{"id":76611,"date":"2020-03-04T17:09:42","date_gmt":"2020-03-04T15:09:42","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=76611"},"modified":"2020-03-04T16:19:20","modified_gmt":"2020-03-04T14:19:20","slug":"08-09-44","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=76611","title":{"rendered":"Od chasyda do anarchisty. Po ponad 60 latach ukaza\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka o ekstremalnie radykalnych \u017bydach"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Od chasyda do anarchisty. Po ponad 60 latach ukaza\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka o ekstremalnie radykalnych \u017bydach<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Igor Rakowski-K\u0142o<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Eliezer Hirszauge i ok\u0142adka jego ksi\u0105\u017cki ‘Spe\u0142niaj\u0105ce si\u0119 marzenie. Wspomnienia o ruchu anarchistycznym w Polsce 1928-1946’ (Fot. Wikimedia Commons\/Oficyna Bractwo Trojka)<\/em><\/span><\/p>\n

“Autor Eliezer Hirszauge wystawi\u0142 swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 niezniszczalny pomnik ekstremalnie radykalnemu sektorowi polskich \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy tak bezlito\u015bnie zostali wyr\u017cni\u0119ci przez zezwierz\u0119conych niemieckich nazist\u00f3w i ich pomocnik\u00f3w, b\u0119karty i pod\u0142e kreatury, odpady po innych narodach” – pisa\u0142 Aba Gordin, \u017cydowski anarchista.<\/h4>\n

Anarchi\u015bci na warszawskiej ulicy mieli przechlapane. Konkurowali z polskimi i \u017cydowskimi partiami socjalistycznymi, kt\u00f3re dzia\u0142a\u0142y legalnie i mia\u0142y swoje parlamentarne reprezentacje, oraz z komunistami, kt\u00f3rzy wprawdzie musieli si\u0119 ukrywa\u0107, lecz dysponowali funduszami przysy\u0142anymi z Moskwy: W\u0142a\u015bciciele drukarni, kt\u00f3rym udawa\u0142o si\u0119 w spokoju po\u015bwi\u0119ci\u0107 troch\u0119 czasu na wype\u0142nienie zam\u00f3wienia, za komunistyczne \u201eczerwo\u0144ce\u201d kupowali sobie kilkupi\u0119trowe domy<\/i> – pisze Eliezer Hirszauge. Anarchistyczna Federacja Polski zamiast krajowych patron\u00f3w lub zagranicznych fundator\u00f3w mia\u0142a na karku policj\u0119, kt\u00f3ra tropi\u0142a ich, aresztowa\u0142a i rekwirowa\u0142a pras\u0119 oraz ksi\u0105\u017cki wychodz\u0105ce poza pa\u0144stwow\u0105 cenzur\u0105.<\/span><\/p>\n

Hirszauge w ksi\u0105\u017cce \u201eSpe\u0142niaj\u0105ce si\u0119 marzenie. Wspomnienia o ruchu anarchistycznym w Polsce 1928-1946\u201d opisa\u0142 tamten \u015bwiat potajemnych zebra\u0144, miejsc dzia\u0142aj\u0105cych pod przykryciem i towarzyskich kod\u00f3w, kt\u00f3re pozwala\u0142y identyfikowa\u0107 towarzyszy walki o uwolnienie \u015bwiata z kajdan etatyzmu, centralizmu i pa\u0144stwowego dozoru.<\/span><\/p>\n

Bomby literackie od anarchist\u00f3w<\/strong><\/p>\n

Publikacja po raz pierwszy ukaza\u0142a si\u0119 w 1953 r. w Izraelu. Adrian Sekura i Micha\u0142 Przyborowski we wst\u0119pie pisz\u0105, \u017ce to jedyna monografia opisuj\u0105ca dzieje ruchu anarchistycznego w II RP. To troch\u0119 za du\u017ce s\u0142owo, bo Hirszauge nie m\u00f3g\u0142 stworzy\u0107 kompletnego obrazu polskiego anarchizmu. Wobec wojennej po\u017cogi, kt\u00f3ra poch\u0142on\u0119\u0142a i \u015bwiadk\u00f3w, i dokumenty, autor m\u00f3g\u0142 bazowa\u0107 g\u0142\u00f3wnie na swojej pami\u0119ci i pojedynczych rozproszonych po \u015bwiecie przyjacio\u0142ach z dawnych lat. Powsta\u0142 wi\u0119c obraz g\u0142\u00f3wnie \u017cydowskiego \u015brodowiska anarchistycznego skupionego w stolicy. W mniejszym stopniu czytelnik mo\u017ce si\u0119 zapozna\u0107 z krakowskimi czy \u0142\u00f3dzkimi zwolennikami Michai\u0142a Bakunina czy Piotra Kropotkina.<\/span><\/p>\n

