\/i>&nbsp;(opowie\u015b\u0107 z Miernowa).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000080;\"><i>Kiedy ich ju\u017c wywozili, w pewnym momencie widz\u0119, \u017ce na furmance jedzie moja uczennica, nawet taka dobra polonistka. A wiedzia\u0142em, jaki los spotka tych ludzi. Dosta\u0142em takiego wstrz\u0105su nerwowego<\/i>&nbsp;(opowie\u015b\u0107 z Pi\u0144czowa).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000080;\"><i>Razem s\u0142u\u017cyli\u015bmy w wojsku. Selinger si\u0119 nazywa\u0142. Wi\u0119c w Sosnowcu ja kiedy\u015b przechodz\u0119 \u2013 w okupacj\u0119 \u2013 ulic\u0105 Ko\u015bcieln\u0105, ja tam mijam t\u0105 bram\u0119, a tam: \u201eHalo! Halo!\u201d \u2013 kto\u015b mnie wo\u0142a. A on mia\u0142 bardzo \u0142adne dzieci \u2013 syna i c\u00f3rk\u0119. No ju\u017c mu nie chodzi\u0142o o tego syna, bo m\u00f3wi: \u201eTego syna \u2013 m\u00f3wi \u2013 ze sob\u0105 zabierzemy, ale we\u017a mi t\u0105 c\u00f3rk\u0119\u201d. Ona nie by\u0142a w og\u00f3le do \u017byd\u00f3wki podobna. Ja m\u00f3wi\u0119: \u201eCh\u0142opie, jak ja ci wezm\u0119 t\u0105 c\u00f3rk\u0119? Jak ja ci mog\u0119 dziecko wzi\u0105\u0107?\u201d. \u017bal mi go by\u0142o, no \u017cal jako \u017byda, ale \u017cal mi go by\u0142o. Bo to jednak jest \u017byd, ale to jest przecie cz\u0142owiek. No, rany boskie! Ludzie powiedzieliby: \u201eA sk\u0105d Kowalik wzi\u0105\u0142 trzecie dziecko? Sk\u0105d on go wzi\u0105\u0142?\u201d. Od tego czasu my si\u0119 nie widzieli<\/i>&nbsp;(opowie\u015b\u0107 z Sosnowca).<\/span><\/p>\n<\/aside>\n<aside><\/aside>\n<aside class=\"article-extra grid-col-1-4 sidebar\"><span style=\"color: #000080;\"><i>Czubala na badania wybra\u0142 wojew\u00f3dztwo \u015bwi\u0119tokrzyskie, g\u0142\u00f3wnie powiat pi\u0144czowski, i Zag\u0142\u0119bie D\u0105browskie, gdzie on i jego \u017cona mieli rozga\u0142\u0119zione rodziny. Szed\u0142em pieszo do wybranego kuzyna, nieraz ma\u0142o mi znanego, lub jecha\u0142em rowerem kilka, kilkana\u015bcie kilometr\u00f3w. Zabiera\u0142em ze sob\u0105 magnetofon, aparat fotograficzny, notes<\/i>&nbsp;\u2013 opisuje.<\/span><\/p>\n<h2 class=\"art_sub_title\" style=\"text-align: center;\">***<\/h2>\n<p><span style=\"color: #000080;\">Min\u0119\u0142o ju\u017c ponad 30 lat od zbrodni, a jej \u015bwiadkowie nie zmienili swoich wyobra\u017ce\u0144 o ludziach, kt\u00f3rzy gin\u0119li na ich oczach. Wystarczy przeczyta\u0107 w indeksie rzeczowym spis \u201emit\u00f3w, stereotyp\u00f3w, opinii o \u017bydach\u201d:&nbsp;<i>\u017bydzi bior\u0105 \u015blub na gnoju. \u017bydzi pluj\u0105 na Polak\u00f3w w czasie \u015bwi\u0119ta Jom Kippur. \u017bydzi s\u0105 bogaci. \u017bydzi s\u0105 komunistami. \u017bydzi zabijaj\u0105 chrze\u015bcija\u0144skie dzieci\u2026 Dzieci porywaj\u0105, wk\u0142adaj\u0105 do beczki z gwo\u017adziami, obracaj\u0105 j\u0105 tak, \u017ce leje si\u0119 z niej krew, bo potrzebuj\u0105 chrze\u015bcija\u0144skiej krwi na mac\u0119.&nbsp;<\/i>Ale te\u017c<i>: \u017bydzi \u0142apali dzieci i wyci\u0105gali z nich krew, bo dlatego, \u017ce jak u \u017byd\u00f3w dziecko si\u0119 urodzi\u0142o, to oni przemywali oczy temu dziecku polsk\u0105 krwi\u0105, t\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 krwi\u0105<\/i>&nbsp;(opowie\u015b\u0107 z Sosnowca).