{"id":76937,"date":"2020-03-20T17:09:48","date_gmt":"2020-03-20T15:09:48","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=76937"},"modified":"2020-03-20T07:27:07","modified_gmt":"2020-03-20T05:27:07","slug":"26-09-44","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=76937","title":{"rendered":"55 lat temu zosta\u0142 og\u0142oszony \u201eList otwarty do Partii\u201d"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>55 lat temu zosta\u0142 og\u0142oszony \u201eList otwarty do Partii\u201d<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Micha\u0142 Szuka\u0142a (PAP)<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Warszawa 07. 04. 1965. Spotkanie delegacji partyjno-rz\u0105dowej ZSRS z aktywami wa\u017cniejszych zak\u0142ad\u00f3w wroc\u0142awskiego przemys\u0142u elektromaszynowego. W spotkaniu uczestniczyli ze strony sowieckiej: Leonid Bre\u017cniew (trzeci z lewej), I sekreatrz KC KPZR, Aleksiej Kosygin (drugi z prawej), premier ZSRS; ze strony polskiej: W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka (drugi z lewej), I sekretarz KC PZPR, i J\u00f3zef Cyrankiewicz (z prawej), premier PRL. Fot. PAP\/CAF\/S. Czarnog\u00f3rski<\/em><\/span><\/p>\n

55 lat temu, 18 marca 1965 r., byli dzia\u0142acze PZPR Jacek Kuro\u0144 i Karol Modzelewski og\u0142osili przygotowywany przez wiele miesi\u0119cy \u201eList otwarty do cz\u0142onk\u00f3w PZPR\u201d. Poddali w nim krytyce obowi\u0105zuj\u0105cy od pa\u017adziernika 1956 r. model funkcjonowania pa\u0144stwa i spo\u0142ecze\u0144stwa PRL.<\/strong><\/p>\n

Przemiany pa\u017adziernika 1956 r. doprowadzi\u0142y do wzgl\u0119dnej liberalizacji systemu politycznego PRL. Swoboda \u017cycia kulturalnego, naukowego i spo\u0142ecznego by\u0142a niepor\u00f3wnywalnie wi\u0119ksza ni\u017c w najmroczniejszym okresie stalinizmu. Wi\u0119zienia opu\u015bcili \u017co\u0142nierze Armii Krajowej i antykomunistycznego podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 do\u017cy\u0107 zako\u0144czenia terroru politycznego.\u00a0<\/span><\/p>\n

Skala reform Pa\u017adziernika by\u0142a jednak wielkim rozczarowaniem dla m\u0142odych dzia\u0142aczy partyjnych i Zwi\u0105zku M\u0142odzie\u017cy Socjalistycznej, kt\u00f3rzy domagali si\u0119 daleko id\u0105cych przeobra\u017ce\u0144 systemu. Dla wielu z nich wyj\u0105tkowym do\u015bwiadczeniem biograficznym by\u0142a wsp\u00f3\u0142praca z m\u0142odymi robotnikami, m.in. z warszawskiej Fabryki Samochod\u00f3w Osobowych. \u017bera\u0144skie zak\u0142ady by\u0142y jednymi z g\u0142\u00f3wnych o\u015brodk\u00f3w domagaj\u0105cych si\u0119 tworzenia rad robotniczych i walki z biurokracj\u0105. M\u0142odzi, lewicowo nastawieni intelektuali\u015bci w tych postulatach widzieli narz\u0119dzie do zwalczania dyktatury i zast\u0105pienia jej warto\u015bciami \u201eprawdziwego socjalizmu\u201d. Z ogromn\u0105 niech\u0119ci\u0105 przyj\u0119li wi\u0119c rzucone 24 pa\u017adziernika 1956 r. przez nowego I sekretarza KC PZPR W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142k\u0119: \u201eDo\u015b\u0107 wiecowania i manifestacji! Czas przej\u015b\u0107 do codziennej pracy\u201d.\u00a0<\/span><\/p>\n

