{"id":77418,"date":"2020-05-11T17:09:28","date_gmt":"2020-05-11T15:09:28","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=77418"},"modified":"2020-05-01T11:00:49","modified_gmt":"2020-05-01T09:00:49","slug":"22-09-45","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=77418","title":{"rendered":"Gdzie s\u0105 groby 3870 Polak\u00f3w? “Lista bia\u0142oruska” to jedna z nieodkrytych tajemnic zbrodni katy\u0144skiej"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Gdzie s\u0105 groby 3870 Polak\u00f3w? “Lista bia\u0142oruska” to jedna z nieodkrytych tajemnic zbrodni katy\u0144skiej<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Miros\u0142aw Maciorowski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

[webmaster:<\/em><\/strong> –    Wirtualny Sztetl<\/a> <\/strong><\/span> – Nieznana jest dok\u0142adna liczba polskich \u017byd\u00f3w uczestnicz\u0105cych w kampanii wrze\u015bniowej w 1939 r. Szacuje si\u0119, \u017ce w szeregach Wojska Polskiego kraju broni\u0142o oko\u0142o 100 tys. \u017byd\u00f3w, a ich udzia\u0142 w kadrze oficerskiej wynosi\u0142 6-7%.<\/span>
\nNa Polskich Cmentarzach Wojennych w Katyniu i Charkowie umieszczono tysi\u0105ce tabliczek z nazwiskami ofiar. Id\u0105c wyznaczonymi przez nie d\u0142ugimi alejkami, co kilka krok\u00f3w<\/em> mo\u017cna odczyta\u0107 nazwiska polskich \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Autor: Krzysztof Bielawski<\/span>
\nWsp\u00f3\u0142praca: Joanna Kr\u00f3l  ]<\/span><\/p>\n

\u017bo\u0142nierze, policjanci i urz\u0119dnicy zamordowani w 1940 r. przez NKWD z rekonstruowanej tzw. listy bia\u0142oruskiej (Fot. Zbiory O\u015brodka Karta, Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia)<\/em><\/span><\/p>\n

W 1992 r., po przekazaniu Polsce przez Rosj\u0119 kopii dokument\u00f3w dotycz\u0105cych zbrodni katy\u0144skiej, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ofiar by\u0142o wi\u0119cej, ni\u017c dot\u0105d s\u0105dzili\u015bmy. Dzi\u015b znamy wi\u0119kszo\u015b\u0107 nazwisk zamordowanych i miejsc ich poch\u00f3wku. Nadal jednak nie wiemy, kim by\u0142y i gdzie zosta\u0142y pogrzebane ofiary z tzw. listy bia\u0142oruskiej.<\/strong><\/h4>\n

*<\/strong><\/h4>\n

Dr Maciej Wyrwa<\/b> \u2013 historyk, bada represje sowieckie wobec Polak\u00f3w, dzieje Polak\u00f3w w Rosji i pa\u0144stwach b. ZSRS. Pracowa\u0142 m.in. w Urz\u0119dzie ds. Kombatant\u00f3w i Os\u00f3b Represjonowanych, Fundacji O\u015brodka Karta, obecnie w Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia<\/i><\/p>\n

Miros\u0142aw Maciorowski: Od kilku lat pr\u00f3buje pan odtworzy\u0107 tzw. list\u0119 bia\u0142orusk\u0105, czyli brakuj\u0105cy wykaz nazwisk ofiar zbrodni katy\u0144skiej. Zanim zapytam, jak wygl\u0105daj\u0105 te prace, wyt\u0142umaczmy, co w og\u00f3le kryje si\u0119 pod nazw\u0105 \u201elista bia\u0142oruska\u201d.<\/strong><\/p>\n

Dr Maciej Wyrwa:<\/b> To nie jest, jak mo\u017cna by s\u0105dzi\u0107, jaka\u015b jedna lista, jeden dokument, lecz co najmniej kilka. Chodzi o listy dyspozycyjne NKWD, kt\u00f3re potocznie s\u0105 nazywane listami \u015bmierci, poniewa\u017c znalaz\u0142y si\u0119 na nich nazwiska os\u00f3b przeznaczonych przez w\u0142adze sowieckie do rozstrzelania. W tym przypadku chodzi o Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy po 17 wrze\u015bnia 1939 r. zostali uwi\u0119zieni na terenie tzw. zachodniej Bia\u0142orusi, czyli cz\u0119\u015bci dawnych polskich ziem wschodnich zaj\u0119tych przez Armi\u0119 Czerwon\u0105 i w\u0142\u0105czonych do Bia\u0142oruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Wiadomo, \u017ce zostali zamordowani, a cia\u0142a gdzie\u015b ukryte, ale do dzi\u015b nie wiemy gdzie.<\/span><\/p>\n

