{"id":76891,"date":"2020-04-13T17:09:51","date_gmt":"2020-04-13T15:09:51","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=76891"},"modified":"2020-04-04T09:54:56","modified_gmt":"2020-04-04T07:54:56","slug":"23-09-48","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=76891","title":{"rendered":"W mieszkaniach le\u017ca\u0142y trupy pomordowanych, samob\u00f3jc\u00f3w, zmar\u0142ych z g\u0142odu. Tak zacz\u0105\u0142 si\u0119 polski Szczecin i Pomorze"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>W mieszkaniach le\u017ca\u0142y trupy pomordowanych, samob\u00f3jc\u00f3w, zmar\u0142ych z g\u0142odu. Tak zacz\u0105\u0142 si\u0119 polski Szczecin i Pomorze<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Andrzej Kra\u015bnicki jr<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Leonard Borkowicz w czasie akcji odgruzowywania Szczecina w 1948 r. Tu\u017c po wojnie zosta\u0142 pe\u0142nomocnikiem rz\u0105du na Pomorzu Zachodnim, a p\u00f3\u017aniej wojewod\u0105 szczeci\u0144skim (Fot.: Archiwum Pa\u0144stwowe w Szczecinie)<\/em><\/span><\/p>\n

Pieni\u0105dze na pierwsze wyp\u0142aty dla pracownik\u00f3w magistratu w Szczecinie pochodzi\u0142y z napadu w\u0142adz miasta na miejscowy oddzia\u0142 Narodowego Banku Polskiego.<\/h4>\n

*<\/strong><\/h4>\n

75 lat temu Pomorze Zachodnie sta\u0142o si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 Polski. Szczeci\u0144skie \u015bwi\u0119to obchodzone 5 lipca nie ma odpowiednika w Polsce. To rocznica pokojowego przekazania w 1945 r. miasta Polakom przez w\u0142adze niemieckie. Historia Szczecina i Pomorza Zachodniego sprzed 75 lat pe\u0142na jest nieoczywistych wydarze\u0144, kt\u00f3re nie wpisuj\u0105 si\u0119 w typow\u0105 lekcj\u0119 o tym, co dzia\u0142o si\u0119 po wojnie w Polsce.<\/span><\/p>\n

Prezydent Szczecina spada z nieba<\/strong><\/p>\n

26 kwietnia radzieckie wojska bez walk zaj\u0119\u0142y lewobrze\u017ce przedzielonego Odr\u0105 i jej odnog\u0105 \u2013 Regalic\u0105 \u2013 Szczecina. Krwawe walki toczy\u0142y si\u0119 jedynie o przedmie\u015bcia na prawobrze\u017cu, i to miesi\u0105c wcze\u015bniej. Kiedy Armia Czerwona sforsowa\u0142a obie rzeki na po\u0142udnie od miasta i ruszy\u0142a na p\u00f3\u0142noc, ostatni hitlerowscy w\u0142odarze Szczecina w pop\u0142ochu uciekli w kierunku Rugii. Radziecki komunikat o zdobyciu miasta wywo\u0142a\u0142 b\u0142yskawiczn\u0105 reakcj\u0119 Leonarda Borkowicza, pe\u0142nomocnika rz\u0105du na okr\u0119g Pomorze Zachodnie: Obsadzi\u0107 niezw\u0142ocznie Szczecin. Wybra\u0107 prezydenta miasta. Stworzy\u0107 Zarz\u0105d Miejski. Przygotowa\u0107 kwatery dla Urz\u0119du Pe\u0142nomocnika<\/i> [rz\u0105du, czyli Borkowicza]. Dokona\u0107 przeniesienia Urz\u0119du z Pi\u0142y do Szczecina<\/i> \u2013 nada\u0142 telegram z Warszawy do kapitana Wiktora Ja\u015bkiewicza, zast\u0119pcy urz\u0119duj\u0105cego w Poznaniu.<\/span><\/p>\n

