{"id":77796,"date":"2020-04-26T17:09:58","date_gmt":"2020-04-26T15:09:58","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=77796"},"modified":"2020-04-26T12:10:10","modified_gmt":"2020-04-26T10:10:10","slug":"06-09-44","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=77796","title":{"rendered":"Granatowa policja odpowiada za 80 proc. mord\u00f3w na ukrywaj\u0105cych si\u0119 \u017bydach"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Granatowa policja odpowiada za 80 proc. mord\u00f3w na ukrywaj\u0105cych si\u0119 \u017bydach<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Dawid Warszawski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Gubernator Hans Frank (z prawej) przyjmuje meldunek od komendanta oddzia\u0142u polskiej policji (granatowej). W tle widoczni stoj\u0105cy w dwuszeregu polscy policjanci, pa\u017adziernik 1940 r. (Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe)<\/em><\/span><\/p>\n

Granatowa policja nie tylko odgrywa\u0142a wa\u017cn\u0105, a miejscami zasadnicz\u0105 rol\u0119 w niemieckim projekcie zag\u0142ady \u017byd\u00f3w, ale te\u017c niejednokrotnie jej funkcjonariusze mordowali na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119.
\n*
\n<\/strong><\/h4>\n

Nowa wiedza budzi zawsze zaskoczenie.<\/span><\/p>\n

– A wi\u0119c to tak? \u2013 pytamy, usi\u0142uj\u0105c wbudowa\u0107 to, czego \u017ce\u015bmy si\u0119 w\u0142a\u015bnie dowiedzieli w gmachu naszej dotychczasowej wiedzy, cz\u0119sto go przy tym z konieczno\u015bci przebudowuj\u0105c.<\/span><\/p>\n

Ale zaskoczenie ma te\u017c cz\u0119sto inny wymiar.<\/span><\/p>\n

\u2013 To tego \u017ce\u015bmy nie wiedzieli? \u2013 pytamy, odkrywaj\u0105c, \u017ce nie tyle musimy przebudowa\u0107 ten gmach, co zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w miejscu, w kt\u00f3rym mamy t\u0119 now\u0105 wiedz\u0119 wbudowa\u0107, przedtem nie by\u0142o nic pr\u00f3cz z\u0142udzenia.<\/span><\/p>\n

Nowa ksi\u0105\u017cka Jana Grabowskiego o roli policji granatowej w Zag\u0142adzie budzi w czytelniku oba rodzaje zaskoczenia.<\/span><\/p>\n

Oburzenie, a potem cisza<\/strong><\/h4>\n

Grabowski jest typem badacza, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy w sobie benedykty\u0144ski trud kwerendarza z polemiczn\u0105 pasj\u0105 publicysty. Ta druga cz\u0119sto daje zna\u0107 o sobie w jego publicznych wyst\u0105pieniach, ale w pracach historycznych Grabowski nie pozwala sobie na takie pofolgowanie. Po prostu cierpliwie zbiera, jeden za drugim, papierek do papierka, uwa\u017cnie je por\u00f3wnuje i bada, a potem pisze, spokojnie i z namys\u0142em, co mu z tego badania wynik\u0142o.<\/span><\/p>\n

Tak by\u0142o z jego pierwsz\u0105 du\u017c\u0105 monografi\u0105 \u201eJudenjagd\u201d z 2011 r., w kt\u00f3rej zbada\u0142 wszystkie dost\u0119pne w archiwach dokumenty na temat ukrywania si\u0119 \u017byd\u00f3w w powiecie D\u0105browa Tarnowska w latach 1942-45 i wyliczy\u0142, \u017ce za spraw\u0105 Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy ich albo zabili sami, albo wydali w r\u0119ce Niemc\u00f3w na \u015bmier\u0107, zgin\u0119\u0142o ich trzy czwarte.<\/span><\/p>\n

