{"id":76305,"date":"2020-02-16T17:09:55","date_gmt":"2020-02-16T15:09:55","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=76305"},"modified":"2020-02-16T14:54:18","modified_gmt":"2020-02-16T12:54:18","slug":"21-09-48","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=76305","title":{"rendered":"WYSEPKA DOBROCI"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>WYSEPKA DOBROCI<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

HENRYK GRYNBERG<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

<\/p>\n

\u201eKa\u017cde uratowane przy moim udziale \u017cydowskie dziecko jest usprawiedliwieniem mojego istnienia na tej ziemi…\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142a Irena Sendlerowa. A pomog\u0142a uratowa\u0107 wi\u0119cej ni\u017c jakakolwiek inna pojedyncza osoba i \u017caden mit nie jest jej potrzebny. Wystarczy prawda<\/h4>\n

Jej ojciec by\u0142 lekarzem-spo\u0142ecznikiem, kt\u00f3ry biednych leczy\u0142 za darmo, Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w. Kaza\u0142 jej bawi\u0107 si\u0119 z \u017cydowskimi dzie\u0107mi, kt\u00f3re zagl\u0105da\u0142y do ich ogr\u00f3dka. W szkole \u201eszeptano\u201d, \u017ce pewno \u017byd\u00f3wka, bo si\u0119 bi\u0142a w obronie jedynej \u017byd\u00f3wki w klasie \u2013 pisze Anna Bikont w ksi\u0105\u017cce \u201eSendlerowa w ukryciu\u201d.<\/span><\/p>\n

Na miejsce praktyk pedagogicznych wybra\u0142a fili\u0119 sieroci\u0144ca Janusza Korczaka. Nale\u017ca\u0142a do socjalistyczno-pi\u0142sudczykowskiej organizacji studenckiej i zn\u00f3w \u201ekiedy pobito jej kole\u017cank\u0119 \u017byd\u00f3wk\u0119, rzuci\u0142a si\u0119 na boj\u00f3wkarza z pi\u0119\u015bciami\u201d. Prac\u0119 magistersk\u0105 pisa\u0142a o Elizie Orzeszkowej, obro\u0144czyni \u017byd\u00f3w. Pracowa\u0142a w poradni prawnej Sekcji Pomocy Matce i Dziecku przy Obywatelskim Komitecie Pomocy Bezrobotnym i w dziale prawnym Sekcji Pomocy Matce i Dziecku pod auspicjami Wolnej Wszechnicy, gdzie studiowali robotnicy, komuni\u015bci, \u201ebardzo wielu \u017byd\u00f3w\u201d.<\/span><\/p>\n

Jej mentorem by\u0142a Helena Radli\u0144ska (\u017byd\u00f3wka), kt\u00f3ra postulowa\u0142a pedagogik\u0119 spo\u0142eczn\u0105 i wykszta\u0142ci\u0142a grono \u201ekilkunastu kobiet, kt\u00f3re wraz z [Iren\u0105 Sendlerow\u0105] b\u0119d\u0105 ratowa\u0107 \u017cydowskie dzieci\u201d. Jej drugim mentorem by\u0142 J\u00f3zef Zysman, prawnik, kt\u00f3ry broni\u0142 bezrobotnych przed eksmisj\u0105 i jak ona walczy\u0142 o prawa nie\u015blubnych dzieci, a w czasie okupacji z ramienia \u017bydowskiego Komitetu Narodowego opiekowa\u0142 si\u0119 zbieg\u0142ymi z getta dzie\u0107mi, kt\u00f3re handlowa\u0142y na ulicach papierosami (patrz: jego \u201ePapierosiarze z Placu Trzech Krzy\u017cy\u201d). Irena pracowa\u0142a wtedy w Wydziale Opieki Spo\u0142ecznej przy urz\u0119dzie miasta, gdzie wsp\u00f3lnie z kole\u017cankami (w tym kilkoma zatajonymi \u017byd\u00f3wkami) fa\u0142szowa\u0142a dokumenty, by otacza\u0107 opiek\u0105 tak\u017ce \u017cydowskie dzieci. A te fa\u0142szywe dokumenty \u015bwiadomie podpisywa\u0142 ich szef, Jan Dobraczy\u0144ski, przedwojenny \u2013 i powojenny \u2013 antysemita.<\/span><\/p>\n

\n

Kiedy pracowa\u0142a w Wydziale Opieki Spo\u0142ecznej, fa\u0142szowa\u0142a dokumenty, by otacza\u0107 opiek\u0105 tak\u017ce \u017cydowskie dzieci. A te fa\u0142szywe dokumenty \u015bwiadomie podpisywa\u0142 szef, Jan Dobraczy\u0144ski, przedwojenny \u2013 i powojenny \u2013 antysemita<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Jej studenckie ma\u0142\u017ce\u0144stwo z Mieczys\u0142awem Sendlerem (wbrew nazwisku nie\u017cydowskiego pochodzenia) okaza\u0142o si\u0119 nietrwa\u0142e: \u201ew 1938 roku przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 za prac\u0105 do Poznania, ona zosta\u0142a w Warszawie\u201d, a potem poszed\u0142 na wojn\u0119 i do 1945 roku siedzia\u0142 w oflagu. Sendlerowa opiekowa\u0142a si\u0119 rannymi \u017co\u0142nierzami wrze\u015bnia w Szpitalu Ujazdowskim, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych zakamuflowali si\u0119 \u017bydzi (patrz: \u201eMsza za wszystkich\u201d w moim zbiorze \u201eDrohobycz, Drohobycz\u201d).<\/span><\/p>\n

Przyst\u0105pi\u0142a do lewicowego od\u0142amu PPS-u, kt\u00f3ry nazywa\u0142 si\u0119 PS (Polscy Socjali\u015bci), a p\u00f3\u017aniej RPPS (Robotnicza Partia Polskich Socjalist\u00f3w). M\u00f3wi\u0142a, \u017ce dla niej socjalizm \u201eoznacza\u0142 nie tyle doktryn\u0119 czy program polityczny, ile pewien rodzaj wra\u017cliwo\u015bci spo\u0142ecznej i sprzeciw wobec kultu pieni\u0105dza\u201d. Autorka ksi\u0105\u017cki przypuszcza, \u017ce przyst\u0105pi\u0142a do lewicy r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce tam \u201enale\u017celi znajomi Polacy, kt\u00f3rzy ratowali \u017byd\u00f3w, i \u017bydzi, kt\u00f3rych ona pr\u00f3bowa\u0142a ocali\u0107\u201d.<\/span><\/p>\n

Jednym z jej przyjaci\u00f3\u0142, kt\u00f3rzy znale\u017ali si\u0119 za murem getta, by\u0142 Adam Celnikier, prawnik z zamo\u017cnej rodziny, kt\u00f3ry cz\u0119\u015b\u0107 swojego maj\u0105tku \u201eofiarowa\u0142 na dzia\u0142alno\u015b\u0107 organizacji komunistycznej\u201d. Miejskie Zak\u0142ady Sanitarne mia\u0142y przepustki, pozwalaj\u0105ce ich pracownikom wchodzi\u0107 do getta nawet par\u0119 razy dziennie, i Irena tam cz\u0119sto bywa\u0142a. Na aryjskich papierach Adam Celnikier sta\u0142 si\u0119 Stefanem Zgrzembskim i nigdy nie wr\u00f3ci\u0142 do swojej poprzedniej to\u017csamo\u015bci. Po wojnie wezm\u0105 \u015blub i oboje b\u0119d\u0105 nadal ukrywali, \u017ce on jest \u017bydem. Ich c\u00f3rka dowiedzia\u0142a si\u0119 o tym ju\u017c jako doros\u0142a.<\/span><\/p>\n