Do Ja\u015bkiewicza wszed\u0142 w\u0142a\u015bnie Piotr Zaremba, 35-latek, in\u017cynier po Politechnice Lwowskiej. Jeszcze w czasie okupacji, gdy pracowa\u0142 w Poznaniu jako ogrodnik, interesowa\u0142 si\u0119 ide\u0105 powrotu Szczecina i Pomorza do Polski. Kiedy by\u0142o pewne, \u017ce tak si\u0119 stanie, zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do ekipy maj\u0105cej zagospodarowa\u0107 te ziemie. Mia\u0142 zosta\u0107 kierownikiem Biura Planowania Regionalnego. Ja\u015bkiewicz posadziwszy mnie w fotelu i daj\u0105c do zrozumienia, i\u017c spad\u0142em mu prosto z nieba, zapyta\u0142 mnie, czy pojecha\u0142bym z nim natychmiast do Szczecina i czy zgodzi\u0142bym si\u0119 obj\u0105\u0107 funkcj\u0119 prezydenta tego miasta<\/i> \u2013 wspomina\u0142 Zaremba.<\/span><\/p>\n

By\u0142o to zaskakuj\u0105ce, bo Zaremba nie mia\u0142 nic wsp\u00f3lnego z tworz\u0105c\u0105 si\u0119 komunistyczn\u0105 w\u0142adz\u0105. Wr\u0119cz przeciwnie: by\u0142 synem przedwojennego podpu\u0142kownika, a do 1939 r. urz\u0119dnikiem pozna\u0144skiego magistratu. Za jego nominacj\u0105 sta\u0142 za\u015b Borkowicz \u2013 zas\u0142u\u017cony dzia\u0142acz Komunistycznej Partii Polski, w czasie wojny oficer 1. Dywizji im. Tadeusza Ko\u015bciuszki, od pa\u017adziernika 1944 r. zast\u0119pca komendanta g\u0142\u00f3wnego Milicji Obywatelskiej, a od kwietnia 1945 r. pe\u0142nomocnik rz\u0105du na Pomorzu Zachodnim (od czerwca 1946 r. wojewoda szczeci\u0144ski). Borkowicz ceni\u0142 Zaremb\u0119 jako zdolnego urz\u0119dnika, bezpartyjnego fachowca, kt\u00f3ry sprawnie przeprowadzi na Pomorzu Zachodnim akcj\u0119 osiedle\u0144cz\u0105 i polonizacyjn\u0105. Tak\u0105 pragmatyczn\u0105 polityk\u0105 personaln\u0105 narobi\u0142 sobie zreszt\u0105 wrog\u00f3w w\u015br\u00f3d towarzyszy i w 1949 r. zosta\u0142 zmuszony do dymisji.<\/span><\/p>\n

Szczecin. Polska tu czy Niemcy<\/strong><\/p>\n

Zaremba wyruszy\u0142 do Szczecina 28 kwietnia razem z Ja\u015bkiewiczem i Tadeuszem Brzesi\u0144skim, dyrektorem pozna\u0144skiego oddzia\u0142u Pa\u0144stwowego Urz\u0119du Repatriacyjnego. Jechali rozpadaj\u0105cym si\u0119 fiatem 508, z map\u0105 w r\u0119ku, kt\u00f3r\u0105 wyrwali z encyklopedii znalezionej w bibliotece w Pile, przez kt\u00f3r\u0105 przeje\u017cd\u017cali.<\/span><\/p>\n

Idziemy chodnikiem al. Wojska Polskiego, echo odbija nasze kroki od \u015bcian niezniszczonych kamienic. By\u0142em przyzwyczajony do ruin, do zniszcze\u0144 i po\u017car\u00f3w. Natomiast to, co w\u00f3wczas by\u0142o przera\u017caj\u0105ce w Szczecinie, to cicha pustka opuszczonego miasta. Ani \u017cywego duch<\/i>a \u2013 wspomina\u0142 t\u0119 jednodniow\u0105 eskapad\u0119 Zaremba.<\/span><\/p>\n

