{"id":76502,"date":"2020-02-28T17:09:40","date_gmt":"2020-02-28T15:09:40","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=76502"},"modified":"2020-02-28T09:52:53","modified_gmt":"2020-02-28T07:52:53","slug":"03-09-48","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=76502","title":{"rendered":"POW\u00d3D ZA PI\u0118\u0106 MILION\u00d3W"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>POW\u00d3D ZA PI\u0118\u0106 MILION\u00d3W<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

MICHA\u0141 OKO\u0143SKI<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Dariusz Stola w Muzeum POLIN, luty 2020 r. MACIEJ ZIENKIEWICZ DLA \u201eTP\u201d<\/span><\/em><\/p>\n

Dariusz Stola: Id\u0119 do ministerstwa, m\u00f3wi\u0119, \u017ce si\u0119 ciesz\u0119 z\u00a0tego spotkania, bo najwy\u017cszy czas bra\u0107 si\u0119 do roboty. I\u00a0s\u0142ysz\u0119, \u017ce nie: \u017ce musimy o\u00a0tym powa\u017cnie porozmawia\u0107, bo to niesprawiedliwe, \u017ceby tylko muzeum dosta\u0142o te pieni\u0105dze.<\/em><\/p>\n

\n

MICHA\u0141 OKO\u0143SKI: Co Pan teraz zrobi?<\/strong>
\nDARIUSZ STOLA<\/strong>: Spr\u00f3buj\u0119 napisa\u0107 artyku\u0142, w\u0142a\u015bciwie ju\u017c zacz\u0105\u0142em, ale idzie mi jak krew z nosa: przy pracy naukowej i zarz\u0105dzaniu m\u00f3zg pracuje jednak na r\u00f3\u017cne sposoby.<\/span><\/p>\n

O czym Pan pisze?<\/strong>
\nWracam do tematu, kt\u00f3rym zajmowa\u0142em si\u0119 przed sze\u015bcioma laty. Natura re\u017cimu komunistycznego po stalinizmie.<\/span><\/p>\n

O, nie o \u017bydach.<\/strong>
\nBo ja nie jestem historykiem tylko od spraw polsko-\u017cydowskich.<\/span><\/p>\n

Przez 5 lat, do 2019 r., by\u0142 Pan dyrektorem Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich POLIN. P\u00f3\u017aniej wygra\u0142 Pan konkurs na to stanowisko, ale przez 9 miesi\u0119cy minister Piotr Gli\u0144ski nie podpisywa\u0142 Pa\u0144skiej nominacji. W ubieg\u0142ym tygodniu o\u015bwiadczy\u0142 Pan, \u017ce rezygnuje. Dlaczego teraz?<\/strong><\/p>\n

W ubieg\u0142ym tygodniu pan minister oznajmi\u0142 jednoznacznie i przy \u015bwiadkach, \u017ce mnie nie mianuje. Moje p\u00f3\u017aniejsze o\u015bwiadczenie, \u017ce dla dobra muzeum jestem got\u00f3w powstrzyma\u0107 si\u0119 od realizacji przys\u0142uguj\u0105cych mi praw, by\u0142o reakcj\u0105 na taki krok z jego strony \u2013 krok bezprawny i bezprecedensowy, bo jeszcze si\u0119 w Polsce nie zdarzy\u0142 minister tak ostentacyjnie nadu\u017cywaj\u0105cy swojej pozycji. Chcia\u0142em pom\u00f3c w ratowaniu instytucji, kt\u00f3r\u0105 15 lat temu powo\u0142ywali trzej partnerzy: Stowarzyszenie \u017bydowski Instytut Historyczny, miasto sto\u0142eczne Warszawa i Ministerstwo Kultury. Chyba nikomu si\u0119 wtedy nie \u015bni\u0142o, \u017ce ratowa\u0107 muzeum trzeba b\u0119dzie w\u0142a\u015bnie przed ministerstwem.<\/span><\/p>\n

Dlaczego w\u0142a\u015bciwie niepowo\u0142ywanie Pana na stanowisko dyrektora mia\u0142oby by\u0107 bezprawne?<\/strong><\/p>\n

Wed\u0142ug prawnik\u00f3w jest to bezprawna bezczynno\u015b\u0107. To nie jest swobodna decyzja ministra, co zrobi po rozstrzygni\u0119ciu konkursu. Mo\u017ce go uniewa\u017cni\u0107 \u2013 ale wtedy musi to uzasadni\u0107 \u2013 a je\u015bli tego nie zrobi, musi zrealizowa\u0107 jego wynik.<\/span><\/p>\n

B\u0119dzie proces Stola\u2013Gli\u0144ski?<\/strong><\/p>\n

Zastanowi\u0119 si\u0119. Na razie czekam, a\u017c minister wywi\u0105\u017ce si\u0119 z deklaracji i podpisze nominacj\u0119 Zygmunta St\u0119pi\u0144skiego.<\/span><\/p>\n

St\u0119pi\u0144ski to Pa\u0144ski zast\u0119pca, kt\u00f3ry przez ten czas by\u0142 p.o. dyrektora. Ma Pan do niego pe\u0142ne zaufanie?<\/strong><\/span><\/p>\n

Tak, ale nie chcia\u0142bym mu teraz zaszkodzi\u0107 pochwa\u0142ami. Pracowali\u015bmy razem 5 lat. Czasem si\u0119 r\u00f3\u017cnili\u015bmy, ale to dobrze: muzeum to nie koszary, tylko instytucja kultury, w kt\u00f3rej dyskusja jest niezb\u0119dna. Jestem mu wdzi\u0119czny, \u017ce podj\u0105\u0142 si\u0119 tego zadania. A kierowanie muzeum w stanie zawieszenia, kiedy wycofywali si\u0119 darczy\u0144cy i nie by\u0142o wiadomo, co dalej, musia\u0142o by\u0107 niepor\u00f3wnywalnie trudniejsze ni\u017c moja kadencja.<\/span><\/p>\n

W\u0142a\u015bciwie czemu Pan ust\u0105pi\u0142? Chodzi\u0142o o uniemo\u017cliwienie przej\u0119cia muzeum jednoosobow\u0105 decyzj\u0105 ministra, bez ogl\u0105dania si\u0119 na pozosta\u0142ych patron\u00f3w plac\u00f3wki?<\/strong><\/p>\n

Zmniejsza\u0142em prawdopodobie\u0144stwo z\u0142ych rozwi\u0105za\u0144. Moja sprawczo\u015b\u0107 by\u0142a ograniczona, bo w tej grze by\u0142em przecie\u017c przedmiotem, a nie podmiotem. By\u0142em po prostu cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry wystartowa\u0142 w konkursie na dyrektora i wygra\u0142, a dwie instytucje wsp\u00f3\u0142tworz\u0105ce muzeum widzia\u0142y go na stanowisku. Podkre\u015blam to, bo niekt\u00f3rzy dziennikarze zagraniczni b\u0142\u0119dnie opisuj\u0105 sytuacj\u0119 jako konflikt mi\u0119dzy Polakami a \u017bydami.<\/span><\/p>\n

A jak Pan definiuje strony sporu?<\/strong><\/p>\n

Po jednej stronie Polacy i \u017bydzi, kt\u00f3rym le\u017cy na sercu dobro muzeum, a po drugiej Polacy, kt\u00f3rzy maj\u0105 na g\u0142owie wa\u017cniejsze sprawy ni\u017c przejmowanie si\u0119 dobrem jakiego\u015b muzeum.<\/span><\/p>\n

