{"id":77172,"date":"2020-03-31T17:09:40","date_gmt":"2020-03-31T15:09:40","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=77172"},"modified":"2020-03-31T07:55:50","modified_gmt":"2020-03-31T05:55:50","slug":"31-09-26","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=77172","title":{"rendered":"Policja mundurowa odegra\u0142a smutn\u0105 rol\u0119"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Policja mundurowa odegra\u0142a smutn\u0105 rol\u0119<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Stanis\u0142aw Obirek<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

<\/p>\n

Pami\u0119tam, \u017ce\u00a0przed\u00a0kilku laty prof.\u00a0Antony Polonsky, g\u0142\u00f3wny historyk Muzeum POLIN, na\u00a0pytanie o\u00a0wk\u0142ad polskiej historiografii do\u00a0\u015bwiatowych bada\u0144 nad\u00a0histori\u0105 \u017byd\u00f3w bez\u00a0wahania wskaza\u0142 na\u00a0publikacje\u00a0Centrum Bada\u0144 nad\u00a0Zag\u0142ad\u0105 \u017byd\u00f3w.\u00a0<\/em>Doda\u0142 przy tym, \u017ce\u00a0historykom, kt\u00f3rzy\u00a0chc\u0105 si\u0119 zajmowa\u0107 problemami Holocaustu, zaleca nauk\u0119 j\u0119zyka polskiego. Bez\u00a0znajomo\u015bci prac polskich historyk\u00f3w i\u00a0polskich \u017ar\u00f3de\u0142 nie\u00a0spos\u00f3b w\u00a0pe\u0142ni zrozumie\u0107, czym by\u0142o to\u00a0wydarzenie.<\/span><\/p>\n

To\u00a0nie\u00a0jest opinia odosobniona. W\u00a0grudniu 2019 roku ukaza\u0142 si\u0119 kolejny, ju\u017c 15, tom rocznika \u201eZag\u0142ada \u017byd\u00f3w. Studia i\u00a0Materia\u0142y\u201d. Z\u00a0oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w nie\u00a0do\u00a0wszystkich dotar\u0142, nawet nie\u00a0do\u00a0wszystkich autor\u00f3w. Ja sam ci\u0105gle na\u00a0niego czekam, bo jestem z\u00a0jednym z\u00a0tych autor\u00f3w. M\u00f3j\u00a0esej, zam\u00f3wiony przez\u00a0redakcj\u0119, po\u015bwi\u0119ci\u0142em reakcji, a\u00a0w\u0142a\u015bciwie jej brakowi, polskiego Ko\u015bcio\u0142a katolickiego na\u00a0Holocaust. Tak\u00a0wi\u0119c\u00a0musz\u0119 zaczeka\u0107 z\u00a0om\u00f3wieniem tego tomu do\u00a0najbli\u017cszej okazji.<\/span><\/p>\n

Natomiast jest inny pow\u00f3d, by\u00a0przypomnie\u0107 dorobek polskich historyk\u00f3w w\u00a0badaniach nad\u00a0Zag\u0142ad\u0105 \u017byd\u00f3w. Ukaza\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie w\u00a0wydawnictwie\u00a0Czarne\u00a0<\/em>ksi\u0105\u017cka Jana Grabowskiego\u00a0Na\u00a0posterunku. Udzia\u0142 polskiej policji granatowej w\u00a0kryminalnej zag\u0142adzie \u017byd\u00f3w<\/em><\/span><\/strong><\/span><\/a>,<\/span><\/strong> kt\u00f3ra\u00a0do\u00a0mnie dotar\u0142a, wi\u0119c\u00a0mog\u0119 si\u0119 podzieli\u0107 kilkoma refleksjami na\u00a0jej temat.<\/span><\/p>\n

Jest to\u00a0pierwsze monograficzne uj\u0119cie historii odegranej przez\u00a0polsk\u0105 policj\u0119 (Polnische Polizei<\/em>) w\u00a0eksterminacji polskich \u017byd\u00f3w w\u00a0czasie drugiej wojny \u015bwiatowej. Niew\u0105tpliwie jest to\u00a0okazja do\u00a0poznania ciemnej strony, acz ma\u0142o znanej, odegranej przez\u00a0istotn\u0105 grup\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego. By\u0107 mo\u017ce jej\u00a0lektura os\u0142abi entuzjazm zwolennik\u00f3w pa\u0144stwowej polityki historycznej, a\u00a0zw\u0142aszcza ich przekonanie o\u00a0niewinno\u015bci ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego w\u00a0tamtym czasie.<\/strong>\u00a0Od\u00a0razu zaznaczam, \u017ce\u00a0nie\u00a0jestem specjalist\u0105 od\u00a0problematyki poruszanej w\u00a0tej\u00a0ksi\u0105\u017cce, a\u00a0jedyne co mnie sk\u0142oni\u0142o do\u00a0jej przedstawienia, jest jej unikatowy charakter i\u00a0niezwykle solidny materia\u0142 dokumentacyjny wykorzystany przez\u00a0autora. Cz\u0119sto s\u0105 to\u00a0dokumenty, do\u00a0kt\u00f3rych\u00a0nikt przed\u00a0nim nie\u00a0dotar\u0142.<\/span><\/p>\n