\n

Miasto by\u0142o zniszczone w 60 proc. i puste, bo hitlerowcy, chc\u0105c zmieni\u0107 je w twierdz\u0119, jeszcze w marcu ewakuowali mieszka\u0144c\u00f3w \u2013 z ponad 250 tys. szczecinian zosta\u0142o tylko 6 tys.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Gdy Zaremba wr\u00f3ci\u0142 do Szczecina 30 kwietnia, towarzyszy\u0142y mu 23 osoby, w tym 14 milicjant\u00f3w. Na maszt reprezentacyjnego gmachu przy obecnych Wa\u0142ach Chrobrego wci\u0105gn\u0119li polsk\u0105 flag\u0119.<\/span><\/p>\n

Status Szczecina by\u0142 jednak niepewny, a rozgrywka, jak\u0105 polskie w\u0142adze stoczy\u0142y o miasto, do dzi\u015b nie jest jasna. Zacz\u0119\u0142a si\u0119 3 maja, gdy wojskowe w\u0142adze radzieckie powierzy\u0142y niemieckiemu komuni\u015bcie Erichowi Wiesnerowi stanowisko burmistrza. Mia\u0142 si\u0119 zatroszczy\u0107 g\u0142\u00f3wnie o nap\u0142ywaj\u0105cych tysi\u0105cami do miasta Niemc\u00f3w \u2013 przede wszystkim tych, kt\u00f3rzy uciekali na zach\u00f3d, ale te\u017c przybywaj\u0105cych z Prus Wschodnich.<\/span><\/p>\n

Prezydent Piotr Zaremba 13 maja 1945 r. na wiecu w Poznaniu zach\u0119ca do osiedlania si\u0119 w Szczecinie Fot.: Archiwum Pa\u0144stwowe w Szczecinie<\/em><\/span><\/p>\n

19 maja Sowieci nakazali Zarembie opu\u015bci\u0107 miasto, jednak ju\u017c 9 czerwca na polecenie swoich zwierzchnik\u00f3w wr\u00f3ci\u0142. Nie na d\u0142ugo. 19 czerwca zn\u00f3w wyjecha\u0142 i dopiero 5 lipca przej\u0105\u0142 Szczecin z r\u0105k niemieckiego burmistrza oficjalnie \u2013 w gmachu obecnego magistratu, z piecz\u0119ciami i podpisami, w obecno\u015bci radzieckiego komendanta wojennego.<\/span><\/p>\n

Ta hu\u015btawka dezorientowa\u0142a osadnik\u00f3w i spowodowa\u0142a ucieczk\u0119 wielu fachowc\u00f3w, kt\u00f3rzy przyjechali \u201euruchomi\u0107\u201d miasto. W czasach PRL t\u0142umaczono, \u017ce spowodowa\u0142y j\u0105 protesty aliant\u00f3w, kt\u00f3rym nie podoba\u0142o si\u0119, \u017ce Polska bez ich zgody zajmuje tereny na zach\u00f3d od Odry \u2013 swojej nowej umownej granicy. Decyzja o losie lewobrze\u017cnego Szczecina mia\u0142a zapa\u015b\u0107 pono\u0107 dopiero na konferencji poczdamskiej (17 lipca \u2013 2 sierpnia 1945 r.). Dlaczego wi\u0119c ju\u017c na pocz\u0105tku lipca Sowieci oddali miasto pod polsk\u0105 administracj\u0119? Nie uda\u0142o si\u0119 tego jednoznacznie wyja\u015bni\u0107.<\/span><\/p>\n

\n

Mo\u017cna si\u0119 przychyli\u0107 do hipotezy, \u017ce obecno\u015b\u0107 polskich w\u0142adz w mie\u015bcie przeszkadza\u0142a Sowietom w grabie\u017cy, wywo\u017ceniu ocala\u0142ych fabryk (m.in. kompletnej fabryki samochod\u00f3w Stoewer) i wszystkiego, co mia\u0142o warto\u015b\u0107.<\/p>\n<\/blockquote>\n

