{"id":77478,"date":"2020-06-06T17:09:37","date_gmt":"2020-06-06T15:09:37","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=77478"},"modified":"2020-05-28T07:33:58","modified_gmt":"2020-05-28T05:33:58","slug":"25-09-46","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=77478","title":{"rendered":"Bauman dla \u015bredniozaawansowanych."},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Bauman dla \u015bredniozaawansowanych. O biografii Zygmunta Baumana autorstwa Dariusza Rosiaka<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Hubert Czy\u017cewski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Bauman \u017cy\u0142 d\u0142ugo i uczestniczy\u0142 w wielu dramatycznych wydarzeniach XX wieku. W jego biografii Dariusz Rosiak nie unika trudnych temat\u00f3w, takich jak zaanga\u017cowanie filozofa w komunizm. Nie odpowiada jednak na wszystkie wa\u017cne pytania.<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

Zmar\u0142y w 2017 roku Zygmunt Bauman by\u0107 mo\u017ce nie nale\u017ca\u0142 do grona najwi\u0119kszych filozof\u00f3w naszych czas\u00f3w, ale na pewno by\u0142 jednym z najs\u0142ynniejszych. Jego b\u0142yskotliwe metafory, takie jak \u201ep\u0142ynna nowoczesno\u015b\u0107\u201d czy Holokaust przedstawiony jako porz\u0105dkowanie ogrodu, sta\u0142y si\u0119 znane na ca\u0142ym \u015bwiecie i by\u0142y przywo\u0142ywane nie tylko w pi\u015bmiennictwie akademickim, ale i w bardziej popularnej publicystyce, skierowanej do szerokiego grona czytelnik\u00f3w. Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce Bauman w paru zdaniach i za pomoc\u0105 bardzo prostego j\u0119zyka potrafi wyja\u015bni\u0107 najbardziej skomplikowane procesy wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata i odwieczne problemy filozoficzne \u2013 jak w g\u0142o\u015bnym wywiadzie dla \u201eDu\u017cego Formatu\u201d, kiedy roz\u0142o\u017cy\u0142 na czynniki pierwsze kryzys finansowy z 2008 roku, albo w nagraniu wideo przygotowanym dla Al Jazeery, gdzie t\u0142umaczy\u0142, czym jest szcz\u0119\u015bcie. Do tego twarz poorana zmarszczkami, spowita tytoniowym dymem, wiecznie zmierzwione w\u0142osy \u2013 wypisz wymaluj Albert Einstein, tylko bez zarostu; wzorcowy portret \u201em\u0119drca\u201d \u2013 postaci, kt\u00f3rej potrzebuje ka\u017cda epoka.<\/span><\/p>\n

Bauman \u017cy\u0142 d\u0142ugo i uczestniczy\u0142 w wielu dramatycznych wydarzeniach historii XX wieku, napisa\u0142 bardzo du\u017co i na bardzo wiele temat\u00f3w z w\u0142a\u015bciwie ka\u017cdej dziedziny humanistyki (cz\u0119sto identyfikowa\u0142 si\u0119 raczej jako socjolog, nie filozof). Kwesti\u0105 czasu pozostaje, kiedy \u017cycie i my\u015bl filozofa stan\u0105 si\u0119 przedmiotem zar\u00f3wno naukowych bada\u0144, jak i bardziej popularnych biografii. Jedn\u0105 z pierwszych pr\u00f3b jest ksi\u0105\u017cka Dariusza Rosiaka zatytu\u0142owana po prostu \u201eBauman\u201d. Czy da si\u0119 jednak odda\u0107 sprawiedliwo\u015b\u0107 tak skomplikowanemu \u017cyciorysowi i bogatemu dorobkowi intelektualnemu w tak kr\u00f3tkiej ksi\u0105\u017cce?<\/span><\/p>\n