Mo\u017ce oni nie maj\u0105 tego dobra gdzie\u015b, tylko maj\u0105 jego inn\u0105 wizj\u0119.<\/strong><\/p>\n

Je\u015bli j\u0105 maj\u0105 i si\u0119 jej nie wstydz\u0105, powinni j\u0105 ujawni\u0107. Mo\u017ce co\u015b ich kr\u0119puje?<\/span><\/p>\n

Na przyk\u0142ad co?<\/strong><\/p>\n

Zastanawiam si\u0119 nad tym. Wszystkie oskar\u017cenia, jakie formu\u0142owa\u0142 pod moim adresem pan minister, by\u0142y przecie\u017c fa\u0142szywe. I wydaje mi si\u0119, \u017ce on musia\u0142 zdawa\u0107 sobie z tego spraw\u0119.<\/span><\/p>\n

Pierwszy zarzut: nie chcia\u0142 Pan zorganizowa\u0107 w muzeum konferencji o zas\u0142ugach Lecha Kaczy\u0144skiego w dialogu polsko-\u017cydowskim.<\/strong><\/p>\n

Lech Kaczy\u0144ski to jeden z trzech za\u0142o\u017cycieli muzeum \u2013 wi\u0119c pomys\u0142 zorganizowania po\u015bwi\u0119conej mu konferencji wyda\u0142 mi si\u0119 jak najbardziej na miejscu. Na spotkaniu z przedstawicielem Ruchu Spo\u0142ecznego im. Lecha Kaczy\u0144skiego (towarzyszy\u0142a mu r\u00f3wnie\u017c Marta Kaczy\u0144ska, ale w zasadzie nie zabiera\u0142a g\u0142osu) m\u00f3wili\u015bmy o naukowej konferencji pod roboczym tytu\u0142em \u201ePrezydent Kaczy\u0144ski a stosunki z Izraelem\u201d. Poniewa\u017c dbamy o jako\u015b\u0107 naszych konferencji i zawsze szukamy do nich partner\u00f3w akademickich, poprosi\u0142em, \u017ceby Ruch tak\u017ce znalaz\u0142 takiego partnera. Zasugerowa\u0142em jako wsp\u00f3\u0142organizatora Polski Instytut Spraw Mi\u0119dzynarodowych \u2013 instytucj\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z rz\u0105dem, ale jak najbardziej naukow\u0105. Proponowa\u0142em te\u017c Wydzia\u0142 Studi\u00f3w Mi\u0119dzynarodowych UW. M\u00f3j rozm\u00f3wca nie by\u0142 tym jednak zainteresowany. Pami\u0119tam zreszt\u0105, \u017ce podni\u00f3s\u0142 na mnie g\u0142os, bo nie spodoba\u0142o mu si\u0119, \u017ce w\u015br\u00f3d sal konferencyjnych muzeum jest audytorium im. Jana Kulczyka. Wyja\u015bni\u0142em, \u017ce \u015bp. Jan Kulczyk w kluczowym momencie prac nad tworzeniem naszej plac\u00f3wki ofiarowa\u0142 jej 20 mln z\u0142, w gruncie rzeczy \u00adratuj\u0105c przedsi\u0119wzi\u0119cie. Us\u0142ysza\u0142em pretensje, \u017ce nie ma audytorium im. Lecha \u00adKaczy\u0144skiego. No ale on nie by\u0142 prywatnym darczy\u0144c\u0105, tylko prezydentem miasta, kt\u00f3re muzeum wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142o: mowa o nim jest na wielkiej tablicy przy wej\u015bciu.<\/span><\/p>\n

Czyli nie odm\u00f3wi\u0142 Pan zorganizowania konferencji?<\/strong><\/p>\n

Ale\u017c sk\u0105d. Zaraz potem napisa\u0142em nawet maila do tego pana, w kt\u00f3rym proponowa\u0142em konkretne daty na zorganizowanie konferencji, a po dw\u00f3ch tygodniach kolejnego, bo martwi\u0142em si\u0119, czy poprzedni nie wpad\u0142 do spamu (mam kopie tych maili). Pr\u00f3bowa\u0142em si\u0119 te\u017c dodzwoni\u0107 do obydwojga, ale bez rezultatu.<\/span><\/p>\n

Dodam, \u017ce wszystko to dzia\u0142o si\u0119 wiosn\u0105 2017 r. Nie bardzo wierz\u0119, \u017ce minister Gli\u0144ski dowiedzia\u0142 si\u0119 o tym dopiero teraz, bo sprawa kr\u0105\u017cy\u0142a na partyjnych korytarzach i m\u00f3wi\u0142 mi o niej z pretensjami pewien wiceminister ju\u017c kilka tygodni po wspomnianej wizycie. A je\u015bli nawet wcze\u015bniej nie wiedzia\u0142, to czemu nie spr\u00f3bowa\u0142 ustali\u0107, jak by\u0142o naprawd\u0119? Jest wicepremierem, nie powinien ot tak powtarza\u0107 plotek. Moim zdaniem chodzi tu raczej o star\u0105 zasad\u0119, \u017ce jak chcesz uderzy\u0107 psa, to kij zawsze si\u0119 znajdzie. A jak si\u0119 nie znajdzie, to trzeba go wyprodukowa\u0107.<\/span><\/p>\n

Drugi kij: wystawa \u201eObcy w domu. Wok\u00f3\u0142 Marca \u201968\u201d. Znalaz\u0142y si\u0119 na niej tweety Magdaleny Og\u00f3rek i Rafa\u0142a Ziemkiewicza jako przyk\u0142ady wsp\u00f3\u0142czesnej mowy nienawi\u015bci.<\/strong><\/p>\n

Tego akurat minister mi nie zarzuca\u0142.<\/span><\/p>\n

Pisa\u0142y o tym prawicowe media.<\/strong><\/p>\n

Moim zdaniem by\u0142o tak: najpierw, w trakcie sporu o ustaw\u0119 o IPN i nasz\u0105 wystaw\u0119 o Marcu, jacy\u015b politycy zach\u0119cili swoich dziennikarzy do ataku na muzeum i na mnie. Na spotkaniach w rocznic\u0119 Marca pojawia\u0142 si\u0119 u nas z kamer\u0105 pan Matecki, prawicowy bojownik na froncie internetowym,\u00a0nota bene\u00a0<\/em>zatrudniony wtedy w resorcie sprawiedliwo\u015bci. Atak propagandowy \u0142adnie si\u0119 rozwija\u0142, pami\u0119tam np. s\u0142owa pana Dawida Wildsteina, kt\u00f3ry nazwa\u0142 nas kanaliami i oszo\u0142omami. Politycy czytali takie komentarze, a potem zacz\u0119li w nie wierzy\u0107. Pani Og\u00f3rek, przypomn\u0119, z\u0142o\u017cy\u0142a pozew przeciwko muzeum \u2013 i zosta\u0142 on oddalony.<\/span><\/p>\n

By\u0142o warto? Nie mog\u0142a si\u0119 wystawa obej\u015b\u0107 bez dw\u00f3ch tweet\u00f3w?<\/strong><\/p>\n