A Niemcy wskazani przez nich do rz\u0105dzenia mieli nadziej\u0119, \u017ce lewobrze\u017cny Szczecin zostanie po ich stronie granicy. \u015aci\u0105gaj\u0105cy do miasta tysi\u0105cami Niemcy liczyli na to, \u017ce pomog\u0105 w tym polityka fakt\u00f3w dokonanych i wsp\u00f3\u0142praca z okupantem, kt\u00f3remu dostarczali robotnik\u00f3w demontuj\u0105cych szczeci\u0144ski maj\u0105tek.<\/span><\/p>\n

\u2013 Jest pan polskim prezydentem jeszcze niemieckiego miasta w radzieckiej okupacji \u2013 m\u00f3wi\u0142 Zarembie Borkowicz, kt\u00f3ry podobny problem mia\u0142 tak\u017ce poza Szczecinem. W czerwcu 1945 r. na Pomorzu Zachodnim by\u0142o wci\u0105\u017c ponad 840 tys. Niemc\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Jeszcze d\u0142ugo nie by\u0142o pewne, jaki b\u0119dzie los Szczecina. Dopiero w styczniu 1946 r. Borkowicz przeni\u00f3s\u0142 swoj\u0105 siedzib\u0119 z Koszalina do Szczecina.<\/span><\/p>\n

Obwieszczenie dla Niemc\u00f3w wydrukowane bez polskiej czcionki, kt\u00f3rej w drukarni nie by\u0142o Fot. Archiwum Pa\u0144stwowe w Szczecinie<\/em><\/span><\/p>\n

Codzienno\u015b\u0107 Szczecina: g\u0142\u00f3d i tyfus<\/strong><\/p>\n

5 lipca by\u0142 prze\u0142omem, ale te\u017c pocz\u0105tkiem humanitarnej katastrofy. J\u00f3zef Kijowski, jeden z tysi\u0105ca Polak\u00f3w w Szczecinie, pisa\u0142 w pami\u0119tniku: Jakiekolwiek zapasy \u017cywno\u015bci w mie\u015bcie sko\u0144czy\u0142y si\u0119 dawno. W mury miasta zacz\u0105\u0142 wkrada\u0107 si\u0119 g\u0142\u00f3d. A nieod\u0142\u0105cznym towarzyszem g\u0142odu jest tyfus. Na wej\u015bciowych bramach dom\u00f3w coraz cz\u0119\u015bciej wychudzona r\u0119ka kre\u015bli s\u0142owo \u201etyfus\u201d. W mieszkaniach spotykano trupy w fotelach, \u0142\u00f3\u017ckach itd. nie tylko pomordowanych i samob\u00f3jc\u00f3w, lecz zmar\u0142ych z g\u0142odu i tyfusu.<\/i><\/span><\/p>\n

W teoretycznie polskim Szczecinie mieszka\u0142o w\u00f3wczas ledwie 1578 Polak\u00f3w i a\u017c ponad 83 tys. Niemc\u00f3w, kt\u00f3rych liczba w dodatku ros\u0142a z dnia na dzie\u0144.<\/span><\/p>\n

\n

Tymczasem nic w mie\u015bcie nie dzia\u0142a\u0142o. Nie by\u0142o pr\u0105du, wody ani \u017cywno\u015bci.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Sowieci troszczyli si\u0119 tylko o siebie, a polskie w\u0142adze by\u0142y zbyt s\u0142abe.<\/span><\/p>\n

Dok\u0142adnych danych na temat ofiar nie ma, wiceprezydent miasta Alfons Kaczmarek szacowa\u0142 w lipcu, \u017ce dziennie umiera\u0142o z g\u0142odu i chor\u00f3b 60-70 Niemc\u00f3w. Polacy mieli niewiele lepiej.<\/span><\/p>\n

O tym, jak dramatyczna by\u0142a sytuacja, \u015bwiadczy artyku\u0142 w \u201e\u017byciu Warszawy\u201d z 7 sierpnia. Zaremba w rozmowie z reporterem dziennika wylicza\u0142: W magazynach miejskich znajduje si\u0119 w tej chwili \u2013 mas\u0142a 13 kg, chleba 86 kg, \u017cyta 850 kg, s\u0142oniny 20 kg, mi\u0119sa wo\u0142owego 60 kg. To jest g\u0142\u00f3d. Niech pan napisze, \u017ce Szczecinowi grozi g\u0142\u00f3d. Moi urz\u0119dnicy od dw\u00f3ch dni nie dostaj\u0105 obiad\u00f3w.<\/i><\/span><\/p>\n