Ale\u00a0najpierw s\u0142\u00f3w kilka o\u00a0autorze. Jan Grabowski jest profesorem historii na\u00a0Uniwersytecie w\u00a0Ottawie. Studia na\u00a0Wydziale Historycznym uko\u0144czy\u0142 na\u00a0Uniwersytecie Warszawskim w\u00a01986 roku, doktorat obroni\u0142 za\u015b w\u00a01994 roku na\u00a0Uniwersytecie w\u00a0Montrealu \u2014\u00a0i\u00a0od\u00a0tamtego czasu zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z\u00a0Wydzia\u0142em Historycznym Uniwersytetu w\u00a0Ottawie. Cho\u0107 doktorat dotyczy\u0142 historii kolonialnej Kanady (jest te\u017c autorem ksi\u0105\u017cki\u00a0Historia Kanady\u00a0<\/em>wydanej w\u00a02001 roku), to\u00a0jego g\u0142\u00f3wnym polem zainteresowa\u0144 badawczych jest historia Holocaustu, a\u00a0szczeg\u00f3lnie stosunki polsko-\u017cydowskie w\u00a0czasie drugiej wojny \u015bwiatowej.<\/span><\/p>\n

Jednak nie\u00a0tylko, gdy\u017c\u00a0opr\u00f3cz bada\u0144\u00a0stricte<\/em>\u00a0naukowych, profesor Grabowski bacznie obserwuje i\u00a0komentuje u\u017cytek, jaki z\u00a0tych bada\u0144 si\u0119 czyni. Szczeg\u00f3lnie martwi go u\u017cywanie i\u00a0nadu\u017cywanie tych bada\u0144 (a\u00a0znaczenie cz\u0119\u015bciej ich pomijanie) do\u00a0bie\u017c\u0105cych rozgrywek politycznych i\u00a0ideologicznych. Przyk\u0142adem jednego i\u00a0drugiego s\u0105 r\u00f3\u017cne aspekty dzia\u0142a\u0144 Instytutu Pami\u0119ci Narodowej oraz\u00a0rozkwit tzw. polityki historycznej.<\/span><\/p>\n

Nie\u00a0miejsce, by\u00a0wymienia\u0107 wszystkie dokonania profesora Grabowskiego, wi\u0119c\u00a0wspomn\u0119 najwa\u017cniejsze, moim zdaniem, publikacje ksi\u0105\u017ckowe. W\u00a02004 roku ukaza\u0142a si\u0119 \u201eJa tego \u017byda znam!<\/em>\u201d\u00a0Szanta\u017cowanie \u017byd\u00f3w w\u00a0Warszawie 1939-1943<\/em>,\u00a0 w\u00a02011 pojawi\u0142y si\u0119 za\u015b dwie wa\u017cne ksi\u0105\u017cki: Zarys krajobrazu. Wie\u015b polska wobec Zag\u0142ady, 1942-1945<\/em>,\u00a0kt\u00f3rej by\u0142 wsp\u00f3\u0142autorem i\u00a0Judenjagd. Polowanie na\u00a0\u017byd\u00f3w,<\/em>\u00a01942-1945. Studium dziej\u00f3w pewnego powiatu<\/em>,\u00a0po\u015bwi\u0119cona powiatowi D\u0105browie Tarnowskiej. Ta druga ksi\u0105\u017cka w\u00a02013 roku ukaza\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w\u00a0przek\u0142adzie angielskim.<\/span><\/p>\n

Na\u00a0nast\u0119pn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 przysz\u0142o czeka\u0107 siedem lat. W\u00a0pewnym sensie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce\u00a0Na\u00a0posterunku<\/em>\u00a0stanowi zwie\u0144czenie dotychczasowych bada\u0144. Jestem przekonany, \u017ce\u00a0otworzy szerok\u0105 debat\u0119 (a\u00a0w\u00a0ka\u017cdym razie na\u00a0pewno takiej debaty nam potrzeba) na\u00a0temat zr\u00f3\u017cnicowanych postaw polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa w\u00a0czasie Holocaustu.<\/span><\/p>\n

Ksi\u0105\u017ck\u0119 otwiera znamienny cytat z\u00a0wydanej w\u00a01988 roku, cho\u0107 pisanej w\u00a0czasie wojny ksi\u0105\u017cki\u00a0Emanuel Ringelblum, Stosunki polsko-\u017cydowskie w\u00a0czasie drugiej wojny \u015bwiatowej.\u00a0<\/em>Chcia\u0142bym od\u00a0niego zacz\u0105\u0107 moje\u00a0om\u00f3wienie, jednocze\u015bnie nieco go rozszerzy\u0107. Ot\u00f3\u017c Grabowski cytuje taki oto fragment: \u201ePolicja mundurowa odegra\u0142a smutn\u0105 rol\u0119 w\u00a0akcjach wysiedle\u0144czych. Na\u00a0jej g\u0142ow\u0119 spada krew setek tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w polskich, z\u0142apanych przy jej wsp\u00f3\u0142udziale i\u00a0zap\u0119dzanych do\u00a0\u2018wagon\u00f3w \u015bmierci\u2019\u201d.<\/span><\/p>\n

Ci\u0105g dalszy brzmi: \u201eTaktyka Niemc\u00f3w by\u0142a zazwyczaj nast\u0119puj\u0105ca. Przy pierwszej akcji przesiedle\u0144czej pos\u0142ugiwano si\u0119 \u017bydowska S\u0142u\u017cb\u0105 Porz\u0105dkow\u0105, kt\u00f3ra\u00a0pod\u00a0wzgl\u0119dem etycznym nie\u00a0sta\u0142a wy\u017cej od\u00a0polskich koleg\u00f3w. Przy nast\u0119pnych akcjach, gdy\u00a0likwidowano i\u00a0\u017bydowska S\u0142u\u017cb\u0105 Porz\u0105dkow\u0105, brano do\u00a0pomocy policj\u0119 polsk\u0105\u201d (Ringelblum, s. 102). Dopowiedzenie tego cytatu wydaje mi si\u0119 istotne z\u00a0tego wzgl\u0119du, \u017ce\u00a0w\u00a0literaturze przedmiotu cz\u0119sto jest omawiana rola \u017cydowskich policjant\u00f3w, natomiast rola PP (policji polskiej) jest niemal zupe\u0142nie pomijana. Zdarza si\u0119 r\u00f3wnie\u017c por\u00f3wnywanie i\u00a0wr\u0119cz zr\u00f3wnywanie r\u00f3l odegranych przez\u00a0te dwie grupy. Nie\u00a0jest to\u00a0zabieg uprawomocniony i\u00a0Grabowski do\u00a0tej\u00a0si\u0119 ustosunkowuje w\u00a0zako\u0144czeniu swojej ksi\u0105\u017cki.<\/span><\/p>\n

