{"id":76412,"date":"2020-03-03T17:09:00","date_gmt":"2020-03-03T15:09:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=76412"},"modified":"2020-02-28T09:54:18","modified_gmt":"2020-02-28T07:54:18","slug":"27-09-47","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=76412","title":{"rendered":"Wizerunek \u017cony Ozyrysa to pierwowz\u00f3r Matki Boskiej karmi\u0105cej Jezusa"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Wizerunek \u017cony Ozyrysa to pierwowz\u00f3r Matki Boskiej karmi\u0105cej Jezusa<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Beata Janowska<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Fragment powsta\u0142ego ok. 3,7 tys. lat temu papirusu Aniego, kt\u00f3rego orygina\u0142 przechowywany jest w British Museum. Maj\u0105cy 23,6 m papirus jest najwa\u017cniejszym zabytkiem pi\u015bmienniczym staro\u017cytnego Egiptu. Stanowi przewodnik po za\u015bwiatach, dzi\u0119ki kt\u00f3remu zmar\u0142y m\u00f3g\u0142 si\u0119 znale\u017a\u0107 w… (Fot. Domena publiczna)<\/em><\/span><\/p>\n

“Triady bog\u00f3w czczono w wi\u0119kszo\u015bci o\u015brodk\u00f3w religijnych – np. w Memfis, Tebach i Assuanie. Byli to zawsze rodzice i dziecko: syn albo c\u00f3rka, tak jak Ozyrys, Izyda i Horus. Tr\u00f3jka symbolizowa\u0142a pe\u0142ni\u0119, kt\u00f3ra dawa\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 stworzenia nowego \u015bwiata”. Rozmowa z dr hab. Teodozj\u0105 Rzeusk\u0105<\/h4>\n

BEATA JANOWSKA: Staro\u017cytni Egipcjanie podczas \u015bwi\u0105t zwi\u0105zanych z kultem Ozyrysa prze\u017cywali tragiczn\u0105 \u015bmier\u0107 boga i cieszyli si\u0119 jego zmartwychwstaniem.<\/strong><\/p>\n

DR HAB. TEODOZJA RZEUSKA: Ozyrys, chyba najs\u0142ynniejszy z bog\u00f3w egipskich, by\u0142 panem krainy podziemia i jednocze\u015bnie bogiem \u017cyj\u0105cych. Ten paradoks wynika z tego, \u017ce staro\u017cytni Egipcjanie mieli prze\u015bwiadczenie, \u017ce w\u0142a\u015bciwe \u017cycie zaczyna si\u0119 dopiero po \u015bmierci. \u0141atwo to zauwa\u017cy\u0107, je\u015bli por\u00f3wnamy ich wspania\u0142e grobowce z nielicznymi pozosta\u0142o\u015bciami osad i miast. Z jednej strony kamienna architektura zdobiona malowid\u0142ami, reliefami, rze\u017abami i inskrypcjami, z drugiej \u2013 niewielkie domy i pa\u0142ace zbudowane z nietrwa\u0142ej ceg\u0142y mu\u0142owej, u\u017cywanej zreszt\u0105 do dzi\u015b, bo latem zapewnia ch\u0142\u00f3d, a zim\u0105 ciep\u0142o. Ozyrysa nazywano panem \u017cycia, ale on by\u0142 panem \u017cycia wiecznego, a nie doczesnego.<\/span><\/p>\n

To b\u00f3g o zielonej twarzy.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Jego ca\u0142e cia\u0142o jest zielone. W staro\u017cytnym Egipcie kolory mia\u0142y okre\u015blone znaczenie. Ziele\u0144 to kolor \u017cycia, m\u0142odo\u015bci, odnowy, kolor zastrze\u017cony dla boga, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142, a potem o\u017cy\u0142 w cudowny spos\u00f3b. Pustyni\u0119 kojarzono z czerwieni\u0105 i kolorem \u017c\u00f3\u0142tym, bo takie te\u017c s\u0105 jej barwy w naturze.<\/span><\/p>\n