A sk\u0105d w og\u00f3le wiemy o tych ludziach?<\/strong><\/p>\n

\u2013 <\/b>14 pa\u017adziernika 1992 r. specjalny wys\u0142annik prezydenta Rosji Borysa Jelcyna, szef rosyjskiej s\u0142u\u017cby archiwalnej prof. Rudolf Pichoja, przywi\u00f3z\u0142 do Warszawy tzw. zamkni\u0119ty pakiet nr 1, czyli dokumentacj\u0119 dotycz\u0105c\u0105 zbrodni katy\u0144skiej. Dowiedzieli\u015bmy si\u0119 wtedy, \u017ce ofiar\u0105 NKWD pad\u0142a znacznie wi\u0119ksza grupa Polak\u00f3w, ni\u017c dot\u0105d s\u0105dzili\u015bmy. W przekazanych dokumentach znalaz\u0142a si\u0119 notatka z 3 marca 1959 r., w kt\u00f3rej \u00f3wczesny szef KGB Aleksandr Szelepin zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do przyw\u00f3dcy ZSRS Nikity Chruszczowa z pro\u015bb\u0105 o pozwolenie na zniszczenie akt zamordowanych Polak\u00f3w. Wynika z niej, \u017ce w 1940 r. rozstrzelano 14 552 polskich je\u0144c\u00f3w wojennych oraz 7305 wi\u0119\u017ani\u00f3w przetrzymywanych na zachodniej Bia\u0142orusi i zachodniej Ukrainie.<\/span><\/p>\n

Dot\u0105d uwa\u017cali\u015bmy, \u017ce zbrodnia katy\u0144ska dotyczy jedynie je\u0144c\u00f3w, czyli Polak\u00f3w osadzonych w trzech obozach \u2013 Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie. Z tej notatki dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce chodzi te\u017c o ponad 7 tys. wi\u0119\u017ani\u00f3w. W sumie NKWD zamordowa\u0142o wi\u0119c nie ponad 14,5 tys., ale prawie 22 tys. Polak\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Zbrodnia katy\u0144ska to zatem wiele miejsc ka\u017ani i poch\u00f3wku. Uporz\u0105dkujmy: kto gdzie zosta\u0142 zamordowany?<\/strong><\/p>\n

\u2013 <\/b>Co najmniej 4415 je\u0144c\u00f3w (g\u0142\u00f3wnie oficer\u00f3w) z obozu w Kozielsku zosta\u0142o przewiezionych do Smole\u0144ska. Prawdopodobnie cz\u0119\u015b\u0107 tam zamordowano, a cz\u0119\u015b\u0107 na miejscu ukrycia cia\u0142 w lesie w Katyniu. 3820 je\u0144c\u00f3w ze Starobielska (r\u00f3wnie\u017c w wi\u0119kszo\u015bci oficer\u00f3w) rozstrzelano w Charkowie i zakopano na skraju miasta, 1,5 km od wsi Piatichatki.<\/span><\/p>\n

Natomiast 6295 \u2013 jak ustalili badacze moskiewskiego Memoria\u0142u \u2013 osadzonych w obozie w Ostaszkowie (w du\u017cej cz\u0119\u015bci funkcjonariuszy policji, stra\u017cy granicznej i wi\u0119ziennej, KOP i urz\u0119dnik\u00f3w) zamordowano w Kalininie (dzi\u015b Twer) i pogrzebano w Miednoje. Z tych trzech oboz\u00f3w zgin\u0119\u0142o zatem co najmniej 14,5 tys. je\u0144c\u00f3w. Natomiast gdy tylko polska strona dowiedzia\u0142a si\u0119 o zamordowanych wi\u0119\u017aniach, zacz\u0119\u0142a poszukiwania. Podj\u0119li je Stefan \u015anie\u017cko, \u00f3wczesny zast\u0119pca prokuratora generalnego, i prokurator Aleksander Herzog. Pom\u00f3g\u0142 przypadek, \u00f3wczesny minister spraw wewn\u0119trznych Andrzej Milczanowski poszukiwa\u0142 informacji o swoim ojcu, pozyska\u0142 dokument, kt\u00f3ry okaza\u0142 si\u0119 fragmentem listy dyspozycyjnej. Nast\u0119pnie w 1995 r. zast\u0119pca szefa S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa Ukrainy Andriej Chomicz przekaza\u0142 listy, na podstawie kt\u00f3rych rozstrzelano Polak\u00f3w na zachodniej Ukrainie. Wynika z nich, \u017ce zg\u0142adzono tam 3435 os\u00f3b, kt\u00f3re zosta\u0142y pogrzebane m.in. w Bykowni. Umownie nazywamy te spisy ukrai\u0144sk\u0105 list\u0105 katy\u0144sk\u0105. Z prostego rachunku wynika, \u017ce je\u015bli w sumie by\u0142o 7305 wi\u0119\u017ani\u00f3w (tak w notatce pisa\u0142 Szelepin), a tam zamordowano 3435, to 3870 musia\u0142o zgin\u0105\u0107 na zachodniej Bia\u0142orusi. To jest w\u0142a\u015bnie tzw. bia\u0142oruska lista katy\u0144ska. Nie znamy ich nazwisk, nie wiemy, gdzie zosta\u0142y ukryte zw\u0142oki.<\/span><\/p>\n

A nazwiska ofiar z oboz\u00f3w w Ostaszkowie, Starobielsku i Kozielsku znamy?<\/strong><\/p>\n

\u2013 <\/b>Tak, prawie wszystkie. Zawdzi\u0119czamy to przede wszystkim rosyjskiemu stowarzyszeniu Memoria\u0142 i w szczeg\u00f3lno\u015bci pracuj\u0105cemu w nim Aleksandrowi Gurjanowowi. Dane wci\u0105\u017c s\u0105 uszczeg\u00f3\u0142awiane. Niedawno ukaza\u0142a si\u0119 praca po\u015bwi\u0119cona pochowanym w Miednoje, w kt\u00f3rej Gurjanow uaktualni\u0142 liczby. S\u0105 to jednak zmiany jednostkowe. W przypadku oboz\u00f3w mo\u017cemy pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 ju\u017c liczbami z dok\u0142adno\u015bci\u0105 do dziesi\u0119ciu os\u00f3b.<\/span><\/p>\n