Wszystko, co wydarzy\u0142o si\u0119 potem, potwierdzi\u0142o s\u0142uszno\u015b\u0107 tego wyboru. W polskim internecie wezbra\u0142a w\u00f3wczas wielka fala anty\u017cydowskiego hejtu. Podobie\u0144stwa do j\u0119zyka propagandy z 1968 r. by\u0142y uderzaj\u0105ce. Dzia\u0142o si\u0119 to na tle s\u0142awetnej nowelizacji ustawy o IPN, przeciwko kt\u00f3rej r\u00f3wnie\u017c protestowa\u0142em.<\/span><\/p>\n

To trzeci kij.<\/strong><\/p>\n

To, \u017ce jest szkodliwa i g\u0142upia, wida\u0107 by\u0142o od pocz\u0105tku. Chyba \u017ce jej intencje by\u0142y inne, ni\u017c twierdzili autorzy.<\/span><\/p>\n

Na przyk\u0142ad jakie?<\/strong><\/p>\n

Inne ni\u017c obrona dobrego imienia Polski za granic\u0105. Bo je\u015bli taki by\u0142 jej cel, to powinna trafi\u0107 do ksi\u0119gi rekord\u00f3w Guinnessa jako najbardziej przeciwskuteczna ustawa w dziejach \u015bwiata.<\/span><\/p>\n

Nasze plac\u00f3wki dyplomatyczne od d\u0142u\u017cszego czasu rejestrowa\u0142y pojawianie si\u0119 w zagranicznych mediach zwrot\u00f3w typu \u201epolskie obozy koncentracyjne\u201d. Wiemy, \u017ce takich przypadk\u00f3w by\u0142o 100-200 rocznie \u2013 polscy dyplomaci reagowali, wysy\u0142ali sprostowania, kt\u00f3re zwykle by\u0142y uwzgl\u0119dniane, bo takie wypowiedzi wyp\u0142ywa\u0142y przewa\u017cnie z niewiedzy i z dwuznaczno\u015bci takiego zwrotu w j\u0119zyku angielskim, gdzie oznacza po prostu ob\u00f3z umiejscowiony w Polsce. Je\u015bli ustawa mia\u0142a spowodowa\u0107, \u017ce ta fraza zniknie, to wydarzy\u0142o si\u0119 co\u015b przeciwnego: w ci\u0105gu nast\u0119pnych paru tygodni pojawi\u0142a si\u0119 w \u015bwiatowych mediach kilka milion\u00f3w razy.<\/span><\/p>\n

O co wi\u0119c chodzi\u0142o? O uprzykrzenie \u017cycia Janowi Tomaszowi Grossowi?<\/strong><\/p>\n

Mnie si\u0119 wydaje, \u017ce przynajmniej dla niekt\u00f3rych promotor\u00f3w ustawy cel by\u0142 wewn\u0119trzny: roznieci\u0107 w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w przekonanie, \u017ce kto\u015b nas poni\u017ca, a zw\u0142aszcza \u017ce poni\u017caj\u0105 nas jacy\u015b straszni \u017bydzi<\/span>.<\/p>\n

Kiedy Polska si\u0119 wycofa\u0142a z ustawy o IPN, podpisano deklaracj\u0119 premier\u00f3w Morawieckiego i Netanjahu, gdzie pada s\u0142owo \u201eantypolonizm\u201d.<\/strong><\/p>\n

Nikt ju\u017c nie pami\u0119ta, co w tej deklaracji by\u0142o. S\u0142ysza\u0142 pan o jakich\u015b dzia\u0142aniach podj\u0119tych w jej nast\u0119pstwie? Co jaki\u015b czas kto\u015b z polityk\u00f3w, np. wiceminister Sellin, m\u00f3wi, \u017ce to by\u0142 wielki sukces, i tyle. A przecie\u017c zawiera\u0142a np. zdanie o zespole ds. dialogu na tematy historyczne. Kiedy je przeczyta\u0142em, pomy\u015bla\u0142em, \u017ce mo\u017ce p\u00f3jdzie za tym jakie\u015b wsparcie dla wybitnego i uznawanego w \u015bwiecie zespo\u0142u badaczy Zag\u0142ady, maj\u0105cego siedzib\u0119 w jednym pokoiku na pi\u0119trze Pa\u0142acu Staszica.<\/span><\/p>\n

Mowa o Centrum Bada\u0144 nad Zag\u0142ad\u0105 \u017byd\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

\u017beby chocia\u017c drugi pokoik dostali…<\/span><\/p>\n

Ale na pocz\u0105tku 2018 r. wydarzy\u0142o si\u0119 co\u015b jeszcze. Pod koniec stycznia zosta\u0142em wezwany do Ministerstwa Kultury na spotkanie z dwiema wy\u017cszymi urz\u0119dniczkami w sprawie grantu norweskiego, kt\u00f3re muzeum mia\u0142o i wci\u0105\u017c ma dosta\u0107. Historia tego grantu jest ciekawa sama w sobie. Ot\u00f3\u017c kilka lat temu Norwegowie postanowili przeznaczy\u0107 3 miliony euro na du\u017cy projekt dotycz\u0105cy \u017cydowskiego dziedzictwa kulturowego, a na wykonawc\u0119 wybrali w\u0142a\u015bnie Muzeum POLIN. Zrealizowali\u015bmy za te pieni\u0105dze wiele \u015bwietnych, innowacyjnych dzia\u0142a\u0144 edukacyjnych: odby\u0142o si\u0119 kilka tysi\u0119cy wydarze\u0144 w kilkuset miejscowo\u015bciach, powsta\u0142y programy dla szk\u00f3\u0142, w Polsk\u0119 ruszy\u0142o obwo\u017ane \u201emuzeum na k\u00f3\u0142kach\u201d. Odwiedzali nas norwescy ministrowie, by\u0142 nawet wicepremier, komplementowali i gratulowali, na koniec do\u0142o\u017cyli jeszcze milion euro, co pozwoli\u0142o kontynuowa\u0107 projekt przez dodatkowy rok, a po wszystkim powiedzieli, \u017ce powinni\u015bmy koniecznie aplikowa\u0107 po raz kolejny. Pami\u0119tam s\u0142owa jednego z norweskich dyplomat\u00f3w, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142, \u017ce to ich najlepszy mi\u0119kki projekt w Europie.<\/span><\/p>\n

Mi\u0119kki?<\/strong><\/p>\n

Niezwi\u0105zany z inwestycjami w infrastruktur\u0119.<\/span><\/p>\n

Zapyta\u0142em wtedy, o ile mo\u017cemy aplikowa\u0107, i us\u0142ysza\u0142em, \u017ce o 10 milion\u00f3w euro. Przygotowali\u015bmy wi\u0119c projekt na 6 lat, zgodnie z procedur\u0105 przekazali\u015bmy go Ministerstwu Kultury, sk\u0105d trafi\u0142 do Norweg\u00f3w. Pami\u0119tam, jak wiceminister Sellin dopytywa\u0142 o jakie\u015b szczeg\u00f3\u0142y, ale nie by\u0142y to \u017cadne zastrze\u017cenia: by\u0142em raczej zbudowany przejawami jego autentycznego zainteresowania. List intencyjny mi\u0119dzy rz\u0105dami Polski i Norwegii podpisano w grudniu 2017 r. \u2013 w do\u015b\u0107 grubym dokumencie znalaz\u0142 si\u0119 te\u017c akapit o tym, \u017ce Muzeum POLIN wraz ze wskazywanymi zawsze przy tej okazji partnerami norweskimi b\u0119dzie realizowa\u0107 projekt zwi\u0105zany z \u017cydowskim dziedzictwem kulturowym i otrzyma kwot\u0119 10 milion\u00f3w euro. Pe\u0142ni rado\u015bci zacz\u0119li\u015bmy si\u0119 przygotowywa\u0107 do wdro\u017cenia programu, \u015bwiadomi, \u017ce Norwegowie maj\u0105 bardzo wy\u015brubowane wymogi zwi\u0105zane ze sprawozdawczo\u015bci\u0105, mierzalno\u015bci\u0105 wynik\u00f3w itd.<\/span><\/p>\n