Ten cytat z\u00a0Ringelbluma nie\u00a0znalaz\u0142 si\u0119 na\u00a0pocz\u0105tku ksi\u0105\u017cki przypadkowo, gdy\u017c\u00a0ten kronikarz Zag\u0142ady polskich \u017byd\u00f3w (sam zreszt\u0105 ofiara denuncjacji polskiej policji kryminalnej) by\u0142 jednym z\u00a0najbardziej przenikliwych obserwator\u00f3w stosunk\u00f3w polsko-\u017cydowskich. Jest wi\u0119c\u00a0ksi\u0105\u017cka Grabowskiego w\u00a0pewnym sensie egzemplifikacj\u0105, z\u00a0konieczno\u015bci ma\u0142o udokumentowanych (pisa\u0142 w\u00a0ukryciu) uwag Ringelbluma. Powinno si\u0119 obie te ksi\u0105\u017cki czyta\u0107 r\u00f3wnocze\u015bnie, poniewa\u017c si\u0119 wzajemnie uzupe\u0142niaj\u0105. Takie zestawienie wskazuje r\u00f3wnie\u017c na\u00a0pomini\u0119cia w\u00a0ksi\u0105\u017cce Grabowskiego (konieczne, bo wynikaj\u0105ce z\u00a0przyj\u0119tej metodologii i\u00a0jasno okre\u015blonego tematu). Jednym z\u00a0nich jest niemal ca\u0142kowita nieobecno\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, a\u00a0zw\u0142aszcza kleru. Tak\u00a0wi\u0119c\u00a0jest to\u00a0na\u00a0pewno wa\u017cny do\u00a0podj\u0119cia temat \u2013 jak katolicy godzili swoj\u0105 zbrodnicz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 z\u00a0moralno\u015bci\u0105 postulowan\u0105 przez\u00a0ich religi\u0119. Niemniej jednak trzeba jasno powiedzie\u0107, \u017ce\u00a0jest to\u00a0studium zar\u00f3wno pionierskie, jak i\u00a0wytyczaj\u0105ce nowe szlaki badawcze r\u00f3wnie\u017c przysz\u0142ym historykom. Tak\u00a0naprawd\u0119 ksi\u0105\u017cka Grabowskiego jest dokumentacj\u0105 syntetycznego stwierdzenia Ringelbluma dotycz\u0105cego roli policji granatowej odegranej w\u00a0eksterminacji polskich \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Doda\u0142bym, \u017ce\u00a0nie\u00a0by\u0142a to\u00a0rola tylko\u00a0smutna, ale\u00a0przera\u017caj\u0105ca. Jej poznanie, jak napisa\u0142 w\u00a0swojej rekomendacji profesor Marcin Zaremba, mo\u017ce by\u0107 wstrz\u0105sem podobnym do\u00a0publikacji\u00a0S\u0105siad\u00f3w\u00a0<\/em>Jana Tomasza Grossa. Jego zdaniem \u201egranatowi policjanci, wywodz\u0105cy si\u0119 z\u00a0Policji Pa\u0144stwowej II RP, uczestniczyli w\u00a0Holocau\u015bcie. Eskortowali, wy\u0142apywali i\u00a0mordowali \u017byd\u00f3w. J\u00fcrgen Stroop by\u0142 im wdzi\u0119czny \u2013 wzi\u0119li udzia\u0142 w\u00a0pacyfikacji powstania w\u00a0getcie warszawskim\u201d. Lektura\u00a0Na\u00a0posterunku<\/em>\u00a0w\u00a0pe\u0142ni potwierdza to\u00a0stwierdzenie.<\/span><\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka sk\u0142ada si\u0119 z\u00a0o\u015bmiu rozdzia\u0142\u00f3w, z\u00a0kt\u00f3rych\u00a0pierwsze pi\u0119\u0107 omawiaj\u0105 tytu\u0142owe problemy w\u00a0spos\u00f3b chronologiczny (I\u00a0Pocz\u0105tki: wrzesie\u0144, II Pierwsze lata okupacji: jesie\u0144 1939 \u2013 jesie\u0144 1941, III Okres przej\u015bciowy: jesie\u0144 1941 \u2013 lato 1942, IV Straszny rok 1942: akcje likwidacyjne,V Judenjagd: 1942\u20131945) a\u00a0trzy ostatnie s\u0105 tematyczne (VI Warszawa, VII Udzia\u0142 Polskiej Policji Kryminalnej w\u00a0wymordowaniu polskich \u017byd\u00f3w, VIII O\u00a0ratowaniu<\/em>). Ca\u0142o\u015b\u0107 jest spi\u0119ta jak rodzajem klamry wst\u0119pem omawiaj\u0105cym podstawowe za\u0142o\u017cenia metodologiczne oraz\u00a0zako\u0144czeniem, wskazuj\u0105cym na\u00a0istotne ustalenia i\u00a0hipotezy badacze, kt\u00f3re uda\u0142o si\u0119 autorowi z\u00a0nawi\u0105zk\u0105 udowodni\u0107.<\/span><\/p>\n