Inaczej ni\u017c \u201eS\u0105siedzi\u201d Jana Tomasza Grossa, kt\u00f3rzy 10 lat wcze\u015bniej spowodowali og\u00f3lnonarodow\u0105 dyskusj\u0119, \u201eJudenjagd\u201d wywo\u0142a\u0142 wprawdzie miejscami oburzenie, ale \u015bwiadomo\u015bci nie przeora\u0142. \u201eS\u0105siedzi\u201d byli pierwsi i \u2013 jako rekonstrukcja wydarze\u0144 \u2013 stwarzali pole do polemiki.<\/span><\/p>\n

\n

Ale jak polemizowa\u0107 z dokumentami? Mo\u017cna si\u0119 co najwy\u017cej oburza\u0107, \u017ce wynika z nich nie to, co by si\u0119 chcia\u0142o.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Podobnie by\u0142o z monumentaln\u0105 monografi\u0105 wydan\u0105 pod redakcj\u0105 Grabowskiego i Barbary Engelking: \u201eDalej jest noc\u201d. Oburzenie, a potem milczenie. Mo\u017cna si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce tak b\u0119dzie te\u017c w tym przypadku \u2013 tym bardziej \u017ce epidemia zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119 Polak\u00f3w w zupe\u0142nie innym kierunku.<\/span><\/p>\n

Mordowali z w\u0142asnej woli<\/strong><\/h4>\n

Tymczasem po lekturze jego nowej ksi\u0105\u017cki u\u015bwiadamiamy sobie, \u017ce historia policji granatowej \u2013 a tak\u017ce, co wa\u017cne, stra\u017cy po\u017carnej i Baudienstu (S\u0142u\u017cby Budowlanej) \u2013 stanowi w naszej wiedzy o okupacji czarn\u0105 dziur\u0119. Wysz\u0142o na ten temat ledwie kilka prac; autor ukazuje ich s\u0142abo\u015bci. Za\u015b wiedza potoczna wygl\u0105da mniej wi\u0119cej tak: to by\u0142a wstydliwa sprawa, wys\u0142ugiwanie si\u0119 wrogowi \u2013 ale co mieli policjanci robi\u0107, zw\u0142aszcza \u017ce w\u0142adze polskie nakaza\u0142y im przecie\u017c, by zostali na posterunku, a Niemcy by ich zabili za zej\u015bcie z niego?<\/span><\/p>\n

Polski policjant (granatowy) podczas kierowania ruchem ulicznym w Krakowie. Widoczny r\u00f3wnie\u017c policjant przeprowadzaj\u0105cy przez ulic\u0119 kobiet\u0119 i m\u0119\u017cczyzn\u0119, lipiec 1941 r. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/em><\/span><\/p>\n

Kombinowali, jak mogli, wielu pomaga\u0142o podziemiu (co potwierdza cytowany przez Grabowskiego komendant formacji, kt\u00f3ry szacowa\u0142, \u017ce w podziemiu dzia\u0142a po\u0142owa jego funkcjonariuszy), cho\u0107 by\u0142o te\u017c sporo szkodliwych drani, jak to w policji. Pr\u00f3by oficjalnej rehabilitacji policji granatowej si\u0119 jak dot\u0105d nie powiod\u0142y \u2013 cho\u0107 po obchodach rocznicy powstania Brygady \u015awi\u0119tokrzyskiej wszystkiego si\u0119 mo\u017cna spodziewa\u0107. Ale nie uwa\u017ca si\u0119 na og\u00f3\u0142, by sama s\u0142u\u017cba w tej formacji ha\u0144bi\u0142a.<\/span><\/p>\n