No i wtedy w\u0142a\u015bnie wezwano mnie do ministerstwa.<\/span><\/p>\n

Zamieniam si\u0119 w s\u0142uch.<\/strong><\/p>\n

Id\u0119 z kole\u017cank\u0105, na wst\u0119pie dzi\u0119kuj\u0119, m\u00f3wi\u0119, \u017ce si\u0119 ciesz\u0119 z tego spotkania, bo to ju\u017c najwy\u017cszy czas bra\u0107 si\u0119 do roboty. I s\u0142ysz\u0119, \u017ce nie: \u017ce musimy o tym powa\u017cnie porozmawia\u0107, bo to niesprawiedliwe, \u017ceby tylko muzeum dosta\u0142o te pieni\u0105dze. \u201eCo pani przez to rozumie?\u201d. \u201eJest tyle cennych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 z zakresu \u017cydowskiego dziedzictwa kulturowego, dlaczego tylko wy macie dosta\u0107 te pieni\u0105dze?\u201d. \u201eBo Norwedzy nam ufaj\u0105, wiedz\u0105, \u017ce potrafimy to robi\u0107, a tak w og\u00f3le to o jakich projektach pani m\u00f3wi?\u201d. \u201eNo, konkretnie to chodzi o Muzeum Getta Warszawskiego\u201d. \u201eTo ono istnieje?\u201d. \u201eNie, jeszcze nie\u201d. \u201eMa dyrektora mo\u017ce?\u201d. \u201eNie\u201d. \u201eMa jak\u0105\u015b za\u0142og\u0119, kt\u00f3ra potrafi takie projekty realizowa\u0107?\u201d. \u201eNie, ale b\u0119dzie mia\u0142o\u201d. Przyznaj\u0119: powiedzia\u0142em, \u017ce dla mnie to nie brzmi powa\u017cnie. Us\u0142ysza\u0142em, i\u017c pan minister oczekuje, \u017ce zrobimy partnera z nieistniej\u0105cego muzeum i \u017ce ono powinno dosta\u0107 spor\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 pieni\u0119dzy \u2013 trzy do pi\u0119ciu milion\u00f3w euro.<\/span><\/p>\n

Dyplomatycznie powiedzia\u0142em, \u017ce jestem bardzo zdziwiony, ale tak naprawd\u0119 by\u0142em zaszokowany. Przecie\u017c gdybym si\u0119 zgodzi\u0142, by\u0142oby to z mojej strony dzia\u0142anie na szkod\u0119 Muzeum POLIN. \u017baden prywatny darczy\u0144ca nie da\u0142by nawet pi\u0119ciu cent\u00f3w komu\u015b, kto lekk\u0105 r\u0119k\u0105 pozbywa si\u0119 pi\u0119ciu milion\u00f3w euro. Poprosi\u0142em moje rozm\u00f3wczynie, \u017ceby si\u0119 upewni\u0142y, czy taka jest wola pana ministra, bo nie mog\u0119 w to uwierzy\u0107. Dwa tygodnie p\u00f3\u017aniej wys\u0142a\u0142em w tej sprawie pismo \u2013 szcz\u0119\u015bliwie r\u00f3wnie\u017c zachowa\u0142em kopi\u0119 \u2013 w kt\u00f3rym prosz\u0119 o to potwierdzenie, bo nie bardzo wiem, co robi\u0107, i wyliczam powody, dla kt\u00f3rych muzeum nie mo\u017ce si\u0119 czego\u015b takiego podj\u0105\u0107. Nigdy nie dosta\u0142em odpowiedzi. Po d\u0142u\u017cszym milczeniu ministerstwo zaakceptowa\u0142o wreszcie projekt bez udzia\u0142u Muzeum Getta, ale us\u0142ysza\u0142em z dobrze poinformowanych \u017ar\u00f3de\u0142, \u017ce minister by\u0142 bardzo niezadowolony.\u00a0Nota bene<\/em>\u00a0grant nie zosta\u0142 uruchomiony do dzi\u015b: 10 milion\u00f3w euro gdzie\u015b le\u017cy.<\/span><\/p>\n

Gdzie?<\/strong><\/p>\n

Nie mam poj\u0119cia.<\/span><\/p>\n

Ale ju\u017c na polskich kontach?<\/strong><\/p>\n

Z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 nie na koncie muzeum, kt\u00f3re nie mo\u017ce realizowa\u0107 projektu. By\u0142 planowany na 6 lat, z kt\u00f3rych zosta\u0142y tylko 4.<\/span><\/p>\n

Czyli to jest prawdziwy pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego Pan podpad\u0142 ministerstwu?<\/strong><\/p>\n

Przypuszczam, \u017ce pan minister m\u00f3g\u0142 po tym zapa\u0142a\u0107 jeszcze wi\u0119ksz\u0105 niech\u0119ci\u0105 do mnie i kierowanej przeze mnie instytucji. Ale doprawdy nie wiem, jak on to sobie wyobra\u017ca\u0142. \u017be oddamy pieni\u0105dze nie wiadomo komu na co\u015b, co nie istnieje? \u017be b\u0119dziemy ponosi\u0107 za to odpowiedzialno\u015b\u0107? Przecie\u017c na koniec to ja musia\u0142bym podpisywa\u0107 faktury!<\/span><\/p>\n

Powiedziano Panu kiedy\u015b wprost, \u017ce niepowo\u0142ywanie na kolejn\u0105 kadencj\u0119 wi\u0105\u017ce si\u0119 z tamt\u0105 odmow\u0105?<\/strong><\/p>\n

Nie. Ale to w\u0142a\u015bnie od tamtego czasu, czyli od wiosny 2018 r., muzeum znalaz\u0142o si\u0119 pod ostrza\u0142em rz\u0105dz\u0105cych i prorz\u0105dowych medi\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Pan zna Piotra Gli\u0144skiego? Nie mijali\u015bcie si\u0119 na korytarzach w PAN?<\/strong><\/p>\n

Nasze instytuty mia\u0142y siedziby w r\u00f3\u017cnych miejscach. A jako minister \u2013 mimo moich pr\u00f3\u015bb \u2013 nigdy nie znalaz\u0142 czasu, by si\u0119 ze mn\u0105 spotka\u0107. Nasza najd\u0142u\u017csza rozmowa trwa\u0142a 30 sekund, na przyj\u0119ciu w ambasadzie USA. Z tego, co wiem, nigdy nie by\u0142 na naszej wystawie. Cz\u0119stszym go\u015bciem by\u0142 wiceminister Sellin, kt\u00f3ry jest cz\u0142onkiem rady muzeum. To zreszt\u0105 ciekawe: min. Gli\u0144ski zarzuca\u0142 mi straszne grzechy, w tym z\u0142amanie statutu muzeum, a jego zast\u0119pca nadzorowa\u0142 na bie\u017c\u0105co nasze prace i w przypadku w\u0105tpliwo\u015bci m\u00f3g\u0142 przecie\u017c formu\u0142owa\u0107 zastrze\u017cenia, np. podczas przyjmowania sprawozda\u0144 rocznych.<\/span><\/p>\n