\n

M\u00f3wi\u0142a, \u017ce dla niej socjalizm \u201eoznacza\u0142 nie tyle doktryn\u0119 czy program polityczny, ile pewien rodzaj wra\u017cliwo\u015bci spo\u0142ecznej i sprzeciw wobec kultu pieni\u0105dza\u201d<\/span><\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Dobraczy\u0144ski, kt\u00f3ry na polecenie w\u0142adz niemieckich mia\u0142 \u201erozprawi\u0107 si\u0119 z plag\u0105 dzieci \u017cebrz\u0105cych na ulicach Warszawy\u201d, odkry\u0142 \u201erzecz przera\u017caj\u0105c\u0105 \u2013 prawie po\u0142owa przywiezionych by\u0142y to dzieci \u017cydowskie\u201d i zarzuca\u0142 swoim wsp\u00f3\u0142pracowniczkom, \u017ce \u201enie dokonywa\u0142y selekcji na ulicy\u201d, ale nadal podpisywa\u0142 fa\u0142szywe dokumenty, bo w jednej z nich si\u0119 kocha\u0142 (pozama\u0142\u017ce\u0144sko). Dzieci te zanosi\u0142y wy\u017cebran\u0105 \u017cywno\u015b\u0107 swoim rodzinom i nie chcia\u0142y pozosta\u0107 po aryjskiej stronie.<\/span><\/p>\n

Estera Markin\u00f3wna, Ewa Rechman, Ala Go\u0142\u0105b-Grynbergowa, Romana Wi\u015bniacka (wszystkie zgin\u0119\u0142y) \u201eprzekazywa\u0142y na aryjsk\u0105 stron\u0119 niemowl\u0119ta, kt\u00f3re ju\u017c by\u0142y sierotami\u201d. Irena Schultz i Helena Szeszko za\u0142atwia\u0142y potrzebne dokumenty i umieszcza\u0142y dzieci w Domu Boduena z pomoc\u0105 pracuj\u0105cej tam W\u0142adys\u0142awy Marynowskiej. Sendlerowa m\u00f3wi\u0142a, \u017ce nale\u017ca\u0142a do \u201etr\u00f3jki technicznej\u201d z Al\u0105 Go\u0142\u0105b-Grynbergow\u0105 i W\u0142adys\u0142aw\u0105 Marynowsk\u0105 i w latach 1940-1942 umie\u015bci\u0142y po aryjskiej stronie kilkana\u015bcie niemowl\u0105t, w czym pomaga\u0142 im granatowy policjant, ale w\u0105tpliwe by ju\u017c w 1940 roku oddawano niemowl\u0119ta na aryjsk\u0105 stron\u0119. W\u0142a\u015bciwa \u201esiatka Sendlerowej\u201d powsta\u0142a dopiero po utworzeniu \u017begoty (grudzie\u0144 1942). Sendlerowa koordynowa\u0142a akcj\u0119, przekazywa\u0142a dokumenty i pieni\u0105dze. W czasie powstania w getcie \u201egrupa Sendlerowej utworzy\u0142a pogotowia opieku\u0144cze, czyli sie\u0107 mieszka\u0144, w kt\u00f3rych na kr\u00f3tko \u2013 kilka dni lub tygodni \u2013 mo\u017cna by\u0142o ulokowa\u0107 dzieci i doros\u0142ych, a przez ten czas \u017begota wyrabia\u0142a im dokumenty i pomaga\u0142a szuka\u0107 miejsca na d\u0142u\u017cszy pobyt.<\/span><\/p>\n

To by\u0142y pogotowia ratunkowe, o kt\u00f3rych my, \u017bydzi z prowincji, nic nie wiedzieli\u015bmy. Dlatego gdy w maju 1943 roku przegnano nas z mieszkania na Pradze, moja mama je\u017adzi\u0142a ze mn\u0105 tam z powrotem tramwajem przez most Kerbedzia \u2013 nigdy nie zapomn\u0119 tych ponurych, \u017celaznych \u017ceber \u2013 i m\u00f3wi\u0142a, \u017ce chyba \u201ep\u00f3jdziemy do Wis\u0142y\u201d. I poszliby\u015bmy, gdybym jej nagle nie przypomnia\u0142, \u017ce na Grochowskiej mieszka pani Taborowa, kt\u00f3ra przyje\u017cd\u017ca\u0142a do Radoszyny do swoich krewnych. Grochowska jest d\u0142uga i nie wiem, jakim cudem mama \u2013 przed sam\u0105 godzin\u0105 policyjn\u0105 \u2013 trafi\u0142a pod w\u0142a\u015bciwy numer. Pani Taborowa, kt\u00f3ra mieszka\u0142a sama, pozwoli\u0142a nam zosta\u0107 na noc i jeszcze na dwa tygodnie \u2013 za darmo \u2013 a\u017c mama skontaktowa\u0142a si\u0119 z moim ojcem, kt\u00f3ry ukrywa\u0142 si\u0119 na wsi, i dosta\u0142a od niego pieni\u0105dze lub kosztowno\u015bci, by wynaj\u0105\u0107 pok\u00f3j u nieznajomych ludzi po normalnej, nie\u017cydowskiej cenie. R\u00f3\u017cni ludzie nam pomogli w taki czy inny spos\u00f3b, ale pani Taborowa, kt\u00f3rej imienia nie znam, uratowa\u0142a nam \u017cycie i bardzo \u017ca\u0142uj\u0119, \u017ce b\u0119d\u0105c jedynym \u017cyj\u0105cym \u015bwiadkiem jej dobroci i odwagi, nie mog\u0119 uzyska\u0107 dla niej oficjalnego uznania z Yad Vashem.<\/span><\/p>\n

Pani Taborowa, kt\u00f3rej imienia nie znam, uratowa\u0142a nam \u017cycie i bardzo \u017ca\u0142uj\u0119, \u017ce b\u0119d\u0105c jedynym \u017cyj\u0105cym \u015bwiadkiem jej dobroci i odwagi, nie mog\u0119 uzyska\u0107 dla niej oficjalnego uznania z Yad Vashem<\/span><\/p>\n

Zim\u0105 1943 roku \u017begota w Warszawie mia\u0142a pod swoj\u0105 opiek\u0105 finansow\u0105 od dwustu do trzystu os\u00f3b. Po powstaniu w getcie liczba podopiecznych wzros\u0142a do tysi\u0105ca. W pa\u017adzierniku 1943 wynosi\u0142a do p\u00f3\u0142tora tysi\u0105ca, a w pierwszej po\u0142owie 1944 od trzech do czterech tysi\u0119cy w ca\u0142ym kraju. \u201e\u017begota s\u0142a\u0142a rozpaczliwe listy do Delegatury z pro\u015bbami o zwi\u0119kszenie dotacji\u201d. Bez skutku. \u201eDelegatura Rz\u0105du na Kraj przeznaczy\u0142a w latach 1943-1944 na pomoc \u017begocie pi\u0119\u0107 procent bud\u017cetu opieki spo\u0142ecznej\u201d. Gdy w marcu 1943 roku przyzna\u0142a dwie\u015bcie pi\u0119\u0107dziesi\u0105t tysi\u0119cy z\u0142otych, przewodnicz\u0105cy Julian Grobelny wys\u0142a\u0142 w odpowiedzi rozpaczliwy list, \u017ce stawia to pod znakiem zapytania \u201ecelowo\u015b\u0107 dalszego istnienia komitetu\u201d.<\/span><\/p>\n