<\/span><\/p>\n<\/aside>\n<aside><\/aside>\n<aside class=\"article-extra grid-col-1-4 sidebar\"><span style=\"color: #000080;\">Inne wyobra\u017cenie to figura \u017byda wiecznego tu\u0142acza przerobiona na \u201ewietrznego \u017byda\u201d.<\/span><\/aside>\n<aside><\/aside>\n<aside class=\"article-extra grid-col-1-4 sidebar\"><span style=\"color: #000080;\"><i>Jak sed wietrzny \u017byd, to juz tak, ze wszystko leza\u0142o. A to tak m\u00f3wi\u0142y, jak jo by\u0142a jesce m\u0142odom. Wiatr taki silny by\u0142, ze takim pasem tak wio\u0142, \u017cyto cy te r\u00f3\u017ane badela, to wszystko tak si\u0119 po\u0142ozy\u0142o. I si\u0119 goda\u0142o: \u201ewietrzny \u017byd przechodzi\u0142\u201d. I unemu nie wolno spoc\u0105\u0107. Bo un by\u0142 zakl\u0119ty. Pan Jezus jak sed i chcio\u0142 si\u0119 uoprzy\u0107, no ni m\u00f3g krzyza d\u017awigno\u0107 i unwzion, i odpchno\u0142, i Pan Jezus tak powiedzio\u0142: \u201eBedzies si\u0119 w\u0142\u00f3cy\u0142. Nigdzie nie spocnies, tylko na taki choicce, co mo dwa wierzcho\u0142ki\u201d<\/i>&nbsp;(opowie\u015b\u0107 z G\u00f3ry W\u0142odowskiej).<\/span><\/p>\n<h2 class=\"art_sub_title\" style=\"text-align: center;\">***<\/h2>\n<p><span style=\"color: #000080;\">Gdy Czubala prowadzi\u0142 badania, jeszcze \u017cywa by\u0142a pami\u0119\u0107 z czas\u00f3w odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci, w tym o jednym z pogrom\u00f3w, kt\u00f3rymi Niepodleg\u0142a przywita\u0142a \u017byd\u00f3w \u2013 w listopadzie 1918 r. w Dzia\u0142oszycach.<\/span><\/p>\n<\/aside>\n<aside><\/aside>\n<aside class=\"article-extra grid-col-1-4 sidebar\"><span style=\"color: #000080;\"><i>Rozbroili\u015bmy Austriak\u00f3w, stworzyli\u015bmy tu milicj\u0119 \u2013 czterdziestu czterech, no, taka stra\u017c z\u0142o\u017cona z ochotnik\u00f3w; i powsta\u0142a Polska. Jedni ochotnicy tworzyli wojsko, a inni to byli ochotnicy do rabowania. Pami\u0119tam, by\u0142a sz\u00f3sta minut pi\u0119tna\u015bcie 1918 r., bo to pierwsze rozbrojenie w Polsce by\u0142o u nas. Kozu\u0144 Kalinka \u2013 ja bym go okre\u015bli\u0142 jako bandyta \u2013 i ten Kalinka napad\u0142 na Dzia\u0142oszyce. Poszed\u0142 na miasto, pootwiera\u0142 \u017cydowskie sklepy. Towar wyrzuca\u0142 na ulic\u0119 i kto chcia\u0142, m\u00f3g\u0142 bra\u0107. On sam uprawia\u0142 proceder nast\u0119puj\u0105cy: chodzi\u0142 po najbogatszych domach i zabiera\u0142 z\u0142oto. Po s\u0105siedzku by\u0142 tu \u017byd Frydman. Zabra\u0142 mu z\u0142oty zegarek. Uderzy\u0142 w st\u00f3\u0142, zegarek wylecia\u0142, a z\u0142oto zabra\u0142 do poszwy. Poszed\u0142 dalej, w drugim miejscu wybi\u0142 z\u0119by \u017bydowi, bo mia\u0142 ze z\u0142ota.<\/i><\/span><\/aside>\n<aside><\/aside>\n<aside class=\"article-extra grid-col-1-4 sidebar\"><span style=\"color: #000080;\">Ratuj\u0105cy \u017byd\u00f3w znale\u017ali si\u0119 po wojnie na marginesie lokalnych spo\u0142eczno\u015bci, za to mordercy mieli niezachwian\u0105 pozycj\u0119. Czubala przytacza reakcj\u0119 swojej ciotki na pytania o zbrodnie Polak\u00f3w na \u017bydach. Ta prosta kobieta \u2013 komentuje badacz \u2013 pewnie ba\u0142a si\u0119 reakcji \u017cyj\u0105cej do dzi\u015b rodziny morderc\u00f3w b\u0119d\u0105cych jej s\u0105siadami.