Formu\u0142owa\u0142?<\/strong><\/p>\n

Mia\u0142 jakie\u015b drobne uwagi, np. \u017ce zapraszamy niew\u0142a\u015bciwych duchownych, zreszt\u0105 w zwi\u0105zku ze spotkaniem z ks. Bonieckim. Na szcz\u0119\u015bcie kilkana\u015bcie dni wcze\u015bniej bardzo pochwali\u0142 nas kard. Nycz, wi\u0119c mog\u0142em w dyplomatyczny spos\u00f3b da\u0107 mu do zrozumienia, \u017ce nie musi by\u0107 bardziej katolicki od kardyna\u0142a.<\/span><\/p>\n

Z posiedze\u0144 rady muzeum sporz\u0105dzane s\u0105 protoko\u0142y. \u017baden z zarzut\u00f3w, jakie pada\u0142y wobec mnie w ostatnich miesi\u0105cach, w ich trakcie nie pad\u0142. Albo wi\u0119c zosta\u0142y wymy\u015blone\u00a0ad hoc<\/em>, albo ministrowie Gli\u0144ski i Sellin si\u0119 nie komunikuj\u0105.<\/span><\/p>\n

Czuje si\u0119 Pan koz\u0142em ofiarnym?<\/strong><\/p>\n

Raczej ofiar\u0105 bezprawia, k\u0142amstw i kr\u00f3tkowzrocznej wiary w nag\u0105 si\u0142\u0119. No i nie mog\u0119 si\u0119 nadziwi\u0107 niezdolno\u015bci do przewidzenia d\u0142ugofalowych konsekwencji takich dzia\u0142a\u0144. Kto b\u0119dzie wierzy\u0142 wicepremierowi, kt\u00f3ry nawet nie zaprzecza, \u017ce oszuka\u0142 swoich partner\u00f3w? Kto przyst\u0105pi do otwartego konkursu, kt\u00f3ry opr\u00f3cz regu\u0142 zapisanych w regulaminie ma jeszcze jakie\u015b tajne regu\u0142y dodatkowe, takie mianowicie, \u017ce partia musi zwyci\u0119zc\u0119 lubi\u0107?<\/span><\/p>\n

Nie wszystkie konkursy wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z takim ci\u0119\u017carem. Polityka historyczna i stosunki polsko-\u017cydowskie to dla PiS sprawy do\u015b\u0107 istotne.<\/strong><\/p>\n

To, co jest neutralne i tolerowane dzi\u015b, za trzy miesi\u0105ce mo\u017ce dosta\u0107 epitet antypolskie, lewackie, wrogie. W partii rz\u0105dz\u0105cej wida\u0107 co\u015b takiego, jak wewn\u0119trzna dynamika radykalizacji. Przecie\u017c do nas przez lata nikt si\u0119 nie przyczepia\u0142. Ministerstwo lojalnie wp\u0142aca\u0142o dotacje, ministrowie pojawiali si\u0119 na otwarciach wystaw. Prezydent Duda zwiedzi\u0142 wystaw\u0119 g\u0142\u00f3wn\u0105, sam go oprowadza\u0142em i pami\u0119tam, jak na koniec powiedzia\u0142, \u017ce ka\u017cdy m\u0142ody Polak powinien j\u0105 zobaczy\u0107.<\/span><\/p>\n

Mnie si\u0119 wydaje, \u017ce w\u0142adze chc\u0105 opowiada\u0107 o historii Polski tak, \u017ceby\u015bmy mogli czu\u0107 si\u0119 z niej dumni. \u201ePedagogika wstydu\u201d, przeciwko kt\u00f3rej oponuj\u0105, os\u0142abia wsp\u00f3lnot\u0119.<\/strong><\/p>\n

Gdyby chodzi\u0142o o opowiadanie historii w jej chwalebnym wydaniu, to m\u00f3g\u0142bym im zarzuca\u0107 jedynie nadmierne uproszczenia, ale spora cz\u0119\u015b\u0107 wysi\u0142k\u00f3w w\u0142adz zmierza do zamiatania pod dywan rzeczy nieprzyjemnych, a to ju\u017c przeinaczanie historii. Do tego dochodzi zwalczanie brzydkimi metodami tych, kt\u00f3rzy \u00adm\u00f3wi\u0105 o \u00adrzeczach niechwalebnych: gro\u017cenie prokuratorem, opluwanie w mediach itd.<\/span><\/p>\n

Wie pan, moim zdaniem nasz pow\u00f3d do dumy to debata wok\u00f3\u0142 \u201eS\u0105siad\u00f3w\u201d albo wiedza, jak\u0105 zawdzi\u0119czamy Centrum Bada\u0144 nad Zag\u0142ad\u0105 \u017byd\u00f3w. Wielkie osi\u0105gni\u0119cie polskiej demokracji i czynnik jej rozwoju. Co\u015b, co wzmacnia, a nie os\u0142abia wsp\u00f3lnot\u0119. Wielokrotnie spotyka\u0142em ludzi okazuj\u0105cych Polakom szacunek, bo jako jedyni w Europie Wschodniej okazali si\u0119 zdolni do powa\u017cnej rozmowy na temat trudnych moment\u00f3w w swojej historii. Co przecie\u017c nie znaczy, \u017ce np. Gross jest niekrytykowalny. Sam podwa\u017ca\u0142em tez\u0119, \u017ce oto p\u00f3\u0142 miasteczka zabi\u0142o drugie p\u00f3\u0142 miasteczka \u2013 nieprawdziw\u0105 i pedagogicznie przeciwskuteczn\u0105. Ale by\u0142a to dyskusja, a nie nagonka.<\/span><\/p>\n

Zanim uderzono w POLIN, zaatakowano Muzeum II Wojny \u015awiatowej.<\/strong><\/p>\n

Mo\u017cna si\u0119 by\u0142o spodziewa\u0107 tego ataku, bo by\u0142 to sztandarowy projekt Donalda Tuska w zakresie polityki historycznej, stanowi\u0105cy powa\u017cne wyzwanie dla \u00adPiS-u, i to na kluczowym polu \u2013 pami\u0119ci o latach 1939-45. Moim zdaniem by\u0142o to wybitne muzeum, znakomicie oddaj\u0105ce \u015brodkowoeuropejskie do\u015bwiadczenie wojny. Nie do\u015bwiadczenie m\u0119\u017cczyzn w mundurach, tylko okupowanych cywil\u00f3w. A \u017ce ta perspektywa by\u0142a dla PiS niewygodna, wi\u0119c pod wydumanymi zarzutami doprowadzi\u0142o do przej\u0119cia plac\u00f3wki.<\/span><\/p>\n