Ozyrys stosunkowo p\u00f3\u017ano wszed\u0142 do panteonu egipskich bog\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Pierwsze wzmianki o nim pojawi\u0142y si\u0119 w Tekstach Piramid w drugiej po\u0142owie III tysi\u0105clecia p.n.e., ale w tych czasach by\u0142 to kult marginalny. Dopiero na prze\u0142omie III i II tysi\u0105clecia p.n.e. w okresie zamieszek i wojen domowych zacz\u0105\u0142 zdobywa\u0107 popularno\u015b\u0107. W II tysi\u0105cleciu p.n.e. Egipcjanie wk\u0142adali do grob\u00f3w swoich zmar\u0142ych ku czci Ozyrysa ma\u0142e miseczki gliniane (ok. 15 cm \u015brednicy) nape\u0142nione wilgotnym i \u017cyznym mu\u0142em nilowym, w kt\u00f3rym siali ziarna j\u0119czmienia \u2013 zbo\u017ca, kt\u00f3re w pocz\u0105tkowej fazie wzrostu nie potrzebuje \u015bwiat\u0142a.<\/span><\/p>\n

\n

Dzi\u015b w zaschni\u0119tym mule znajdujemy otwory zrobione 4000 lat temu przez kie\u0142kuj\u0105ce ziarno.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Symbolizowa\u0142o ono powr\u00f3t zmar\u0142ego, na podobie\u0144stwo Ozyrysa, do \u017cycia; dzi\u015b podczas Wielkanocy stawiamy na stole naczynka z ledwo co wyros\u0142ym zbo\u017cem, kt\u00f3re ma przypomina\u0107 o zmartwychwstaniu.<\/span><\/p>\n

Legend\u0119 o Ozyrysie poznajemy z dzie\u0142 historyk\u00f3w greckich Plutarcha i Diodora Sycylijskiego, a nie ze \u017ar\u00f3de\u0142 egipskich.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Tak, ich prace powsta\u0142y w I w. n.e. Opis wierze\u0144 egipskich zosta\u0142 w nich zniekszta\u0142cony, dostosowany do wyobra\u017ani ludzi kultury greckiej i rzymskiej. Bogowie egipscy, w przeciwie\u0144stwie do greckich, nie miewali romans\u00f3w ze \u015bmiertelnikami. To by\u0142y ca\u0142kowicie odmienne \u015bwiaty mityczne \u2013 egipski i grecki. Obaj pisarze podali r\u00f3\u017cne wersje, ale ka\u017cdy z nich pisa\u0142 o rodze\u0144stwie: Izydzie, Neftydzie, Ozyrysie i Secie.<\/span><\/p>\n

M\u00f3wimy o dzieciach Geba i Nut, czyli Ziemi i Nieba. To by\u0142o pierwsze pokolenie bog\u00f3w maj\u0105ce ludzk\u0105 form\u0119, cho\u0107 podobno Izyda potrafi\u0142a si\u0119 zmienia\u0107 w synogarlic\u0119 \u2013 gatunek go\u0142\u0119bia.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Tak jest wed\u0142ug jednej z kosmogonii, a tych w kulturze staro\u017cytnego Egiptu powsta\u0142o kilka. Wynika to z faktu, \u017ce na przestrzeni III tysi\u0105clecia istnia\u0142o r\u00f3wnolegle kilka wa\u017cnych i odr\u0119bnych o\u015brodk\u00f3w religijnych, a w ka\u017cdym z nich narodzi\u0142a si\u0119 inna wizja stworzenia \u015bwiata. Ot\u00f3\u017c w jednym przyj\u0119to, \u017ce to Powietrze i Wilgo\u0107 da\u0142y pocz\u0105tek wszelkiemu istnieniu \u2013 dzi\u0119ki nim powsta\u0142y Niebo i Ziemia. O \u015bwicie nad Nilem ziemia wy\u0142ania si\u0119 z wilgotnych opar\u00f3w, a na niebie nagle pojawia si\u0119 ognista kula s\u0142o\u0144ca. Wsch\u00f3d i zach\u00f3d s\u0142o\u0144ca trwaj\u0105 moment, a zmierzch trwa bardzo kr\u00f3tko, brak jest powolnego przechodzenia niebieskiego koloru nieba przez czerwie\u0144 zachodu do granatu nocy. Obserwacja przyrody wp\u0142ywa\u0142a na tre\u015b\u0107 egipskich mit\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Ozyrys po\u015blubi\u0142 swoj\u0105 siostr\u0119 Izyd\u0119, a Setowi przypad\u0142a Neftyda, te\u017c jego siostra.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Ozyrys zosta\u0142 w\u0142adc\u0105 ziemi, jego panowanie nad ni\u0105 to mityczny czas szcz\u0119\u015bcia i pokoju, harmonijnego rozwoju ludzkiej cywilizacji. Set, b\u00f3g chaosu i \u015bmierci, kt\u00f3ry obj\u0105\u0142 we w\u0142adanie nieurodzajn\u0105 pustyni\u0119 (dlatego przypisano mu kolor czerwony), pozazdro\u015bci\u0142 bratu i go zabi\u0142. Wed\u0142ug jednego z przekaz\u00f3w podst\u0119pem sk\u0142oni\u0142 Ozyrysa do po\u0142o\u017cenia si\u0119 we wspaniale zdobionej skrzyni (prototyp sarkofagu), zamkn\u0105\u0142 go w niej i utopi\u0142 w Nilu. Wed\u0142ug drugiego poci\u0105\u0142 jego cia\u0142o na 14 cz\u0119\u015bci i rozrzuci\u0142 po ca\u0142ym Egipcie. Wydaje si\u0119, \u017ce to podanie o rozcz\u0142onkowaniu cia\u0142a Ozyrysa jest echem bardzo starych mit\u00f3w, w miejscach, gdzie \u2013 jak wierzono \u2013 zosta\u0142y ukryte jego ramiona, \u0142ydki, uda, g\u0142owa itp., rozwija\u0142 si\u0119 bowiem jego kult. Izyda pogr\u0105\u017cona w rozpaczy po \u015bmierci m\u0119\u017ca-brata d\u0142ugo chodzi\u0142a po Egipcie i szuka\u0142a tych fragment\u00f3w, w ko\u0144cu uda\u0142o jej si\u0119 zebra\u0107 wszystkie poza fallusem zjedzonym przez pewn\u0105 ryb\u0119.<\/span><\/p>\n

