{"id":76808,"date":"2020-03-13T17:09:47","date_gmt":"2020-03-13T15:09:47","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=76808"},"modified":"2020-03-13T15:03:38","modified_gmt":"2020-03-13T13:03:38","slug":"19-09-50","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=76808","title":{"rendered":"13 MARCA. ROCZNICA LIKWIDACJI GETTA W KRAKOWIE"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>13 MARCA. ROCZNICA LIKWIDACJI GETTA W KRAKOWIE<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

\u017bydowski Instytut Historyczny<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Dzielnica zamkni\u0119ta w okupowanym Krakowie zacz\u0119\u0142a istnie\u0107 w marcu 1941 r., gdy Niemcy otoczyli murem cz\u0119\u015b\u0107 dzielnicy Podg\u00f3rze. Getto zamieszkiwa\u0142o oko\u0142o 20 tysi\u0119cy ludzi. 13 marca 1943 roku rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 jego likwidacja.<\/strong><\/p>\n

Budowa muru getta w Krakowie, kwiecie\u0144 1941 r. \/ Bundesarchiv, Bild 183\u2013L25516 \/ CC-BY-SA 3.0<\/em><\/span><\/p>\n

W listopadzie 1939 r. Krak\u00f3w sta\u0142 si\u0119 stolic\u0105 Generalnego Gubernatorstwa, jednostki administracyjnej utworzonej przez Niemc\u00f3w na terenie mniej wi\u0119cej jednej trzeciej ziem przedwojennej Rzeczpospolitej. Okupant planowa\u0142 wysiedlenie lub eksterminacj\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w Krakowa i zast\u0105pienie ich osadnikami z Rzeszy.<\/span><\/p>\n

Getto w Krakowie Niemcy zacz\u0119li tworzy\u0107 dopiero wiosn\u0105 1941 r., cztery miesi\u0105ce po ustanowieniu dzielnicy zamkni\u0119tej w Warszawie. Do 20 marca 1941 wszyscy \u017cydowscy mieszka\u0144cy Krakowa mieli przymusowo przenie\u015b\u0107 si\u0119 do dzielnicy Podg\u00f3rze. Pozostali mieszka\u0144cy tego obszaru zostali wysiedleni. Osobom, kt\u00f3re udzieli\u0142yby schronienia \u017bydom, grozi\u0142a utrata mieszkania. Od 15 pa\u017adziernika sankcje zaostrzono \u2013 \u017bydzi pod kar\u0105 \u015bmierci nie mogli opuszcza\u0107 getta bez przepustki. Taka sama kara grozi\u0142a te\u017c pomagaj\u0105cym im Polakom.<\/span><\/p>\n

Przepustka z getta krakowskiego<\/em><\/span><\/p>\n

Ausweis, czyli za\u015bwiadczenie o zatrudnieniu z getta krakowskiego<\/em><\/span><\/p>\n

Spis ludno\u015bci z maja 1941 r. podawa\u0142 liczb\u0119 10 873 mieszka\u0144c\u00f3w getta: 5839 kobiet i 5034 m\u0119\u017cczyzn \u2013 by\u0142y to jednak tylko osoby oficjalnie zarejestrowane przez Niemc\u00f3w. Od jesieni 1941 r. do getta przybywa\u0142y grupy \u017byd\u00f3w z podkrakowskich gmin, przez co w czerwcu 1942 r., przed wyw\u00f3zk\u0105 do obozu zag\u0142ady w Be\u0142\u017ccu, liczba mieszka\u0144c\u00f3w wynosi\u0142a ok. 19\u201320 tysi\u0119cy os\u00f3b. T\u0142oczyli si\u0119 na wycinku miasta, kt\u00f3ry przed wojn\u0105 zamieszkiwa\u0142o tylko ok. 3 tysi\u0105ce os\u00f3b.<\/span><\/p>\n

W czerwcu 1942 r., w ramach prowadzonej przez Niemc\u00f3w Akcji Reinhard \u2013 planu eksterminacji polskich \u017byd\u00f3w \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w getta krakowskiego mia\u0142a trafi\u0107 do obozu zag\u0142ady w Be\u0142\u017ccu. Poci\u0105gi odje\u017cd\u017ca\u0142y z Placu Zgody. Niemcy m\u00f3wili \u017bydom, \u017ce jad\u0105 do pomocy przy \u017cniwach na Ukrainie. \u017bydzi natychmiast po przyje\u017adzie do obozu musieli si\u0119 rozebra\u0107, odda\u0107 ca\u0142e swoje mienie i pod pozorem k\u0105pieli byli prowadzeni do kom\u00f3r gazowych, do kt\u00f3rych po zamkni\u0119ciu wpompowywano tlenek w\u0119gla. W getcie pozostali tylko cz\u0142onkowie Judenratu, pracownicy niemieckich fabryk, cz\u0142onkowie \u017bydowskiej Samopomocy Spo\u0142ecznej i innych instytucji getta oraz ich rodziny. Artur Rosenzweig, prezes Judenratu, nie chcia\u0142 pomaga\u0107 w deportacji, za co z ca\u0142\u0105 rodzin\u0105 trafi\u0142 do transportu do Be\u0142\u017cca. Wyw\u00f3zki zako\u0144czy\u0142y si\u0119 20 czerwca \u2013 na \u015bmier\u0107 pojecha\u0142o ok. 7 tysi\u0119cy os\u00f3b.<\/span><\/p>\n