<\/span><\/aside>\n<aside class=\"article-extra grid-col-1-4 sidebar\">\n<div class=\"art_embed\">\n<div data-xx=\"17069185\"><\/div>\n<div class=\"related-box \" style=\"text-align: left;\" data-xx=\"17069185\"><span style=\"color: #000080;\">W\u0105tek wydawania i mordowania \u017byd\u00f3w w tzw. trzeciej fazie Zag\u0142ady, po deportacjach, przewija si\u0119 w wielu relacjach.<\/span><\/div>\n<div data-xx=\"17069185\"><\/div>\n<div class=\"related-box \" style=\"text-align: left;\" data-xx=\"17069185\"><span style=\"color: #000080;\"><i>Te Mi\u0142ke postrzelyly. Jak uni strzelali, i jedne postrzelyly, ale zyje. I podobno oni sie prosily, bo to znajomi ze Z\u0142oty. I prosily sie po iminiu: \u201eCo ty robis? Co ty robis?\u201d. A to strzela\u0142o i juz. Une wiedzo, kto zastrzely\u0142, bo spotka\u0142y. Ten Koziarka te rozumiro, bo chory. No co bede goda\u0107, jaki ten Koziarka by\u0142: \u201eCo ty\u201d<\/i>&nbsp;(opowie\u015b\u0107 z Odrzywo\u0142u).<\/span><\/div>\n<div data-xx=\"17069185\"><\/div>\n<div class=\"related-box \" style=\"text-align: left;\" data-xx=\"17069185\"><span style=\"color: #000080;\">Czasem ci sami, kt\u00f3rzy przechowywali, p\u00f3\u017aniej mordowali.<\/span><\/div>\n<div data-xx=\"17069185\"><\/div>\n<div class=\"related-box \" style=\"text-align: left;\" data-xx=\"17069185\"><span style=\"color: #000080;\"><i>Troch\u0119 tam<\/i>&nbsp;[ch\u0142opi]&nbsp;<i>trzymali po wioskach, ale wszyscy my\u015bleli, \u017ce to b\u0119dzie nied\u0142ugo. Wojna by\u0142a d\u0142uga, to ich wybijali, bo by ich Niemcy spolili<\/i>&nbsp;(opowie\u015b\u0107 z Pilicy).<\/span><\/div>\n<div data-xx=\"17069185\"><\/div>\n<div class=\"related-box \" style=\"text-align: left;\" data-xx=\"17069185\"><span style=\"color: #000080;\">Jeden z rozm\u00f3wc\u00f3w opowiada o partyzancie, kt\u00f3ry by\u0142 po wojnie poszukiwany \u201eza \u017byd\u00f3w\u201d, ale si\u0119 ukry\u0142<i>. Przecie, jakby z\u0142apaly z poc\u0105tku, toby zgino\u0142. Kry\u0142 si\u0119, jak m\u00f3g. I widzi pan za co? Za \u017byda<\/i>&nbsp;(opowie\u015b\u0107 z Jurkowa).<\/span><\/p>\n<h2 class=\"art_sub_title\" style=\"text-align: center;\">***<\/h2>\n<p><span style=\"color: #000080;\">Rozm\u00f3wcy maj\u0105 opory w m\u00f3wieniu i o morduj\u0105cych, i o ratuj\u0105cych \u017byd\u00f3w. Czubala wymienia w jednej z rozm\u00f3w Sprawiedliwego J\u00f3zefa Tark\u0119 ze Stawiszyc, a wtedy \u017cona zwraca si\u0119 do m\u0119\u017ca:&nbsp;<i>Wis co Franek, ino nie wiadomo, cy to mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 u Torki<\/i>. W dw\u00f3ch wypadkach ludzie, kt\u00f3rzy ratowali \u017byd\u00f3w, nie przyznaj\u0105 mu si\u0119 do tego, to nie jest dobrze widziane.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<p><span style=\"color: #000080;\">Piotr Grochowski we wst\u0119pie zwraca uwag\u0119, \u017ce \u017bydzi nie byli traktowani jak cz\u0142onkowie spo\u0142eczno\u015bci wiejskiej, wi\u0119c nawet ludzie, kt\u00f3rzy ich ratowali, nie stosowali wobec nich regu\u0142 solidarno\u015bci grupowej i&nbsp;<i>przys\u0142ugi nabiera\u0142y warto\u015bci ekonomicznej wymiany<\/i>. St\u0105d wypowied\u017a J\u00f3zefa Tarki o tym, jak dosta\u0142 list z Palestyny od kobiety, kt\u00f3ra si\u0119 u niego ukrywa\u0142a:&nbsp;<i>Nie pisa\u0142a, nie pisa\u0142a, nie pisa\u0142a\u2026 Jak pojecha\u0142a, nie pisa\u0142a, na ostatku napisa\u0142a. Przesto\u0142em s\u0142ucha\u0107, cholera, bo pisze, \u017ce bida ji, \u017ce to, \u017ce to\u2026 a jo se my\u015bl\u0119: \u201eJo ci\u0119 mom w dupie smarkaty \u017bydzie! Cholera jasno!