Londyn \u201eprzeznacza\u0142 na \u017begot\u0119 sumy z w\u0142asnych funduszy i uzyskane od organizacji \u017cydowskich\u201d i wed\u0142ug oblicze\u0144 Dariusza Stoli przekaza\u0142 \u0142\u0105cznie milion trzysta tysi\u0119cy dolar\u00f3w. Zasi\u0142ki wynosi\u0142y pi\u0119\u0107set z\u0142otych miesi\u0119cznie na osob\u0119, a kurs dolara oko\u0142o stu z\u0142otych, powinno wi\u0119c starczy\u0107 na roczn\u0105 pomoc dla dwustu tysi\u0119cy os\u00f3b \u2013 pisze autorka. Wed\u0142ug dokument\u00f3w dotar\u0142a tylko po\u0142owa tych pieni\u0119dzy, ale te\u017c wystarczy\u0142yby dla stu tysi\u0119cy. W dodatku \u201e\u017begota by\u0142a jedn\u0105 z trzech dzia\u0142aj\u0105cych w Warszawie organizacji zajmuj\u0105cych si\u0119 pomoc\u0105 \u017bydom \u2013 obok \u017bydowskiego Komitetu Narodowego [za\u0142o\u017conego p\u00f3\u0142 roku wcze\u015bniej] i Bundu\u201d, kt\u00f3re \u201edzia\u0142a\u0142y w ramach \u017begoty, ale g\u0142\u00f3wnie udziela\u0142y pomocy poza ni\u0105\u201d. Z tego manka nikt si\u0119 nie wyliczy\u0142. \u201e\u017begota nie tylko powsta\u0142a p\u00f3\u017ano, ale te\u017c z racji skromnych \u015brodk\u00f3w finansowych by\u0142a w stanie obj\u0105\u0107 opiek\u0105 zaledwie ma\u0142y procent tych, kt\u00f3rzy jej potrzebowali\u201d \u2013 konkluduje autorka.<\/span><\/p>\n

W pa\u017adzierniku 1943 referat dzieci\u0119cy, za kt\u00f3ry odpowiada\u0142a Sendlerowa, mia\u0142 pod swoj\u0105 opiek\u0105 blisko sto dzieci i otrzyma\u0142 z funduszu \u017begoty osiemdziesi\u0105t tysi\u0119cy z\u0142otych, z czego pi\u0119\u0107dziesi\u0105t tysi\u0119cy od organizacji \u017cydowskich. Sendlerowa figurowa\u0142a na proskrypcyjnej li\u015bcie \u201epodejrzanych o dzia\u0142alno\u015b\u0107 komunistyczn\u0105 i\/lub \u017cydowskie pochodzenie\u201d prowadzonej przez wywiad NSZ-etu (kt\u00f3ry naprowadza\u0142 Niemc\u00f3w lub szmalcownik\u00f3w). 13 pa\u017adziernika zosta\u0142a aresztowana \u201epod zarzutem uprawiania dzia\u0142alno\u015bci komunistycznej\u201d, a nie ratowania \u017cydowskich dzieci. I na pewno nie przysz\u0142o po ni\u0105 jedenastu ani trzynastu agent\u00f3w \u2013 jak twierdzi\u0142a. Wed\u0142ug dokument\u00f3w, trzymano j\u0105 na Pawiaku trzy tygodnie (nie miesi\u0105ce, jak twierdzi\u0142a), i bito na przes\u0142uchaniach. Wiadomo, \u017ce trzyma\u0142a si\u0119 dzielnie, nikogo nie wyda\u0142a i \u201ezosta\u0142a wypuszczona dzi\u0119ki \u0142ap\u00f3wce, kt\u00f3r\u0105 wyp\u0142aci\u0142a \u017begota\u201d, ale nie p\u00f3\u0142 miliona, jak lubi\u0142a opowiada\u0107. Grobelnego wykupiono z aresztu za trzydzie\u015bci sze\u015b\u0107 tysi\u0119cy, a by\u0142 oskar\u017cony, \u017ce jest ukrywaj\u0105cym si\u0119 oficerem, dzia\u0142a w konspiracji i pomaga \u017bydom. Za Adolfa Bermana szanta\u017cy\u015bci \u017c\u0105dali p\u00f3\u0142 miliona, bo wszystko o nim wiedzieli, ale wzi\u0119li dwie\u015bcie tysi\u0119cy. Na pewno nie wieziono jej na rozstrzelanie, skoro dwa tygodnie po wypuszczeniu pozwolono j\u0105 ponownie zatrudni\u0107 w urz\u0119dzie miasta z wyp\u0142at\u0105 \u201ewynagrodzenia za czas zatrzymania jej w areszcie\u201d. I nie mog\u0142a by\u0107, nawet przez pomy\u0142k\u0119, na li\u015bcie rozstrzelanych, bo na takich listach umieszczano tylko m\u0119\u017cczyzn.<\/span><\/p>\n

\n

Zosta\u0142a aresztowana \u201epod zarzutem uprawiania dzia\u0142alno\u015bci komunistycznej\u201d, a nie ratowania \u017cydowskich dzieci. Wiadomo, \u017ce trzyma\u0142a si\u0119 dzielnie, nikogo nie wyda\u0142a<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Dzieci przerzucano na aryjsk\u0105 stron\u0119 dziewi\u0119\u0107 miesi\u0119cy \u2013 od czasu masowej deportacji, kt\u00f3ra zacz\u0119\u0142a si\u0119 pod koniec lipca 1942 roku, do powstania w getcie, czyli kwietnia 1943. Sendlerowa nie wynosi\u0142a dzieci, a te, kt\u00f3rym pomaga\u0142a, \u201eprawie nigdy nie mia\u0142y z ni\u0105 bezpo\u015bredniego kontaktu ani te\u017c nie wiedzia\u0142y o jej istnieniu\u201d \u2013 podkre\u015bla autorka ksi\u0105\u017cki. Sama Sendlerowa m\u00f3wi\u0142a, \u017ce \u201e\u017bydzi znali bez por\u00f3wnania lepiej ni\u017c Polacy sposoby wydostania si\u0119 z getta\u201d \u2013 najcz\u0119\u015bciej przez budynek s\u0105dowy na Lesznie, piwnice i brygady wychodz\u0105ce na aryjsk\u0105 stron\u0119 do pracy \u2013 \u201enatomiast pomoc Polak\u00f3w by\u0142a bezcenna po drugiej stronie muru\u201d. Potrzeba by\u0142o na to du\u017co pieni\u0119dzy. Zw\u0142aszcza latem 1942 roku, gdy najwi\u0119cej \u017byd\u00f3w ucieka\u0142o, a ceny by\u0142y horrendalne. \u201eMoje warunki s\u0105 takie: 60 z\u0142 dziennie i z g\u00f3ry za rok i p\u00f3\u0142…\u201d, w przeciwnym razie \u201ewyprowadz\u0119 na ulic\u0119 i niech si\u0119 dzieje wola Bo\u017ca\u201d \u2013 grozi\u0142a kobieta, u kt\u00f3rej umieszczono dziewi\u0119cioletni\u0105 c\u00f3rk\u0119 Jonasa Turkowa (po wojnie musia\u0142 j\u0105 wykupi\u0107 za dodatkowe dziesi\u0119\u0107 tysi\u0119cy z\u0142otych). Przewa\u017cnie \u017c\u0105dano sto z\u0142otych dziennie. Przechowywanie \u017byd\u00f3w, dzieci jak i doros\u0142ych, to by\u0142 \u201einteres jak ka\u017cdy inny, tyle, \u017ce lepszy: wi\u0119ksze ryzyko, to i zysk musi by\u0107 wi\u0119kszy\u201d.<\/span><\/p>\n