Grabowski przebada\u0142 zachowane dokumenty \u2013 dokumentacj\u0119 policyjn\u0105 i akta powojennych proces\u00f3w z dekretu sierpniowego – 124 z oko\u0142o tysi\u0105ca plac\u00f3wek i komisariat\u00f3w, jakie istnia\u0142y w Generalnym Gubernatorstwie, szukaj\u0105c informacji o tym, jaki by\u0142 udzia\u0142 granatowych w niemieckim mordzie na \u017bydach. Cho\u0107 pr\u00f3bka jest przypadkowa, a stopie\u0144 zachowania dokumentacji r\u00f3\u017cny, to nie ma powodu przypuszcza\u0107, \u017ce materia\u0142y, kt\u00f3re przebada\u0142, dostarczaj\u0105 obrazu w jaki\u015b spos\u00f3b tendencyjnego. Wynika za\u015b z nich, \u017ce policja nie tylko odgrywa\u0142a wa\u017cn\u0105, a miejscami zasadnicz\u0105 rol\u0119 w powodzeniu niemieckiego projektu, ale tak\u017ce mordowa\u0142a na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119, ani przez Niemc\u00f3w przymuszona, ani te\u017c im o swych dokonaniach raportuj\u0105c. Policjanci \u2013 dodajmy od razu: nie wszyscy \u2013 mordowali, bo by\u0142o mo\u017cna, a oni chcieli.<\/span><\/p>\n

W mie\u015bcie z Niemcami, na wsi sami<\/strong><\/h4>\n

Potwierdzaj\u0105 to liczne relacje \u015bwiadk\u00f3w. Na ulicach, wolnych placach i ogr\u00f3dkach le\u017cy wiele trup\u00f3w kobiet i dzieci. Komendant polskiej policji Wiesio\u0142owski, otoczony kilkudziesi\u0119ciu dzieciakami w wieku od 6-12 lat przeszukuje podw\u00f3rka, strychy, piwnice i kom\u00f3rki. Za ka\u017cde znalezione<\/i> [i] przyprowadzone dziecko \u017cydowskie rozdaje polskim dzieciom landrynki. Ma\u0142e \u017cydowskie dzieci \u0142apie za kark i strzela ma\u0142okalibrowym rewolwerem w g\u0142ow\u0119.<\/i> Takie opisy znamy z licznych relacji \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 prze\u017cy\u0107. Ale to akurat polski le\u015bniczy Jan Mikulski opisuje likwidacj\u0119 bi\u0142gorajskiego getta w listopadzie 1942 r.<\/span><\/p>\n

Szko\u0142a policji polskiej (granatowej) w Nowym S\u0105czu. Widoczni stoj\u0105cy na placu w dwuszeregach policjanci, pa\u017adziernik 1941 r. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/span><\/em><\/p>\n

Grabowski stwierdza, \u017ce podczas gdy w wielkich miastach (Krakowowi i Warszawie po\u015bwi\u0119ca oddzielne rozdzia\u0142y) policja granatowa dzia\u0142a\u0142a pod bezpo\u015brednim nadzorem Niemc\u00f3w – obstawia\u0142a getta, strzela\u0142a do uciekaj\u0105cych z nich \u017byd\u00f3w, dokonywa\u0142a egzekucji – na prowincji, w ma\u0142ych miasteczkach, gdzie Niemc\u00f3w prawie nie by\u0142o, mia\u0142a znacznie wi\u0119ksz\u0105 swobod\u0119 dzia\u0142ania. Jak wynika z bada\u0144 Grabowskiego, nie korzysta\u0142a z niej, by \u017bydom, w ko\u0144cu obywatelom wsp\u00f3lnego pa\u0144stwa i ofiarom wsp\u00f3lnego wroga, pomaga\u0107, a cho\u0107by nie przeszkadza\u0107 w ucieczce. Przeciwnie \u2013 to granatowi odpowiadaj\u0105, jak ustali\u0142, za 80 proc. zatrzyma\u0144, a wi\u0119c mord\u00f3w, ukrywaj\u0105cych si\u0119 \u017byd\u00f3w. Zachowanie wspomnianego Wiesio\u0142owskiego (cho\u0107 w opisywanym momencie w Bi\u0142goraju Niemcy akurat byli, bo nadzorowali likwidacj\u0119 getta) nie jest, niestety, czym\u015b wyj\u0105tkowym.<\/span><\/p>\n