Nastroje swojego \u015brodowiska pod koniec pa\u017adziernika 1956 r. opisywa\u0142 Karol Modzelewski, w\u00f3wczas student historii Uniwersytetu Warszawskiego. \u201eCzuli\u015bmy si\u0119 wzi\u0119ci w dwa ognie. Poprzedniego dnia rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 rewolucja na W\u0119grzech i do Budapesztu wkroczy\u0142y radzieckie czo\u0142gi. W obliczu tragedii w\u0119gierskiej dominowa\u0142a obawa, \u017ce na Polsk\u0119 mo\u017ce spa\u015b\u0107 podobne nieszcz\u0119\u015bcie. Podzielili\u015bmy t\u0119 obaw\u0119. Uwa\u017cali\u015bmy si\u0119 za rewolucjonist\u00f3w, ale pozytywistyczny imperatyw ochrony substancji narodowej kr\u0119powa\u0142 nam skrzyd\u0142a\u201d \u2013 pisa\u0142 we wspomnieniach opublikowanych niemal sze\u015b\u0107 dekad p\u00f3\u017aniej.<\/span><\/p>\n

Ostatecznym ko\u0144cem odwil\u017cy by\u0142o zamkni\u0119cie m\u0142odzie\u017cowego tygodnika \u201ePo prostu\u201d w pa\u017adzierniku 1957 r. Cz\u0119\u015b\u0107 \u201ebuntownik\u00f3w\u201d pa\u017adziernika 1956 r. wycofa\u0142a si\u0119 z jakiejkolwiek aktywno\u015bci politycznej, inni w ramach struktur partii pr\u00f3bowali doczeka\u0107 momentu, w kt\u00f3rym na nowo mogliby podj\u0105\u0107 pr\u00f3b\u0119 przedstawienia swojej wizji porz\u0105dku socjalistycznego. T\u0119 drug\u0105 strategi\u0119 przyj\u0119li m.in. Karol Modzelewski (kt\u00f3ry wst\u0105pi\u0142 do Podstawowej Organizacji Partyjnej PZPR w Instytucie Historycznym UW wiosn\u0105 1957 r.) i Jacek Kuro\u0144, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 dzia\u0142a\u0107 m.in. w odbudowywanym Zwi\u0105zku Harcerstwa Polskiego. Oba te \u015brodowiska mia\u0142y odegra\u0107 du\u017c\u0105 rol\u0119 w kszta\u0142towaniu si\u0119 \u015brodowisk kwestionuj\u0105cych polityk\u0119 PZPR w latach rz\u0105d\u00f3w W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki.<\/span><\/p>\n

Jedn\u0105 z niewielu nisz do prowadzenia wolnej dyskusji sta\u0142y si\u0119 mury uczelni. W\u0142adze PRL w tym okresie raczej przestrzega\u0142y zasady autonomii szk\u00f3\u0142 wy\u017cszych. W 1962 r. Kuro\u0144 i Modzelewski po d\u0142ugich rozmowach z uniwersyteckimi strukturami partii powo\u0142ali Polityczny Klub Dyskusyjny przy uczelnianym Zwi\u0105zku M\u0142odzie\u017cy Socjalistycznej. Jego przewodnicz\u0105cym zosta\u0142 doktorant Karol Modzelewski. Uda\u0142o mu si\u0119 wym\u00f3c na w\u0142adzach uczelni zgod\u0119 na udzia\u0142 w dyskusjach r\u00f3wnie\u017c os\u00f3b spoza UW. Jego grono zasili\u0142o wi\u0119c kilkudziesi\u0119ciu harcerzy zwi\u0105zanych z Jackiem Kuroniem. Pocz\u0105tkowo ZMS i organizacja partyjna na UW spogl\u0105da\u0142y na Klub przychylnie. Jednak ju\u017c w 1963 r. bezpieka rozpocz\u0119\u0142a inwigilacj\u0119 \u015brodowiska. W maju tamtego roku Komitet Wojew\u00f3dzki PZPR nakaza\u0142 zawieszenie spotka\u0144. Ostatecznie Klub rozwi\u0105zano.<\/span><\/p>\n

