{"id":76663,"date":"2020-03-17T17:09:21","date_gmt":"2020-03-17T15:09:21","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=76663"},"modified":"2020-03-11T08:27:04","modified_gmt":"2020-03-11T06:27:04","slug":"11-05-52","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=76663","title":{"rendered":"O koronawirusie: Uwodzicielski urok apokalipsy"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>O koronawirusie: Uwodzicielski urok apokalipsy<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Tomasz Stawiszy\u0144ski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Koronawirus we Francji. Szpitale b\u0119d\u0105 przyjmowa\u0107 tylko powa\u017cne przypadki (zdj\u0119cie ilustracyjne) (Fot. Rafael Yaghobzadeh \/ AP Photo)<\/em><\/span><\/p>\n

Wybitny wsp\u00f3\u0142czesny filozof Giorgio Agamben postawi\u0142 przed kilkoma dniami tez\u0119, \u017ce stan wyj\u0105tkowy jest dzisiaj jednym z regularnych sposob\u00f3w uprawiania polityki. Takim samym narz\u0119dziem sprawowania w\u0142adzy, jak wszystkie inne<\/h4>\n

\"\"<\/p>\n

W tek\u015bcie opublikowanym na \u0142amach Il Manifesto<\/a> <\/strong><\/span> \u2013 kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 po polsku w t\u0142umaczeniu \u0141ukasza Molla na profilu facebookowym Praktyki Teoretycznej<\/a> \u2013 w\u0142oski my\u015bliciel twierdzi ponadto, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 charakteryzuje zarazem swoista spo\u0142eczna potrzeba wprawiania si\u0119 w to poczucie wzmo\u017cenia. Z epidemii koronawirusa ochoczo korzysta wi\u0119c z jednej strony w\u0142adza polityczna oraz wprz\u0119gni\u0119te w struktur\u0119 jej dzia\u0142ania media \u2013 intensyfikuj\u0105c panik\u0119 i wywo\u0142uj\u0105c poczucie radykalnego zagro\u017cenia, \u017ceby nast\u0119pnie redukowa\u0107 je poprzez wprowadzanie restrykcyjnych rozwi\u0105za\u0144 zaradczych. Z drugiej za\u015b, korzystamy z niej my wszyscy. Osobliwie spragnieni skrajnych emocji, z pomoc\u0105 obraz\u00f3w powszechnej zag\u0142ady zaspokajaj\u0105cy jakie\u015b swoje nieu\u015bwiadomione psychologiczne potrzeby.<\/span><\/p>\n

***<\/h2>\n

Bo przecie\u017c, na co r\u00f3wnie\u017c Agamben zwraca uwag\u0119, realne zagro\u017cenie p\u0142yn\u0105ce ze strony koronawirusa, wydaje si\u0119, przynajmniej na razie, wielokrotnie ni\u017csze ani\u017celi skala powzi\u0119tych \u015brodk\u00f3w bezpiecze\u0144stwa. I \u2013 przede wszystkim \u2013 uruchomionych przy tej okazji emocji. Media epatuj\u0105 obrazami epidemii niemal dwadzie\u015bcia cztery godziny na dob\u0119. Portale spo\u0142eczno\u015bciowe hucz\u0105 od mniej lub bardziej amatorskich analiz, odezw, teorii spiskowych i domoros\u0142ych receptur na niezawodne mikstury, kt\u00f3re pozwol\u0105 uchroni\u0107 si\u0119 przed rzekomo \u015bmiertelnym zagro\u017ceniem. W jednym z ukrai\u0144skich miast kamienie lec\u0105 w stron\u0119 autobus\u00f3w, kt\u00f3rymi jad\u0105 ludzie powracaj\u0105cy z Chin<\/a>; we w\u0142oskich sklepach brakuje \u017cywno\u015bci<\/a>, w polskich natomiast \u2013 maseczek higienicznych<\/a>.<\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