Ale osobista perspektywa tylko dodaje ksi\u0105\u017cce wiarygodno\u015bci. Pochodz\u0105cy z chasydzkiej rodziny Hirszauge pokazuje na w\u0142asnym przyk\u0142adzie rozpolitykowan\u0105 \u017cydowsk\u0105 m\u0142odzie\u017c, kt\u00f3ra nawet w Bibliotece Judaistycznej obok Wielkiej Synagogi potajemnie czyta\u0142a pisma teoretyk\u00f3w anarchizmu. Ubrana w jedwabne cha\u0142aty i aksamitne kapelusze udawa\u0142a si\u0119 na formacyjne spotkania, podczas kt\u00f3rych dyskutowa\u0142a o ideach, kt\u00f3re mia\u0142yby pchn\u0105\u0107 \u015bwiat na lepsze tory. P\u00f3\u017aniej, gdy zrzuci\u0142a tradycyjne ubrania, co jej rodziny nie przyjmowa\u0142y \u0142atwo, w\u0142\u0105cza\u0142a si\u0119 w robot\u0119 na warszawskiej ulicy. Jej sednem by\u0142o rozprowadzanie w\u015br\u00f3d warszawskiego proletariatu \u201ebomb literackich\u201d, takich jak miesi\u0119cznik \u201eWalka Klas\u201d.<\/span><\/p>\n

Hirszauge jako zecer i wydawca by\u0142 w samym centrum produkcji i kolporta\u017cu nielegalnych materia\u0142\u00f3w. Opisa\u0142 te\u017c r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy grupami dzia\u0142aczy. Ch\u0142opcy, kt\u00f3rzy zwykle bardzo wcze\u015bnie byli posy\u0142ani do fabryk, do\u015b\u0107 cz\u0119sto nie potrafili m\u00f3wi\u0107 po polsku i pozostawali przy domowym j\u0119zyku – jidysz. Zupe\u0142nie inna by\u0142a sytuacja towarzyszek: j\u0119zykiem codziennym by\u0142 dla nich polski. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 rodzic\u00f3w, zgodnie ze starym \u017cydowskim zwyczajem, stara\u0142a si\u0119 nie nak\u0142ada\u0107 zbyt wcze\u015bnie na dziewcz\u0119ta obowi\u0105zku zarabiania na swoje utrzymanie i d\u0142u\u017cej chodzi\u0142y one do szko\u0142y nawet w najbiedniejszych warstwach.<\/i><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

Sk\u0142onno\u015b\u0107 p\u0142ci pi\u0119knej do polonizacji by\u0142a og\u00f3lnym zjawiskiem w \u015brodowisku \u017cydowskich robotnik\u00f3w, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o kr\u0119gach mieszcza\u0144skich, gdzie polonizacja nosi\u0142a charakter snobizmu.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Faktem jest jednak, \u017ce bardziej powa\u017cne towarzyszki stara\u0142y si\u0119 zna\u0107 i u\u017cywa\u0107 jidysz, aby zbli\u017cy\u0107 si\u0119 do \u017cydowskich mas. Dlatego w kr\u0119gach studenckich, gdzie nie istnia\u0142 problem j\u0119zykowy, panowa\u0142o ca\u0142kowite zlanie si\u0119 polskich i \u017cydowskich towarzyszy i grupy te by\u0142y tworzone jedynie wed\u0142ug podzia\u0142u na instytucje nauczania.<\/i><\/span><\/p>\n

Sowiecka Polska to nie ojczyzna dla \u017byd\u00f3w<\/strong><\/p>\n

Po wybuchu drugiej wojny \u015bwiatowej Hirszauge wraz z \u017con\u0105 przedosta\u0142 si\u0119 na tereny zaj\u0119te przez Armi\u0119 Czerwon\u0105. Jako anarchi\u015bci negatywnie nastawieni do centralizmu nie mieli z\u0142udze\u0144 na temat pa\u0144stwa rz\u0105dzonego przez Stalina. Odwrotnie ni\u017c cz\u0119\u015b\u0107 Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy garn\u0119li si\u0119 do radzieckich posad: Polscy komuni\u015bci i ich sympatycy \u2013 jak r\u00f3wnie\u017c miejscowi uchod\u017acy \u2013 wyrywali si\u0119 do tych wymarzonych przez siebie pozycji komisarzy. Zanim nadszed\u0142 \u201eaparat\u201d ze Zwi\u0105zku Radzieckiego, w\u0142adze okupanta przyjmowa\u0142y ich z otwartymi ramionami. Charakterystyczne, \u017ce wielu z kr\u0119g\u00f3w mieszcza\u0144skich, zw\u0142aszcza typ\u00f3w z kr\u0119gu \u201eetatyzmu\u201d, r\u00f3wnie\u017c stawi\u0142o si\u0119 do s\u0142u\u017cby nowemu re\u017cimowi, o ile oczywi\u015bcie widzieli w tym cele biznesowe. Cz\u0119\u015b\u0107 \u017cydowskiej inteligencji, pisarzy i artyst\u00f3w, pcha\u0142a si\u0119 w te otwarte drzwi do kariery.<\/i><\/span><\/p>\n