Najaktywniejsi jego cz\u0142onkowie mimo to spotykali si\u0119 nadal w ramach wydzia\u0142owych struktur ZMS oraz prywatnie. Na pocz\u0105tek marca 1964 r. zaplanowano konferencj\u0119 sprawozdawczo-wyborcz\u0105 uniwersyteckiego Zwi\u0105zku M\u0142odzie\u017cy Socjalistycznej. Mobilizacja cz\u0142onk\u00f3w Politycznego Klubu Dyskusyjnego doprowadzi\u0142a do niedopuszczalnej dla partii sytuacji, w kt\u00f3rej w nowych w\u0142adzach ZMS znalaz\u0142o si\u0119 wielu cz\u0142onk\u00f3w PKD. Sytuacj\u0119 polityczn\u0105 zaostrzy\u0142 List 34. G\u0142os wybitnych intelektualist\u00f3w w obronie polskiej kultury spotka\u0142 si\u0119 ze w\u015bciek\u0142o\u015bci\u0105 w\u0142adz. 14 kwietnia 1964 r. na dziedzi\u0144cu UW odby\u0142 si\u0119 kr\u00f3tki wiec, na kt\u00f3rym grupa student\u00f3w wyrazi\u0142a poparcie dla sygnatariuszy listu. Mimo \u017ce zdarzenie nie by\u0142o inicjatyw\u0105 ZMS, spotka\u0142o si\u0119 z poparciem wi\u0119kszo\u015bci jego cz\u0142onk\u00f3w. Jednocze\u015bnie w\u0142adze partyjne za\u017c\u0105da\u0142y od Zwi\u0105zku odci\u0119cia si\u0119 od wiecuj\u0105cych. W odpowiedzi zarz\u0105d ZMS wysun\u0105\u0142 wniosek o reaktywowanie Politycznego Klubu Dyskusyjnego. Zesp\u00f3\u0142 partyjny przy Zwi\u0105zku otrzyma\u0142 decyzj\u0119 PZPR o konieczno\u015bci podporz\u0105dkowania si\u0119 jego decyzjom. W tej sytuacji wszyscy cz\u0142onkowie ZMS zwi\u0105zani z Klubem podali si\u0119 do dymisji. Zasiadaj\u0105cy w Komitecie Uczelnianym PZPR zostali ukarani upomnieniem. \u201eDoszli\u015bmy do \u015bciany. By\u0142o jasne, \u017ce w tym systemie niezale\u017cna dzia\u0142alno\u015b\u0107 mo\u017cliwa jest tylko poza regu\u0142ami obowi\u0105zuj\u0105cymi w partii i w podleg\u0142ych jej organizacjach spo\u0142ecznych\u201d \u2013 stwierdza\u0142 Modzelewski.\u00a0<\/span><\/p>\n

Grupa wykluczonych z ZMS wraz ze \u015brodowiskiem harcerzy skupionym wok\u00f3\u0142 Jacka Kuronia oraz grup\u0105 robotnik\u00f3w z FSO postanowi\u0142a stworzy\u0107 \u015bci\u015ble konspiracyjne \u015brodowisko opozycyjne wobec partii. Ich pierwszym celem sta\u0142o si\u0119 przygotowanie broszury programowej, kt\u00f3ra w oparciu o za\u0142o\u017cenia ideologii marksistowskiej i trockizmu krytycznie analizowa\u0142aby ustr\u00f3j PRL oraz spos\u00f3b sprawowania rz\u0105d\u00f3w przez PZPR. Ju\u017c jesieni\u0105 1964 r. SB na podstawie pods\u0142uch\u00f3w oraz pracy agenturalnej zrozumia\u0142a, jaki charakter b\u0119dzie mia\u0142a broszura. W listopadzie bezpieka skonfiskowa\u0142a prawie gotowe opracowanie i aresztowa\u0142a Kuronia oraz Modzelewskiego. Po 48 godzinach zostali zwolnieni. W\u0142adze uzna\u0142y, \u017ce proces stosunkowo ma\u0142o znanych dzia\u0142aczy jest niekorzystny wizerunkowo. W listopadzie obaj jednak zostali wyrzuceni z partii. Wraz z nimi z PZPR usuni\u0119to kilkoro ich przyjaci\u00f3\u0142. Mimo to Modzelewski pojawi\u0142 si\u0119 na kilku zebraniach komitet\u00f3w uczelnianych PZPR oraz ZMS i streszcza\u0142 kluczowe tezy zarekwirowanego manifestu.<\/span><\/p>\n