Ta ryba zosta\u0142a uznana przez Egipcjan za zwierz\u0119 nieczyste, tak jak \u015bwinie \u2013 zwierz\u0119ta Seta.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Tak, ale to nie przeszkadza\u0142o im je\u015b\u0107 wieprzowiny. Po z\u0142o\u017ceniu cia\u0142a Izyda odtworzy\u0142a jego cz\u0142onek i wprawi\u0142a swego m\u0119\u017ca w stan gotowo\u015bci seksualnej. Tak pocz\u0119\u0142a z nim syna Horusa, dzi\u015b by\u015bmy powiedzieli: pogrobowca.<\/span><\/p>\n

By\u0142 przedstawiany jako b\u00f3g-sok\u00f3\u0142 lub b\u00f3g z g\u0142ow\u0105 tego ptaka.<\/strong><\/p>\n

\u2013 O\u017cywiony Ozyrys nie powr\u00f3ci\u0142 do krainy \u017cywych, lecz sta\u0142 si\u0119 w\u0142adc\u0105 za\u015bwiat\u00f3w. Tam towarzyszy\u0142 mu syn Anubis (b\u00f3g-szakal), kt\u00f3rego wcze\u015bniej sp\u0142odzi\u0142 z Neftyd\u0105 \u2013 oficjalnie \u017con\u0105 Seta. Neftyda przez ca\u0142y czas konfliktu mi\u0119dzy bra\u0107mi wspiera\u0142a Izyd\u0119.<\/span><\/p>\n

A wi\u0119c obie boskie siostry wybra\u0142y Ozyrysa, co nieco wyja\u015bnia w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107 Seta. Gdzie znajdowa\u0142a si\u0119 egipska kraina zmar\u0142ych?<\/strong><\/p>\n