Za \u201etalerz lepszej zupy\u201d schowali do kieszeni \u201edawne teorie\u201d i wykorzystali swoje talenty na rzecz \u201esocjalistycznej\u201d inwazji.<\/span><\/p>\n

W tym przypadku jest mi wiadome, \u017ce nasi towarzysze, kt\u00f3rzy znale\u017ali si\u0119 wtedy na \u201ewyzwolonych\u201d terenach ukrai\u0144skich i bia\u0142oruskich, a tak\u017ce ci, kt\u00f3rzy przybyli p\u00f3\u017aniej ze strony niemieckiej, pod naciskiem tamtejszych pogrom\u00f3w, nie obj\u0119li u sowiet\u00f3w \u017cadnych \u201eprzyw\u00f3dczych\u201d urz\u0119d\u00f3w<\/i>.<\/span><\/p>\n

Eliezer i Dina, kt\u00f3rej wspomnienia s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 polskiego wydania ksi\u0105\u017cki, odm\u00f3wili przyj\u0119cia radzieckiego obywatelstwa. W ramach represji zostali zes\u0142ani na Ural, a p\u00f3\u017aniej do Kazachstanu. Eliezer pracowa\u0142 m.in. jako g\u00f3rnik za p\u00f3\u0142 kilo chleba dziennie oraz w ko\u0142chozie na plantacji (Dina pisze o wacie, ale prawdopodobnie chodzi\u0142o o bawe\u0142n\u0119, kt\u00f3ra jest uprawiana w tamtym rejonie; by\u0107 mo\u017ce to b\u0142\u0105d w t\u0142umaczeniu). Wielu jego towarzyszy pr\u00f3bowa\u0142o prowadzi\u0107 agitacj\u0119 tak samo, jak robili to w Polsce. NKWD mordowa\u0142o ich albo skazywa\u0142o na zsy\u0142k\u0119.<\/span><\/p>\n

Mimo \u017ce Eliezer uwa\u017ca\u0142 pa\u0144stwo Stalina za absurd i z\u0142o, zosta\u0142 wzi\u0119ty w kamasze. Przeszed\u0142 z Armi\u0105 Czerwon\u0105 szlak od Stalingradu do Warszawy. Na miejscu okaza\u0142o si\u0119, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 ich przyjaci\u00f3\u0142 zgin\u0119\u0142a w gettach i obozach zag\u0142ady. Losy niekt\u00f3rych Hirszauge przytoczy\u0142 w ksi\u0105\u017cce. Z gorycz\u0105 autor opisa\u0142 pojedyncze przyk\u0142ady anarchist\u00f3w, kt\u00f3rzy naj\u0119li si\u0119 w stalinowskiej Polsce.<\/span><\/p>\n

Dla Eliezera i Diny nie by\u0142o miejsca w kraju: \u201eNowa\u201d Polska – gr\u00f3b naszego dawnego otoczenia z pog\u0142\u0119bionym antysemityzmem i \u201esowietyzacj\u0105\u201d – przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cydowskich towarzyszy nie by\u0142a ju\u017c wi\u0119cej uwa\u017cana za ojczyzn\u0119<\/i>. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo wyjecha\u0142o do Izraela, gdzie on zmar\u0142 w 1954 r.<\/span><\/p>\n

***<\/h1>\n

\u201eSpe\u0142niaj\u0105ce si\u0119 marzenie\u201d nie jest napisane w porywaj\u0105cy spos\u00f3b, ale jest ksi\u0105\u017ck\u0105 nie do zast\u0105pienia. Jej niezaprzeczalny atut to odmalowanie galerii \u017cywych postaci z ruchu anarchistycznego, o kt\u00f3rych wiedza – wobec ich niejawnej dzia\u0142alno\u015bci i wojennych zniszcze\u0144 – ju\u017c na zawsze pozostanie niepe\u0142na.<\/span><\/p>\n

Eliezer Hirszauge<\/i><\/span><\/p>\n

Spe\u0142niaj\u0105ce si\u0119 marzenie. Wspomnienia o ruchu anarchistycznym w Polsce 1928-1946<\/i><\/b><\/span><\/p>\n

T\u0142um. Magdalena Siek<\/i><\/span><\/p>\n

Oficyna Bractwo Trojka<\/i><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Od chasyda do anarchisty. Po ponad 60 latach ukaza\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka o ekstremalnie radykalnych \u017bydach Igor Rakowski-K\u0142o Eliezer Hirszauge i ok\u0142adka jego ksi\u0105\u017cki ‘Spe\u0142niaj\u0105ce si\u0119 marzenie. Wspomnienia o ruchu anarchistycznym w Polsce 1928-1946’ (Fot. Wikimedia Commons\/Oficyna Bractwo Trojka) “Autor Eliezer Hirszauge wystawi\u0142 swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 niezniszczalny pomnik ekstremalnie radykalnemu sektorowi polskich \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy tak bezlito\u015bnie zostali […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76611"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=76611"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76611\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":76620,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76611\/revisions\/76620"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=76611"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=76611"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=76611"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}