Kuro\u0144 i Modzelewski odtworzyli podstawowe za\u0142o\u017cenia memoria\u0142u w \u201eLi\u015bcie otwartym do cz\u0142onk\u00f3w PZPR\u201d. 18 marca 1965 r. postanowili rozpowszechni\u0107 je w\u015br\u00f3d dzia\u0142aczy studenckich UW, a tak\u017ce przekaza\u0107 komitetom uczelnianym ZMS i PZPR. \u201eMieli\u015bmy czterna\u015bcie kopii jego [listu \u2013 przyp. red.] maszynopisu. Jedn\u0105 z nich wr\u0119czy\u0142em Gieysztorowi [Aleksandrowi \u2013 mediewi\u015bcie, promotorowi Modzelewskiego \u2013 przyp. red.], m\u00f3wi\u0105c: +Panie Profesorze, niech Pan spojrzy+. On popatrzy\u0142, zamkn\u0105\u0142 si\u0119 w gabinecie i powiedzia\u0142, \u017cebym przyszed\u0142 za trzy godziny. Gdy si\u0119 zn\u00f3w zjawi\u0142em, powiedzia\u0142, \u017ce przeczyta\u0142 list z wypiekami na twarzy. Nie skomentowa\u0142 jednak jego tre\u015bci\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142 prof. Modzelewski w rozmowie z PAP w 2016 r.<\/span><\/p>\n

\u201eDo kogo nale\u017cy w\u0142adza w naszym pa\u0144stwie?\u201d \u2013 pytali Kuro\u0144 i Modzelewski. Odpowied\u017a brzmia\u0142a: \u201eDo biurokracji partyjnej\u201d. Autorzy wskazywali te\u017c na konflikt mi\u0119dzy klas\u0105 robotnicz\u0105 a centraln\u0105 biurokracj\u0105 partyjn\u0105, kt\u00f3r\u0105 okre\u015blali jako \u201eklas\u0119 panuj\u0105c\u0105\u201d i \u201ewyzyskuj\u0105c\u0105\u201d prac\u0119 robotnik\u00f3w. Byli cz\u0142onkowie PZPR krytykowali w\u0142adze PRL z pozycji skrajnej lewicy inspirowanej ideami Lwa Trockiego. Odrzucali r\u00f3wnie\u017c demokratyczne reformy systemu. \u201eTym samym opowiadamy si\u0119 przeciw systemowi parlamentarnemu. Do\u015bwiadczenie obydwu dwudziestoleci wykazuje bowiem, \u017ce nie stanowi on zabezpieczenia przed dyktatur\u0105, a jednocze\u015bnie nawet w najdoskonalszej postaci nie jest on form\u0105 ludow\u0142adztwa. W systemie parlamentarnym partie rywalizuj\u0105 o g\u0142osy wyborc\u00f3w: z chwil\u0105, gdy kartki wyborcze zostan\u0105 wrzucone do urny, programy wyborcze mog\u0105 by\u0107 wrzucone do kosza. [\u2026] Formalnemu g\u0142osowaniu raz na cztery lub pi\u0119\u0107 lat przeciwstawiamy sta\u0142y udzia\u0142 klasy robotniczej, zorganizowanej w system Rad, partie polityczne i Zwi\u0105zki Zawodowe, w podejmowaniu, korygowaniu i kontroli wykonania decyzji gospodarczych i politycznych wszystkich szczebli. [\u2026] Dlatego demokracja robotnicza jest zarazem spo\u0142ecznie najszersza i stwarza najpe\u0142niejsze warunki dla swobodnego rozwoju ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa\u201d \u2013 podkre\u015blali.<\/span><\/p>\n