Tymczasem specjali\u015bci epidemiolodzy, cho\u0107 oczywi\u015bcie ostrzegaj\u0105 przed mo\u017cliwo\u015bci\u0105 niekontrolowanego rozprzestrzeniania si\u0119 zaka\u017ce\u0144, albo gro\u017anymi mutacjami wirusa, potencjalnie bardziej niebezpiecznymi ni\u017c aktualna \u2013 zdecydowanie studz\u0105 paniczne reakcje. I podkre\u015blaj\u0105 \u2013 na przyk\u0142ad w oficjalnym komunikacie dost\u0119pnym na stronach Polskiej Akademii Nauk, kt\u00f3rego autorami s\u0105 prof. Egbert Piasecki i prof. Brygida Knysz<\/a><\/strong><\/span> \u2013 \u017ce szacowana w procentach \u015bmiertelno\u015b\u0107 spowodowana koronawirusem de facto nie przekracza znacz\u0105co \u015bmiertelno\u015bci generowanej przez sezonow\u0105 gryp\u0119. W analizach przypisuj\u0105cych koronawirusowi \u015bmiertelno\u015b\u0107 kilkudziesi\u0119ciokrotnie wy\u017csz\u0105 nie uwzgl\u0119dnia si\u0119 bowiem zazwyczaj os\u00f3b przechodz\u0105cych infekcj\u0119 bezobjawowo, albo z objawami bardzo lekkimi. Je\u015bli si\u0119 natomiast te dane uwzgl\u0119dni, szacowane zagro\u017cenie \u2013 w po\u0142\u0105czeniu z innymi parametrami \u2013 okazuje si\u0119 wcale nie tak znacz\u0105co wy\u017csze ani\u017celi w przypadku konwencjonalnej infekcji, kt\u00f3re atakuje nas w ka\u017cdym sezonie.<\/span>
\nNie znaczy to jednak, \u017ce zagro\u017cenie nie istnieje. <\/span><\/p>\n

Owszem, istnieje, ale \u2013 zgodnie z solidn\u0105 psychologiczn\u0105 wiedz\u0105 dotycz\u0105c\u0105 b\u0142\u0119d\u00f3w poznawczych \u2013 oceniamy je nieadekwatnie do rzeczywistych rozmiar\u00f3w. Wy\u0142\u0105czaj\u0105c klasyczne zakrzywienia \u2013 na przyk\u0142ad tak zwane \u201ezaniedbywanie miarodajno\u015bci\u201d<\/strong><\/span><\/a>, polegaj\u0105ce na wnioskowaniu z danych nieistotnych zamiast z istotnych \u2013 niebagateln\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 tutaj zapewne media spo\u0142eczno\u015bciowe i ko\u0142ysz\u0105ce si\u0119 na ich powierzchni ba\u0144ki informacyjne. Informacje nierzetelne i niezweryfikowane, za to umiej\u0119tnie podsycaj\u0105ce emocje cho\u0107by po to, \u017ceby doprowadzi\u0107 do kolejnych udost\u0119pnie\u0144 \u2013 jest to wszak dzisiaj najcenniejsza waluta \u2013 rozprzestrzeniaj\u0105 si\u0119 po sieci z pr\u0119dko\u015bci\u0105 wielokrotnie wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c \u00f3w nieszcz\u0119sny koronawirus. Skutki ekonomiczne i spo\u0142eczne tej odmiany epidemii \u2013 epidemii paniki \u2013 odczujemy z pewno\u015bci\u0105 w najbli\u017cszych tygodniach. <\/span><\/p>\n

Ale co z jej skutkami, a tak\u017ce z przyczynami natury, nazwijmy to, psychologicznej?Dlaczego \u2013 jak twierdzi Agamben \u2013 tak g\u0142\u0119boko pragniemy stanu wyj\u0105tkowego? <\/span><\/p>\n

Dlaczego tak intensywnie fantazjujemy dzi\u015b o apokalipsie?<\/span><\/p>\n

***<\/h2>\n

Wydaje si\u0119, \u017ce co najmniej od dw\u00f3ch dekad, a dok\u0142adniej rzecz bior\u0105c od czasu ataku na World Trade Center, tematyka apokaliptyczna zajmuje w zachodniej wyobra\u017ani miejsce centralne. Sam doskonale pami\u0119tam zap\u0119tlany w niesko\u0144czono\u015b\u0107 przez stacje telewizyjne obraz wal\u0105cych si\u0119 wie\u017c. Po\u017coga i chaos po\u015brodku ameryka\u0144skiego imperium postrzeganego w\u00f3wczas powszechnie jako ostoja \u015bwiatowego bezpiecze\u0144stwa i kr\u00f3lestwo wszelkiego dostatku. Nie da si\u0119 ukry\u0107, \u017ce wygl\u0105da\u0142o to niczym sceny wprost wyj\u0119te z Objawienia \u015bw. Jana. Do tego cz\u0142onkowie administracji George\u2019a W. Busha, z nim samym na czele, to byli ludzie przyznaj\u0105cy si\u0119 do g\u0142\u0119bokiej chrze\u015bcija\u0144skiej wiary, istotnym elementem ich my\u015blenia by\u0142o definiowanie \u201ewojny z terroryzmem\u201d w kategoriach ostatecznego starcia dobra ze z\u0142em<\/a><\/strong><\/span>.<\/span><\/p>\n