W trakcie ataku na MIIW\u015a by\u0142o ju\u017c jasne, \u017ce nast\u0119pnym celem b\u0119dzie Europejskie Centrum Solidarno\u015bci \u2013 bo czy w\u0142adza mo\u017ce tolerowa\u0107 muzeum, po kt\u00f3rym przechadza si\u0119 \u017cywy Lech Wa\u0142\u0119sa?<\/span><\/p>\n

No to musia\u0142 si\u0119 Pan spodziewa\u0107 ataku na POLIN.<\/strong><\/p>\n

Nie s\u0105dzi\u0142em, \u017ce nast\u0105pi tak szybko. Wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce ze wzgl\u0119du nie tylko na parasol za\u0142o\u017cycieli, ale tak\u017ce g\u0142os zagranicznych przyjaci\u00f3\u0142 i darczy\u0144c\u00f3w to miejsce jest wzgl\u0119dnie bezpieczne. Ci zagraniczni przyjaciele, dodam, wspierali muzeum nie tylko czasem i pieni\u0119dzmi, ale te\u017c reputacj\u0105, bo przecie\u017c musieli si\u0119 zderza\u0107 z pogl\u0105dem ludzi, kt\u00f3rzy s\u0105dz\u0105, \u017ce z Polakami nie ma co rozmawia\u0107: byli antysemitami i nimi pozostan\u0105.<\/span><\/p>\n

Mo\u017cna by doj\u015b\u0107 do wniosku, \u017ce wszczynanie awantury na takim odcinku szkodzi wizerunkowi Polski za granic\u0105, czyli si\u0119 nie op\u0142aca.<\/strong><\/p>\n

To nie musi by\u0107 to samo. Owszem, szkodzi interesowi Polski za granic\u0105, potwierdza najgorsze stereotypy na nasz temat. Ale w polityce wewn\u0119trznej, jak wida\u0107, si\u0119 op\u0142aca.<\/span><\/p>\n

Inny przyk\u0142ad samob\u00f3jczego gola. Kilka tygodni temu W\u0142adimir Putin wyg\u0142osi\u0142 oszczerczy wyk\u0142ad o dziejach Polski. Nie znam drugiego przypadku w historii najnowszej, \u017ceby prezydent pot\u0119\u017cnego pa\u0144stwa o\u015bciennego po\u015bwi\u0119ci\u0142 na co\u015b takiego 40 minut. Odpowiedzi\u0105 naszych w\u0142adz by\u0142o… powo\u0142anie Instytutu Romana Dmowskiego \u2013 ojca za\u0142o\u017cyciela nowoczesnego polskiego antysemityzmu \u2013 i postawienie na czele prof. \u017baryna, dla kt\u00f3rego endecki antysemityzm nie jest \u017cadnym problemem. \u015awietny\u00a0timing<\/em>, naprawd\u0119.<\/span><\/p>\n

Przecie\u017c to nie by\u0142a odpowied\u017a na wyk\u0142ad Putina.<\/strong><\/p>\n

Oczywi\u015bcie: najpewniej nikt w otoczeniu ministra Gli\u0144skiego nie pomy\u015bla\u0142, \u017ce dla propagandy rosyjskiej b\u0119dzie to kolejny przydatny argument. Wiele wydarze\u0144 w historii jest efektem chaosu, g\u0142upoty i bezmy\u015blno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Nie twierdz\u0119, \u017ce za takimi decyzjami nie ma nic racjonalnego, ale jest to racjonalizm ograniczony, kr\u00f3tkowzroczny albo stawiaj\u0105cy wy\u017cej interes partykularny nad og\u00f3lnopolskim. Dobrze to uj\u0105\u0142 Christian Davies na \u0142amach \u201eHaaretza\u201d w artykule o rzekomym KL Warschau.<\/span><\/p>\n

Przypomnijmy: po zd\u0142awieniu Powstania w Getcie Niemcy utworzyli przy ul. G\u0119siej ob\u00f3z dla wykonuj\u0105cych niewolnicz\u0105 prac\u0119 \u017byd\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

Wedle pewnej szalonej teorii spiskowej dzia\u0142a\u0142y tam komory gazowe, w kt\u00f3rych zamordowano 200 tys. Polak\u00f3w. Nie ma na to \u017cadnych dowod\u00f3w. IPN zam\u00f3wi\u0142 nawet analiz\u0119 historycznych zdj\u0119\u0107 lotniczych, kt\u00f3ra jednoznacznie obala te fantazje \u2013 w \u015brodowisku o niej wiadomo, ale IPN jej nie ujawnia. Przenikliwa uwaga w \u201eHaaretzu\u201d brzmi mniej wi\u0119cej tak: \u201eNie s\u0105dz\u0119, by kierownictwo IPN albo w\u0142adze PiS wierzy\u0142y w istnienie kom\u00f3r gazowych, w kt\u00f3rych zamordowano 200 tys. Polak\u00f3w, ale ch\u0119tnie korzysta z emocji, kt\u00f3re takie legendy budz\u0105\u201d. Tak, takie legendy budz\u0105 resentyment, gniew, podejrzliwo\u015b\u0107 wobec \u015bwiata (\u015bwietne paliwo polityczne), a ponadto podwa\u017caj\u0105 zaufanie do naukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy takim fantazjom przecz\u0105, czyli s\u0105 k\u0142amcami i narodowymi zaprza\u0144cami na pasku wiadomych si\u0142.<\/span><\/p>\n

A kiedy m\u00f3wimy o przem\u00f3wieniu Putina: rosyjska kampania dezinformacyjna dopiero si\u0119 rozkr\u0119ca. W ci\u0105gu ostatnich dw\u00f3ch tygodni zg\u0142osi\u0142y si\u0119 do mnie trzy rosyjskie stacje telewizyjne i radiowe, kt\u00f3re szykuj\u0105 materia\u0142y o historii II wojny \u015bwiatowej i stosunkach polsko-\u017cydowskich. Wiem od koleg\u00f3w z bran\u017cy, \u017ce nie jestem jedyny. Wiem te\u017c, \u017ce jeden z re\u017cyser\u00f3w, kt\u00f3ry si\u0119 do nas zwr\u00f3ci\u0142, dosta\u0142 w ubieg\u0142ym roku nagrod\u0119 artystyczn\u0105 od Federalnej S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa. Jedna ze stacji przygotowuje materia\u0142y angloj\u0119zyczne na rynek ameryka\u0144ski. Nie wydaje mi si\u0119, \u017ceby Polska by\u0142a przygotowana na obron\u0119 przed tak\u0105 akcj\u0105.<\/span><\/p>\n

Nie ma Pan wra\u017cenia, \u017ce w dzisiejszych czasach jako\u015b \u0142atwiej uwierzy\u0107 w historyczne brednie?<\/strong><\/p>\n