Zgodnie ze swoimi przewidywaniami nast\u0119pnego dnia Modzelewski i Kuro\u0144 zostali aresztowani. Ostatecznie skazano ich za nawo\u0142ywanie w memoriale i li\u015bcie do obalenia przemoc\u0105 ustroju politycznego i spo\u0142eczno-gospodarczego Polski Ludowej oraz za rozpowszechnianie fa\u0142szywych wiadomo\u015bci jej dotycz\u0105cych. Wyrok trzech i p\u00f3\u0142 roku wi\u0119zienia us\u0142ysza\u0142 Modzelewski. Kuro\u0144 dosta\u0142 trzy lata.\u00a0<\/span><\/p>\n

W wi\u0119zieniu Karol Modzelewski pr\u00f3bowa\u0142 pracowa\u0107 nad doktoratem. Dzi\u0119ki kontaktom Aleksandra Gieysztora m\u00f3g\u0142 posiada\u0107 materia\u0142y naukowe i widywa\u0107 si\u0119 ze swoim promotorem. Szybko jednak te przywileje zosta\u0142y mu odebrane. \u201eS\u0105dz\u0119, \u017ce kto\u015b doni\u00f3s\u0142 Gomu\u0142ce, \u017ce wrogowie ustroju mog\u0105 pisa\u0107 w wi\u0119zieniach prace doktorskie. Taki liberalizm by\u0142 dla towarzysza Wies\u0142awa nie do przyj\u0119cia\u201d \u2013 t\u0142umaczy\u0142 prof. Modzelewski w rozmowie z PAP w 2016 r. W czasie, gdy obaj autorzy listu przebywali w celach, dokument dotar\u0142 na zach\u00f3d Europy. Wzbudzi\u0142 fascynacj\u0119 w\u015br\u00f3d skrajnie lewicowych grup m\u0142odych kontestator\u00f3w, z kt\u00f3rych wywodzili si\u0119 przyw\u00f3dcy rewolty roku 1968.<\/span><\/p>\n

\u201eWyszed\u0142em z wi\u0119zienia na tzw. warunkowe zwolnienie 3 sierpnia 1967 r. Mia\u0142em przed sob\u0105 siedem miesi\u0119cy wolno\u015bci, ale to by\u0142y wa\u017cne miesi\u0105ce\u201d \u2013 pisa\u0142 Karol Modzelewski w autobiografii. Wcze\u015bniej, w maju 1967 r., na wolno\u015bci znalaz\u0142 si\u0119 Jacek Kuro\u0144. Obaj zaanga\u017cowali si\u0119 w dzia\u0142ania \u015brodowiska \u201ekomandos\u00f3w\u201d, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 studenckiego ruchu protestu w marcu 1968 r. Postulaty Kuronia i Modzelewskiego nigdy nie sta\u0142y si\u0119 fundamentem programowym trwa\u0142ego ruchu politycznego kontestuj\u0105cego w\u0142adz\u0119 PZPR. Niekt\u00f3re jego elementy, takie jak postulat samoorganizacji robotnik\u00f3w, znajdowa\u0142y jednak swoj\u0105 kontynuacj\u0119 w programie dzia\u0142ania Komitetu Obrony Robotnik\u00f3w. Postulat samorz\u0105d\u00f3w robotniczych pi\u0119tna\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej mia\u0142 za\u015b by\u0107 elementem programu NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

55 lat temu zosta\u0142 og\u0142oszony \u201eList otwarty do Partii\u201d Micha\u0142 Szuka\u0142a (PAP) Warszawa 07. 04. 1965. Spotkanie delegacji partyjno-rz\u0105dowej ZSRS z aktywami wa\u017cniejszych zak\u0142ad\u00f3w wroc\u0142awskiego przemys\u0142u elektromaszynowego. W spotkaniu uczestniczyli ze strony sowieckiej: Leonid Bre\u017cniew (trzeci z lewej), I sekreatrz KC KPZR, Aleksiej Kosygin (drugi z prawej), premier ZSRS; ze strony polskiej: W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka (drugi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76937"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=76937"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76937\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":76944,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76937\/revisions\/76944"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=76937"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=76937"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=76937"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}