\u2013 To trudne pytanie, w pewnym sensie filozoficzne. Czym innym by\u0142y za\u015bwiaty faraona, kt\u00f3rego uznawano za \u017cyj\u0105cego na ziemi boga, a czym innym zwyk\u0142ego \u015bmiertelnika. Nie da si\u0119 ich umie\u015bci\u0107 na rzeczywistej mapie. Z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 zachodni brzeg Nilu by\u0142 zwi\u0105zany ze sfer\u0105 zmar\u0142ych \u2013 to tam dzi\u015b odkrywamy bez ma\u0142a nieko\u0144cz\u0105c\u0105 si\u0119 nekropol\u0119. Poza tym idea, czym s\u0105 za\u015bwiaty i jak si\u0119 tam dosta\u0107, zmienia\u0142a si\u0119 w ci\u0105gu kolejnych wiek\u00f3w. M\u00f3wimy o kulturze, kt\u00f3ra rozwija\u0142a si\u0119 kilka tysi\u0119cy lat. Egipskie za\u015bwiaty, w przeciwie\u0144stwie do greckich i germa\u0144skich, nie znajdowa\u0142y si\u0119 wy\u0142\u0105cznie pod ziemi\u0105. To by\u0142a odr\u0119bna czasoprzestrze\u0144, Ozyrys \u0142\u0105czy\u0142 obydwa \u015bwiaty \u2013 \u017cywych i umar\u0142ych \u2013 mimo \u017ce pozostawa\u0142 w \u015bwiecie umar\u0142ych. Notabene o \u0142\u0105czno\u015bci mi\u0119dzy tymi \u015bwiatami najlepiej \u015bwiadcz\u0105 listy, kt\u00f3re \u017cywi pisali do zmar\u0142ych. Najwa\u017cniejsze miejsce kultu Ozyrysa w Abydos znajdowa\u0142o si\u0119 g\u0142\u0119boko w podziemiach. Niestety, odkryto je ponad 100 lat temu i dokumentacja archeologiczna zachowana z tamtych czas\u00f3w nie jest wystarczaj\u0105co dok\u0142adna, aby na jej podstawie dzi\u015b m\u00f3c budowa\u0107 rzetelne teorie naukowe.<\/span><\/p>\n

Po \u015bmierci cia\u0142o boga, tak jak w\u0142o\u017cone do ziemi ziarno j\u0119czmienia (por\u00f3wnanie stosowane przez Egipcjan), zacz\u0119\u0142o p\u0119cznie\u0107 i wydawa\u0107 nieprzyjemny zapach, aby potem wybuchn\u0105\u0107 nowym \u017cyciem.<\/strong><\/p>\n

\u2013 W tym klimacie do dzi\u015b zmar\u0142ych grzebie si\u0119 szybko, a w staro\u017cytnym Egipcie od razu przenoszono ich do miejsca, gdzie balsamowano zw\u0142oki. Izyda nie tylko o\u017cywi\u0142a Ozyrysa, ona go tak\u017ce zmumifikowa\u0142a. Tu trzeba wspomnie\u0107 o tym, \u017ce j\u0119czmie\u0144 mia\u0142 wielkie znaczenie dla cywilizacji staro\u017cytnego Egiptu. Z jego ziarna wypiekano chleb i robiono piwo, a raczej zup\u0119 piwn\u0105, podstawowy posi\u0142ek Egipcjan. W wielu grobowcach mo\u017cna odczyta\u0107 inskrypcje, w kt\u00f3rych zapisywano, \u017ce zmar\u0142y \u017cyczy\u0142 sobie w za\u015bwiatach 1000 bochn\u00f3w chleba i 1000 dzban\u00f3w piwa.<\/span><\/p>\n

Izyda i male\u0144ki Horus po odej\u015bciu ojca pozostali na ziemi, gdzie musieli si\u0119 ukrywa\u0107 przed Setem. Wok\u00f3\u0142 tego rozdzia\u0142u w ich \u017cyciu naros\u0142o wiele pi\u0119knych opowie\u015bci. Mit Izydy \u2013 wspania\u0142ej, opieku\u0144czej matki \u2013 zyskiwa\u0142 na znaczeniu w kolejnych tysi\u0105cleciach; jej kult rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 w dobie p\u00f3\u017anego antyku na ca\u0142y \u00f3wczesny \u015bwiat, przybytki bogini istnia\u0142y w Rzymie, Pompejach, a nawet Londynie, a ostatnia poga\u0144ska \u015bwi\u0105tynia, kt\u00f3ra funkcjonowa\u0142a w Egipcie, to w\u0142a\u015bnie ogromny kompleks po\u015bwi\u0119cony Izydzie na wyspie File zamkni\u0119ty w 450 r. n.e.<\/span><\/p>\n