Zarz\u0105dzenie o utworzeniu getta w Krakowie<\/em><\/span><\/p>\n

Podobnie jak w przypadku getta warszawskiego, po cz\u0119\u015bciowej likwidacji wzm\u00f3g\u0142 si\u0119 \u017cydowski ruch oporu. W sierpniu 1942 r. powo\u0142ano He-Chaluc ha-Lochem (Walcz\u0105cy Pionier), Organizacj\u0119 Bojow\u0105 \u017bydowskiej M\u0142odzie\u017cy Chalucowej \u2013 zwi\u0105zek konspiracyjny, pozostaj\u0105cy w kontakcie z \u017bydowsk\u0105 Organizacj\u0105 Bojow\u0105 z getta w Warszawie. Bojowcy z Krakowa przeprowadzali akcje poza granicami dzielnicy zamkni\u0119tej, takie jak niszczenie linii kolejowej Bochnia-Krak\u00f3w. Ich najwa\u017cniejsz\u0105 akcj\u0105 by\u0142 zamach w kawiarni \u201eCyganeria\u201d przy ulicy Szpitalnej 22 grudnia 1942 r. Cz\u0142onkowie oddzia\u0142u \u201eIskra\u201d dowodzonego przez Idka Libera \u2013 by\u0142 w\u015br\u00f3d nich Icchak Cukierman, jeden z przyw\u00f3dc\u00f3w p\u00f3\u017aniejszego powstania w getcie warszawskim \u2013 wrzucili do lokalu granaty. Zgin\u0119\u0142o 11 Niemc\u00f3w, a 13 zosta\u0142o rannych, w tym 9 ci\u0119\u017cko. Niemcy szybko odpowiedzieli. 24 grudnia 1942 r. w walce wr\u0119cz w swoim schronie poleg\u0142 dow\u00f3dca He-Chaluc ha-Lochem, Adolf (Aron) Liebeskind, pozostali cz\u0142onkowie organizacji trafili do aresztu i wkr\u00f3tce zostali rozstrzelani lub wywiezieni do Auschwitz.<\/span><\/p>\n

Kennkarta Dawida Kuppermanna. Getto krakowskie<\/em><\/span><\/p>\n

13 marca 1943 roku teren getta otoczy\u0142y oddzia\u0142y SS, policji i Sonderdienstu (stworzonej przez gubernatora Hansa Franka policji pomocniczej). Akcja zacz\u0119\u0142a si\u0119 o 6:00. O 15:00 oko\u0142o 6\u20138 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w z tzw. getta A zosta\u0142o zgromadzonych na placu Zgody i stamt\u0105d Niemcy zaprowadzili ich do obozu pracy w P\u0142aszowie. Nazajutrz, 14 marca, zlikwidowano getto B. Poza osobami zdolnymi do pracy wszyscy zostawali mordowani na miejscu \u2014 g\u0142\u00f3wnie dzieci i osoby starsze. W tych dniach \u015bmier\u0107 ponios\u0142o od 700 do 2500 os\u00f3b. \u017bydzi skierowani do P\u0142aszowa trafili nast\u0119pnie do Auschwitz [1]. Zgin\u0119\u0142a niemal ca\u0142a \u017cydowska spo\u0142eczno\u015b\u0107 miasta.<\/span><\/p>\n

Do najbardziej znanych ocala\u0142ych mieszka\u0144c\u00f3w getta krakowskiego nale\u017c\u0105 re\u017cyser Roman Pola\u0144ski, scenarzysta i pisarz Natan Gross, Roma Ligocka, autorka Dziewczynki w czerwonym p\u0142aszczyku. Ponad tysi\u0105c krakowskich \u017byd\u00f3w zdo\u0142a\u0142 ocali\u0107 w swojej Fabryce Emalia niemiecki przemys\u0142owiec Oskar Schindler.<\/span><\/p>\n

Plac Zgody w 1948 r. nazwano Placem Bohater\u00f3w Getta.<\/span><\/p>\n

Kolekcj\u0119 Centralnej Biblioteki Judaistycznej po\u015bwi\u0119con\u0105 krakowskiemu gettu mo\u017cna znale\u017a\u0107 pod tym linkiem.<\/span><\/p>\n

\n

\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/em><\/span><\/strong><\/p>\n

Alicja Jarkowska-Natkaniec<\/strong>, Wymuszona wsp\u00f3\u0142praca czy zdrada? Wok\u00f3\u0142 przypadk\u00f3w kolaboracji \u017byd\u00f3w w okupowanym Krakowie, Krak\u00f3w 2018.<\/em><\/span><\/p>\n

Katarzyna Zimmerer<\/strong>, Getto 1941\u20131943, Krak\u00f3w 2010.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

13 MARCA. ROCZNICA LIKWIDACJI GETTA W KRAKOWIE \u017bydowski Instytut Historyczny Dzielnica zamkni\u0119ta w okupowanym Krakowie zacz\u0119\u0142a istnie\u0107 w marcu 1941 r., gdy Niemcy otoczyli murem cz\u0119\u015b\u0107 dzielnicy Podg\u00f3rze. Getto zamieszkiwa\u0142o oko\u0142o 20 tysi\u0119cy ludzi. 13 marca 1943 roku rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 jego likwidacja. Budowa muru getta w Krakowie, kwiecie\u0144 1941 r. \/ Bundesarchiv, Bild 183\u2013L25516 \/ […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76808"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=76808"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76808\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":76822,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76808\/revisions\/76822"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=76808"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=76808"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=76808"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}