Dzieci p\u0142aci\u0142y przy tym bardzo wysok\u0105 cen\u0119 \u2013 psychiczn\u0105. Ma\u0142emu Piotrusiowi powiedziano, \u017ce je\u015bli kto\u015b spyta, gdzie s\u0105 jego rodzice, ma powiedzie\u0107, \u017ce zgin\u0119li od bomby na pocz\u0105tku wojny. Zrozumia\u0142 z tego, \u017ce lepiej nie mie\u0107 rodzic\u00f3w, ni\u017c mie\u0107 takich jak jego. Dzieci, kt\u00f3re traci\u0142y rodzic\u00f3w, przywi\u0105zywa\u0142y si\u0119 do swoich opiekun\u00f3w, ale przez w\u0119sz\u0105cych s\u0105siad\u00f3w i szmalcownik\u00f3w trzeba by\u0142o im zmienia\u0107 opiekun\u00f3w. \u201eProsz\u0119 cioci, ile ja jeszcze b\u0119d\u0119 musia\u0142 mie\u0107 mamu\u015b \u2013 szlocha\u0142 czteroletni ch\u0142opczyk, przewo\u017cony przez Iren\u0119 Sendlerow\u0105 do kolejnego mieszkania\u201d.<\/span><\/p>\n

\n

Ma\u0142emu Piotrusiowi powiedziano, \u017ce je\u015bli kto\u015b spyta, gdzie s\u0105 jego rodzice, ma powiedzie\u0107, \u017ce zgin\u0119li od bomby na pocz\u0105tku wojny. Zrozumia\u0142 z tego, \u017ce lepiej nie mie\u0107 rodzic\u00f3w, ni\u017c mie\u0107 takich, jak jego<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Gdy w sierpniu 1942 roku sowieckie samoloty zrzuca\u0142y bomby na Warszaw\u0119, dziewczynka us\u0142ysza\u0142a, jak jej opiekunowie m\u00f3wi\u0105: \u201eMo\u017ce te bomby s\u0105 na getto i wreszcie b\u0119dzie koniec z \u017bydami\u201d. \u201eEl\u017cuniu, ty jeste\u015b szcz\u0119\u015bliwym dzieckiem, b\u0119dziesz \u017cy\u0142a w Polsce, gdzie ju\u017c nie zobaczysz \u017cadnego \u017byda…\u201d \u2013 powiedzia\u0142a gospodyni dziewczynce, kt\u00f3r\u0105 umieszczono u niej jako nie\u017cydowsk\u0105 sierot\u0119, pokazuj\u0105c jej \u0142un\u0119 nad gettem.<\/span><\/p>\n

Nie chciano dzieci \u201eze z\u0142ym wygl\u0105dem\u201d, zw\u0142aszcza ch\u0142opc\u00f3w. \u201eSyna Ringelbluma, kt\u00f3ry mia\u0142 dobry wygl\u0105d, ale by\u0142 obrzezany, odes\u0142ano z aryjskiej strony do getta\u201d. Bogdan (Dawid) Wojdowski nie mia\u0142 dobrego wygl\u0105du, ale ratowa\u0142a go plastyczna operacja napletka, gdy sprawdzali go szmalcownicy: \u201eto by\u0142 stygmat dla niego na ca\u0142e \u017cycie\u201d. \u017begota od pocz\u0105tku swojego istnienia apelowa\u0142a do w\u0142adz podziemnych o wydanie odezwy przeciwko pladze szanta\u017cu, kt\u00f3ry uniemo\u017cliwia\u0142 i udaremnia\u0142 skuteczn\u0105 pomoc. \u201eIle dzieci i ilu doros\u0142ych, kt\u00f3rym Polacy pomagali z nara\u017ceniem \u017cycia, zgin\u0119\u0142o przez innych Polak\u00f3w?\u201d \u2013 zapytuje retorycznie autorka.<\/span><\/p>\n

\u201eNie wszyscy ludzie, kt\u00f3rzy [\u017begocie] pomagali, wiedzieli, \u017ce pomagaj\u0105 \u017bydom. […] \u0141atwiej by\u0142o znale\u017a\u0107 mieszkanie do przechowania skrzyni broni ni\u017c dla jednego \u017byda\u201d \u2013 wyzna\u0142 W\u0142adys\u0142aw Bartoszewski. Podobnie Sendlerowa: \u201eMusz\u0119 stwierdzi\u0107, \u017ce uzyskiwali\u015bmy pomoc jedynie pod pretekstem akcji patriotyczno-polskiej. […] Nauczeni do\u015bwiadczeniem, nie ujawniali\u015bmy, \u017ce dzieci s\u0105 \u017cydowskie […], lecz polskie po dzia\u0142aczach niepodleg\u0142o\u015bciowych. Nie obawiali\u015bmy si\u0119 zdrady czy szanta\u017cu, lecz tylko braku wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania ze strony personelu opieki spo\u0142ecznej\u201d.<\/span><\/p>\n

\u201e\u017bydzi pomagaj\u0105cy innym \u017bydom nie ujawniali swojego pochodzenia\u201d nawet \u017bydom. \u201eJonas Turkow pisa\u0142 o Wandzie Wyrobkowej [jako o] szlachetnej Polce, kt\u00f3ra przysz\u0142a do getta i szuka\u0142a dzieci, \u017ceby je stamt\u0105d wyci\u0105gn\u0105\u0107\u201d. Maria Hochberg-Maria\u0144ska, krakowska wsp\u00f3\u0142pracowniczka \u017begoty, m\u00f3wi\u0142a o tym, jak ci\u0119\u017cko jej by\u0142o udawa\u0107 przed swoimi zagro\u017conymi wsp\u00f3\u0142bra\u0107mi, \u017ce nie nale\u017cy do nich. Bartoszewski wspomina, \u017ce gdy jego szef z referatu \u017cydowskiego Delegatury Rz\u0105du spyta\u0142 go, czy Bogna Doma\u0144ska, sekretarka \u017begoty, jest \u017byd\u00f3wk\u0105, wola\u0142 odpowiedzie\u0107, \u017ce nie. Istnia\u0142a siatka adwokata Maurycego (Abrahama Moj\u017cesza) Herlinga-Grudzi\u0144skiego, przez kt\u00f3rego rzekomo aryjskie mieszkanie \u201eprzewin\u0119\u0142o si\u0119 czterdziestu uciekinier\u00f3w z getta\u201d i kt\u00f3ry przekazywa\u0142 pieni\u0105dze z \u017begoty trzystu osobom. Z mieszkania Marii i Henryka Palestr\u00f3w korzysta\u0142o dwudziestu \u017byd\u00f3w (dziesi\u0119ciu zgin\u0119\u0142o przez szmalcownik\u00f3w).<\/span><\/p>\n

