{"id":77823,"date":"2020-04-28T17:09:54","date_gmt":"2020-04-28T15:09:54","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=77823"},"modified":"2020-04-28T10:53:22","modified_gmt":"2020-04-28T08:53:22","slug":"08-09-45","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=77823","title":{"rendered":"Rok temu zmar\u0142 prof. Karol Modzelewski"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Rok temu zmar\u0142 prof. Karol Modzelewski<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Micha\u0142 Szuka\u0142a (PAP)<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Prof. Karol Modzelewski. Fot. PAP\/A. Rybczy\u0144ski<\/em><\/span><\/p>\n

Rok temu, 28 kwietnia 2019 r., zmar\u0142 prof. Karol Modzelewski \u2013 historyk mediewista, dysydent, wi\u0119zie\u0144 polityczny, jeden z lider\u00f3w opozycji demokratycznej w okresie PRL, kawaler Orderu Or\u0142a Bia\u0142ego.<\/strong><\/h5>\n

\"\"<\/p>\n

Karol Modzelewski urodzi\u0142 si\u0119 23 listopada 1937 r. w Moskwie jako Cyryl Budniewicz. Moment i miejsce jego urodzenia, a tak\u017ce korzenie wydaj\u0105 si\u0119 w du\u017cej mierze determinowa\u0107 wiele element\u00f3w jego biografii. Sam prof. Modzelewski m\u00f3wi\u0142, \u017ce \u201eby\u0142o to z\u0142e miejsce i z\u0142y czas\u201d. Na moment jego narodzin przypada pocz\u0105tek wielkiej czystki, kt\u00f3rej ofiar\u0105 pad\u0142y miliony obywateli ZSRS. Byli w\u015br\u00f3d nich zar\u00f3wno komunistyczni zbrodniarze, tzw. starzy bolszewicy, jak i niewinni, kt\u00f3rych zg\u0142adzi\u0142a rozp\u0119dzona machina NKWD. W\u015br\u00f3d aresztowanych by\u0142 dziadek Modzelewskiego od strony matki, dawny zwolennik mienszewik\u00f3w, in\u017cynier g\u00f3rnictwa.<\/span><\/p>\n

Gdy Cyryl Budniewicz mia\u0142 siedemna\u015bcie dni, aresztowano r\u00f3wnie\u017c jego ojca \u2013 Aleksandra Budniewicza. By\u0142 podchor\u0105\u017cym wy\u017cszej oficerskiej szko\u0142y wojsk pancernych w Moskwie. Dosta\u0142 osiem lat \u0142agru. W przeciwie\u0144stwie do wielu innych podoficer\u00f3w i oficer\u00f3w uwi\u0119zionych na fali czystek po aresztowaniu Michai\u0142a Tuchaczewskiego Budniewicz nie opu\u015bci\u0142 \u0142agru po niemieckim ataku na ZSRS w czerwcu 1941 r. Modzelewski po raz pierwszy zobaczy\u0142 ojca dwa lata po wojnie. \u201eTo jest tw\u00f3j tata. Teraz musisz sam zdecydowa\u0107, czy chcesz sp\u0119dzi\u0107 \u017cycie w Rosji z tat\u0105, czy wolisz wr\u00f3ci\u0107 z mam\u0105 do Polski\u201d \u2013 wspomina\u0142 Modzelewski.<\/span><\/p>\n

Jego matka prze\u017cy\u0142a wielk\u0105 czystk\u0119. Natalia Wilder pochodzi\u0142a z \u017cydowskiej rodziny, by\u0142a t\u0142umaczk\u0105 i literaturoznawczyni\u0105, absolwentk\u0105 Instytutu Literackiego im. Maksyma Gorkiego w Moskwie. Dwa lata po aresztowaniu swojego pierwszego m\u0119\u017ca pozna\u0142a niedawno uwolnionego z \u0141ubianki polskiego komunist\u0119 Zygmunta Modzelewskiego. W przeciwie\u0144stwie do zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci dzia\u0142aczy Komunistycznej Partii Polski, kt\u00f3rzy w 1938 r. przebywali w ZSRS, unikn\u0105\u0142 on zarz\u0105dzonej przez Stalina fizycznej likwidacji tej organizacji.<\/span><\/p>\n