Wiadomo, \u017ce\u00a0\u017cadne, nawet najbardziej szczeg\u00f3\u0142owe om\u00f3wienie nie\u00a0zast\u0105pi bezpo\u015bredniego kontaktu z\u00a0ksi\u0105\u017ck\u0105, kt\u00f3rej\u00a0si\u0142a polega w\u0142a\u015bnie na\u00a0stopniowym ods\u0142anianiu i\u015bcie diabelskiego mechanizmu wchodzenia PP we\u00a0wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z\u00a0niemieckim okupantem. Jednak wa\u017cne s\u0105 nie\u00a0tylko\u00a0pora\u017caj\u0105ce czyny polskiej policji granatowej i\u00a0kryminalnej, ale\u00a0r\u00f3wnie\u017c mechanizmy racjonalizacji ich wsp\u00f3\u0142pracy w\u00a0zbrodniczym dziele wymordowania dziesi\u0105tek tysi\u0119cy, a\u00a0mo\u017ce nawet (jak sugerowa\u0142 Ringelblum) setek tysi\u0119cy polskich obywateli \u017cydowskiego pochodzenia.<\/span><\/p>\n

Przywo\u0142ajmy ze\u00a0wst\u0119pu taki oto fragment, z\u00a0kt\u00f3rego\u00a0jednoznacznie wynika, \u017ce\u00a0polscy policjanci morduj\u0105cy \u017byd\u00f3w nie\u00a0tylko, \u017ce\u00a0nie\u00a0mieli poczucia udzia\u0142u w\u00a0zbrodni, ale\u00a0wr\u0119cz uwa\u017cali, \u017ce\u00a0s\u0142u\u017c\u0105 narodowi polskiemu:<\/span><\/p>\n

\n

Nie\u00a0ulega kwestii, \u017ce\u00a0w\u00a0oczach wielu polskich policjant\u00f3w mordowanie \u017byd\u00f3w stanowi\u0142o form\u0119 ochrony miejscowych ch\u0142op\u00f3w przed\u00a0terrorem okupanta, a\u00a0zab\u00f3jstwa t\u0142umaczono po\u00a0wojnie jako akt patriotycznego po\u015bwi\u0119cenia. Najcz\u0119\u015bciej wysuwanym argumentem by\u0142o to, \u017ce\u00a0wykrywszy \u017byd\u00f3w, Niemcy mogli wymordowa\u0107 Polak\u00f3w podejrzanych o\u00a0ich ukrywanie. [\u2026] Wed\u0142ug wielu policjant\u00f3w, kt\u00f3rych\u00a0spotkamy na\u00a0kartach tej\u00a0ksi\u0105\u017cki (jak i\u00a0w\u00a0opinii wielu ich koleg\u00f3w z\u00a0konspiracji), nie\u00a0by\u0142o jednak wi\u0119kszej sprzeczno\u015bci mi\u0119dzy mordowaniem \u017byd\u00f3w a\u00a0walk\u0105 o\u00a0woln\u0105 Polsk\u0119 (s. 12).<\/p>\n<\/blockquote>\n

Lektura poszczeg\u00f3lnych rozdzia\u0142\u00f3w utwierdza w\u00a0przekonaniu, \u017ce\u00a0nie\u00a0by\u0142y to\u00a0opinie odosobnione, lecz\u00a0raczej reprezentatywne dla tej\u00a0grupy spo\u0142ecznej.<\/span><\/p>\n

Jednym z\u00a0wa\u017cnych po\u017cytk\u00f3w czytania ksi\u0105\u017cek, opartych na\u00a0dokumentach pochodz\u0105cych z\u00a0czas\u00f3w, gdy\u00a0zbrodnia si\u0119 wydarzy\u0142a, jest falsyfikacja stwierdze\u0144, hipotez i\u00a0niekiedy ca\u0142ych ksi\u0105\u017cek, niepopartych dowodami. Takich ksi\u0105\u017cek, cz\u0119sto bardzo wp\u0142ywowych jest wiele. Jan Grabowski wspomina np.\u00a0o\u00a0popularnej ksi\u0105\u017cce ameryka\u0144skiego historyka Daniela Jonaha Goldhagena,\u00a0Gorliwi kaci Hitlera.<\/em>\u00a0Zwyczajni Niemcy i\u00a0Holocaust,\u00a0<\/em>kt\u00f3ry\u00a0przypisywa\u0142 eksterminacj\u0119 \u017byd\u00f3w szczeg\u00f3lnemu, eliminacyjnemu charakterowi niemieckiego antysemityzmu. Grabowski stawia Goldhagenowi proste pytania:<\/span><\/p>\n

\n

Czy\u00a0mo\u017cna wobec tego powiedzie\u0107, \u017ce\u00a0mordercy w\u00a0niemieckich mundurach w\u00a0jaki\u015b szczeg\u00f3lny spos\u00f3b r\u00f3\u017cnili si\u0119 od\u00a0morderc\u00f3w w\u00a0mundurach w\u0119gierskich, rumu\u0144skich, s\u0142owackich czy\u00a0chorwackich? A\u00a0czy\u00a0niemieccy policjanci, mordercy \u017byd\u00f3w, czymkolwiek r\u00f3\u017cnili si\u0119 od\u00a0policjant\u00f3w ukrai\u0144skich, litewskich lub \u0142otewskich? Czy\u00a0teoria o\u00a0niemieckim \u201eantysemityzmie eliminuj\u0105cym\u201d mo\u017ce nam wyja\u015bni\u0107, dlaczego tysi\u0105ce Litwin\u00f3w, Ukrai\u0144c\u00f3w czy\u00a0Polak\u00f3w, zwyk\u0142ych ludzi, w\u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 w\u00a0rabowanie i\u00a0mordowanie swoich \u017cydowskich s\u0105siad\u00f3w? (s. 109).<\/p>\n<\/blockquote>\n