\n

Wizerunek Izydy trzymaj\u0105cej na kolanach ma\u0142ego Horusa by\u0142 niezwykle popularny do ko\u0144ca antyku i \u2013 dzi\u015b nikt z badaczy raczej nie ma w\u0105tpliwo\u015bci \u2013 sta\u0142 si\u0119 pierwowzorem ikonograficznym motywu Matki Boskiej karmi\u0105cej Jezusa.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Ozyrys jako w\u0142adca za\u015bwiat\u00f3w sprawowa\u0142 s\u0105d nad wszystkimi przybywaj\u0105cymi do jego krainy zmar\u0142ymi. Jest to motyw nieznany w mitologiach greckiej i rzymskiej.<\/strong><\/p>\n

\u2013 W Egipcie wierzono, \u017ce ka\u017cdy powinien za pomoc\u0105 dobrych uczynk\u00f3w zas\u0142u\u017cy\u0107 na \u017cycie wieczne w krainie szcz\u0119\u015bliwo\u015bci. Scena za\u015bwiatowego s\u0105du zosta\u0142a przedstawiona na s\u0142ynnym papirusie Aniego (ok. 1250 r. p.n.e.). Ogl\u0105da si\u0119 go jak komiks lub film rysunkowy, klatka po klatce. Najpierw widzimy zmar\u0142ego Aniego i jego ma\u0142\u017conk\u0119, kt\u00f3rzy zbli\u017caj\u0105 si\u0119 do Sali Dw\u00f3ch Prawd, gdzie zasiadaj\u0105 sprawuj\u0105cy s\u0105d bogowie.<\/span><\/p>\n

Izyda karmi\u0105ca Horusa, VII wiek p.n.e. Fot. Wikimedia Commons<\/em><\/span><\/p>\n

Zachowa\u0142y si\u0119 Ksi\u0119gi Umar\u0142ych, czyli zwoje, kt\u00f3re Egipcjanom wk\u0142adano do grobowc\u00f3w lub sarkofag\u00f3w. Zawiera\u0142y one instrukcj\u0119, jak dosta\u0107 si\u0119 do krainy Ozyrysa, bo w drodze przez za\u015bwiaty czyha\u0142o wiele niebezpiecze\u0144stw, oraz jak zachowywa\u0107 si\u0119 podczas s\u0105du. Zmar\u0142y, kiedy stawa\u0142 przed bogiem, wyg\u0142asza\u0142 tekst: Nie krad\u0142em (…), nie zabija\u0142em, (…) nie prze\u015bladowa\u0142em wd\u00f3w… Jestem czysty, jestem czysty, jestem czysty.<\/strong><\/p>\n

\u2013 To wszystko tam wida\u0107. W g\u00f3rnym rz\u0119dzie siedzi 42 s\u0119dzi\u00f3w \u2013 to \u0142awnicy. Ani zbli\u017ca si\u0119 do Anubisa trzymaj\u0105cego wag\u0119. Na jednej szali znajduje si\u0119 pi\u00f3ro \u2013 symbol bogini Maat uosabiaj\u0105cej r\u00f3wnowag\u0119, sprawiedliwo\u015b\u0107, doskona\u0142o\u015b\u0107, idea\u0142, do kt\u00f3rego d\u0105\u017cymy. Na drugiej le\u017cy serce Aniego, staro\u017cytni wierzyli bowiem, \u017ce to ono jest odpowiedzialne za my\u015bli i uczucia cz\u0142owieka. Na g\u00f3rze siedzi malutki pawian, to symbol Thota \u2013 boga m\u0105dro\u015bci, kt\u00f3ry pilnuje, aby wa\u017cenie odbywa\u0142o si\u0119 sprawiedliwie. Za Anubisem stoi sam Thot, b\u00f3g pisma, kt\u00f3ry zapisuje wynik. Je\u015bli szalki s\u0105 w r\u00f3wnowadze, to znaczy, \u017ce zmar\u0142y \u017cy\u0142 zgodnie z Maat i mo\u017ce dost\u0105pi\u0107 zaszczytu wst\u0105pienia do krainy Ozyrysa. Je\u015bli serce przewa\u017ca\u0142o, to wtedy zostawa\u0142o po\u017carte przez Amut \u2013 Wielk\u0105 Po\u017ceraczk\u0119, kt\u00f3ra mia\u0142a ty\u0142 hipopotama, prz\u00f3d lwa i pysk krokodyla.<\/span><\/p>\n