Reporta\u017c pom\u00f3g\u0142 \u2013 dwa tygodnie po jego ukazaniu si\u0119 do Szczecina zacz\u0119\u0142y nap\u0142ywa\u0107 transporty \u017cywno\u015bci. Skorzystali z nich tak\u017ce Niemcy, kt\u00f3rzy od jesieni \u2013 kiedy by\u0142o ju\u017c jasne, \u017ce miasto b\u0119dzie polskie \u2013 zacz\u0119li wyje\u017cd\u017ca\u0107 na zach\u00f3d.<\/span><\/p>\n

R\u0119ce do g\u00f3ry! To jest napad!<\/strong><\/p>\n

Po 5 lipca pewne by\u0142o tylko to, \u017ce polska administracja mo\u017ce si\u0119ga\u0107 jedynie do zachodnich dzielnic miasta, kt\u00f3rych przynale\u017cno\u015b\u0107 pa\u0144stwowa wci\u0105\u017c by\u0142a niewiadom\u0105. Natomiast p\u00f3\u0142nocne znajdowa\u0142y si\u0119 pod jurysdykcj\u0105 wojsk radzieckich. Ta cz\u0119\u015b\u0107 Szczecina s\u0105siadowa\u0142a bowiem z Policami, gdzie w czasie wojny dzia\u0142a\u0142a wielka fabryka benzyny syntetycznej. Alianci j\u0105 zbombardowali, ale Sowieci przez dwa powojenne lata z pomoc\u0105 niemieckich je\u0144c\u00f3w demontowali wszystko, co w niej ocala\u0142o.<\/span><\/p>\n

Podobnie by\u0142o z portem i biegn\u0105c\u0105 obok g\u0142\u00f3wn\u0105 drog\u0105 \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 lewobrze\u017ce z prawobrze\u017cem. Przez port przechodzi\u0142y \u0142upy wojenne nie tylko ze Szczecina, ale tak\u017ce transportowane barkami ze wschodnich Niemiec. Dopiero we wrze\u015bniu 1947 r. Sowieci przekazali port w\u0142adzom polskim, cho\u0107 dwa du\u017ce baseny by\u0142y w ich r\u0119kach a\u017c do 1955 r.<\/span><\/p>\n

Iluzoryczno\u015b\u0107 zachodniej granicy, kt\u00f3ra a\u017c do jej okre\u015blenia jesieni\u0105 1945 r. nie by\u0142a strze\u017cona, mia\u0142a swoje plusy. Na wielk\u0105 skal\u0119 rozr\u00f3s\u0142 si\u0119 handel, z kt\u00f3rego korzysta\u0142y tak\u017ce w\u0142adze. Wystarczy\u0142o zebra\u0107 w g\u0142\u0119bi Polski bezwarto\u015bciowe niemieckie marki, przejecha\u0107 przez granic\u0119 i w Berlinie kupi\u0107 np. u\u017cywane auta. W ten spos\u00f3b w\u0142adze Szczecina wyposa\u017cy\u0142y w s\u0142u\u017cbowego citroena prezydenta.<\/span><\/p>\n

Jesieni\u0105 wybuch\u0142 kryzys finansowy. 1,7 tys. pracownik\u00f3w miejskich \u2013 od urz\u0119dnik\u00f3w po tramwajarzy \u2013 zagrozi\u0142o strajkiem, a nawet porzuceniem Szczecina, je\u015bli nie otrzymaj\u0105 pensji. Do tej pory pracowali jedynie za jedzenie w sto\u0142\u00f3wkach i niewielk\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 nale\u017cnych im wyp\u0142at. Magistrat alarmowa\u0142 Warszaw\u0119, a \u017ce odpowiedzi nie by\u0142o, pojawi\u0142 si\u0119 pomys\u0142, by w nietypowy spos\u00f3b po\u017cyczy\u0107 5 mln z\u0142 ze szczeci\u0144skiego oddzia\u0142u NBP<\/a>. 15 pa\u017adziernika wiceprezydent J\u00f3zef Maciejewski wszed\u0142 do banku w towarzystwie dw\u00f3ch uzbrojonych ludzi.<\/span><\/p>\n