Zygmunt Modzelewski by\u0142 komunist\u0105 o nietypowym jak na cz\u0142onka KPP \u017cyciorysie. Jako ochotnik walczy\u0142 przeciwko bolszewikom w trakcie wojny w 1920 r. Kr\u00f3tko pracowa\u0142 jako ksi\u0119gowy i zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 Komunistycznej Partii Robotniczej Polski, a nast\u0119pnie Komunistycznej Partii Polski. W 1923 r. pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 fa\u0142szywym paszportem, wyjecha\u0142 do Francji. Studiowa\u0142 na Sorbonie. W 1928 r. uzyska\u0142 doktorat z ekonomii. W autobiografii Karol Modzelewski pisa\u0142, \u017ce jego przybrany ojciec pochodzi\u0142 z bardzo biednej rodziny robotnika kolejowego z Cz\u0119stochowy. By\u0142 \u00f3smym dzieckiem w rodzinie. Jego siostry i bracia zako\u0144czyli edukacj\u0119 na czteroklasowej szkole powszechnej.<\/span><\/p>\n

W 1941 r. Cyryl Budniewicz pozna\u0142 swojego przybranego ojca. Od czerwca 1941 r. Modzelewski szybko pi\u0105\u0142 si\u0119 po kolejnych szczeblach kariery w Zwi\u0105zku Patriot\u00f3w Polskich. Dla Stalina by\u0142a to organizacja przygotowuj\u0105ca kadry do pe\u0142nienia namiestniczych rz\u0105d\u00f3w w podbitej Polsce. W listopadzie 1941 r. czteroletni Cyryl, jego matka oraz Modzelewski zostali ewakuowani na wsch\u00f3d od Moskwy, do kt\u00f3rej zbli\u017ca\u0142y si\u0119 wojska niemieckie. W mie\u015bcie Engels, jako syn cennego dla w\u0142adz sowieckich dzia\u0142acza, trafi\u0142 do specjalnego domu dziecka nazywanego Le\u015bnym Kurortem.<\/span><\/p>\n

\u201eUmieszczono tam dzieci tych komunistycznych imigrant\u00f3w, kt\u00f3rzy pozostawali na wolno\u015bci i byli traktowani jak zagraniczni towarzysze, a nie jak wrogowie ludu. Z tego powodu wy\u017cywienie mieli\u015bmy jak na wojenne czasy bardzo przyzwoite, co\u015b w rodzaju wiktu sto\u0142\u00f3wkowego w czasach pokoju\u201d \u2013 wspomina\u0142 Modzelewski. Mimo \u017ce w Le\u015bnym Kurorcie przebywa\u0142y dzieci dzia\u0142aczy komunistycznych spoza ZSRS, to pracuj\u0105ce tam wychowawczynie pracowa\u0142y nad ich \u201ewynarodowieniem\u201d i ukszta\u0142towaniem w duchu sowiecko-rosyjskiego patriotyzmu.<\/span><\/p>\n

W 1943 r. do Le\u015bnego Kurortu przyjecha\u0142 Zygmunt Modzelewski. By\u0142 ju\u017c w polskim mundurze ze specyficznym or\u0142em bez korony na czapce. W maju tego roku wst\u0105pi\u0142 do tworzonej na polecenie Stalina 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Ko\u015bciuszki i otrzyma\u0142 stopie\u0144 kapitana. Jego matka zosta\u0142a korespondentk\u0105 wojenn\u0105 akredytowan\u0105 przy sztabie dywizji. Rok p\u00f3\u017aniej rodzice zabrali go do Moskwy. W tym czasie Modzelewski zosta\u0142 dyrektorem kontrolowanej przez polskich komunist\u00f3w agencji prasowej \u201ePolpress\u201d i cz\u0142onkiem Polskiej Partii Robotniczej. Wreszcie 2 stycznia 1945 r., po przekszta\u0142ceniu PKWN w Rz\u0105d Tymczasowy, zosta\u0142 ambasadorem w Moskwie. W\u015br\u00f3d polskoj\u0119zycznych pracownik\u00f3w ambasady oraz dzi\u0119ki swojemu przybranemu ojcu o\u015bmioletni Budniewicz wyzbywa\u0142 si\u0119 rosyjskiej to\u017csamo\u015bci.<\/span><\/p>\n