Czy po\u017carcie przez Amut oznacza\u0142o koniec bytu?<\/strong><\/p>\n

\u2013 To by\u0142o absolutne unicestwienie. Dalej widzimy Aniego, kt\u00f3ry przeszed\u0142 przez s\u0105d zwyci\u0119sko i zosta\u0142 poprowadzony do krainy ojca przez Horusa, a w kolejnej ods\u0142onie widzimy, jak w za\u015bwiatach przy o\u0142tarzu Ozyrysa sk\u0142ada ofiar\u0119. Za bogiem stoj\u0105 Izyda i Neftyda.<\/span><\/p>\n

Jak wygl\u0105da\u0142 egipski raj \u2013 \u201ePola Jaaru, pola trzciny\u201d, jak go nazywano?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Dok\u0142adnie tak jak Delta Nilu, bo Egipcjanie byli przekonani, \u017ce Egipt jest najlepszym z mo\u017cliwych miejsc do \u017cycia. Po \u015bmierci mieli \u017cy\u0107 tak jak przed ni\u0105, tylko bardziej luksusowo. Nadal oddawali cze\u015b\u0107 bogom.<\/span><\/p>\n

Powiedzia\u0142y\u015bmy o tym, co jest w mitach dotycz\u0105cych Ozyrysa stosunkowo proste. Czas na trudniejsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107. Ka\u017cdej nocy barka s\u0142oneczna wp\u0142ywa\u0142a do krainy umar\u0142ych, przez kt\u00f3r\u0105 przep\u0142ywa\u0142a w ci\u0105gu 12 godzin. Ka\u017cdej nocy s\u0142o\u0144ce tam umiera\u0142o, a Ozyrys je wskrzesza\u0142. Po\u015br\u00f3d najg\u0142\u0119bszych ciemno\u015bci za spraw\u0105 tego boga nast\u0119powa\u0142o odrodzenie \u015bwiat\u0142a i \u017cycia.<\/strong><\/p>\n

\u2013 W za\u015bwiatach dochodzi\u0142o do o\u017cywiania s\u0142o\u0144ca. Jak m\u00f3wi\u0142y\u015bmy, w kosmogonii egipskiej wsp\u00f3\u0142istnia\u0142o kilka nurt\u00f3w, kt\u00f3re powstawa\u0142y w r\u00f3\u017cnych o\u015brodkach. Dwa g\u0142\u00f3wne to ozyriacki i solarny, czyli kult boga Ra \u2013 w pewnym momencie kap\u0142ani-teologowie starali si\u0119 je po\u0142\u0105czy\u0107.<\/span><\/p>\n

\n

Podczas podr\u00f3\u017cy barki solarnej przez za\u015bwiaty wspiera\u0142a j\u0105 armia z\u0142o\u017cona z dobrych zmar\u0142ych, kt\u00f3rzy j\u0105 chronili przed demonami.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Najwi\u0119kszym z nich by\u0142 demon-w\u0105\u017c Apopis, kt\u00f3ry w pewnym momencie wypija\u0142 ca\u0142\u0105 wod\u0119 z za\u015bwiatowej rzeki podobnej do Nilu, tak \u017ce trzeba by\u0142o ci\u0105gn\u0105\u0107 bark\u0119 w ca\u0142kowitej ciemno\u015bci po piachu. Wtedy Izyda, kt\u00f3ra by\u0142a wielk\u0105 czarodziejk\u0105, za ka\u017cdym razem podst\u0119pem kroi\u0142a w\u0119\u017ca i woda wraca\u0142a do rzeki. To ju\u017c nie s\u0105 mity, raczej przypowie\u015bci teologiczne, kt\u00f3re za pomoc\u0105 prostych obraz\u00f3w mia\u0142y wyt\u0142umaczy\u0107 skomplikowan\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 za\u015bwiat\u00f3w. Jak wspomnia\u0142am, wraz ze wzrostem popularno\u015bci Ozyrysa ka\u017cdy zmar\u0142y uto\u017csamia\u0142 si\u0119 z nim po \u015bmierci.<\/span><\/p>\n

Wiemy, co to znaczy?<\/span><\/strong><\/p>\n

\u2013 W metafizycznym znaczeniu stawa\u0142 si\u0119 zmar\u0142ym b\u0142ogos\u0142awionym, tym, kt\u00f3ry dost\u0105pi\u0142 zaszczytu wej\u015bcia do kr\u00f3lestwa Ozyrysa.<\/span><\/p>\n