Mam wra\u017cenie, \u017ce nie mo\u017cna zrozumie\u0107 kryzysu demokracji bez uwzgl\u0119dnienia skutk\u00f3w dzia\u0142ania medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych, kt\u00f3rych algorytmy faworyzuj\u0105 tre\u015bci kontrowersyjne i emocjonalne. I mam nadziej\u0119, \u017ce wynajdziemy narz\u0119dzia ich kontrolowania, zanim doprowadz\u0105 do zniszczenia \u015bwiata, w kt\u00f3rym \u017cyjemy. Por\u00f3wnanie historyczne, kt\u00f3re przychodzi mi do g\u0142owy, dotyczy drugiej po\u0142owy XIX wieku, kiedy wymy\u015blono technologie obni\u017caj\u0105ce znacznie koszt produkcji papieru i druku. Zbieg\u0142o si\u0119 to w czasie z pojawieniem si\u0119 pierwszego pokolenia umiej\u0105cego czyta\u0107 i pisa\u0107, bo europejskie pa\u0144stwa wprowadzi\u0142y wtedy obowi\u0105zkowe szkolnictwo podstawowe. Pod koniec XIX w. mieli\u015bmy wi\u0119c masowy rynek czytelniczy, kt\u00f3rego cz\u0119\u015bci\u0105 by\u0142a tzw. \u017c\u00f3\u0142ta prasa, skandalizuj\u0105ca i przewa\u017cnie szowinistyczna. Bez przyjrzenia si\u0119 temu fenomenowi nie spos\u00f3b zrozumie\u0107 np. wydarze\u0144 lata 1914 r., kiedy politycy europejskich rz\u0105d\u00f3w, przyparci do muru oskar\u017ceniami o brak patriotyzmu, doprowadzili do wojny, na kt\u00f3rej straci\u0142y wszystkie strony. Ot\u00f3\u017c dzi\u015b r\u00f3wnie\u017c mamy now\u0105 technologi\u0119 komunikacyjn\u0105, kt\u00f3ra jest mi\u0119dzy nami \u2013 \u201emedia\u201d to \u015brodki przekazu, co\u015b mi\u0119dzy lud\u017ami \u2013 i wp\u0142ywa na znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 naszych cyfrowych rozm\u00f3w. Nieprzypadkowo wielkie debaty historyczne \u2013 takie jak o s\u0142ynny tekst B\u0142o\u0144skiego w \u201eTygodniku\u201d czy o \u201eS\u0105siad\u00f3w\u201d \u2013 ju\u017c si\u0119 w naszym kraju nie tocz\u0105. One toczy\u0142y si\u0119 w epoce druku.<\/span><\/p>\n

Jestem z tygodnika, kt\u00f3ry \u2013 mam wra\u017cenie \u2013 opiera si\u0119 temu trendowi.<\/strong><\/p>\n

Dlatego jestem waszym czytelnikiem.<\/span><\/p>\n

I w zwi\u0105zku z tym jestem daleki od twierdzenia, \u017ce nic si\u0119 nie da zrobi\u0107.<\/strong><\/p>\n

Zrobi\u0107 mo\u017cna wiele. Media spo\u0142eczno\u015bciowe te\u017c tworz\u0105 ludzie, algorytmy Face\u00adbooka czy YouTube\u2019a to nie jest dzie\u0142o natury. R\u00f3\u017cnica w por\u00f3wnaniu z poprzednimi rewolucjami technologicznymi polega na tym, \u017ce mamy najwy\u017cszy stopie\u0144 koncentracji w\u0142adzy w historii \u015bwiata. Kiedy\u015b kszta\u0142t ka\u017cdej gazety zale\u017ca\u0142 od wydawcy, redaktora, w\u0142a\u015bciciela. Mediami spo\u0142eczno\u015bciowymi zarz\u0105dza kilka os\u00f3b mieszkaj\u0105cych w Kalifornii, kt\u00f3re oczywi\u015bcie zatrudniaj\u0105 informatyk\u00f3w, ale tak naprawd\u0119 to ta mikroskopijna grupa okre\u015bla zasady, wed\u0142ug kt\u00f3rych miliardy ludzi widz\u0105 co\u015b lub nie widz\u0105.<\/span><\/p>\n

Skrajna prawica skar\u017cy si\u0119, \u017ce to im owa grupa utrudnia \u017cycie. Pami\u0119tamy, jak Facebook zamkn\u0105\u0142 profil Marszu Niepodleg\u0142o\u015bci.<\/strong><\/p>\n

Media spo\u0142eczno\u015bciowe wypracowuj\u0105 swoje standardy. Czy wystarczaj\u0105co szybko? Rozumiem, \u017ce jak kto\u015b ma 5 miliard\u00f3w zysku kwartalnie, to nie ma wielkiej motywacji, \u017ceby zmienia\u0107 sw\u00f3j algorytm, ale wtedy przypomina mi si\u0119 zdanie Lenina, \u017ce \u201ekapitali\u015bci sprzedadz\u0105 nam sznur, na kt\u00f3rym ich powiesimy\u201d.<\/span><\/p>\n

Zastanawia mnie pewien paradoks. Dzi\u015b krytykuje si\u0119 POLIN za krytyczne podej\u015bcie do relacji polsko-\u017cydowskich, ale gdy powstawa\u0142o, zarzucano mu nadmiern\u0105 ostro\u017cno\u015b\u0107.<\/strong><\/p>\n

Prawica m\u00f3wi, \u017ce za ma\u0142o w muzeum o dzielnych Polakach ratuj\u0105cych \u017byd\u00f3w, lewica \u2013 \u017ce za ma\u0142o o antysemitach. Prosz\u0119 zauwa\u017cy\u0107 podobie\u0144stwo: obie strony uwa\u017caj\u0105, \u017ce w muzeum historii \u017byd\u00f3w jest za ma\u0142o o nie-\u017bydach. Jakby sama historia \u017byd\u00f3w by\u0142a nieciekawa. Stanowi\u0142a tylko lustro, w kt\u00f3rym przegl\u0105daj\u0105 si\u0119 Polacy nie\u017cydowscy.<\/span><\/p>\n

nades\u0142a\u0142: Leon Szyfer<\/strong><\/em><\/span>
\nJacek Leociak w \u201eKrytyce Politycznej\u201d m\u00f3wi\u0142 o rzeczach, kt\u00f3re si\u0119 tw\u00f3rcom wystawy g\u0142\u00f3wnej (sam do nich nale\u017ca\u0142) nie uda\u0142y. Rekonstrukcja k\u0142adki nad ul. Ch\u0142odn\u0105, z kt\u00f3rej mieszka\u0144cy getta widzieli \u017cycie po aryjskiej stronie, to pora\u017cka.<\/strong><\/p>\n

Moim zdaniem lepsze s\u0105 rzeczy niedoskona\u0142e, ale zrobione \u2013 od doskona\u0142ych, kt\u00f3re nie ujrza\u0142y \u015bwiat\u0142a dziennego. Dzi\u015b wida\u0107, \u017ce muzeum powsta\u0142o w bardzo w\u0105skim okienku mo\u017cliwo\u015bci. Polska wychodzi\u0142a z okresu transformacji. M\u00f3wi\u0105c brutalnie: ju\u017c mia\u0142a pieni\u0105dze na projekty kulturalne, bo kilka lat wcze\u015bniej, kiedy bezrobocie przekracza\u0142o 20 proc., inwestycj\u0119 o takiej skali mo\u017cna by uzna\u0107 za obsceniczn\u0105. A zarazem mia\u0142a jeszcze zdolno\u015b\u0107 do rozmowy. Pami\u0119tam, \u017ce kiedy przedstawiciele Stowarzyszenia \u017bIH przyszli do Lecha Kaczy\u0144skiego i przekonali go do idei muzeum, to on z kolei ruszy\u0142 przekonywa\u0107 rz\u0105d, tworzony w\u00f3wczas przez polityk\u00f3w SLD. W obecnym klimacie politycznym takie rozmowy trudno sobie wyobrazi\u0107, a wi\u0119c i powstanie muzeum by\u0142oby niemo\u017cliwe.<\/span><\/p>\n