A co w przypadku Ukrainy? Chyba wsp\u00f3\u0142praca uk\u0142ada si\u0119 dobrze?<\/strong><\/p>\n

\u2013 <\/b>Tak mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107. Ale czy s\u0142ysza\u0142 pan, \u017ceby kto\u015b tam poszukiwa\u0142 ofiar zbrodni katy\u0144skiej?<\/span><\/p>\n

Nie, ale specjalnie tego nie \u015bledz\u0119.<\/strong><\/p>\n

\u2013 <\/b>Ja \u015bledz\u0119, ale te\u017c nie s\u0142ysza\u0142em. Polski IPN prowadzi poszukiwania, ale dla jego ukrai\u0144skiego odpowiednika to raczej nie jest priorytetem.<\/span><\/p>\n

W ilu miejscach wi\u0119\u017aniowie mogli by\u0107 tam pochowani?<\/strong><\/p>\n

\u2013 <\/b>Wiemy o Bykowni, ale historycy wymieniaj\u0105 co najmniej dwie inne lokalizacje zwi\u0105zane z wi\u0119zieniami w Charkowie i Chersoniu.<\/span><\/p>\n

Wi\u0119\u017aniowie z zachodniej Ukrainy i Bia\u0142orusi zostali zamordowani na podstawie tego samego rozkazu co je\u0144cy z trzech oboz\u00f3w?<\/strong><\/p>\n

\u2013 <\/b>Tak, o ich losie Biuro Polityczne KC WKP(b) zdecydowa\u0142o oficjalnie 5 marca 1940 r. \u2013 wiemy jednak, \u017ce Stalin podj\u0105\u0142 t\u0119 decyzj\u0119 kilka dni wcze\u015bniej. Rozkaz opr\u00f3cz Stalina podpisali: ludowy komisarz obrony Kliment Woroszy\u0142ow, komisarz spraw zagranicznych Wiaczes\u0142aw Mo\u0142otow i komisarz handlu zagranicznego Anastas Mikojan, a p\u00f3\u017aniej dopisano te\u017c nazwiska komisarza transportu \u0141azara Kaganowicza i przewodnicz\u0105cego Rady Najwy\u017cszej Michai\u0142a Kalinina z adnotacj\u0105 o g\u0142osowaniu \u201eza\u201d.<\/span><\/p>\n

Kilkana\u015bcie dni p\u00f3\u017aniej, 22 marca 1940 r., komisarz ludowy spraw wewn\u0119trznych \u0141awrientij Beria wyda\u0142 rozkaz nr 00350 \u201eO roz\u0142adowaniu wi\u0119zie\u0144 zachodniej Ukrainy i zachodniej Bia\u0142orusi\u201d, w kt\u00f3rym pod s\u0142owem \u201eroz\u0142adowanie\u201d kry\u0142o si\u0119 oczywi\u015bcie mordowanie.<\/span><\/p>\n

Sprawa je\u0144c\u00f3w i wi\u0119\u017ani\u00f3w mia\u0142a by\u0107 rozpatrzona w trybie specjalnym \u201ebez wzywania aresztowanych, bez przedstawienia zarzut\u00f3w, decyzji o zako\u0144czeniu \u015bledztwa i aktu oskar\u017cenia\u201d. Mieli zosta\u0107 rozstrzelani, poniewa\u017c byli \u201ezatwardzia\u0142ymi i nierokuj\u0105cymi poprawy wrogami w\u0142adzy sowieckiej\u201d.<\/span><\/p>\n

Przy czym w tym rozkazie jest mowa o 14,7 tys. je\u0144c\u00f3w z oboz\u00f3w i a\u017c o 11 tys. wi\u0119\u017ani\u00f3w. Nie wiemy, dlaczego ta liczba ostatecznie by\u0142a mniejsza.<\/span><\/p>\n

Jak wygl\u0105da\u0142o to rozpatrywanie sprawy \u201ebez wzywania aresztowanych i bez przedstawienia zarzut\u00f3w\u201d?<\/strong><\/p>\n

\u2013 <\/b>Ten pseudoproces nie mia\u0142 nic wsp\u00f3lnego z praworz\u0105dno\u015bci\u0105. Ca\u0142a procedura wymaga\u0142a wy\u0142\u0105cznie wysi\u0142ku mi\u0119\u015bni d\u0142oni przy podpisywaniu list \u015bmierci. Robi\u0142o to Kolegium Specjalne, tzw. centralna tr\u00f3jka: Wsiewo\u0142od Mierku\u0142ow i Bachczo Kobu\u0142ow, czyli dwaj zast\u0119pcy Berii, oraz naczelnik 1. Wydzia\u0142u Specjalnego NKWD Leonid Basztakow \u2013 zawodowi mordercy zza biurka, kt\u00f3rzy od czas\u00f3w Wielkiego Terroru w latach 30. decydowali o \u017cyciu i \u015bmierci tysi\u0119cy ludzi.<\/span><\/p>\n

Polak\u00f3w skazali na \u015bmier\u0107 hurtem jedynie na podstawie kr\u00f3tkich notatek, tzw. sprawek, sporz\u0105dzanych w obozach i wi\u0119zieniach. Na ich podstawie spisywano listy, kt\u00f3re po podpisaniu przez \u201ecentraln\u0105 tr\u00f3jk\u0119\u201d stanowi\u0142y podstaw\u0119 do wykonywania egzekucji.<\/span><\/p>\n