\n

\u201e\u017bydzi pomagaj\u0105cy innym \u017bydom nie ujawniali swojego pochodzenia\u201d nawet \u017bydom<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Do takich bohater\u00f3w nale\u017ca\u0142a tak\u017ce Basia Temkin, \u017cona Adolfa Bermana, \u201edobry duch ukrywaj\u0105cych si\u0119 \u017byd\u00f3w\u201d. I Helena Rybak \u2013 krewna Bogdana Wojdowskiego \u2013 \u201epromienny przyk\u0142ad pomocy udzielanej \u017bydom przez \u017byd\u00f3w\u201d. \u201eWanda Wyrobkowa-Paw\u0142owska tak starannie wymaza\u0142a z \u017cyciorysu swoich \u017cydowskich rodzic\u00f3w, \u017ce nie ujawni\u0142a ich nawet przed komisj\u0105 Yad Vashem i otrzyma\u0142a medal Sprawiedliwej\u201d, kt\u00f3ry nie przys\u0142uguje \u017bydom. Niewykluczone, \u017ce jest wi\u0119cej takich medali, zw\u0142aszcza po\u015bmiertnych.<\/span><\/p>\n

Sendlerowa \u201epodobnie jak wielu przedstawicieli przedwojennej lewicy uwierzy\u0142a, \u017ce Polska po 1945 roku stanie si\u0119 krajem sprawiedliwym, i zg\u0142osi\u0142a akces do budowy nowego kraju\u201d. Pracowa\u0142a na wysokich stanowiskach pa\u0144stwowych i partyjnych, buduj\u0105c \u201emiejsk\u0105 opiek\u0119 spo\u0142eczn\u0105 w koszmarnie trudnych warunkach powojennej biedy\u201d. Popiera\u0142a reformy spo\u0142eczne. W 1946 roku dosta\u0142a Z\u0142oty Krzy\u017c Zas\u0142ugi \u201eza ratowanie \u017byd\u00f3w\u201d, w 1955 Medal 10-lecia, w 1956 nast\u0119pny Z\u0142oty Krzy\u017c Zas\u0142ugi, w 1963 Krzy\u017c Kawalerski Polonia Restituta. Nie by\u0142a w PRL-u prze\u015bladowana, ani \u201ebrutalnie przes\u0142uchiwana przez UB, gdy\u017c donoszono na ni\u0105, \u017ce ukrywa ludzi AK\u201d \u2013 jak pisano na portalu Muzeum Polin. Jej dwaj synowie zmarli \u2013 jeden jako noworodek, a drugi na chroniczn\u0105 chorob\u0119 \u2013 ale nie \u201ew ubeckim wi\u0119zieniu\u201d, jak podano w filmie wyprodukowanym przez Polin.<\/span><\/p>\n

Do PPR-u wst\u0105pi\u0142a w 1947 roku, nie \u201ewbrew sobie sta\u0142a si\u0119 cz\u0142onkiem PZPR\u201d i nieprawda, \u017ce \u201ekr\u00f3tko potem wyst\u0105pi\u0142a z partii\u201d ani \u017ce \u201espotka\u0142y j\u0105 za to szykany Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa\u201d \u2013 jak napisano na stronie gimnazjum, kt\u00f3rego jest patronk\u0105. W kwestionariuszu paszportowym z 1983 roku jest \u201ecz\u0142onkini\u0105 Ko\u0142a Terenowego PZPR numer 3 w \u015ar\u00f3dmie\u015bciu\u201d. W niedobrych latach 1950-1956 by\u0142a przewodnicz\u0105c\u0105 Komisji Zdrowia sto\u0142ecznej Rady Narodowej.<\/span><\/p>\n

\u201eOdwil\u017c 1956 roku sz\u0142a w parze z odmro\u017ceniem [odtajaniem] antysemityzmu\u201d \u2013 pisze Anna Bikont. Sendlerowa by\u0142a wtedy nie \u201ematk\u0105 dzieci Holokaustu\u201d, lecz \u201ematk\u0105 \u017byd\u00f3w\u201d. Jej c\u00f3rka pami\u0119ta, \u017ce \u201eby\u0142o wybijanie szyb\u201d. Mieszkaj\u0105ca w Izraelu Teresa K\u00f6rner napisa\u0142a w zeznaniu dla Yad Vashem, \u017ce Sendlerowa ze wzgl\u0119du na swoje dzieci i k\u0142opoty z s\u0105siadami my\u015bla\u0142a w tym czasie o wyje\u017adzie do Izraela i pyta\u0142a, czy mog\u0142aby si\u0119 tam urz\u0105dzi\u0107.<\/span><\/p>\n

W Polsce gomu\u0142kowskiej \u201eby\u0142a dyrektork\u0105 departamentu w Ministerstwie Zdrowia\u201d, a p\u00f3\u017aniej przez kilkana\u015bcie lat na bocznicy jako wicedyrektorka \u201er\u00f3\u017cnych technik\u00f3w dla pracownik\u00f3w medycznych\u201d, ale to nieprawda, \u017ce \u201ekomunistyczna w\u0142adza chcia\u0142a za wszelk\u0105 cen\u0119 wymaza\u0107 wspomnienie o Sendlerowej i jej bohaterstwie\u201d \u2013 jak g\u0142osi plansza ze wspomnianego wy\u017cej filmu. Chciano tylko zamaza\u0107 prawd\u0119 o m\u0119cze\u0144stwie \u017byd\u00f3w, a i sama Sendlerowa \u2013 jak wskazuje Bikont \u2013 wola\u0142a przemilcza\u0107 swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w \u017begocie, kt\u00f3ra podlega\u0142a niepoprawnemu politycznie rz\u0105dowi londy\u0144skiemu.<\/span><\/p>\n

\n

W Polsce gomu\u0142kowskiej wola\u0142a przemilcza\u0107 swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w \u017begocie, kt\u00f3ra podlega\u0142a niepoprawnemu politycznie rz\u0105dowi londy\u0144skiemu<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

\u201eO swojej roli w \u017begocie Sendlerowa napisa\u0142a pierwszy raz w 1963 roku dla \u00abBiuletynu \u017bydowskiego Instytutu Hisrorycznego\u00bb\u201d, a w osobnym o\u015bwiadczeniu dla \u017bIH-u wyszczeg\u00f3lni\u0142a dwadzie\u015bcia dziewi\u0119\u0107 os\u00f3b, kt\u00f3re z ni\u0105 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142y, i pi\u0119tna\u015bcie, kt\u00f3re zgin\u0119\u0142y. W 1965 roku razem z Iren\u0105 Schultz odebra\u0142a medal Sprawiedliwej, ale \u201eSprawiedliwi pierwszy raz tak wyrazi\u015bcie zaistnieli\u201d dopiero w p\u00f3\u017anych latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych, gdy ich po\u015bwi\u0119cenie i bohaterstwo sta\u0142o si\u0119 potrzebne \u00f3wczesnej antysemickiej propagandzie o \u201e\u017cydowskiej niewdzi\u0119czno\u015bci\u201d.<\/span><\/p>\n

Dlaczego nie wyst\u0105pi\u0142a w\u00f3wczas z partii? \u201eNasze dzieci, mimo zdanych b. dobrze egzamin\u00f3w, nie dosta\u0142y si\u0119 na studia. Oficjalnie z braku miejsc, a naprawd\u0119 za to, \u017ce ich Mama by\u0142a opiekunk\u0105 \u017byd\u00f3w\u201d \u2013 pisa\u0142a Sendlerowa do mieszkaj\u0105cego w Izraelu Natana Grossa. Wed\u0142ug innych \u017ar\u00f3de\u0142 przytoczonych w ksi\u0105\u017cce, jej dzieci nie do\u015b\u0107 dobrze zda\u0142y egzaminy, ale jestem pewny, \u017ce \u201ezabrak\u0142o by im punkt\u00f3w\u201d, nawet gdyby zda\u0142y celuj\u0105co, bo uwa\u017cano je za \u017cydowskie. Ba\u0142a si\u0119, \u017ce \u201ejak wyjdzie na jaw, \u017ce jej m\u0105\u017c by\u0142 \u017cydowskiego pochodzenia, wnuczka nie zostanie dopuszczona do matury\u201d \u2013 wspomina jeszcze p\u00f3\u017aniej jedna z jej ocalonych przyjaci\u00f3\u0142ek.<\/span><\/p>\n