\n

Za to w miastach du\u017co rzadziej, zauwa\u017ca badacz, granatowi mordowali \u017byd\u00f3w na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Wynika\u0142o to jednak nie z ich bardziej patriotycznej postawy, lecz z tego, \u017ce cia\u0142 trudniej by\u0142o si\u0119 pozby\u0107, podczas gdy na wsi wystarczy\u0142o nakaza\u0107 ch\u0142opom ich zakopanie \u2013 i po k\u0142opocie.<\/span><\/p>\n

Nieboszczycy na przepustkach<\/strong><\/h4>\n

Mordowanie \u017byd\u00f3w ukrywaj\u0105cych si\u0119 na terenach wiejskich dzia\u0142o si\u0119 cz\u0119sto w ramach wzajemnego \u015bwiadczenia us\u0142ug. Policjanci mordowali, by uchroni\u0107 ch\u0142op\u00f3w przed gro\u017ab\u0105 przybycia Niemc\u00f3w, niebezpiecznych, nawet je\u015bli \u017bydom, jak to cz\u0119sto by\u0142o, nikt nie pomaga\u0142. Z kolei ch\u0142opi czasem zamawiali u policjant\u00f3w zamordowanie konkretnych \u017byd\u00f3w, \u017ceby przyw\u0142aszczy\u0107 sobie ich rzeczy \u2013 w jednym z przytoczonych przypadk\u00f3w: par\u0119 oficerek. Ich w\u0142a\u015bciciele byli wszak jedynie, w trafnym sformu\u0142owaniu Emmanuela Ringelbluma, \u201enieboszczykami na przepustce\u201d, wi\u0119c po co maj\u0105 si\u0119 rzeczy marnowa\u0107?<\/span><\/p>\n

W tym kontek\u015bcie nale\u017cy rozpatrzy\u0107 pospolicie u\u017cywane podczas okupacji i przytoczone np. w relacji le\u015bniczego Mikulskiego okre\u015blenie \u201epolska policja\u201d. Jest ono w pe\u0142ni<\/a> uzasadnione: tak w\u0142a\u015bnie, Polonische Polizei, formacja ta by\u0142a przez Niemc\u00f3w nazywana; co wi\u0119cej, powsta\u0142a ona na bazie przedwojennej Policji Pa\u0144stwowej, cho\u0107 dalece nie wszyscy jej funkcjonariusze chcieli lub mogli, do Polonische Polizei przyst\u0105pi\u0107, a wojenny nab\u00f3r sprowadzi\u0142 w jej szeregi ludzi ca\u0142kiem przypadkowych. Nie by\u0142a to jednak oczywi\u015bcie w \u017cadnym stopniu struktura wojennego pa\u0144stwa polskiego \u2013 ale w realizowaniu, jak w powy\u017cszych przyk\u0142adach, interes\u00f3w os\u00f3b lub spo\u0142eczno\u015bci nale\u017c\u0105cych do narodu polskiego ow\u0105 polsko\u015b\u0107 w pewnym stopniu uzasadnia\u0142a.<\/span><\/p>\n

Warszawskie getto na pocz\u0105tku 1941 r. Polski granatowy policjant w towarzystwie \u017cydowskiego funkcjonariusza kontroluj\u0105 przechodni\u00f3w. W podleg\u0142ej Niemcom policji podczas okupacji s\u0142u\u017cy\u0142o kilkana\u015bcie tysi\u0119cy Polak\u00f3w Fot. AKG-Images<\/em><\/span><\/p>\n

Garstka sprawiedliwych<\/strong><\/h4>\n

\u017bydzi za\u015b do tej wsp\u00f3lnoty interes\u00f3w, ale tak\u017ce po cz\u0119\u015bci i warto\u015bci, w spos\u00f3b oczywisty nie nale\u017celi. Podczas likwidacji warszawskiego getta krawiec B\u0142\u0119dowski wyszed\u0142 po zdj\u0119ciu blokady kamienicy ze schronu, w kt\u00f3rym ukrywa\u0142 si\u0119 z \u017con\u0105 i c\u00f3rkami, lecz na swoje nieszcz\u0119\u015bcie trafi\u0142 na siedz\u0105cych przed budynkiem trzech granatowych. Zacz\u0105\u0142 ich b\u0142aga\u0107, by go nie wydawali Niemcom, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na swe rany w wojnie z bolszewikami i przysz\u0142e odrodzenie Polski. Lecz jeden z nich odpowiedzia\u0142:<\/span><\/p>\n