Wobec niewygodnego pytania staje r\u00f3wnie\u017c bardzo ceniony w\u00a0Polsce autor ksi\u0105\u017cki\u00a0Czarna ziemia. Holokaust jako ostrze\u017cenie\u00a0<\/em>Timothy Snyder, a\u00a0zw\u0142aszcza jego twierdzenie, \u017ce\u00a0\u201eludno\u015b\u0107 teren\u00f3w wschodnich, w\u00a0latach 1939\u20131941 znajduj\u0105cych si\u0119 pod\u00a0okupacj\u0105 sowieck\u0105, przy\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 do\u00a0procesu eksterminacji o\u00a0wiele bardziej ochoczo ni\u017c ludno\u015b\u0107 polska na\u00a0zachodzie\u201d.<\/span><\/p>\n

Nie\u00a0musz\u0119 dodawa\u0107, \u017ce\u00a0to\u00a0stwierdzenie ameryka\u0144skiego autora bestseler\u00f3w historycznych trafi\u0142o na\u00a0szczeg\u00f3lnie ch\u0119tne ucho w\u00a0Polsce, gdzie jest traktowany z\u00a0wielkim nabo\u017ce\u0144stwem jak \u201emistrz historyk\u00f3w\u201d. Snyder us\u0142yszy kr\u00f3tki komentarz, \u017ce\u00a0\u201eameryka\u0144ski historyk jest w\u00a0b\u0142\u0119dzie\u201d (s. 111). Po\u00a0prostu dokumenty opisuj\u0105cy stan faktyczny przemawiaj\u0105 w\u00a0spos\u00f3b jednoznaczny i\u00a0nie\u00a0pozwalaj\u0105 traktowa\u0107 polskich zbrodniarzy inaczej ni\u017c litewskich czy\u00a0ukrai\u0144skich, a\u00a0nawet niemieckich.<\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie Jan Grabowski nie\u00a0tylko\u00a0przytacza pora\u017caj\u0105ce dokumenty z\u00a0epoki, kre\u015bli kr\u00f3tki zwi\u0119z\u0142e portrety zbrodniarzy, kt\u00f3rymi si\u0119 stawali \u201ezwykli ludzie\u201d. Owszem zrozumienie ich motyw\u00f3w jest jednym z\u00a0najwa\u017cniejszych wyzwa\u0144 poznawczych, przed\u00a0jakimi staje historyk. Stawia\u0142 je ju\u017c jeden z\u00a0najpowa\u017cniejszych badaczy tego problemu Christopher Browning, w\u00a0ksi\u0105\u017cce\u00a0Zwykli ludzie: 101. Policyjny Batalion Rezerwy i\u00a0\u201eostateczne rozwi\u0105zanie\u201d w\u00a0Polsce<\/em>, do\u00a0kt\u00f3rej\u00a0Grabowski zreszt\u0105 nawi\u0105zuje. Pytania Browninga autor\u00a0Na\u00a0posterunku<\/em>\u00a0czyni swoimi: \u201eJednym z\u00a0najtrudniejszych wyzwa\u0144 stoj\u0105cych przed\u00a0historykiem Zag\u0142ady jest pr\u00f3ba opisania mechanizm\u00f3w, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do\u00a0tego, \u017ce\u00a0normalni, dalecy od\u00a0fanatyzmu i\u00a0ideologicznego za\u015blepienia ludzie przeistoczyli si\u0119 w\u00a0zbrodniarzy gotowych wykonywa\u0107 najbardziej nieludzkie polecenia prze\u0142o\u017conych\u201d (s. 107). Nie\u00a0kusi si\u0119 przy tym o\u00a0\u0142atwe odpowiedzi, raczej stawia pytania.<\/span><\/p>\n

Co wi\u0119cej, wskazuje na\u00a0dodatkowe okoliczno\u015bci obci\u0105\u017caj\u0105ce \u201ezwyk\u0142ych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w\u201d nazist\u00f3w z\u00a0okupowanych kraj\u00f3w:<\/span><\/p>\n

\n

Wiadomo, \u017ce\u00a0policjanci, \u017co\u0142nierze i\u00a0cywile wielu r\u00f3\u017cnych narodowo\u015bci w\u0142\u0105czyli si\u0119 w\u00a0niemiecki plan eksterminacji \u017byd\u00f3w bez\u00a0zw\u0142oki, cz\u0119sto z\u00a0entuzjazmem, a\u00a0na\u00a0pewno bez\u00a0wi\u0119kszych opor\u00f3w. Co wi\u0119cej, w\u00a0odr\u00f3\u017cnieniu od\u00a0policjant\u00f3w niemieckich, kt\u00f3rzy\u00a0mordowali nieznanych sobie ludzi daleko od\u00a0domu, policjanci ukrai\u0144scy czy\u00a0polscy mordowali swoich wsp\u00f3\u0142obywateli, s\u0105siad\u00f3w, niejednokrotnie koleg\u00f3w i\u00a0kole\u017canki z\u00a0klasy, z\u00a0podw\u00f3rka, ze\u00a0szko\u0142y (s. 110).<\/p>\n<\/blockquote>\n

To\u00a0nie\u00a0s\u0105 go\u0142os\u0142owne stwierdzenia, potwierdza je obfity materia\u0142 dowodowy.<\/span><\/p>\n