To ze wzgl\u0119du na dzieci my\u015bla\u0142a o wyje\u017adzie do Izraela i w obawie o ich przysz\u0142o\u015b\u0107 nie wyst\u0105pi\u0142a z partii. Trzydzie\u015bci lat p\u00f3\u017aniej potwierdzi\u0142a w li\u015bcie, \u017ce widz\u0105c wiele \u201edra\u0144stwa wok\u00f3\u0142 siebie\u201d, czu\u0142a \u201eogromny l\u0119k o [swoje] dzieci\u201d i czuje go \u201edo dzi\u015b\u201d. Pewno dlatego nie zaoponowa\u0142a w 1985 roku przeciw fa\u0142szywemu polskiemu filmowi o ratowaniu \u017cydowskiego dziecka. Rozumia\u0142a i podziela\u0142a l\u0119k tych, kt\u00f3rzy prze\u017cyli po aryjskiej stronie, i nie uwa\u017ca\u0142a, \u017ce trzeba bezwarunkowo ujawnia\u0107 swoje pochodzenie. Mo\u017ce to si\u0119 nale\u017cy przodkom, \u201eale naszemu spo\u0142ecze\u0144stwu?\u201d \u2013 pyta\u0142a retorycznie. \u201eCzy naprawd\u0119 potrzebna jest taka prawda?\u201d. Wybiera\u0142a, jak wielu przez ni\u0105 ocalonych, pragmatyzm i kompromis moralny.<\/span><\/p>\n

\n

To ze wzgl\u0119du na dzieci my\u015bla\u0142a o wyje\u017adzie do Izraela i w obawie o ich przysz\u0142o\u015b\u0107 nie wyst\u0105pi\u0142a z partii<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Dlaczego \u201eopisywa\u0142a zdarzenia, kt\u00f3re nie mia\u0142y miejsca, albo tak wiele dodawa\u0142a?\u201d \u2013 pyta autorka. Nie wiem, ale moja matka, te\u017c niezwykle odwa\u017cna i dzielna, wstawia\u0142a do naszych prze\u017cy\u0107 niestworzone sytuacje, a nawet dialogi. Nawet w zeznaniu dla \u017bydowskiej Komisji Historycznej. Na przyk\u0142ad, \u017ce ja ukl\u0105k\u0142em przed pani\u0105 Taborow\u0105, prosz\u0105c: \u201eNiech pani nas jedn\u0105 noc przenocuje\u201d, a pani Taborowa na to: \u201eDziecko, ja ci\u0119 nie jedn\u0105 noc przenocuj\u0119\u201d i \u201enie chcia\u0142a nas po miesi\u0105cu pu\u015bci\u0107\u201d (patrz: m\u00f3j \u201e<\/em>Pami\u0119tnik 2\u201d). Opowiada\u0142a, \u017ce umia\u0142em wzruszy\u0107 nawet Niemc\u00f3w, gdy rzekomo przyszli j\u0105 aresztowa\u0107 (na szcz\u0119\u015bcie nie jako \u017byd\u00f3wk\u0119). \u017be k\u0142uto bagnetami siano, w kt\u00f3rym by\u0142a ukryta, i \u017ce mia\u0142a p\u0142aszcz podziurawiony od kul. Jakby za ma\u0142o by\u0142o tego, co naprawd\u0119 prze\u017cy\u0142a. \u201eMo\u017ce zosta\u0142o jej to z czas\u00f3w wojny, kiedy musia\u0142a ca\u0142y czas wymy\u015bla\u0107 nieprawdziwe historie…\u201d \u2013 odpowiada Anna Bikont. To samo mo\u017cna powiedzie\u0107 o mojej matce.<\/span><\/p>\n

Sendlerowa czasem rozpacza\u0142a, \u017ce \u201ewszystko [w jej] w \u017cyciu zawiod\u0142o\u201d i \u017ce jej \u201eidea\u0142y leg\u0142y w gruzach\u201d. Broni\u0142a si\u0119, \u017ce jej \u201edroga obrana w latach m\u0142odzie\u0144czych by\u0142a s\u0142uszna\u201d, przyznaj\u0105c, \u017ce \u201epotem, po r. 1945, widoczna jest wielka wina niedostrze\u017cenia w\u015br\u00f3d pi\u0119knych hase\u0142 \u2013 ponurej, jak\u017ce mrocznej prawdy!\u201d. Ja jako \u015bwiadek tamtych lat i tamtej prawdy zaprzeczam jej samooskar\u017ceniom, bo zawsze pracowa\u0142a w dobrej wierze i nie dla siebie, lecz dla innych. Nale\u017ca\u0142a do tych, kt\u00f3rzy dali si\u0119 oszuka\u0107, bo chcieli wierzy\u0107, a \u201ewielka wina\u201d le\u017cy nie po ich stronie, lecz tych, co oszukiwali i nigdy si\u0119 nie przyznali do winy.<\/span><\/p>\n

\n

Zawsze pracowa\u0142a w dobrej wierze i nie dla siebie, lecz dla innych. Nale\u017ca\u0142a do tych, kt\u00f3rzy dali si\u0119 oszuka\u0107, bo chcieli wierzy\u0107<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Nieszcz\u0119\u015bliwe wydarzenia w Izraelu odczuwa\u0142a jako ci\u0105g dalszy wojny przeciwko \u017bydom i dawa\u0142a temu wyraz w listach do swych polsko-izraelskich przyjaci\u00f3\u0142. W jednym z nich przypomina o \u017cydowskich matkach, kt\u00f3re musia\u0142y uczy\u0107 swoje dzieci, \u017ce nie s\u0105 ich matkami, i b\u0119d\u0105c \u201eu kresu swych si\u0142 psychicznych, w nadziei uratowania dziecka, utrwala\u0142y je w tym koszmarnym k\u0142amstwie\u201d. Dla niej by\u0142o oczywiste, \u017ce wobec \u201enarodu, kt\u00f3ry prze\u017cy\u0142 to piek\u0142o bez precedensu w historii, nie mo\u017cna stosowa\u0107 takich samych kryteri\u00f3w jak wobec innych\u201d. Protestowa\u0142a przeciw politykom, kt\u00f3rzy \u201estawiaj\u0105 znak r\u00f3wno\u015bci pomi\u0119dzy Izraelczykami a Palesty\u0144czykami\u201d i ostrzega\u0142a, \u017ce r\u0119ka stawiaj\u0105ca ten znak \u201ewyznacza now\u0105 zbrodni\u0119\u201d.<\/span><\/p>\n