Wcze\u015bniej zadbano o logistyk\u0119 \u2013 21 marca Beria zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do ludowego komisarza transportu Kaganowicza o przygotowanie stosownej liczby wagon\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Mordercy zza biurka, czyli tzw. centralna tr\u00f3jka NKWD: Wsiewo\u0142od Mierku\u0142ow, Bachczo Kobu\u0142ow i Leonid Basztakow Fot. domena publiczna<\/em><\/span><\/p>\n

Z dokument\u00f3w wynika, \u017ce w przypadku zachodniej Bia\u0142orusi by\u0142o ich ponad 150.<\/strong><\/p>\n

\u2013 <\/b>Tak. Zapad\u0142a decyzja, \u017ce wszystkich wi\u0119\u017ani\u00f3w z tego terenu, przetrzymywanych w r\u00f3\u017cnych miejscach, nale\u017cy przywie\u017a\u0107 do wi\u0119zienia w Mi\u0144sku. Przetransportowano tam wi\u0119c 1500 os\u00f3b z Brze\u015bcia, 550 z Wilna, 500 z Pi\u0144ska i 450 z Baranowicz. To daje 3 tys. os\u00f3b, a wiemy, \u017ce by\u0142o 3870. Domy\u015blamy si\u0119, \u017ce pozostali musieli ju\u017c by\u0107 na miejscu.<\/span><\/p>\n

W Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie Sowieci przetrzymywali oficer\u00f3w, policjant\u00f3w i urz\u0119dnik\u00f3w, a kogo w wi\u0119zieniach?<\/strong><\/p>\n

\u2013 <\/b>Beria okre\u015bli\u0142 to w rozkazie: chodzi\u0142o o \u201ecz\u0142onk\u00f3w kontrrewolucyjnych organizacji\u201d, czyli konspiracji, kt\u00f3ra szybko pojawi\u0142a si\u0119 po 17 wrze\u015bnia. Dalej: fabrykant\u00f3w i \u201eobszarnik\u00f3w\u201d, jak sowiecka propaganda nazywa\u0142a w\u0142a\u015bcicieli ziemskich i bogatszych rolnik\u00f3w. Ale oczywi\u015bcie r\u00f3wnie\u017c oficer\u00f3w, policjant\u00f3w i urz\u0119dnik\u00f3w, kt\u00f3rzy w czasie dzia\u0142a\u0144 wojennych unikn\u0119li niewoli i nie znale\u017ali si\u0119 w kt\u00f3rym\u015b z trzech oboz\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Wiadomo, gdzie mordowano wi\u0119\u017ani\u00f3w z \u201elisty bia\u0142oruskiej\u201d?<\/strong><\/p>\n

\u2013 <\/b>Prawdopodobnie w wi\u0119zieniu wewn\u0119trznym NKWD przy ul. Zachariewskiej 15, zwanym potocznie \u201eamerykank\u0105\u201d, oraz w wi\u0119zieniu przy ul. Wo\u0142odarskiego, gdzie do dzi\u015b mie\u015bci si\u0119 zak\u0142ad karny. Ale oczywi\u015bcie tego do ko\u0144ca nie wiemy. W przypadku \u201elisty bia\u0142oruskiej\u201d skazani jeste\u015bmy wy\u0142\u0105cznie na domniemania.<\/span><\/p>\n

W Mi\u0144sku enkawudzi\u015bci zabijali w taki sam spos\u00f3b jak w obozach \u2013 strza\u0142em w ty\u0142 g\u0142owy?<\/strong><\/p>\n

\u2013 <\/b>Nie s\u0105dz\u0119, by stosowano inn\u0105 technologi\u0119, bo ta by\u0142a sprawdzona i dopracowana od czasu Wielkiego Terroru. Pomieszczenie, w kt\u00f3rym wykonywano egzekucje, mia\u0142o zwykle dwoje drzwi i obite by\u0142o jakim\u015b woj\u0142okiem, \u017ceby wyt\u0142umi\u0107 ha\u0142as. Na pod\u0142odze le\u017ca\u0142y trociny u\u0142atwiaj\u0105ce sprz\u0105tanie. Oprawcy wprowadzali cz\u0142owieka jednym wej\u015bciem i po postrzale prawdopodobnie zawijali czym\u015b jego krwawi\u0105c\u0105 g\u0142ow\u0119. Nast\u0119pnie cia\u0142o wynosili drugimi drzwiami, a pierwszymi wprowadzali nast\u0119pn\u0105 ofiar\u0119.<\/span><\/p>\n

M\u00f3wi\u0142 pan, \u017ce skazani jeste\u015bmy na domniemania, ale wiele wskazuje na to, i\u017c Polacy z \u201elisty bia\u0142oruskiej\u201d mog\u0105 le\u017ce\u0107 w uroczysku Kuropaty na obrze\u017cach Mi\u0144ska.<\/strong><\/p>\n