\n

\u201ePolska daleko, b\u0119dzie czy nie b\u0119dzie, to nie wiadomo, ale tymczasem ja musz\u0119 \u017cy\u0107\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Rzecz jasna, nieszcz\u0119\u015bciem B\u0142\u0119dowskiego by\u0142o to, \u017ce trafi\u0142 akurat na trzech policjant\u00f3w, kt\u00f3rzy niekoniecznie musieli sobie ufa\u0107 (pojedynczy czasem udawali, \u017ce \u017byd\u00f3w nie widz\u0105, co ocaleni skrz\u0119tnie i z wdzi\u0119czno\u015bci\u0105 odnotowywali we wspomnieniach) \u2013 ale najwyra\u017aniej cytowany funkcjonariusz nie mia\u0142 problemu odwrotnego: odm\u00f3wienia pomocy wsp\u00f3\u0142obywatelowi w obecno\u015bci pozosta\u0142ych policjant\u00f3w. W Krakowie policjant, kt\u00f3ry oburza\u0142 si\u0119 na gorliwo\u015b\u0107 koleg\u00f3w w \u0142apaniu uciekaj\u0105cych z getta zosta\u0142 pot\u0119piony jako \u201e\u017cydowski wujek\u201d.<\/span><\/p>\n

Ale to w\u0142a\u015bnie w Krakowie powsta\u0142a jedyna w ca\u0142ej policji granatowej grupa pomagaj\u0105ca \u017bydom. Utworzy\u0142 j\u0105 oddelegowany do stolicy GG policjant z Wiednia, Austriak. Ratowaniu \u017byd\u00f3w przez policjant\u00f3w Grabowski po\u015bwi\u0119ca oddzielny rozdzia\u0142, zbiera wszystkie znane mu, nieliczne przypadki, odnotowuje, \u017ce 15 funkcjonariuszom na oko\u0142o 20 tys. Yad Vashem przyzna\u0142 medale Sprawiedliwych. Zauwa\u017ca, \u017ce w okr\u0119gu paryskim, gdzie funkcjonariuszy by\u0142o tyle samo, medale uzyska\u0142o 54 z nich. Z wielk\u0105 ulg\u0105 stwierdza, \u017ce nie jest zadaniem badacza ocenia\u0107, czy tych 15 to du\u017co, czy ma\u0142o, i przypomina, \u017ce terror we Francji<\/a> by\u0142 niepor\u00f3wnanie \u0142agodniejszy ni\u017c w Polsce.<\/span><\/p>\n

Grabowski znalaz\u0142 tylko jeden przypadek, by granatowy policjant zosta\u0142 skazany przez Niemc\u00f3w na \u015bmier\u0107 za pomoc \u017bydom: by\u0142 to kapitan Piotr Kruk z XVII Komisariatu w Warszawie, zadenuncjowany przez podw\u0142adnego. Mo\u017ce dobrze by by\u0142o, \u017ceby dzisiejsza Policja Pa\u0144stwowa uczci\u0142a w jaki\u015b godny spos\u00f3b jego pami\u0119\u0107? I dla r\u00f3wnowagi \u2013 tylko jeden granatowy zosta\u0142 po wojnie skazany na \u015bmier\u0107 za swe zbrodnie. Inni, ca\u0142kiem liczni, weszli w sk\u0142ad powstaj\u0105cej w\u0142a\u015bnie MO \u2013 no bo gdzie mieli si\u0119 podzia\u0107?<\/span><\/p>\n