\u201d. Za tyle jedzenio, za tyle lat, to\u015b powinna, pieron wi, co przysy\u0142a\u0107.<\/i><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\"><i>Folklorysta nie szuka fakt\u00f3w historycznych, lecz rejestruje przynale\u017cne do literatury ustnej teksty, kt\u00f3re istniej\u0105 w obiegu spo\u0142ecznym<\/i>&nbsp;\u2013 pisze Czubala. Po jego pracy czy te\u017c po pracach etnografki Joanny Tokarskiej-Bakir widzimy, jak wiele mog\u0105 one do historii wnie\u015b\u0107.<\/span><img decoding=\"async\" width=\"50%\" class=\"alignleft\" src=\"https:\/\/wydawnictwo.umk.pl\/media\/img\/cms\/front_covers\/5080\/c149fb7971a32aaf740654b4657bf82f.jpg\"><span style=\"color: #808080;\"><em>&#8216;<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>O tym nie wolno m\u00f3wi\u0107. Zag\u0142ada \u017byd\u00f3w w opowie\u015bciach wspomnieniowych ze zbior\u00f3w Dionizjusza Czubali&#8217;, wyb\u00f3r i opracowanie Piotr Grochowski, Wydawnictwo Naukowe UMK Fot. materia\u0142y wydawnictwa<\/em><\/span><\/p>\n<hr style=\"height: 15px; background: #d0e6fa; width: 100%;\">\n<div class=\"content-alignment\" id=\"content\">\n<div class=\"yt-uix-button-panel\" id=\"watch-description\">\n<div id=\"watch-description-text\" style=\"text-align: center;\">\n<p><em>Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion&#8217;68,<\/em><em><br \/>\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion&#8217;68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.<br \/>\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:<br \/>\n<\/em><span style=\"color: #000080;\"><strong><em><a style=\"color: #000080;\" href=\"mailto:webmaster@reunion68.com\"><span style=\"text-decoration: underline;\">webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<hr style=\"width: 100%;\">\n<\/div>\n<\/aside>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>30 lat po wojnie wierzyli, \u017ce \u017bydzi przemywali krwi\u0105 chrze\u015bcijan oczy swoim dzieciom Anna Bikont Transport \u017byd\u00f3w z getta w J\u0119drzejowie do obozu zag\u0142ady w Treblince, 16 wrze\u015bnia 1942 r. (Fot. Ryszard Kruk) Zag\u0142ada dokonywa\u0142a si\u0119 nie tylko w obozach \u015bmierci. S\u0142abszych i stawiaj\u0105cych op\u00f3r Niemcy nie wie\u017ali do Treblinki czy Auschwitz, tylko mordowali na [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[33,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76284"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=76284"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76284\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":76294,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76284\/revisions\/76294"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=76284"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=76284"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=76284"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}