Prawie jak w chrze\u015bcija\u0144stwie…<\/strong><\/p>\n

\u2013 W chrze\u015bcija\u0144stwie zbawiony nie staje si\u0119 bogiem.<\/span><\/p>\n

Ozyrys nie by\u0142 bogiem stw\u00f3rc\u0105 \u015bwiata, tylko jego potomkiem. Zawsze mi si\u0119 wydawa\u0142o, \u017ce Tr\u00f3jca \u015awi\u0119ta jest niezwykle skomplikowanym konstruktem teologicznym. Przez egipskie za\u015bwiaty na barce s\u0142onecznej p\u0142ynie Ozyrys, kt\u00f3ry jest to\u017csamy z Ra i z Atumem. Idea boga w trzech postaciach.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Ja bym a\u017c tak daleko nie sz\u0142a, dla staro\u017cytnych Egipcjan tr\u00f3jka by\u0142a symbolem pe\u0142ni i w kosmogoniach egipskich pojawia\u0142a si\u0119 od samego pocz\u0105tku. Nie mylmy tr\u00f3jcy z triad\u0105: tr\u00f3jca to jedno\u015b\u0107 w wielo\u015bci, a triada to po prostu trzy b\u00f3stwa teologicznie ze sob\u0105 powi\u0105zane. Podanie o barce ze \u201ezmar\u0142ym\u201d s\u0142o\u0144cem przemieszczaj\u0105cej si\u0119 w za\u015bwiatach jest stosunkowo p\u00f3\u017ane (drugie tysi\u0105clecie p.n.e.) i odnosi si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do eschatologicznego (traktuj\u0105cego o rzeczach ostatecznych) mitu. Triady bog\u00f3w czczono w wi\u0119kszo\u015bci o\u015brodk\u00f3w religijnych \u2013 np. w Memfis, Tebach i Assuanie. Byli to zawsze rodzice i dziecko: syn albo c\u00f3rka, tak jak Ozyrys, Izyda i Horus. Tr\u00f3jka symbolizowa\u0142a pe\u0142ni\u0119, kt\u00f3ra dawa\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 stworzenia nowego \u015bwiata.<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug jednej z egipskich koncepcji kosmologicznych stworzenie \u015bwiata nast\u0105pi\u0142o dzi\u0119ki boskim si\u0142om, kt\u00f3re reprezentowa\u0142y: Sija \u2013 inteligencja i wola tw\u00f3rcza, Hu \u2013 s\u0142owo, kt\u00f3re posiada moc sprawcz\u0105, i Heka \u2013 energia tw\u00f3rcza. W jeszcze innej czytamy: na pocz\u0105tku by\u0142o s\u0142owo…<\/strong><\/p>\n

\u2013 Na pocz\u0105tku by\u0142o S\u0142owo, a S\u0142owo by\u0142o u Boga i Bogiem by\u0142o S\u0142owo<\/i>. Tak, Ewangelia wed\u0142ug \u015bw. Jana. Ten logos pojawia si\u0119 te\u017c w kosmogonii z Memfis, w kt\u00f3rej b\u00f3g Ptah za pomoc\u0105 s\u0142owa kreuje \u015bwiat.<\/span><\/p>\n

Teologia Ozyrysa-Ra-Atuma, my\u015bl, \u017ce jeden b\u00f3g mo\u017ce by\u0107 aspektem drugiego boga, prowadzi\u0142a do pewnej formy monoteizmu.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Niekt\u00f3rzy egiptolodzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce istnia\u0142a religia dla ludu i dla intelektualist\u00f3w. To, o czym teraz m\u00f3wimy, nie by\u0142o dost\u0119pne dla przeci\u0119tnego Egipcjanina. Jego religijno\u015b\u0107 polega\u0142a raczej na sumiennym sprawowaniu kultu. Skomplikowane systemy metafizyczne by\u0142y domen\u0105 wykszta\u0142conych kap\u0142an\u00f3w i uczonych. A je\u015bli chodzi o monoteizm, to mimo ogromnej liczby bog\u00f3w w panteonie egipskim idea jednego boga wcale nie by\u0142a obca egipskim teologom. Warto w tym miejscu wspomnie\u0107 niezwykle wa\u017cn\u0105 publikacj\u0119 pi\u00f3ra wybitnego egiptologa Erika Hornunga \u201eJeden czy wielu\u201d, kt\u00f3rej tytu\u0142 doskonale oddaje \u00f3w paradoks. Idea monoteizmu z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 by\u0142a bliska faraonowi Echnatonowi, kt\u00f3ry porzuci\u0142 starych bog\u00f3w, a na o\u0142tarze wyni\u00f3s\u0142 jednego \u2013 Atona. Okres jego panowania zwany jest rewolucj\u0105 amarne\u0144sk\u0105.<\/span><\/p>\n