\u2013 <\/b>Tak przypuszczamy. Podstaw\u0105 s\u0105 ekshumacje, kt\u00f3re wykonano tam w ramach bia\u0142oruskiego \u015bledztwa jeszcze na prze\u0142omie lat 80. i 90. Wtedy na fali pierestrojki i g\u0142asnosti Michai\u0142a Gorbaczowa zacz\u0119to w Zwi\u0105zku Radzieckim otwarcie m\u00f3wi\u0107 o zbrodniach stalinizmu. W 1988 r. ukaza\u0142 si\u0119 artyku\u0142 bia\u0142oruskich historyk\u00f3w Zianona Pazniaka i Jauhiena Szmyhaloua zatytu\u0142owany \u201eKuropaty \u2013 droga \u015bmierci\u201d. Ustalili, \u017ce w latach 1937-41 w Kuropatach pogrzebano tysi\u0105ce ofiar terroru. Tekst przedrukowa\u0142y gazety og\u00f3lnokrajowe, o sprawie zrobi\u0142o si\u0119 g\u0142o\u015bno. Na wniosek prokuratury odkopano osiem miejsc ukrycia cia\u0142 spo\u015br\u00f3d zidentyfikowanych 510. W czterech znaleziono przedmioty nale\u017c\u0105ce prawdopodobnie do polskich obywateli. \u015awiadczy\u0142y o tym marki firm, kt\u00f3re je wyprodukowa\u0142y. By\u0142 te\u017c grzebie\u0144 ze wzruszaj\u0105cym napisem: Ci\u0119\u017ckie chwile wi\u0119\u017ania. Mi\u0144sk 25 04.1940. My\u015bl o was doprowadza mnie do szale\u0144stwa. 26 IV Rozp\u0142aka\u0142em si\u0119 \u2013 ci\u0119\u017cki dzie\u0144.<\/i><\/span><\/p>\n

To potwierdza, \u017ce w Kuropatach grzebano Polak\u00f3w nie tylko mordowanych przed wojn\u0105, w latach 1937-38 w czasie tzw. operacji polskiej, ale tak\u017ce p\u00f3\u017aniej, ju\u017c po sowieckim ataku na Polsk\u0119. Polak, kt\u00f3ry wygrawerowa\u0142 ten napis, \u017cy\u0142 jeszcze 25 kwietnia 1940 r., a w kwietniu trwa\u0142y egzekucje katy\u0144skie.<\/span><\/p>\n

Bia\u0142oruscy historycy s\u0105dz\u0105, \u017ce miejsc poch\u00f3wku jest wi\u0119cej, prof. Igor Kuzniecow wskazuje kilkana\u015bcie lokalizacji w samym tylko Mi\u0144sku. Tam te\u017c mog\u0105 by\u0107 pogrzebani Polacy.<\/span><\/p>\n

Mimo polskich stara\u0144 ani z Bia\u0142orusi, ani z Rosji nie uda\u0142o si\u0119 uzyska\u0107 list rozstrzelanych w Mi\u0144sku. Polscy historycy s\u0105 zdania, \u017ce one wcale nie zagin\u0119\u0142y, \u017ce na pewno przetrwa\u0142y do naszych czas\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

\u2013 <\/b>Te\u017c tak uwa\u017cam. Procedura zastosowana w Mi\u0144sku musia\u0142a by\u0107 analogiczna do tej, jak\u0105 pos\u0142u\u017cono si\u0119 na zachodniej Ukrainie. A na listach przekazanych nam przez stron\u0119 ukrai\u0144sk\u0105 widnieje adnotacja, \u017ce jedna kopia przechowywana b\u0119dzie w archiwum republiki w Kijowie, a druga zostanie wys\u0142ana do Moskwy. Jeste\u015bmy pewni, \u017ce wed\u0142ug tego schematu post\u0119powa\u0142o te\u017c NKWD na zachodniej Bia\u0142orusi. Je\u015bli nawet listy, kt\u00f3re zosta\u0142y w archiwum w Mi\u0144sku, sp\u0142on\u0119\u0142y w budynku NKWD po zaj\u0119ciu miasta przez Niemc\u00f3w w 1941 r., to drugie musz\u0105 by\u0107 w Moskwie.<\/span><\/p>\n

Je\u015bli tam s\u0105, to gdzie?<\/strong><\/p>\n

\u2013 <\/b>W archiwum Federalnej S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa (FSB), ale by\u0107 mo\u017ce te\u017c w archiwum prezydenckim, czyli \u201eza siedmioma piecz\u0119ciami\u201d. Nie wiadomo te\u017c, czy np. nie zrobiono odpis\u00f3w tych list.<\/span><\/p>\n

We wspomnianej notatce z 1959 r. Szelepin zwraca si\u0119 do Chruszczowa, by zniszczy\u0107 dokumentacj\u0119 \u2013 ale nie istnieje dokument, kt\u00f3ry potwierdza\u0142by, \u017ce zosta\u0142a zniszczona. I to jest zdumiewaj\u0105ce, bo je\u015bli kto\u015b pracowa\u0142 w posowieckich archiwach, a ja pracowa\u0142em, to wie, \u017ce s\u0105 w nich nawet stare protoko\u0142y zniszczenia rachunk\u00f3w za \u015brodki czysto\u015bci. Trudno uwierzy\u0107, \u017ce nie zachowa\u0142y si\u0119 protoko\u0142y unicestwienia akt 22 tys. wymordowanych ludzi. Na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 \u017caden pracownik KGB nie \u015bmia\u0142by ich zniszczy\u0107. Dodatkowo w swojej notatce Szelepin zaleca\u0142 zachowanie protoko\u0142\u00f3w \u201etr\u00f3jki NKWD\u201d \u2013 a w nich by\u0142y nazwiska, imiona, numery spraw wszystkich rozstrzelanych. Je\u017celi by\u015bmy je otrzymali, to poznaliby\u015bmy wszystkie ofiary zbrodni katy\u0144skiej, w tym tych z wi\u0119zie\u0144 bia\u0142oruskiej SRR.<\/span><\/p>\n