Jan Grabowski jest oszcz\u0119dny w\u00a0komentarzach odautorskich. Pozwala m\u00f3wi\u0107 dokumentom, wspomnieniom, sprawozdaniom. Ksi\u0105\u017cka jest te\u017c wzbogacona licznymi fotografiami omawianych dokument\u00f3w, zdj\u0119ciami niekt\u00f3rych jej bohater\u00f3w. W\u0142a\u015bnie ta oszcz\u0119dno\u015b\u0107 stanowi o\u00a0jej sile. Przywo\u0142uje na\u00a0pami\u0119\u0107 s\u0142ynn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 Victora Klemperera\u00a0LTI<\/em>, w\u00a0kt\u00f3rej\u00a0niemiecki filolog dokumentuje stopniow\u0105 korozj\u0119 j\u0119zyka, jakim pos\u0142ugiwali si\u0119 nazi\u015bci. Podobn\u0105 korozj\u0119, tym razem moraln\u0105, polskiej policji obserwujemy w\u00a0kolejnych rozdzia\u0142ach Na\u00a0posterunku. Co wi\u0119cej, z\u00a0powojennych proces\u00f3w i\u00a0pr\u00f3b rehabilitacji zbrodniczych dzia\u0142a\u0144 wy\u0142ania si\u0119 obraz spo\u0142eczno\u015bci lokalnych, kt\u00f3re niejednokrotnie by\u0142y gotowe \u201ewystawia\u0107 dowody moralno\u015bci i\u00a0patriotycznych postaw\u201d mordercom \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Jedn\u0105 z\u00a0najbole\u015bniejszych strat (je\u015bli w\u00a0og\u00f3le takie stopniowanie ma sens) by\u0142a niew\u0105tpliwie \u015bmier\u0107 kronikarza stosunk\u00f3w polsko-\u017cydowskich Emanuela Ringelbluma, kt\u00f3ry\u00a0zgin\u0105\u0142 wskutek donosu. Do\u00a0tej\u00a0pory nie\u00a0wiedzieli\u015bmy, \u017ce\u00a0\u201eg\u0142\u00f3wna zas\u0142uga\u201d w\u00a0dekonspiracji kryj\u00f3wki, w\u00a0kt\u00f3rej\u00a0si\u0119 ukrywa\u0142 razem z\u00a0grup\u0105 kilkudziesi\u0119ciu innych \u017byd\u00f3w, to\u00a0dzie\u0142o polskiej Policji Kryminalnej \u201eJednak ani \u015bwiadkowie, ani ofiary, ani oficer milicji prowadz\u0105cy po\u00a0wojnie dochodzenie nie\u00a0mieli poj\u0119cia, \u017ce\u00a0wpadka bunkra \u00bbKrysia\u00ab oraz\u00a0\u015bmier\u0107 jego mieszka\u0144c\u00f3w by\u0142y przede wszystkim bezpo\u015brednim wynikiem dzia\u0142a\u0144 Polnische Kriminalpolizei\u201d (s. 320).<\/span><\/p>\n

Warto przy okazji doda\u0107, \u017ce\u00a0bez\u00a0wsp\u00f3\u0142pracy lokalnej policji i\u00a0licznych donosicieli (tak\u00a0by\u0142o r\u00f3wnie\u017c we\u00a0Francji) Niemcy nie\u00a0byliby w\u00a0stanie zidentyfikowa\u0107 zasymilowanych \u017byd\u00f3w ukrywaj\u0105cych si\u0119 po\u00a0aryjskiej stronie. W\u00a0tym procesie \u201ezas\u0142ugi\u201d policji i\u00a0jej wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w s\u0105 wr\u0119cz nie\u00a0do\u00a0przecenienia.<\/span><\/p>\n

W\u0142a\u015bnie dlatego szczeg\u00f3lnie uwa\u017cnej lektury wymaga ostatni rozdzia\u0142 ksi\u0105\u017cki Na\u00a0posterunku po\u015bwi\u0119cony ratowaniu \u017byd\u00f3w. Jak wiadomo, w\u0142a\u015bnie wok\u00f3\u0142 tej\u00a0problematyki naros\u0142o w\u00a0ostatnich latach szczeg\u00f3lnie wiele inicjatyw, sponsorowanych cho\u0107by przez\u00a0Instytut Pami\u0119ci Narodowej, plac\u00f3wki dyplomatyczne na\u00a0ca\u0142ym \u015bwiecie, a\u00a0nawet przez\u00a0redemptoryst\u0119 Tadeusza Rydzyka. Trudno si\u0119 oprze\u0107 wra\u017ceniu, \u017ce\u00a0te rozliczne inicjatywy pojawi\u0142y si\u0119 jako pr\u00f3ba dania odporu niewygodnym opracowaniom historycznym, z\u00a0kt\u00f3rych\u00a0wy\u0142ania si\u0119 polskie spo\u0142ecze\u0144stwo r\u00f3wnie sk\u0142onne do\u00a0postaw bohaterskich, jak i\u00a0do\u00a0zachowa\u0144 nikczemnych.<\/span><\/p>\n

Jak pisze Grabowski: \u201eMit narodowej niewinno\u015bci w\u00a0czasie okupacji cieszy si\u0119 w\u00a0Polsce ogromn\u0105 i\u00a0wci\u0105\u017c rosn\u0105c\u0105 popularno\u015bci\u0105. Jego istotn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 jest przekonanie o\u00a0powszechno\u015bci altruistycznych postaw wobec \u017byd\u00f3w w\u00a0polskim spo\u0142ecze\u0144stwie\u201d. Historyk dodaje: \u201eTo przekonanie jest dowodem pot\u0119gi mitu, kt\u00f3ry\u00a0ma do\u015b\u0107 w\u0105t\u0142e zakorzenienie w\u00a0faktach \u2013 co stara\u0142em si\u0119 wykaza\u0107 na\u00a0stronach tej\u00a0ksi\u0105\u017cki\u201d (s. 352). Ale\u00a0przecie\u017c nie\u00a0chodzi o\u00a0tak\u00a0bardzo pi\u0119tnowan\u0105 przez\u00a0zwolennik\u00f3w polityki historycznej \u201epedagogik\u0119 wstydu\u201d tylko\u00a0o\u00a0poznanie prawdy i\u00a0wyci\u0105gni\u0119cie z\u00a0niej w\u0142a\u015bciwych wniosk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