A to w\u0142a\u015bnie chrze\u015bcija\u0144ska mitologia wprowadzi\u0142a do zachodniej kultury topos spektakularnego, przera\u017caj\u0105cego fina\u0142u dziej\u00f3w.*****<\/span><\/p>\n

I nie da si\u0119 ukry\u0107, jaki\u015b \u015bwiat naprawd\u0119 si\u0119 wraz z upadkiem dw\u00f3ch wie\u017c sko\u0144czy\u0142. Cho\u0107by ten, kt\u00f3ry dziesi\u0119\u0107 lat wcze\u015bniej opisywa\u0142 Francis Fukuyama w osobliwie, mimo nazwy, antyapokaliptycznym \u201eKo\u0144cu historii\u201d. Sam autor tej opowie\u015bci o spe\u0142nionej utopii przekonuje wprawdzie do dzisiaj, \u017ce chodzi\u0142o mu wy\u0142\u0105cznie o stwierdzenie prostego faktu, \u017ce nie wymy\u015blono dot\u0105d \u2013 i ju\u017c si\u0119 nie wymy\u015bli \u2013 lepszego ustroju ni\u017c liberalna demokracja, nie za\u015b o tez\u0119, \u017ce oto dotarli\u015bmy do jakiego\u015b kresu. Niemniej jego ksi\u0105\u017cka \u015bwietnie odzwierciedla atmosfer\u0119 panuj\u0105c\u0105 na Zachodzie a\u017c do fatalnego wrze\u015bnia 2001 roku. \u015arodki odwetowe podj\u0119te przez Stany Zjednoczone po atakach \u2013 nacechowane tyle\u017c polityczn\u0105 kalkulacj\u0105, co w\u0142a\u015bnie apokaliptyczn\u0105 mistyk\u0105 \u2013 pozwoli\u0142y momentalnie zag\u0142uszy\u0107 szok po uderzeniu w samo serce cywilizacji. Decyzj\u0119 o wys\u0142aniu wojsk do Iraku, a przede wszystkim wprowadzenie do publicznego obiegu rozbudowanych narz\u0119dzi kontroli i inwigilacji przedstawiano wszak jako naturalne i oczywiste panacea na zjawisko mi\u0119dzynarodowego terroryzmu.<\/span><\/p>\n

***<\/h2>\n

Dwie dekady po atakach na WTC emocje zd\u0105\u017cy\u0142y ju\u017c opa\u015b\u0107, terroryzm przesta\u0142 by\u0107 zagro\u017ceniem numer jeden. Apokalipsa wci\u0105\u017c jednak ma wysokie notowania. W ostatnich latach \u2013 zar\u00f3wno za spraw\u0105 kr\u0105\u017c\u0105cego po Europie widma III wojny \u015bwiatowej, jak i napi\u0119cia nuklearnego pomi\u0119dzy Stanami Zjednoczonymi, Iranem i Kore\u0105 P\u00f3\u0142nocn\u0105, ale nade wszystko za spraw\u0105 katastrofy klimatycznej.<\/span><\/p>\n