\u2013 Nie mam prawa narusza\u0107 funduszu bankowego bez wyra\u017anej zgody moich w\u0142adz \u2013 oznajmi\u0142 mu dyrektor Mieczys\u0142aw Mrozi\u0144ski, tak by us\u0142yszeli to obecni na sali pracownicy banku.<\/span><\/p>\n

Maciejewski odczyta\u0142 w\u00f3wczas protok\u00f3\u0142 komisji sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 z przedstawicieli PPR, Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego, kt\u00f3ra uzna\u0142a, \u017ce zabranie pieni\u0119dzy na wyp\u0142aty podyktowane jest wzgl\u0119dami wy\u017cszej konieczno\u015bci pa\u0144stwowej.<\/i><\/span><\/p>\n

\n

\u2013 B\u0119d\u0119 zmuszony u\u017cy\u0107 si\u0142y \u2013 pogrozi\u0142 Maciejewski.<\/p>\n

\u2013 Wobec przemocy nie pozostaje mi nic innego, jak tylko podda\u0107 si\u0119 \u2013 odpowiedzia\u0142 dyrektor i podnosz\u0105c r\u0119ce do g\u00f3ry, nakaza\u0142 wyp\u0142acenie got\u00f3wki.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Strajk za\u017cegnano, a Borkowicz napisa\u0142 do Maciejewskiego: Dora\u017ane za\u0142atwienie sprawy aprobuj\u0119<\/i>! Potem \u201enapad\u201d zalegalizowano jako oficjaln\u0105 po\u017cyczk\u0119, i to w przyjaznej atmosferze, bo po latach wysz\u0142o na jaw, \u017ce to sam dyrektor Mrozi\u0144ski, nie mog\u0105c si\u0119 doczeka\u0107 zgody centrali na udzielenie po\u017cyczki, zaproponowa\u0142 w\u0142adzom Szczecina \u201enapad\u201d na siebie.<\/span><\/p>\n

Bandyci w mundurach<\/strong><\/p>\n

Na wsch\u00f3d od Szczecina trwa\u0142a walka o przetrwanie polskich osadnik\u00f3w zasiedlaj\u0105cych wsie i miasteczka Pomorza Zachodniego \u2013 regionu si\u0119gaj\u0105cego w\u00f3wczas S\u0142upska na wschodzie i Wielkopolski na po\u0142udniu. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 przyby\u0142a z tzw. centralnej Polski, oko\u0142o jednej trzeciej z Kres\u00f3w Wschodnich. Napotykali ju\u017c zr\u0119by polskiej administracji, kt\u00f3r\u0105 tworzyli w pierwszym rzucie mianowani przez Sowiet\u00f3w robotnicy przymusowi ocaleni z oboz\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Cywilni administratorzy byli potrzebni po to, aby wojsko zaopatrywa\u0107<\/i> \u2013 wspomina\u0142 Borkowicz, kt\u00f3ry w jednym z miasteczek niedaleko Po\u0142czyna-Zdroju natkn\u0105\u0142 si\u0119 nawet na lokaln\u0105 w\u0142adz\u0119 skompletowan\u0105 przez Sowiet\u00f3w z francuskich je\u0144c\u00f3w z pobliskiego stalagu.<\/span><\/p>\n