Tak\u017ce w wyzwolonej Polsce \u201ehistoria Sendlerowej musia\u0142a by\u0107 przek\u0142amana, by mo\u017cna j\u0105 by\u0142o wt\u0142oczy\u0107 w po\u017c\u0105dan\u0105 narracj\u0119 prawicowo-narodow\u0105\u201d \u2013 pisze autorka. \u201eChodzi\u0142o przy tym nie tylko o umieszczenie Sendlerowej w panteonie aktualnych narodowych \u015bwi\u0119tych. Celem by\u0142o tak\u017ce przenicowanie do\u015bwiadczenia Sprawiedliwych \u2013 ich dojmuj\u0105cej samotno\u015bci, poczucia, \u017ce walcz\u0105 nie tylko z niemieckim okupantem, ale tak\u017ce z polskim otoczeniem \u2013 na do\u015bwiadczenie ca\u0142ego narodu, wystawiaj\u0105ce dobr\u0105 not\u0119 Polakom en bloc<\/em>\u201d. Potrzebne to by\u0142o zw\u0142aszcza po publikacji \u201eS\u0105siad\u00f3w\u201d Grossa. \u201ePo Jedwabnem potrzebny by\u0142 bohater. Jestem narodowym alibi\u201d \u2013 przyzna\u0142a Sendlerowa.<\/span><\/p>\n

rekomendowa\u0142: Leon Rozenbaum<\/strong><\/em><\/span>
\n\"\"<\/p>\n

Nie ma, a w ka\u017cdym razie nie znaleziono, listy dzieci przez ni\u0105 uratowanych. Zreszt\u0105 nie by\u0142a jedyn\u0105 \u201esi\u0142\u0105 sprawcz\u0105 stoj\u0105c\u0105 za uratowaniem tych wszystkich dzieci\u201d. W o\u015bwiadczeniu do ksi\u0105\u017cki Teresy Prekerowej o \u017begocie sama wyliczy\u0142a \u201edwadzie\u015bcia cztery osoby odpowiedzialne za konkretne dzia\u0142y pomocy\u201d. Referat dzieci\u0119cy \u017begoty otacza\u0142 sta\u0142\u0105 opiek\u0105 finansow\u0105 z pocz\u0105tku sto, a w ko\u0144cu oko\u0142o trzystu dzieci i \u201enieokre\u015blon\u0105 liczb\u0119 wspiera\u0142 dora\u017anie\u201d. Przez Dom Boduena przesz\u0142o 122 \u017cydowskich dzieci, ale nie wszystkie si\u0119 uratowa\u0142y. Autorka zwraca uwag\u0119, \u017ce je\u015bli przechowywano je kolejno w prywatnych domach, w Domu Boduena i przyklasztornych sieroci\u0144cach, to figuruj\u0105 trzykrotnie w wykazach pomocy.<\/span><\/p>\n

\n

Nie ma, a w ka\u017cdym razie nie znaleziono, listy dzieci przez ni\u0105 uratowanych. Zreszt\u0105 nie by\u0142a jedyn\u0105 \u201esi\u0142\u0105 sprawcz\u0105 stoj\u0105c\u0105 za uratowaniem tych wszystkich dzieci\u201d<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Liczby szacunkowe Sendlerowej s\u0105 trudne do ustalenia, bo czasem m\u00f3wi\u0142a o wszystkich dzieciach i doros\u0142ych wspomaganych od wrze\u015bnia 1939 do 1945 roku. W ko\u0144cu wsp\u00f3lnie z kole\u017cankami ustali\u0142y, \u017ce \u201eliczba dzieci uratowanych z getta warszawskiego oscyluje ko\u0142o dw\u00f3ch i p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca\u201d. By\u0142yby to wi\u0119c \u2013 jak wskazuje Bikont \u2013 dzieci ocalone nie tylko przez \u017begot\u0119. Autorka dodaje, \u017ce dzieci wyprowadzone z getta \u201emusia\u0142y mie\u0107 wiele szcz\u0119\u015bcia, aby nie straci\u0107 \u017cycia po aryjskiej stronie\u201d, a wi\u0119c nale\u017cy m\u00f3wi\u0107 o dzieciach ratowanych, a nie uratowanych. \u201eIle \u017cydowskich dzieci zgin\u0119\u0142o przez szmalcownik\u00f3w?\u201d. Historyk i \u015bwiadek Holokaustu Szymon Datner obliczy\u0142, \u017ce w Warszawie uratowa\u0142o si\u0119 oko\u0142o sze\u015b\u0107set, a wed\u0142ug przytoczonego w ksi\u0105\u017cce sprawozdania Centralnego Komitetu \u017byd\u00f3w w Polsce na rok 1946, w ca\u0142ym okupowanym kraju ocala\u0142o nie wi\u0119cej ni\u017c pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy.<\/span><\/p>\n

Autorka s\u0142usznie zauwa\u017ca, \u017ce ta liczba jest zawy\u017cona, gdy\u017c ocalali przemieszczali si\u0119 i rejestrowali si\u0119 w kolejnych \u017cydowskich instytucjach, szukaj\u0105c krewnych. Moja matka i ja byli\u015bmy w 1945 roku zarejestrowani w Komitecie \u017bydowskim na Pradze, a miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej w \u0141odzi. Ja by\u0142em w 1946 roku zapisany kolejno w \u017cydowskim domu dziecka w Helen\u00f3wku, \u017cydowskim sanatorium dzieci\u0119cym w Otwocku i prewentorium w G\u0142uszycy. Gdy w marcu 1947 roku wr\u00f3ci\u0142em do Helen\u00f3wka, zosta\u0142em zapisany jako nowo przyby\u0142y. A wyst\u0119powa\u0142em w spisach jako Herszek Grinberg, Henryk Grinberg , Herszek Grynberg i Henryk Grynberg, czyli niekoniecznie to samo dziecko. \u201eA poza tym jaki to by\u0142by wstyd dla narodu polskiego, \u017ceby jedna kobieta uratowa\u0142a po\u0142ow\u0119 wszystkich \u017cydowskich dzieci, kt\u00f3re prze\u017cy\u0142y. To by znaczy\u0142o, \u017ce wystarczy\u0142oby […] sto Sendlerowych, by uratowa\u0107 \u0107wier\u0107 miliona\u201d \u2013 spekuluje jedna z uratowanych.<\/span><\/p>\n

Wielu, je\u015bli nie wi\u0119kszo\u015b\u0107 ocalonych, o kt\u00f3rych pisze w swojej ksi\u0105\u017cce Anna Bikont, nie umia\u0142o wr\u00f3ci\u0107 do \u017cydowskiej to\u017csamo\u015bci i rzeczywisto\u015bci. \u201eJa nie potrafi\u0119 by\u0107 \u017byd\u00f3wk\u0105\u201d \u2013 przyznaje El\u017cbieta Ficowska, uratowana jako niemowl\u0119 przez szlachetn\u0105 i zamo\u017cn\u0105 Polk\u0119, kt\u00f3ra nie potrzebowa\u0142a pomocy z \u017begoty. Ma tak\u017ce inne trudno\u015bci z akceptacj\u0105 rzeczywisto\u015bci i wycofa\u0142a swoje wypowiedzi do omawianej tu ksi\u0105\u017cki, twierdz\u0105c, \u201e\u017ce rozbijanie mit\u00f3w dzisiaj, gdy tak potrzebne s\u0105 autorytety, jest ogromnie szkodliwe i \u017ce nie wolno zasmuca\u0107 tysi\u0119cy dzieci ze szk\u00f3\u0142 imienia Sendlerowej\u201d ani \u201epodwa\u017ca\u0107 liczby dw\u00f3ch i p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca dzieci uratowanych przez Sendlerow\u0105\u201d, a nawet pisa\u0107, \u017ce \u201enale\u017ca\u0142a do PZPR\u201d. Nie do wiary, lecz podobnie historyk W\u0142adys\u0142aw Bartoszewski przekonywa\u0142 Teres\u0119 Tora\u0144sk\u0105, \u017ce pisz\u0105c prawdziw\u0105 biografi\u0119, \u201eujmowa\u0142aby wielko\u015bci Sendlerowej, a to by\u0142oby szkodliwe dla wizerunku Polski\u201d. Micha\u0142 G\u0142owi\u0144ski, kt\u00f3ry przez kilkadziesi\u0105t lat po ocaleniu nie by\u0142 \u017bydem, twierdzi, \u017ce gdy przygotowywa\u0142 wydanie swoich wspomnie\u0144, Sendlerowa mu powiedzia\u0142a: \u201eNiech pan koniecznie napisze, \u017ce uratowa\u0142am dwa i p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca dzieci\u201d, wi\u0119c tak zrobi\u0142, uznaj\u0105c, \u017ce \u201eIrenie Sendlerowej si\u0119 nie odmawia\u201d. I podwa\u017caj\u0105c warto\u015b\u0107 opisu Zag\u0142ady.<\/span><\/p>\n