Niezale\u017cnie od zasadno\u015bci obaw dotycz\u0105cych klimatu \u2013 nigdy do\u015b\u0107 podkre\u015bla\u0107, \u017ce sprawa jest przedmiotem naukowego konsensusu i przemawiaj\u0105 tu fakty i liczby, a nie spekulacje \u2013 przybieraj\u0105 one niekiedy posta\u0107 niemal jawnie religijn\u0105. Og\u0142aszanie rych\u0142ego ko\u0144ca \u015bwiata; przemo\u017cne poczucie, \u017ce \u017cyjemy dniach ostatnich; przekonanie, \u017ce ocali\u0107 nas przed zag\u0142ad\u0105 mog\u0105 wy\u0142\u0105cznie praktyki indywidualnej ascezy \u2013 odrzucenie materialnych d\u00f3br, skromne \u017cycie w zgodzie z natur\u0105, powr\u00f3t do prostej koegzystencji ze \u015bwiatem przyrody \u2013 albo te\u017c niewinne, czyste, niezdeprawowane przez upad\u0142\u0105 cywilizacj\u0119 dzieci\u2026 To wszystko s\u0105 zjawiska bardzo charakterystyczne dla zachodniej wyobra\u017ani ukszta\u0142towanej przez chrze\u015bcija\u0144stwo, jedn\u0105 z najbardziej apokaliptycznych religii \u015bwiata.<\/span><\/p>\n

Kiedy religijna symbolika i mitologia kruszej\u0105 na rzecz naukowego racjonalizmu i naturalizmu, odpadaj\u0105c od rzeczywisto\u015bci niczym stary tynk od betonowej \u015bciany \u2013 a z takim procesem mamy do czynienia mniej wi\u0119cej przez ostatnie dwie\u015bcie lat \u2013 nie oznacza to wcale, \u017ce g\u0142\u0119boka struktura my\u015blenia i do\u015bwiadczenia tak\u017ce ulega podobnej transformacji. Przeciwnie \u2013 pewne bazowe wyobra\u017cenia tkwi\u0105 w nas najwidoczniej w naprawd\u0119 g\u0142\u0119bokich rejestrach. I \u2013 cho\u0107by\u015bmy uwa\u017cali, \u017ce jeste\u015bmy od nich ca\u0142kowicie wolni \u2013 uaktywniaj\u0105 si\u0119 w momentach najrozmaitszych kryzys\u00f3w. Zw\u0142aszcza wtedy, kiedy sytuacja, w kt\u00f3rej si\u0119 znajdujemy, wydaje si\u0119 ca\u0142kowicie bez wyj\u015bcia, mitologiczne obrazy apokalipsy, tyle\u017c przera\u017caj\u0105ce, co wyzwalaj\u0105ce z impasu, mog\u0105 paradoksalnie ujawni\u0107 swoj\u0105 pot\u0119\u017cn\u0105 uwodzicielsk\u0105 moc.<\/span><\/span><\/p>\n

Dodatkowo, w kulturze na co dzie\u0144 starannie oczyszczonej z dost\u0119pu do \u015bmierci, nieakceptuj\u0105cej bezradno\u015bci i sko\u0144czono\u015bci, maniakalnie skoncentrowanej na p\u0142ytko pojmowanym dobrostanie \u2013 pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej musi pojawi\u0107 si\u0119 jaki\u015b rodzaj fundamentalnego niepokoju. I poczucia, \u017ce w tym perfekcyjnym obrazku czai si\u0119 jaka\u015b zadra, jaki\u015b dysonans, jaka\u015b otch\u0142a\u0144. Bo przecie\u017c czasu i entropii tkwi\u0105cej w istnieniu nie spos\u00f3b oszuka\u0107. Starzejemy si\u0119, chorujemy i umieramy, niezale\u017cnie od tego jak bardzo nie chcemy o tym wiedzie\u0107. Wi\u0119c kiedy padaj\u0105 ostatnie bastiony tych wszystkich zapewniaj\u0105cych bezpiecze\u0144stwo spo\u0142ecznych urz\u0105dze\u0144, dzi\u0119ki kt\u00f3rym mogli\u015bmy piel\u0119gnowa\u0107 iluzj\u0119 wiecznego \u017cycia i wiecznego dobrobytu \u2013 system ekonomiczny, polityczny, spo\u0142eczny \u2013 nasze przera\u017cenie i dezorientacja si\u0119gaj\u0105 zenitu. W zupe\u0142nie naturalny spos\u00f3b na scenie pojawia si\u0119 zatem w\u0105tek apokalipsy, bo oto \u015bwiat, kt\u00f3ry znali\u015bmy \u2013 i kt\u00f3ry znali nasi rodzice \u2013 rzeczywi\u015bcie w spektakularny spos\u00f3b dobiega ko\u0144ca. Pojawienie si\u0119 nowego wirusa \u2013 aktywuj\u0105ce r\u00f3wnie\u017c wbudowane w nas przez ewolucj\u0119 l\u0119ki przed zaka\u017ceniem i zanieczyszczeniem \u2013 wydaje si\u0119 idealn\u0105 po\u017cywk\u0105 dla zal\u0119knionej i niezdolnej do \u015bwiadomego prze\u017cywania bezradno\u015bci zbiorowej psychiki.<\/span><\/p>\n