Sowieckie grabie\u017ce, gwa\u0142ty i morderstwa na Pomorzu Zachodnim s\u0105 udokumentowane w setkach \u015bwiadectw. Ju\u017c w maju 1945 r. Dyrekcja Kolei w Szczecinie z tymczasow\u0105 siedzib\u0105 w Szczecinku alarmowa\u0142a Borkowicza, \u017ce \u017co\u0142nierze Armii Czerwonej zamierzaj\u0105 rozebra\u0107 500 z 635 km tor\u00f3w kolei w\u0105skotorowej. Gdy si\u0119 we\u017amie pod uwag\u0119 dokonan\u0105 ju\u017c rozbi\u00f3rk\u0119 oko\u0142o 1000 km tor\u00f3w normalnotorowych, to pozbawienie terenu jeszcze kolei w\u0105skotorowych spowoduje nieobliczalne, je\u017celi nie katastrofalne wprost, trudno\u015bci transportowe artyku\u0142\u00f3w pierwszej potrzeby dla wy\u017cywienia ludno\u015bci w miastach i dla odbudowy kraju<\/i> \u2013 pisali kolejarze. Rozbi\u00f3rk\u0119 w cz\u0119\u015bci uda\u0142o si\u0119 powstrzyma\u0107. Tysi\u0105c kilometr\u00f3w szlak\u00f3w kolejowych zgin\u0119\u0142o jednak bezpowrotnie \u2013 w tym jeden z dw\u00f3ch tor\u00f3w linii ze Szczecina w kierunku Gda\u0144ska, do dzi\u015b nieodbudowany.<\/span><\/p>\n

Najbardziej przera\u017caj\u0105ce s\u0105 jednak dokumenty m\u00f3wi\u0105ce o morderstwach i napadach na Polak\u00f3w. Kilkunastoosobowe bandy czerwonoarmist\u00f3w \u2013 niczym na Dzikim Zachodzie \u2013 napada\u0142y na poci\u0105gi z osadnikami. Terroryzuj\u0105 podr\u00f3\u017cnych, grabi\u0105 ich mienie, a kobiety wyci\u0105gaj\u0105 z wagon\u00f3w i gwa\u0142c\u0105 je. Podobne fakty maj\u0105 miejsce na porz\u0105dku dziennym<\/i> \u2013 donosi\u0142 29 sierpnia 1945 r. Borkowiczowi wicedyrektor szczeci\u0144skiej kolei in\u017cynier Dzieko\u0144ski.<\/span><\/p>\n

Plag\u0105 by\u0142y napady na wsie zamieszkane ju\u017c przez Polak\u00f3w. Ludwig Karbasz ze wsi Nielice zezna\u0142 milicjantom: W dniu 7 wrze\u015bnia 1945 w nocy przysz\u0142o do mnie dw\u00f3ch Rosjan, pocz\u0119li dobija\u0107 si\u0119 do mojego domu, gdy nie chcia\u0142em im otworzy\u0107, wywa\u017cyli drzwi i weszli do mieszkania. Jeden z nich (\u2026) poszed\u0142 do mojej \u017cony Marii, kt\u00f3ra jest w ci\u0105\u017cy osiem miesi\u0119cy, i zgwa\u0142cili j\u0105. Ja natomiast nie by\u0142em w stanie udzieli\u0107 swej \u017conie pomocy, bo sam by\u0142em trzymany pod karabinem przez jednego Rosjanina. Z mieszkania zabrali mi w dobrym stanie m\u0119skie buty, ubranie, sukienk\u0119, damskie buty, szal we\u0142niany, dwie g\u0119si, osiem kur, cztery stare kr\u00f3liki.<\/i><\/span><\/p>\n

Gdy w Siemy\u015blu polski patrol milicji pr\u00f3bowa\u0142 zapobiec napadowi, jego dow\u00f3dca Alfred Turski uszed\u0142 z \u017cyciem tylko dlatego, \u017ce radzieckiemu \u017co\u0142nierzowi sko\u0144czy\u0142a si\u0119 amunicja. Ale jego koleg\u0119 zastrzeli\u0142 drugi z czerwonoarmist\u00f3w. Zaszed\u0142 Horl\u0119 z boku i pu\u015bci\u0142 mu seri\u0119 z automatu. Zabi\u0142 go z ca\u0142\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105. Chcia\u0142 pewno kiedy\u015b zabi\u0107 Polaka i zabi\u0142<\/i> \u2013 relacjonowa\u0142 prze\u0142o\u017conym Turski. I doda\u0142: Tu nie trzeba komentarzy. Je\u015bli oficer gwa\u0142ci Niemk\u0119 <\/i>[pracuj\u0105c\u0105 u polskich gospodarzy], je\u015bli strzela do kobiety i postrzelonej \u015bci\u0105ga buty z n\u00f3g, to co ma powiedzie\u0107 \u017co\u0142nierz prosty. Dzi\u0119kuj\u0119 opatrzno\u015bci nie za to, \u017ce \u017cyj\u0119, tylko za to, \u017ce nie urodzi\u0142em si\u0119 Sowietem.<\/i><\/span><\/p>\n