rekomendowa\u0142: Leon Rozenbaum<\/strong><\/em><\/span>
\n\"\"Dopiero poznana prawda o\u00a0ca\u0142ym spektrum zachowa\u0144 policji granatowej umo\u017cliwia w\u00a0pe\u0142ni docenienie heroicznych postawa nielicznych jej przedstawicieli. W\u0142a\u015bnie taka jest rola tego ostatniego rozdzia\u0142u przypominaj\u0105cego nielicznych sprawiedliwych w\u015br\u00f3d narod\u00f3w \u015bwiata, kt\u00f3rych\u00a0nie\u00a0zabrak\u0142o r\u00f3wnie\u017c w\u00a0\u015brodowisku policji granatowej. Jak pisze Grabowski:<\/span><\/p>\n

\n

To\u00a0oczywi\u015bcie nie\u00a0oznacza, \u017ce\u00a0w\u015br\u00f3d polskich policjant\u00f3w nie\u00a0zdarza\u0142y si\u0119 jednostki wyj\u0105tkowe, kt\u00f3re wiedzione r\u00f3\u017cnymi motywacjami, jednak pomocy \u017bydom udzieli\u0142y. Owszem tacy byli, ale\u00a0by\u0142o to\u00a0w\u0142a\u015bnie jednostki: \u201espo\u015br\u00f3d niespe\u0142na dwudziestu tysi\u0119cy polskich funkcjonariuszy, kt\u00f3rzy\u00a0przewin\u0119li si\u0119 przez\u00a0szeregi policji granatowej i\u00a0kryminalnej w\u00a0czasie wojny, odznaczenia Sprawiedliwych w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata przyznano zaledwie garstce. Dok\u0142adnie rzecz bior\u0105c \u2013 pi\u0119tnastu. (s. 354).<\/p>\n<\/blockquote>\n

Oczywi\u015bcie ten problem nie\u00a0dotyczy tylko\u00a0omawianej w\u00a0ksi\u0105\u017cce grupy policji granatowej i\u00a0kryminalnej, ale\u00a0wszystkich grup spo\u0142ecznych.<\/span><\/p>\n

S\u0142usznie jeste\u015bmy dumni z\u00a0tysi\u0119cy drzewek upami\u0119tniaj\u0105cych heroiczne postawy Polak\u00f3w ratuj\u0105cych \u017byd\u00f3w w\u00a0czasie drugiej wojny \u015bwiatowej. Jednak powinni\u015bmy zachowa\u0107 w\u0142a\u015bciwe proporcje.<\/span><\/p>\n

Nie\u00a0spos\u00f3b nie\u00a0zgodzi\u0107 si\u0119 z\u00a0tak\u0105 oto uwag\u0105: \u201eUpami\u0119tnianie ludzi ratuj\u0105cych \u017byd\u00f3w dokonuje si\u0119 dzi\u015b cz\u0119sto w\u00a0imi\u0119 trywialnie i\u00a0p\u0142ytko poj\u0119tego patriotyzmu lub te\u017c w\u00a0imi\u0119 obrony \u017ale rozumianego \u00bbdobrego imienia narodu\u00ab. Je\u017celi jednak chcemy zrozumie\u0107, dlaczego niesienie pomocy \u017bydom podczas okupacji by\u0142o tak\u00a0bardzo niebezpieczne, to\u00a0nie\u00a0musimy si\u0119ga\u0107 dalej ni\u017c po\u00a0gar\u015b\u0107 przyk\u0142ad\u00f3w z\u00a0\u017cycia granatowych policjant\u00f3w, kt\u00f3rzy\u00a0znajduj\u0105c si\u0119 w\u00a0samym j\u0105drze ciemno\u015bci, zdecydowali si\u0119 nie\u015b\u0107 pomoc gin\u0105cym\u201d (s. 374).<\/span><\/p>\n

Ocena ko\u0144cowa ca\u0142ej formacji policji granatowej musi by\u0107 jednoznacznie negatywna.<\/strong>\u00a0Taka jest po\u00a0prostu nieub\u0142agana wymowa zgromadzonych dowod\u00f3w, kt\u00f3ra\u00a0stanowi\u0105, o\u00a0czym warto pami\u0119ta\u0107, tylko\u00a0niewielk\u0105 ich cz\u0119\u015b\u0107, gdy\u017c\u00a0wi\u0119kszo\u015b\u0107 zosta\u0142a \u015bwiadomie zniszczona. W\u0142a\u015bnie po\u00a0to, by\u00a0nie\u00a0pozostawi\u0107 dowod\u00f3w. Na\u00a0szcz\u0119\u015bcie te okruchy, do\u00a0kt\u00f3rych\u00a0uda\u0142o si\u0119 dotrze\u0107 historykowi, nie\u00a0pozostawiaj\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci: \u201eTe organizacje, utworzone i\u00a0dowodzone przez\u00a0Niemc\u00f3w, lecz\u00a0z\u0142o\u017cone w\u00a0ogromnej wi\u0119kszo\u015bci z\u00a0przedwojennych polskich policjant\u00f3w, przeistoczy\u0142y si\u0119 w\u00a0zbrodnicze formacje, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 jednym z\u00a0wa\u017cniejszych element\u00f3w strategii \u00bbostatecznego rozwi\u0105zania kwestii \u017cydowskiej\u00ab w\u00a0Polsce\u201d (376).<\/span><\/p>\n