Stan wyj\u0105tkowy, kt\u00f3ry apokaliptyczna mitologia produkuje okazuje si\u0119 w takim momencie podw\u00f3jnie u\u017cyteczny. W\u0142adza polityczna, na co zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 Agamben w cytowanym na pocz\u0105tku tek\u015bcie, ch\u0119tnie ze\u0144 korzysta, \u017ceby wprowadza\u0107 rozwi\u0105zania niemo\u017cliwe do wprowadzenia poza tego rodzaju kontekstem. P\u00f3\u017aniej za\u015b \u2013 kiedy epidemia albo inne zagro\u017cenie wygasn\u0105 \u2013 rozwi\u0105zania dyskretnie pozostawi si\u0119 na swoim miejscu.  Ludzie natomiast zyskuj\u0105 w apokalipsie \u2013 takiej czy innej \u2013 doskona\u0142\u0105 lokat\u0119 niemo\u017cliwych na co dzie\u0144 do wytrzymania emocji: beznadziei, l\u0119ku, potrzeby natychmiastowej zmiany. A zarazem poczucie, \u017ce oto staj\u0105 twarz\u0105 w twarz ze sprawami fundamentalnymi, ze \u015bwiatem bez ma\u0142a transcendentnym, z czyst\u0105 metafizyk\u0105, kt\u00f3ra pod postaci\u0105 wielkiej wojny albo wielkiej epidemii brutalnie wkracza w sam \u015brodek z pozoru odczarowanego ju\u017c dawno \u015bwiata. I konfrontuje z tym, co ostateczne.<\/span><\/p>\n

***<\/h2>\n

K\u0142opot polega tylko na tym, \u017ce cz\u0142owiek pogr\u0105\u017cony w apokaliptycznych fantazjach, zaj\u0119ty nawo\u0142ywaniem do nawr\u00f3cenia, rozsmakowany w wizjach po\u017cogi poch\u0142aniaj\u0105cej rzeczywisto\u015b\u0107 \u2013 kt\u00f3ra dawno ju\u017c przesta\u0142a by\u0107 dla niego przyjazn\u0105 i bezpieczn\u0105 przestrzeni\u0105 do \u017cycia \u2013 ot\u00f3\u017c taki cz\u0142owiek traci niemal ca\u0142kowicie realn\u0105 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 ze \u015bwiatem, w kt\u00f3rym \u017cyje. A tym samym traci \u015bwiadomo\u015b\u0107 realnych \u015brodk\u00f3w zaradczych mog\u0105cych mu pom\u00f3c oraz umiej\u0119tno\u015b\u0107 realnej oceny zagra\u017caj\u0105cego mu niebezpiecze\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

I dlatego w\u0142a\u015bnie uleganie fantazjom apokaliptycznym \u2013 nawet je\u015bli apokalipsa faktycznie jest ju\u017c na horyzoncie \u2013 dzia\u0142a niczym samospe\u0142niaj\u0105ca si\u0119 przepowiednia.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

O koronawirusie: Uwodzicielski urok apokalipsy Tomasz Stawiszy\u0144ski Koronawirus we Francji. Szpitale b\u0119d\u0105 przyjmowa\u0107 tylko powa\u017cne przypadki (zdj\u0119cie ilustracyjne) (Fot. Rafael Yaghobzadeh \/ AP Photo) Wybitny wsp\u00f3\u0142czesny filozof Giorgio Agamben postawi\u0142 przed kilkoma dniami tez\u0119, \u017ce stan wyj\u0105tkowy jest dzisiaj jednym z regularnych sposob\u00f3w uprawiania polityki. Takim samym narz\u0119dziem sprawowania w\u0142adzy, jak wszystkie inne W tek\u015bcie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76663"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=76663"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76663\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":76700,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76663\/revisions\/76700"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=76663"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=76663"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=76663"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}