Dlaczego nie chc\u0105 przekaza\u0107 nam tych dokument\u00f3w?<\/strong><\/p>\n

\u2013 <\/b>Brakuje woli politycznej.<\/span><\/p>\n

Ale przecie\u017c na pocz\u0105tku lat 90. by\u0142a?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Rzeczywi\u015bcie, a przynajmniej by\u0142a deklarowana. Ale nic z tego nie wynik\u0142o. Klimat szybko si\u0119 zmieni\u0142. Bia\u0142oruska prokuratura umorzy\u0142a prowadzon\u0105 spraw\u0119 karn\u0105 ju\u017c w 1995 r., a rosyjska Naczelna Prokuratura Wojskowa umorzy\u0142a \u015bledztwo w sprawie zbrodni katy\u0144skiej w 2004 r.<\/span><\/p>\n

Trudno racjonalnie odpowiedzie\u0107 na pytanie, dlaczego podj\u0119to tak\u0105 decyzj\u0119. Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce sprawa jest oczywista, od tej zbrodni mija w\u0142a\u015bnie 80 lat i je\u015bli istniej\u0105 dokumenty, kt\u00f3re mog\u0142yby pom\u00f3c w wyja\u015bnieniu losu ofiar, nale\u017ca\u0142oby je przekaza\u0107. Ale tak si\u0119 nie dzieje.<\/span><\/p>\n

Po ostatnich wypowiedziach prezydenta W\u0142adimira Putina dotycz\u0105cych historii na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Rosj\u0105 nie ma co liczy\u0107. A jak do tej sprawy podchodzi dzi\u015b Bia\u0142oru\u015b?<\/strong><\/p>\n

\u2013 <\/b>Prezydent Aleksander \u0141ukaszenka w 2010 r. zapowiedzia\u0142, \u017ce zaleci szukanie w bia\u0142oruskich archiwach KGB dokument\u00f3w zamordowanych Polak\u00f3w. Ale ju\u017c rok p\u00f3\u017aniej oficjalnie zaprzeczy\u0142, by na terytorium Bia\u0142orusi dokonywano egzekucji Polak\u00f3w. Natomiast w maju 2012 r. bia\u0142oruskie ministerstwo sprawiedliwo\u015bci og\u0142osi\u0142o, \u017ce nie ma czego\u015b takiego jak \u201ebia\u0142oruska lista katy\u0144ska\u201d.<\/span><\/p>\n

I ta wersja obowi\u0105zuje do dzi\u015b na ka\u017cdym szczeblu administracji. Spotyka\u0142em si\u0119 z r\u00f3\u017cnymi urz\u0119dnikami, kt\u00f3rzy mogliby pom\u00f3c w poszukiwaniach, ale rozmowa z nimi na ten temat nie ma sensu. Skoro prezydent powiedzia\u0142 \u201enie\u201d, to znaczy \u201enie\u201d.<\/span><\/p>\n

Krzy\u017ce na zbiorowych mogi\u0142ach w uroczysku Kuropaty, gdzie mog\u0105 by\u0107 pogrzebane ofiary NKWD z tzw. listy bia\u0142oruskiej Fot. zbiory Macieja Wyrwy<\/em><\/span><\/p>\n

Mimo \u017ce wiadomo, \u017ce w Kuropatach wykopano polskie przedmioty, w tym grzebie\u0144 z polskim napisem?<\/strong><\/p>\n

\u2013 <\/b>Tak. Ma\u0142o tego, pr\u00f3bowa\u0142em kiedy\u015b dowiedzie\u0107 si\u0119, gdzie te rzeczy s\u0105 przechowywane. Bo my wiemy o nich tylko dlatego, \u017ce na prze\u0142omie lat 80. i 90., gdy jeszcze klimat by\u0142 dobry, bia\u0142oruska prokuratura dopu\u015bci\u0142a prokuratora \u015anie\u017ck\u0119 do dokumentacji prac ekshumacyjnych w Kuropatach. I on si\u0119 wtedy dowiedzia\u0142 o wykopaniu tych przedmiot\u00f3w. Ale nie mamy zielonego poj\u0119cia, co si\u0119 z nimi sta\u0142o. Czy zalegaj\u0105 gdzie\u015b w magazynie, czy zosta\u0142y zniszczone? Polsce na pewno nie zosta\u0142y przekazane.<\/span><\/p>\n

Czy post\u0119powanie \u0141ukaszenki mo\u017ce by\u0107 spowodowane l\u0119kiem przed reakcj\u0105 Rosji? A mo\u017ce uzna\u0142, \u017ce na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 ta sprawa mo\u017ce by\u0107 wykorzystana w relacjach z Polsk\u0105?<\/strong><\/p>\n

\u2013 <\/b>Problem mo\u017ce by\u0107 g\u0142\u0119bszy. Wydaje mi si\u0119, \u017ce Bia\u0142orusini maj\u0105 k\u0142opot z przyznaniem si\u0119 do udzia\u0142u w Wielkim Terrorze i innych zbrodniach stalinowskich. Mog\u0105 my\u015ble\u0107 tak: je\u015bli przyznamy, \u017ce na naszym terenie byli rozstrzeliwani obywatele polscy, to natychmiast odezw\u0105 si\u0119 rodziny zamordowanych Bia\u0142orusin\u00f3w. Mog\u0105 te\u017c si\u0119 ba\u0107 ewentualnych roszcze\u0144, z kt\u00f3rymi mogliby wyst\u0105pi\u0107 do w\u0142adz Bia\u0142orusi zar\u00f3wno krewni ofiar, jak i pa\u0144stwo polskie.<\/span><\/p>\n