Rosiak nie przyjmuje jednego konkretnego klucza do przedstawienia historii \u017cycia Baumana. W chronologicznie uporz\u0105dkowanej opowie\u015bci poznajemy ma\u0142ego Zygmunta, kt\u00f3ry wychowuje si\u0119 w na po\u0142y zasymilowanej rodzinie \u017cydowskiej w Poznaniu. Tam codziennie do\u015bwiadcza przemocy ze strony swoich szkolnych koleg\u00f3w, b\u0119d\u0105cej przejawem wyniesionego przez nich z dom\u00f3w antysemityzmu. Wydaje si\u0119, \u017ce to traumatyczne do\u015bwiadczenie by\u0142o nawet wa\u017cniejsze w formowaniu osobowo\u015bci Baumana ni\u017c II wojna \u015bwiatowa, podczas kt\u00f3rej rodzinie Bauman\u00f3w uda\u0142o si\u0119 uciec przed Niemcami do Zwi\u0105zku Radzieckiego. Z kraju rad m\u0142ody Zygmunt powr\u00f3ci potem w szeregach Ludowego Wojska Polskiego. Ten fragment biografii filozofa jest oczywi\u015bcie najbardziej kontrowersyjny i przysporzy\u0142 mu wielu k\u0142opot\u00f3w pod koniec \u017cycia. Dariusz Rosiak nie ucieka jednak od trudnych pyta\u0144. Wykona\u0142 ogromn\u0105 prac\u0119 archiwaln\u0105, dzi\u0119ki kt\u00f3rej mo\u017ce stwierdzi\u0107, \u017ce nie ma dowod\u00f3w na to, i\u017c Bauman by\u0142 agentem radzieckiego NKWD. Wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 jednak z polsk\u0105 Informacj\u0105 Wojskow\u0105 (wojskowym kontrwywiadem) i s\u0142u\u017cy\u0142 w Korpusie Bezpiecze\u0144stwa Wewn\u0119trznego, swoistej gwardii pretoria\u0144skiej nowego re\u017cimu, kt\u00f3rej g\u0142\u00f3wnym zadaniem by\u0142o zwalczanie polskiego i ukrai\u0144skiego podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego (w pierwszym przypadku tak zwanych \u017co\u0142nierzy wykl\u0119tych). Pe\u0142ni\u0142 tam jednak tylko funkcje administracyjne i \u201ewychowawcze\u201d jako oficer polityczny, najprawdopodobniej nigdy nie u\u017cy\u0142 broni.<\/span><\/p>\n

Tu zaczyna si\u0119 jednak pierwszy problem z \u201eBaumanem\u201d Rosiaka. Do\u015bwiadczenie pe\u0142nego, entuzjastycznego zaanga\u017cowania w komunizm by\u0142o cz\u0119ste w\u015br\u00f3d ludzi urodzonych w latach 20., wystarczaj\u0105co doros\u0142ych, aby \u015bwiadomie prze\u017cy\u0107 piek\u0142o wojny, ale jednocze\u015bnie zbyt m\u0142odych, aby mie\u0107 odpowiedni dystans i do\u015bwiadczenie, kt\u00f3re mog\u0142yby ich powstrzyma\u0107 przed neofickim widzeniem nowego \u015bwiata w czarno-bia\u0142ych barwach. Dla wielu komunizm mia\u0142 by\u0107 \u201esi\u0142\u0105 moraln\u0105\u201d, kt\u00f3ra zmieni \u015bwiat na lepsze. Leszek Ko\u0142akowski i Ryszard Kapu\u015bci\u0144ski to chyba najs\u0142ynniejsze przypadki polskich intelektualist\u00f3w z tego pokolenia, kt\u00f3rzy oddali si\u0119 budowaniu Polski Ludowej zaraz po wojnie, ale z czasem rozczarowali si\u0119 rzeczywisto\u015bci\u0105 pa\u0144stwa socjalistycznego i stopniowo porzucali marksizm. Zygmunt Bauman trwa\u0142 przy ortodoksji bardzo d\u0142ugo. W 1955 roku, w szczytowym okresie intelektualnej odwil\u017cy, trzydziestoletni wtedy ju\u017c autor polemizowa\u0142 na \u0142amach \u201ePo prostu\u201d z artyku\u0142em Krzysztofa Pomiana:<\/span><\/p>\n

\n

\n\u201eW dzie\u0142ach klasyk\u00f3w marksizmu-leninizmu skrystalizowa\u0142a si\u0119 zdobyta dotychczas m\u0105dro\u015b\u0107 ludzko\u015bci i m\u0105dro\u015b\u0107 najbardziej post\u0119powej z jej klas. [\u2026] Do dzie\u0142 klasyk\u00f3w si\u0119gamy po natchnienie, po rad\u0119, po ocen\u0119 swej tezy \u2013 z zaufaniem i pewno\u015bci\u0105, jak ucze\u0144 zwraca si\u0119 do swego mistrza, kt\u00f3rego nauki nigdy go jeszcze nie zawiod\u0142y. Si\u0119gamy i b\u0119dziemy si\u0119ga\u0107. Za ma\u0142o si\u0119gamy. Za rzadko\u201d [s. 77].<\/p><\/blockquote>\n