Trudne por\u00f3wnania<\/strong><\/h4>\n

Do zada\u0144 Polonische Polizei nale\u017ca\u0142o te\u017c nadzorowanie policji \u017cydowskiej tam, gdzie istnia\u0142a w gettach i Grabowski zadaje nieuchronne pytanie o por\u00f3wnanie zbrodniczo\u015bci obu formacji. Po czym stwierdza, \u017ce zadawanie go jest niedopuszczalne ze wzgl\u0119du na los, jaki spotka\u0142 formacj\u0119 gettow\u0105. Tu wypada si\u0119 z autorem nie zgodzi\u0107 \u2013 nie tylko dlatego, \u017ce tak\u017ce polscy policjanci bywali przez Niemc\u00f3w zbiorowo rozstrzeliwani, ale te\u017c dlatego, \u017ce p\u00f3\u017aniejszy los nie mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 jako usprawiedliwienie wcze\u015bniejszych czyn\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\n

Broni\u0142bym tezy, \u017ce policja gettowa by\u0142a bardziej zbrodnicza od granatowej \u2013 ale te\u017c, \u017ce por\u00f3wnanie to nie ma sensu, gdy\u017c warunki w getcie du\u017co bardziej przypomina\u0142y sytuacj\u0119 w obozach koncentracyjnych ni\u017c te panuj\u0105ce po aryjskiej stronie w Warszawie.<\/p>\n<\/blockquote>\n

A tym samym funkcjonariusze J\u00fcdischer Ordnungsdienst (\u017bydowskiej S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej) winni by\u0107 por\u00f3wnywani z obozowymi kapo, nie z funkcjonariuszami PP \u2013 cho\u0107 kapo pozbawieni odpowiedzialno\u015bci za rodziny mieli w istocie \u0142atwiejsze wybory moralne. Tak\u017ce kwestia policji \u017cydowskiej nadal czeka, mimo znakomitej pracy Katarzyny Person na ten temat, na dalsze szczeg\u00f3\u0142owe zbadanie.<\/span><\/p>\n

Zag\u0142ada \u017byd\u00f3w jest zapewne najlepiej zbadanym zdarzeniem w dziejach \u2013 tymczasem stale pojawiaj\u0105 si\u0119 nowe prace, nie tylko prostuj\u0105ce stan naszej wiedzy, ale tak\u017ce ujawniaj\u0105ce stan naszej zdumiewaj\u0105cej niewiedzy. Monografia Grabowskiego niew\u0105tpliwie si\u0119 do nich zalicza, podobnie jak b\u0119d\u0105ce jeszcze w toku badania nad zakresem pomocy udzielanej \u017bydom w okupowanej Polsce przez polsk\u0105 ambasad\u0119 w Bernie. Nie wspominam o tym z jakiego\u015b moralnego symetryzmu: przyzwoito\u015b\u0107 nie r\u00f3wnowa\u017cy zbrodni, ale po to, by przypomnie\u0107 o nadal wielkim obszarze naszej niewiedzy.<\/span><\/p>\n

\n

Na posterunku. Udzia\u0142 polskiej policji granatowej i kryminalnej w zag\u0142adzie \u017byd\u00f3w<\/strong><\/p>\n

Jan Grabowski<\/strong><\/p>\n

Czarne<\/strong><\/p>\n

Jan Grabowski; ok\u0142adka ksi\u0105\u017cki ‘Na posterunku’, Czarne, Wo\u0142owiec Fot. \u0141ukasz Falkowski \/ Agencja Gazeta \/ materia\u0142y prasowe<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Granatowa policja odpowiada za 80 proc. mord\u00f3w na ukrywaj\u0105cych si\u0119 \u017bydach Dawid Warszawski Gubernator Hans Frank (z prawej) przyjmuje meldunek od komendanta oddzia\u0142u polskiej policji (granatowej). W tle widoczni stoj\u0105cy w dwuszeregu polscy policjanci, pa\u017adziernik 1940 r. (Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe) Granatowa policja nie tylko odgrywa\u0142a wa\u017cn\u0105, a miejscami zasadnicz\u0105 rol\u0119 w niemieckim projekcie zag\u0142ady […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77796"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=77796"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77796\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":77812,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77796\/revisions\/77812"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=77796"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=77796"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=77796"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}