A kwestia relacji z Rosj\u0105 te\u017c zapewne odgrywa wa\u017cn\u0105 rol\u0119. My\u015bl\u0119, \u017ce co jaki\u015b czas w przem\u00f3wieniach \u0141ukaszenki b\u0119dzie si\u0119 pojawia\u0107 kwestia \u201elisty bia\u0142oruskiej\u201d na zasadzie szachowania Rosjan.<\/span><\/p>\n

Polscy historycy, prawnicy i potomkowie ofiar od lat usi\u0142uj\u0105 na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 odtworzy\u0107 \u201elist\u0119 bia\u0142orusk\u0105\u201d. Pan te\u017c pracuje nad tym od dawna. Co uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107?<\/strong><\/p>\n

\u2013 <\/b>T\u0119 prac\u0119 we wczesnych latach 90. rozpocz\u0119li prokuratorzy, wspomniany Stefan \u015anie\u017cko oraz Aleksander Herzog. Pisali do wszystkich mo\u017cliwych instytucji bia\u0142oruskich i rosyjskich z pro\u015bb\u0105 o pomoc. W ustalaniu nazwisk pomagali te\u017c ludzie z sekcji poszukiwawczej stowarzyszenia Rodzina Katy\u0144ska w Warszawie. Ogromne zas\u0142ugi ma tak\u017ce zmar\u0142y ju\u017c pisarz i badacz J\u0119drzej Tucholski, niegdy\u015b wicedyrektor Centralnego Archiwum MSWiA. Dzi\u0119ki mim uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 670 nazwisk prawdopodobnych ofiar z \u201elisty bia\u0142oruskiej\u201d.<\/span><\/p>\n

Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, w kt\u00f3rym pracuj\u0119, kontynuuje te prace. Czuj\u0119 si\u0119 troch\u0119 jak cz\u0142onek sztafety pokole\u0144. Uda\u0142o mi si\u0119 ustali\u0107, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 spo\u015br\u00f3d tych 670 os\u00f3b nie by\u0142a jednak ofiarami zbrodni katy\u0144skiej. Ca\u0142y czas uzupe\u0142niam list\u0119. Zbieram ankiety od ludzi, kt\u00f3rzy poszukuj\u0105 swoich bliskich zaginionych po 17 wrze\u015bnia 1939 r.<\/span><\/p>\n

W 2015 r. Centrum wyda\u0142o ksi\u0105\u017ck\u0119 z biogramami tych ludzi, ale to nie jest koniec pracy. Wci\u0105\u017c szukamy i b\u0119dziemy to robi\u0107, dop\u00f3ki nie poznamy pe\u0142nej listy, wszystkich imion i nazwisk.<\/span><\/p>\n

W pana zestawieniu znalaz\u0142o si\u0119 908 os\u00f3b.<\/strong><\/p>\n

\u2013 <\/b>Tak, podzielili\u015bmy je na trzy grupy w zale\u017cno\u015bci od tego, jak\u0105 mamy pewno\u015b\u0107, \u017ce to jest rzeczywi\u015bcie ofiara katy\u0144ska. W grupie najbardziej prawdopodobnej znalaz\u0142y si\u0119 231 nazwiska, ale to by\u0142o w 2015 r. W tej chwili jest ich ju\u017c oko\u0142o 300. Te prawie 70 nowych os\u00f3b uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 dzi\u0119ki odzewowi rodzin po wydaniu ksi\u0105\u017cki.<\/span><\/p>\n

O stuprocentowej pewno\u015bci oczywi\u015bcie nie mo\u017ce by\u0107 mowy, ale jestem przekonany, \u017ce je\u015bli kiedy\u015b uda si\u0119 uzyska\u0107 z Rosji lub Bia\u0142orusi autentyczn\u0105 \u201elist\u0119 bia\u0142orusk\u0105\u201d, to znajdziemy na niej wi\u0119kszo\u015b\u0107 naszych nazwisk.<\/span><\/p>\n

\u201eLista bia\u0142oruska\u201d to bia\u0142a plama w badaniu zbrodni katy\u0144skiej. A czy s\u0105 jeszcze inne?<\/strong><\/p>\n

\u2013 <\/b>Wielu rzeczy wci\u0105\u017c nie wiemy. Marzymy o uzyskaniu teczek personalnych, kt\u00f3re za\u0142o\u017cono na pewno ka\u017cdemu spo\u015br\u00f3d prawie 22 tys. wi\u0119\u017ani\u00f3w i je\u0144c\u00f3w. Wci\u0105\u017c nie znamy wszystkich miejsc poch\u00f3wku, nie tylko na Bia\u0142orusi, ale te\u017c na Ukrainie. Co jaki\u015b czas pojawiaj\u0105 si\u0119 nowe informacje, np. o tym, \u017ce nie wszystkich wi\u0119\u017ani\u00f3w przewieziono do Mi\u0144ska, bo niekt\u00f3rzy mogli przebywa\u0107 akurat w szpitalu. Jednak po jego opuszczeniu nadal podlegali rozkazowi \u201eo roz\u0142adowaniu wi\u0119zie\u0144\u201d, tymczasem transporty ju\u017c odjecha\u0142y. Prawdopodobnie w takich przypadkach wykonano ich egzekucj\u0119 na miejscu, a cia\u0142a gdzie\u015b zakopywano, nie wiemy gdzie.<\/span><\/p>\n