\nJe\u017celi dzi\u015b ta najbardziej toporna propaganda brzmi dla nas po prostu \u015bmiesznie, to po \u015bmierci Stalina brzmia\u0142a co najmniej niezr\u0119cznie. Ucz\u0105c na uniwersytecie, \u201eBauman wype\u0142nia\u0142 partyjny postulat obrzydzania Zachodu\u201d [s. 94\u201395], trzyma\u0142 si\u0119 pryncypialnie litery oficjalnej doktryny bardzo d\u0142ugo i nie rezygnowa\u0142 ze skostnia\u0142ych leninowskich schemat\u00f3w w swojej pracy naukowej. Niestety, Rosiak nie zadaje wprost pytania, dlaczego Bauman trwa\u0142 w zauroczeniu wtedy, kiedy Ko\u0142akowski i inni ju\u017c dawno porzucili nadziej\u0119, \u017ce ortodoksja marksistowska ma jakikolwiek sens. Wydaje si\u0119, \u017ce jedynym powodem, o kt\u00f3rym mo\u017cna spekulowa\u0107 jako o przyczynie tego, \u017ce Bauman trwa\u0142 w bezpiecznej przystani marksizmu, by\u0142o traumatyczne do\u015bwiadczenie antysemityzmu. Jest to jednak bardzo trudny temat, wymagaj\u0105cy gruntownych bada\u0144 i por\u00f3wnania historii r\u00f3\u017cnych os\u00f3b pochodzenia \u017cydowskiego. Niestety, autor biografii nawet nie podejmuje tego tropu, co dziwi, tym bardziej \u017ce w\u0105tek k\u0142opotu Baumana z jednoznaczn\u0105 ocen\u0105 w\u0142asnej przesz\u0142o\u015bci i ci\u0105g\u0142ego \u017cycia w cieniu uprzedze\u0144 antysemickich powraca w ksi\u0105\u017cce co jaki\u015b czas \u2013 jeszcze w ostatnich latach \u017cycia, filozof mia\u0142 obsesyjnie czyta\u0107 artyku\u0142y na sw\u00f3j temat publikowane na prawicowych portalach [s. 194]. Nieprzemy\u015blana wydaje si\u0119 te\u017c sugestia Rosiaka (cytuj\u0105cego Nin\u0119 Kra\u015bko, s. 68), \u017ce Bauman nie uczestniczy\u0142 na pocz\u0105tku lat 50. w intelektualnym ataku na filozof\u00f3w z przedwojennej szko\u0142y lwowsko-warszawskiej, bo by\u0142 \u201eza m\u0142ody\u201d \u2013 Ko\u0142akowski by\u0142 nawet dwa lata m\u0142odszy, Bronis\u0142aw Baczko raptem rok starszy.<\/span><\/p>\n

Z tej samej przyczyny, tragedia Marca 1968 roku mia\u0142a w biografii Zygmunta Baumana inny charakter ni\u017c w przypadku wielu innych intelektualist\u00f3w. Socjolog nigdy nie by\u0142 \u201erewizjonist\u0105\u201d, nie krytykowa\u0142 otwarcie partii. Przymusowa emigracja \u2013 pierwotnie do Izraela \u2013 by\u0142a konsekwencj\u0105 tylko i wy\u0142\u0105cznie jaskiniowego antysemityzmu, jaki zdominowa\u0142 polsk\u0105 polityk\u0119 w tamtym okresie. Co ciekawe, jak opisuje Rosiak, Bauman nigdy nie odzyska\u0142 polskiego obywatelstwa \u2013 kiedy w latach 90. pojawi\u0142a si\u0119 taka mo\u017cliwo\u015b\u0107, uzna\u0142 z \u017con\u0105, \u017ce spos\u00f3b, w jaki zredagowany jest specjalnie przeznaczony do tego procesu formularz uw\u0142acza ich godno\u015bci [s. 126]. Bauman jednak nie odnalaz\u0142 si\u0119 w pe\u0142ni w Izraelu i bardzo szybko przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 z rodzin\u0105 do Anglii, gdzie mieszka\u0142 do ko\u0144ca \u017cycia, pracuj\u0105c na Uniwersytecie w Leeds. Pocz\u0105tki kariery akademickiej w \u015bwiecie anglosaskim r\u00f3wnie\u017c nie wygl\u0105da\u0142y r\u00f3\u017cowo. Jego ksi\u0105\u017cki mia\u0142y z\u0142e recenzje, a tematy bada\u0144 by\u0142y uwa\u017cane przez innych naukowc\u00f3w za nieciekawe.<\/span><\/p>\n