Mo\u017ce jeszcze s\u0142owo na\u00a0temat motyw\u00f3w, jakimi si\u0119 kierowali polscy mordercy \u017byd\u00f3w. Jak pami\u0119tamy, we\u00a0wst\u0119pie Jan Grabowski wspomnia\u0142 o\u00a0ich racjonalizacji i\u00a0prze\u015bwiadczeniu, \u017ce\u00a0tak\u00a0naprawd\u0119 s\u0142u\u017cyli polskiej racji stanu. Po\u00a0lekturze ca\u0142o\u015bci otrzymujemy obraz znacznie bardziej zniuansowany:<\/span><\/p>\n

\n

W\u00a0wypadku polskich policjant\u00f3w i\u00a0polskich stra\u017cak\u00f3w (oraz, jak s\u0105dz\u0119, litewskich ochotnik\u00f3w) mordy dokonywane na\u00a0\u017bydach mia\u0142y g\u0142\u0119bsze korzenie. Zab\u00f3jstwa pope\u0142niane cz\u0119sto bez\u00a0emocji, niejako automatycznie by\u0142y mo\u017cliwe dzi\u0119ki g\u0142\u0119bokiej, dobrze zakorzenionej nienawi\u015bci, kt\u00f3ra\u00a0wzrasta\u0142a na\u00a0po\u017cywce antysemityzmu, od\u00a0wiek\u00f3w podsycanego przez\u00a0Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki oraz\u00a0indoktrynacj\u0119 nacjonalistyczn\u0105, przybieraj\u0105c\u0105 na\u00a0sile od\u00a0pocz\u0105tku XX wieku. Chciwo\u015b\u0107 i\u00a0\u017c\u0105dza grabie\u017cy mia\u0142y wi\u0119c\u00a0niew\u0105tpliwy wp\u0142yw na\u00a0kszta\u0142towanie postaw, ale\u00a0w\u00a0wypadku Polak\u00f3w, morderc\u00f3w swoich \u017cydowskich s\u0105siad\u00f3w, nie\u00a0by\u0142y to\u00a0czynniki o\u00a0zasadniczym znaczeniu (s. 377).<\/p>\n<\/blockquote>\n

Komentarz jest tu ca\u0142kowicie zb\u0119dny.<\/span><\/p>\n

I\u00a0jeszcze istotne w\u00a0zako\u0144czeniu uporz\u0105dkowanie terminologiczne. Czy\u00a0w\u00a0naprawd\u0119 mo\u017cna polsk\u0105 policj\u0119 por\u00f3wna\u0107 z\u00a0policj\u0105 \u017cydowsk\u0105, jak to\u00a0si\u0119 zdarza nagminnie zwolennikom polityki historycznej? Ot\u00f3\u017c nie\u00a0mo\u017cna, a\u00a0pow\u00f3d jest prosty:<\/span><\/p>\n

\n

Czy\u017c mo\u017cna por\u00f3wnywa\u0107 ofiary z\u00a0katami? Koniec ko\u0144c\u00f3w prawie wszyscy \u017cydowscy policjanci podzielili los \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rych\u00a0najpierw musieli nadzorowa\u0107. Niekt\u00f3rzy prze\u017cyli ich o\u00a0dzie\u0144, inni o\u00a0kilka tygodni (a\u017c do\u00a0uprz\u0105tni\u0119cia zlikwidowanych gett), a\u00a0potem r\u00f3wnie\u017c poszli na\u00a0\u015bmier\u0107. Ich wybor\u00f3w w\u00a0\u017caden spos\u00f3b nie\u00a0mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 z\u00a0wyborami polskich funkcjonariuszy. (s. 386).<\/p>\n<\/blockquote>\n

Pozostaje mi \u017cyczy\u0107 nie\u00a0tyle mi\u0142ej lektury, ile raczej wzi\u0119cia sobie do\u00a0serca tej\u00a0prawdy o\u00a0nas samych, jaka si\u0119 z\u00a0ksi\u0105\u017cki\u00a0Na\u00a0posterunku<\/em>\u00a0wy\u0142ania. To\u00a0najlepszy \u015brodek na\u00a0uleczenie megalomanii narodowej.<\/span><\/p>\n

\n

Stanis\u0142aw Obirek<\/strong> – Profesor Teolog, historyk, antropolog kultury, profesor nauk humanistycznych, profesor zwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego, by\u0142y jezuita. Ur. 1956<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Policja mundurowa odegra\u0142a smutn\u0105 rol\u0119 Stanis\u0142aw Obirek Pami\u0119tam, \u017ce\u00a0przed\u00a0kilku laty prof.\u00a0Antony Polonsky, g\u0142\u00f3wny historyk Muzeum POLIN, na\u00a0pytanie o\u00a0wk\u0142ad polskiej historiografii do\u00a0\u015bwiatowych bada\u0144 nad\u00a0histori\u0105 \u017byd\u00f3w bez\u00a0wahania wskaza\u0142 na\u00a0publikacje\u00a0Centrum Bada\u0144 nad\u00a0Zag\u0142ad\u0105 \u017byd\u00f3w.\u00a0Doda\u0142 przy tym, \u017ce\u00a0historykom, kt\u00f3rzy\u00a0chc\u0105 si\u0119 zajmowa\u0107 problemami Holocaustu, zaleca nauk\u0119 j\u0119zyka polskiego. Bez\u00a0znajomo\u015bci prac polskich historyk\u00f3w i\u00a0polskich \u017ar\u00f3de\u0142 nie\u00a0spos\u00f3b w\u00a0pe\u0142ni zrozumie\u0107, czym by\u0142o to\u00a0wydarzenie. To\u00a0nie\u00a0jest […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77172"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=77172"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77172\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":77181,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77172\/revisions\/77181"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=77172"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=77172"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=77172"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}