Uderza bogactwo i precyzja teologicznej my\u015bli egipskiej.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Do ko\u0144ca jej nie rozumiemy. Nawet znaj\u0105c dobrze j\u0119zyk, mamy wgl\u0105d tylko w cz\u0105stk\u0119 tego, co ta kultura po sobie pozostawi\u0142a. Nie wiem, czy kiedykolwiek uda si\u0119 nam j\u0105 pozna\u0107. Mnie najbardziej zdumiewa to, \u017ce Egipcjanie mieli dwa poj\u0119cia na okre\u015blenie s\u0142owa \u201eniesko\u0144czono\u015b\u0107\u201d \u2013 \u201eheh\u201d i \u201eneheh\u201d. Jedno oznacza\u0142o niesko\u0144czono\u015b\u0107, a drugie ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 \u2013 niesko\u0144czono\u015b\u0107 w ci\u0105g\u0142o\u015bci. W pewnych kontekstach u\u017cywali jednego, a w innych drugiego.<\/span><\/p>\n

Czy przed neoplatonizmem, czyli nurtem filozoficznym powsta\u0142ym w II w. n.e. w Aleksandrii, wysoka teologiczna my\u015bl egipska zetkn\u0119\u0142a si\u0119 z greck\u0105?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Tak, w jednym z dialog\u00f3w Platona pada stwierdzenie, \u017ce my\u015bl grecka w por\u00f3wnaniu z egipsk\u0105 jest jak mowa dziecka wobec mowy cz\u0142owieka doros\u0142ego.<\/span><\/p>\n

\n

Ci Grecy, kt\u00f3rzy uprawiali filozofi\u0119, zdawali sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce nie s\u0105 w stanie pod\u0105\u017cy\u0107 za niezwykle rozbudowan\u0105 i wyrafinowan\u0105 intelektualnie teologi\u0105 egipsk\u0105.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Zako\u0144czmy cytatem z Ksi\u0119gi Umar\u0142ych kr\u00f3lowej Hatszepsut (ok. 1500 r. p.n.e.): Jestem dniem wczorajszym, znam jutro \u2013 co to jest? Ozyrys jest dniem wczorajszym, Ra jest jutrem.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Mo\u017cemy si\u0119 nad tymi s\u0142owami d\u0142ugo zastanawia\u0107 \u2013 jestem dniem wczorajszym, jestem jutrem. Mo\u017ce to znaczy, \u017ce jestem ci\u0105g\u0142o\u015bci\u0105, wieczno\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n

\n
\n<\/div>\n
\n

Dr hab. Teodozja Rzeuska<\/b> \u2013 egiptolog, archeolog, dyrektor Instytutu Kultur \u015ar\u00f3dziemnomorskich i Orientalnych PAN. Prowadzi\u0142a badania m.in. w Sakkarze, Luksorze, Asjut i Asuanie. Wyk\u0142ada\u0142a w Giza Field School<\/i><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wizerunek \u017cony Ozyrysa to pierwowz\u00f3r Matki Boskiej karmi\u0105cej Jezusa Beata Janowska Fragment powsta\u0142ego ok. 3,7 tys. lat temu papirusu Aniego, kt\u00f3rego orygina\u0142 przechowywany jest w British Museum. Maj\u0105cy 23,6 m papirus jest najwa\u017cniejszym zabytkiem pi\u015bmienniczym staro\u017cytnego Egiptu. Stanowi przewodnik po za\u015bwiatach, dzi\u0119ki kt\u00f3remu zmar\u0142y m\u00f3g\u0142 si\u0119 znale\u017a\u0107 w… (Fot. Domena publiczna) “Triady bog\u00f3w czczono w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76412"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=76412"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76412\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":76478,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76412\/revisions\/76478"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=76412"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=76412"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=76412"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}