\n

Wielu, je\u015bli nie wi\u0119kszo\u015b\u0107 ocalonych nie umia\u0142o wr\u00f3ci\u0107 do \u017cydowskiej to\u017csamo\u015bci i rzeczywisto\u015bci<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Zgadzam si\u0119 z autork\u0105 ksi\u0105\u017cki, \u017ce Sendlerowa niesprawiedliwie \u2013 dodam, \u017ce nieodpowiedzialnie \u2013 pot\u0119pi\u0142a Wier\u0119 Gran jako \u201ezbrodniark\u0119, sprzedawczyni\u0119 swoich rodak\u00f3w\u201d, ale nie z zarzutem, \u017ce cho\u0107 \u201ez natury lewicowa\u201d, to w sprawie konfliktu palesty\u0144skiego \u201eprzyj\u0119\u0142a postaw\u0119 prawicowego jastrz\u0119bia\u201d, bo \u201ew jej wypowiedziach o Izraelu nie ma \u015bladu empatii dla Palesty\u0144czyk\u00f3w\u201d. Sendlerowa mog\u0142a by\u0107 niedoinformowana w sprawie Wiery Gran, ale w stosunku do Izraela, gdzie schroni\u0142y si\u0119 dziesi\u0105tki tysi\u0119cy ocala\u0142ych, w\u0142\u0105cznie z tymi, kt\u00f3rym ona pomog\u0142a ocale\u0107, jej kompas moralny by\u0142 nieomylny \u2013 w przeciwie\u0144stwie do lewicy, kt\u00f3ry pomyli\u0142a si\u0119 w 1945, zdradzi\u0142a \u017byd\u00f3w w 1968, a dzi\u015b w swoim \u201eantysyjonizmie\u201d konkuruje z prawic\u0105.<\/span><\/p>\n

\u201eKa\u017cde uratowane przy moim udziale \u017cydowskie dziecko jest usprawiedliwieniem mojego istnienia na tej ziemi…\u201d \u2013 powiedzia\u0142a, przyjmuj\u0105c Order Or\u0142a Bia\u0142ego. A pomog\u0142a uratowa\u0107 wi\u0119cej ni\u017c jakakolwiek inna pojedyncza osoba i \u017caden mit nie jest jej potrzebny, wystarczy prawda. \u201eBy\u0142a pani ma\u0142\u0105 wysepk\u0105 dobroci na wielkim morzu nienawi\u015bci\u201d \u2013 powiedzia\u0142 do niej ucze\u0144 z Zielonej G\u00f3ry. Na szcz\u0119\u015bcie nie by\u0142a jedyn\u0105.<\/span><\/p>\n

Pomy\u0142ki i usterki<\/strong><\/p>\n

Anna Bikont, \u201eSendlelrowa. W ukryciu<\/strong>\u201d. Czarne, 480 stron, w ksi\u0119garniach od pa\u017adziernika 2017<\/em><\/span><\/p>\n

Tytu\u0142 \u201eSendlerowa w ukryciu\u201d jest niezrozumia\u0142y i myl\u0105cy. Tytu\u0142 wiersza Broniewskiego brzmi \u201eElegia na \u015bmier\u0107 Ludwika Wary\u0144skiego\u201d, a nie \u201eElegia o \u015bmierci Ludwika Wary\u0144skiego\u201d (s. 86). Delegatura Rz\u0105du nie \u201eprzyzna\u0142a \u017begocie dwustu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu milion\u00f3w z\u0142otych\u201d (s. 149), lecz 250 tysi\u0119cy, jak zreszt\u0105 podano w odno\u015bniku na tej samej stronicy. Jest Wojsko Polskie i by\u0142a Armia Radziecka, ale nigdy nie by\u0142o \u201eWojsk Polskich i Radzieckich\u201d z wielkiej litery (s. 276). Kobieta, kt\u00f3ra orzeka\u0142a w sprawie s\u0105dowej o wydanie \u017cydowskim dzieciom prawdziwych metryk, by\u0142a s\u0119dzi\u0105, a nie \u201es\u0119dzin\u0105\u201d (s. 277). Akcja \u201eO\u201d to nie by\u0142o \u201ewsp\u00f3\u0142zawodnictwo pracy\u201d (s. 295), lecz akcja oszcz\u0119dno\u015bci (pieni\u0119dzy i materia\u0142\u00f3w). Stalin by\u0142 wodzem Zwi\u0105zku Radzieckiego, mas pracuj\u0105cych i ca\u0142ej \u201epost\u0119powej ludzko\u015bci\u201d, a nie \u201ewodzem rewolucji\u201d (s. 300) \u2013 ten tytu\u0142 by\u0142 zarezerwowany dla Lenina. \u017bydowski baldachim \u015blubny nazywa si\u0119 \u201echupa\u201d, a \u201ehuppa\u201d (s. 321) jest transliteracj\u0105 angielsk\u0105 (poprawna pisownia jest potwierdzona przez \u201ePolski S\u0142ownik Judaistyczny\u201d oraz \u201eS\u0142ownik Polsko-Jidysz i Jidysz-Polski\u201d). By\u0142 Centralny Komitet \u017byd\u00f3w w Polsce (jak na s. 280 i 410), a nie Centralny Komitet \u017byd\u00f3w Polskich (jak na s. 287, 317 i 399\u201a chocia\u017cby dlatego, \u017ce nie wszyscy \u017bydzi w Polsce byli \u017bydami polskimi i nie wszyscy polscy \u017bydzi znajdowali si\u0119 w Polsce. Jeszcze wi\u0119kszym nieporozumieniem jest \u017bydowska Komisja \u017byd\u00f3w Polskich na s. 398. Arbitralna, niczym nie poparta i zb\u0119dna jest ocena jednej z ksi\u0105\u017cek jako \u201eliteratura najwy\u017cszej pr\u00f3by\u201d (s. 403).<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

WYSEPKA DOBROCI HENRYK GRYNBERG \u201eKa\u017cde uratowane przy moim udziale \u017cydowskie dziecko jest usprawiedliwieniem mojego istnienia na tej ziemi…\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142a Irena Sendlerowa. A pomog\u0142a uratowa\u0107 wi\u0119cej ni\u017c jakakolwiek inna pojedyncza osoba i \u017caden mit nie jest jej potrzebny. Wystarczy prawda Jej ojciec by\u0142 lekarzem-spo\u0142ecznikiem, kt\u00f3ry biednych leczy\u0142 za darmo, Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w. Kaza\u0142 jej bawi\u0107 si\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76305"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=76305"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76305\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":76319,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76305\/revisions\/76319"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=76305"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=76305"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=76305"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}