Wci\u0105\u017c nie wszystko wiemy te\u017c o technologii zbrodni dokonywanej w samym Lesie Katy\u0144skim. Przypuszczamy, \u017ce oficer\u00f3w mordowano w wi\u0119zieniu NKWD w Smole\u0144sku, prawdopodobnie te\u017c na daczy na terenie lasu, ale czy tak\u017ce nad do\u0142ami \u015bmierci? Nie ma na ten temat potwierdzonych informacji. Jest jeszcze niewyja\u015bniona sprawa do\u0142u numer 8.<\/span><\/p>\n

O co chodzi?<\/strong><\/p>\n

\u2013 <\/b>Kiedy w 1943 r. Niemcy odkryli mogi\u0142y katy\u0144skie, jeden z do\u0142\u00f3w znajdowa\u0142 si\u0119 poza terenem obecnego cmentarza. Na pewno by\u0142y w nim szcz\u0105tki wielu polskich oficer\u00f3w \u2013 wida\u0107 to na filmie nakr\u0119conym, gdy na zaproszenie Niemc\u00f3w do Katynia przyjecha\u0142a delegacja francuska. Specjalnie dla nich odkryto ten gr\u00f3b i wyniesiono z niego trzy cia\u0142a, i nawet wiemy dok\u0142adnie czyje: chor. Micha\u0142a Karli\u0144skiego, pchor. W\u0142adys\u0142awa Czarnuszewicza i pchor. Stefana Czarneckiego. Zosta\u0142y wtedy przeniesione do innego grobu znajduj\u0105cego si\u0119 dzi\u015b na terenie cmentarza, a tamtego do\u0142u nie rozgrzebywano dalej, tylko zasypano.<\/span><\/p>\n

Natomiast w latach 90., gdy polscy specjali\u015bci prowadzili w Katyniu prace ekshumacyjne, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ten d\u00f3\u0142 jest pusty. Znale\u017ali w nim pojedyncze szcz\u0105tki kostne i kilka przedmiot\u00f3w. Zw\u0142oki zosta\u0142y zabrane i nie wiadomo, co si\u0119 z nimi sta\u0142o. Par\u0119 lat temu pojawi\u0142a si\u0119 informacja, \u017ce w Lesie Katy\u0144skim prowadzono nielegalne wykopaliska \u2013 kto\u015b szuka\u0142 zapewne przedmiot\u00f3w, kt\u00f3re da\u0142oby si\u0119 sprzeda\u0107. I ci nielegalni poszukiwacze natrafili na zw\u0142oki w polskich mundurach w miejscu obok budki z urz\u0105dzeniami elektrycznymi.<\/span><\/p>\n

S\u0105dzi pan, \u017ce w obecnej sytuacji politycznej s\u0105 szanse na wyja\u015bnienie tych tajemnic?<\/span><\/p>\n

\u2013 <\/b>My\u015bl\u0119, \u017ce zna pan odpowied\u017a: na razie nie ma \u017cadnych, ale trzeba pr\u00f3bowa\u0107\u2026<\/span><\/p>\n

\n

Podpisy do otwieraj\u0105cego artyku\u0142 zdj\u0119cia:<\/strong><\/span><\/p>\n

Od g\u00f3ry, od lewej: Rudolf Kulikowski ur. w 1900 r., Korpus Ochrony Pogranicza; Stanis\u0142aw Chmielewski ur. w 1900 r., Korpus Ochrony Pogranicza; Boles\u0142aw Wiktorowicz, ur. w 1897 r., plutonowy WP, ksi\u0119gowy z Grajewa; Pawe\u0142 Czech, ur. w 1900 r., policjant z Zalesia w obwodzie Grodno; Teodor Ogrodowski ur. w 1901 r., Korpus Ochrony Pogranicza; Antoni Rachowiecki ur. w 1912 r., policjant z Warszawy; Jan Krochmalczyk ur. w 1900 r., policjant w Lidzie; Czes\u0142aw Kie\u0142biewski ur. w 1894 r., oficer rezerwy WP; Ildefons Karwowski ur. w 1894 r., oficer WP, lekarz dentysta; Konstanty Jasiunas ur. w 1905 r., Korpus Ochrony Pogranicza; Jan Janczewski ur. w 1909 r., podporucznik WP, s\u0119dzia; Jan Po\u017aniak ur. w 1895 r., dzia\u0142acz ruchu bia\u0142oruskiego<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gdzie s\u0105 groby 3870 Polak\u00f3w? “Lista bia\u0142oruska” to jedna z nieodkrytych tajemnic zbrodni katy\u0144skiej Miros\u0142aw Maciorowski [webmaster: –    Wirtualny Sztetl – Nieznana jest dok\u0142adna liczba polskich \u017byd\u00f3w uczestnicz\u0105cych w kampanii wrze\u015bniowej w 1939 r. Szacuje si\u0119, \u017ce w szeregach Wojska Polskiego kraju broni\u0142o oko\u0142o 100 tys. \u017byd\u00f3w, a ich udzia\u0142 w kadrze oficerskiej wynosi\u0142 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77418"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=77418"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77418\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":77694,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77418\/revisions\/77694"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=77418"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=77418"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=77418"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}