Inny przyk\u0142ad zamykaj\u0105cego si\u0119 okienka: przyw\u00f3dc\u0105 wielkiego europejskiego mocarstwa jest kobieta, kt\u00f3ra wychowa\u0142a si\u0119 w NRD. Angela Merkel naprawd\u0119 rozumie nas du\u017co lepiej, ni\u017c b\u0119d\u0105 nas rozumie\u0107 jej nast\u0119pcy. My\u015bli pan, \u017ce polskie w\u0142adze zdaj\u0105 sobie z tego spraw\u0119?<\/span><\/p>\n

Bardzo mnie Pan pociesza.<\/strong><\/p>\n

Pocieszy\u0107 pana? Jestem z pokolenia, kt\u00f3re pami\u0119ta p\u00f3\u017any PRL i widzia\u0142o, jak si\u0119 zwija ZSRR. Mam wi\u0119c przekonanie, \u017ce co\u015b, co jest s\u0142abe, ale ma solidny fundament, mo\u017ce zwyci\u0119\u017cy\u0107 w walce z czym\u015b, co wydaje si\u0119 pot\u0119\u017cne, ale zbudowane jest na k\u0142amstwie. To, jak w PRL-u w\u0142adza przegra\u0142a wojn\u0119 o pami\u0119\u0107, powinno by\u0107 dla obecnie rz\u0105dz\u0105cych przypomnieniem, \u017ce sama si\u0142a i lej\u0105ca si\u0119 z publicznych medi\u00f3w t\u0119pa propaganda nie wystarczaj\u0105 do narzucenia ludziom swojej narracji.<\/span><\/p>\n

Nawiasem m\u00f3wi\u0105c: oczekuj\u0119 rewizji my\u015blenia o PRL-u. Pokolenie m\u0142odych badaczy ju\u017c to robi. W tamtych czasach du\u017co wi\u0119cej problem\u00f3w wynika\u0142o po prostu z ludzkich s\u0142abo\u015bci ni\u017c ze specyfiki komunistycznej dyktatury. Warto te\u017c zdawa\u0107 sobie spraw\u0119, \u017ce granica mi\u0119dzy rz\u0105dz\u0105cymi a rz\u0105dzonymi przebiega\u0142a na r\u00f3\u017cne sposoby, czasem w poprzek os\u00f3b. Mieczys\u0142aw Rakowski, zakopuj\u0105cy w stanie wojennym r\u0119kopisy swoich dziennik\u00f3w, by\u0142 cz\u0142onkiem KC, redaktorem naczelnym b\u0119d\u0105cej organem partii \u201ePolityki\u201d: jako w\u0142adza to zakopywa\u0142 czy jako spo\u0142ecze\u0144stwo? Przed samym sob\u0105 to zakopywa\u0142?<\/span><\/p>\n

Naprawd\u0119 b\u0119dzie Pan teraz pisa\u0142 o czasach poststalinowskich?<\/strong><\/p>\n

Och, temat\u00f3w mam a\u017c nadmiar. Cz\u0119sto my\u015bl\u0119 o tym, \u017ce na naszych oczach w przeci\u0105gu jednego pokolenia znikn\u0119\u0142a najbardziej trwa\u0142a grupa spo\u0142eczna w historii Europy \u2013 ch\u0142opi. \u015awiat moich dziadk\u00f3w. Nawet wymy\u015bli\u0142em tytu\u0142 ksi\u0105\u017cki: \u201ePo\u017cegnanie z krow\u0105\u201d. Kraj, w kt\u00f3rym krowy mia\u0142y imiona, sta\u0142 si\u0119 krajem, w kt\u00f3rym s\u0105 wielkie farmy z setkami zwierz\u0105t, a ka\u017cde ma kolczyk z numerkiem. Tu nie chodzi tylko o zmian\u0119 relacji mi\u0119dzy cz\u0142owiekiem a innymi stworzeniami, ale o co\u015b bardziej fundamentalnego. Wszystko, czego potrzebujemy do \u017cycia, kupujemy, prawie wszystko, co wytwarzamy \u2013 sprzedajemy.<\/span><\/p>\n

Skoro Pan wspomnia\u0142 o dziadkach: polsko-\u017cydowska historia by\u0142a tak\u017ce ich histori\u0105.<\/strong><\/p>\n

Mieszkali pod lasem, w kt\u00f3rym ukrywa\u0142a si\u0119 \u017cydowska rodzina. Kt\u00f3rego\u015b dnia przyjechali Niemcy. Wiedzieli, gdzie i\u015b\u0107, bo kto\u015b ze wsi doni\u00f3s\u0142. By\u0142 z nimi lokalny kolaborant, t\u0142umacz. Kiedy zabili \u017byd\u00f3w, znalaz\u0142 brzytw\u0119, kt\u00f3r\u0105 po\u017cyczy\u0142 im m\u00f3j dziadek. Wedle przekazu mojej mamy wiedzia\u0142 sk\u0105d\u015b, \u017ce to brzytwa dziadka, przyszed\u0142 wi\u0119c do niego i powiedzia\u0142: \u201eZobacz, \u017bydzi brzytw\u0119 ci ukradli\u201d. Dopiero jako zawodowy historyk zrozumia\u0142em prawdziwy sens tej rozmowy. A on brzmia\u0142 mniej wi\u0119cej tak: \u201eJa wiem, \u017ce im pomaga\u0142e\u015b. Jeste\u015b mi winien \u017cycie. Masz u mnie d\u0142ug\u201d. Wspominam t\u0119 histori\u0119 i my\u015bl\u0119: jak to mo\u017cliwe, \u017ce w tym kraju rozwija si\u0119 ruch neofaszystowski? \u00a9\u2117<\/span><\/p>\n

\n

PROF. DARIUSZ STOLA<\/strong> (ur. 1963), historyk, pracownik Instytutu Studi\u00f3w Politycznych PAN, dyrektorem Muzeum POLIN by\u0142 w latach 2014\u20132019. Wyda\u0142 m.in. \u201eKraj bez wyj\u015bcia? Migracje z Polski 1949\u20131989\u201d i \u201eKampani\u0119 antysyjonistyczn\u0105 w Polsce 1967\u20131968\u201d .<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

POW\u00d3D ZA PI\u0118\u0106 MILION\u00d3W MICHA\u0141 OKO\u0143SKI Dariusz Stola w Muzeum POLIN, luty 2020 r. MACIEJ ZIENKIEWICZ DLA \u201eTP\u201d Dariusz Stola: Id\u0119 do ministerstwa, m\u00f3wi\u0119, \u017ce si\u0119 ciesz\u0119 z\u00a0tego spotkania, bo najwy\u017cszy czas bra\u0107 si\u0119 do roboty. I\u00a0s\u0142ysz\u0119, \u017ce nie: \u017ce musimy o\u00a0tym powa\u017cnie porozmawia\u0107, bo to niesprawiedliwe, \u017ceby tylko muzeum dosta\u0142o te pieni\u0105dze. MICHA\u0141 OKO\u0143SKI: […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76502"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=76502"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76502\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":76515,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76502\/revisions\/76515"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=76502"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=76502"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=76502"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}