Wielka kariera Zygmunta Baumana jako znanego na ca\u0142ym \u015bwiecie intelektualisty, zacz\u0119\u0142a si\u0119 dopiero pod koniec lat 80. od g\u0142o\u015bnej ksi\u0105\u017cki \u201eNowoczesno\u015b\u0107 i Zag\u0142ada\u201d [1989]. Niestety, czysto intelektualna strona biografii filozofa to najs\u0142absza strona ksi\u0105\u017cki Dariusza Rosiaka. Przy wcze\u015bniejszych okresach, autor wspomina wp\u0142ywy Juliana Hochfelda (1911\u20131966) i Stanis\u0142awa Ossowskiego (1897\u20131963) jako intelektualnych \u201emistrz\u00f3w\u201d m\u0142odego socjologa. \u201eNowoczesno\u015b\u0107 i Zag\u0142ada\u201d i \u201eP\u0142ynna nowoczesno\u015b\u0107\u201d s\u0105 streszczone na dw\u00f3ch, trzech stronach, brakuje jednak cho\u0107 troch\u0119 pog\u0142\u0119bionej analizy innych wa\u017cnych ksi\u0105\u017cek z bogatej bibliografii Baumana. Jest to brak o tyle znacz\u0105cy, \u017ce filozofia Baumana nie jest przesadnym wyzwaniem nawet dla \u201eprzeci\u0119tnego czytelnika\u201d. Jej popularno\u015b\u0107 bra\u0142a si\u0119 w du\u017cej mierze w\u0142a\u015bnie z klarownych tez, gdzie problemem mog\u0142a by\u0107 raczej nadmierna barokowo\u015b\u0107 j\u0119zyka i mnogo\u015b\u0107 metafor, ale nie z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 argumentu.<\/span><\/p>\n

Nie do ko\u0144ca satysfakcjonuj\u0105ca jest te\u017c pr\u00f3ba og\u00f3lnego rachunku przedstawiona przez Rosiaka. Pogl\u0105dy Baumana s\u0105 nie tyle podsumowane, co zbyte jako \u201eeklektyczne\u201d \u2013 i taki mia\u0142by by\u0107 g\u0142\u00f3wny pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego tak szybko po swojej \u015bmierci \u201eznik\u0142 z sylabus\u00f3w\u201d [s. 217]. Czy my\u015bliciel, kt\u00f3ry tak \u015bwietnie t\u0142umaczy\u0142 swoje czasy, mia\u0142by przemin\u0105\u0107 razem z tymi czasami? Nie ma tu te\u017c jakiejkolwiek pr\u00f3by umiejscowienia Baumana w kontek\u015bcie, por\u00f3wnania z innymi wsp\u00f3\u0142czesnymi filozofami i zwolennikami postmodernizmu, kt\u00f3ry cz\u0119sto pozostawali z polskim my\u015blicielem w dialogu.<\/span><\/p>\n

Do kogo jest wi\u0119c skierowana biografia Baumana autorstwa Dariusza Rosiaka? Jest to troch\u0119 taki \u201eBauman dla \u015bredniozaawansowanych\u201d. Biografia stara si\u0119 przedstawi\u0107 \u017cyciorys filozofa z mo\u017cliwie ka\u017cdej perspektywy, bez pomini\u0119cia \u017cadnego wa\u017cnego w\u0105tku, ale przez swoje skromne rozmiary (ledwie 220 stron), wywi\u0105zuje si\u0119 z tych zada\u0144 niewystarczaj\u0105co. Podkre\u015blmy jeszcze raz \u2013 \u017cyciorys Zygmunta Baumana by\u0142 po prostu na tyle pe\u0142en dramatycznych wydarze\u0144, a filozof by\u0142 zbyt p\u0142odny jako autor, aby odda\u0107 mu sprawiedliwo\u015b\u0107 w tak kr\u00f3tkiej ksi\u0105\u017cce. Takie rozwi\u0105zanie mia\u0142oby sens przy pokazaniu tylko jednej z twarzy Baumana \u2013 albo jako zaanga\u017cowanego komunisty, albo jako socjologa, albo w innym jego wcieleniu. Przy lekturze \u201eBaumana\u201d czytelnik, kt\u00f3ry nie ma cho\u0107 og\u00f3lnego poj\u0119cia o powojennej historii Polski albo o postmodernizmie jako filozofii, b\u0119dzie czu\u0142 si\u0119 zagubiony; z kolei taki, kt\u00f3ry oczekiwa\u0142by pog\u0142\u0119bionej analizy, b\u0119dzie raczej zawiedziony.<\/span><\/p>\n

\n

Ksi\u0105\u017cka: – Dariusz Rosiak<\/strong>, \u201eBauman<\/strong>\u201d, wyd. Mando, Krak\u00f3w 2019.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bauman dla \u015bredniozaawansowanych. O biografii Zygmunta Baumana autorstwa Dariusza Rosiaka Hubert Czy\u017cewski Bauman \u017cy\u0142 d\u0142ugo i uczestniczy\u0142 w wielu dramatycznych wydarzeniach XX wieku. W jego biografii Dariusz Rosiak nie unika trudnych temat\u00f3w, takich jak zaanga\u017cowanie filozofa w komunizm. Nie odpowiada jednak na wszystkie wa\u017cne pytania. Zmar\u0142y w 2017 roku Zygmunt Bauman by\u0107 mo\u017ce nie nale\u017ca\u0142 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77478"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=77478"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77478\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":77748,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77478\/revisions\/77748"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=77478"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=77478"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=77478"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}