Z raport\u00f3w s\u0142anych do wojewody przez starost\u00f3w i burmistrz\u00f3w wy\u0142ania\u0142 si\u0119 obraz osadnik\u00f3w, kt\u00f3rzy tracili nadziej\u0119 na normalne \u017cycie. Pozbawieni zbo\u017ca i kartofli oraz inwentarza zdani jeste\u015bmy na \u015bmier\u0107 g\u0142odow\u0105 wraz z rodzinami<\/i> \u2013 pisali osadnicy z Buczek ko\u0142o Bia\u0142ogardu, kt\u00f3rych napadli Sowieci.<\/span><\/p>\n

\n

Nie brakowa\u0142o rodzin, kt\u00f3re decydowa\u0142y si\u0119 wr\u00f3ci\u0107 do centralnej Polski, o ile tylko mieli do czego.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Skal\u0119 problemu mo\u017cna wy\u0142owi\u0107 ze szcz\u0105tkowych raport\u00f3w. Starostwo w Wa\u0142czu tylko mi\u0119dzy 6 a 29 pa\u017adziernika 1946 r. odnotowa\u0142o 26 napad\u00f3w na gospodarstwa i kradzie\u017cy: od po\u015bcieli, poprzez kury, ziemniaki, po zwyk\u0142\u0105, bezsensown\u0105 dewastacj\u0119.<\/span><\/p>\n

Stopniowe wycofywanie si\u0119 wojsk radzieckich, tak\u017ce do tworzonych w wojew\u00f3dztwie garnizon\u00f3w, nie oznacza\u0142o spokoju. Sfa\u0142szowane wybory w 1947 r., aresztowania przeciwnik\u00f3w kolektywizacji rolnictwa, usuwanie \u201ereakcyjnych\u201d radnych, starost\u00f3w by\u0142o wst\u0119pem do zmian, kt\u00f3re przeora\u0142y pierwsz\u0105 powojenn\u0105 administracj\u0119.<\/span><\/p>\n

Politycznie klasowo obcy stara\u0142 si\u0119 by\u0107 apolityczny, typowy przedwojenny prezydent<\/i> \u2013 napisano o Piotrze Zarembie, gdy wykorzystuj\u0105c w czerwcu 1950 r. reorganizacj\u0119 administracji, zlikwidowano stanowisko prezydenta.<\/span><\/p>\n

Leonarda Borkowicza od lutego 1949 r. nie by\u0142o ju\u017c w Szczecinie. Pierwsz\u0105 osobisto\u015bci\u0105 w wojew\u00f3dztwie sta\u0142 si\u0119 I sekretarz KW PZPR Jerzy Pryma i jego nast\u0119pcy.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W mieszkaniach le\u017ca\u0142y trupy pomordowanych, samob\u00f3jc\u00f3w, zmar\u0142ych z g\u0142odu. Tak zacz\u0105\u0142 si\u0119 polski Szczecin i Pomorze Andrzej Kra\u015bnicki jr Leonard Borkowicz w czasie akcji odgruzowywania Szczecina w 1948 r. Tu\u017c po wojnie zosta\u0142 pe\u0142nomocnikiem rz\u0105du na Pomorzu Zachodnim, a p\u00f3\u017aniej wojewod\u0105 szczeci\u0144skim (Fot.: Archiwum Pa\u0144stwowe w Szczecinie) Pieni\u0105dze na pierwsze wyp\u0142aty dla pracownik\u00f3w magistratu w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76891"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=76891"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76891\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":77017,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76891\/revisions\/77017"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=76891"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=76891"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=76891"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}