W lipcu 1945 r. ca\u0142a rodzina przyjecha\u0142a do Warszawy. Zygmunt Modzelewski zosta\u0142 wiceministrem spraw zagranicznych w Tymczasowym Rz\u0105dzie Jedno\u015bci Narodowej. Dwa lata p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 szefem tego resortu, a w 1948 r. cz\u0142onkiem KC PZPR. We wrze\u015bniu 1946 r. m\u0142ody Karol Modzelewski poszed\u0142 do czwartej klasy szko\u0142y powszechnej przy ul. Narbutta. Jego dzieci\u0144stwo mija\u0142o w warunkach dramatycznie odleg\u0142ych od tych, w jakich \u017cyli niemal wszyscy mieszka\u0144cy zrujnowanego miasta. \u201eW latach 1945\u20131947 mieszkali\u015bmy w pi\u0119ciopokojowym apartamencie, a potem w o\u015bmiopokojowej willi z ogrodem\u201d \u2013 pisa\u0142 niemal siedemdziesi\u0105t lat p\u00f3\u017aniej.<\/span><\/p>\n

W 1950 r. Modzelewski sp\u0119dza\u0142 z matk\u0105 wakacje w zakopia\u0144skiej willi dla rodzin komunistycznych dygnitarzy. Tam pozna\u0142 W\u0142adys\u0142awa Broniewskiego. Ten pijany podczas g\u00f3rskiej wycieczki wyzna\u0142 mu: \u201eWiesz, synku, gdy by\u0142em na wojnie z bolszewikami, zgin\u0119li wszyscy \u017co\u0142nierze z mojego plutonu, moi towarzysze broni, kochani moi przyjaciele. Wszystkich wystrzelali bolszewicy. Ja jeden ocala\u0142em\u201d. Wiadomo\u015b\u0107 wywar\u0142a na Modzelewskim \u201epiorunuj\u0105ce wra\u017cenie\u201d.<\/span><\/p>\n

W 1954 r. zmar\u0142 Zygmunt Modzelewski. W tym samym roku jego przybrany syn uko\u0144czy\u0142 Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105ce im. Klementa Gottwalda w Warszawie (dzi\u015b im. Stanis\u0142awa Staszica). Karol Modzelewski wybra\u0142 studia w Instytucie Historycznym UW. Wiosn\u0105 roku 1956, po pierwszych przeb\u0142yskach odwil\u017cy, zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w ruch studencki. Wraz z innymi dzia\u0142aczami ZMP pragn\u0105\u0142 budowy \u201eprawdziwego socjalizmu\u201d, wolnego od stalinowskiego terroru i rz\u0105d\u00f3w partyjnej biurokracji. Po latach uwa\u017ca\u0142, \u017ce zaanga\u017cowanie w wypadki tego prze\u0142omowego roku by\u0142o wa\u017cne dla jego to\u017csamo\u015bci i p\u00f3\u017aniejszych los\u00f3w. \u201eMia\u0142em wtedy niespe\u0142na dziewi\u0119tna\u015bcie lat i w jaskrawym \u015bwietle wydarze\u0144 pa\u017adziernikowych 1956 r., w kt\u00f3rych bra\u0142em czynny udzia\u0142, zobaczy\u0142em bez cienia w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce nie jestem Rosjaninem, tylko Polakiem\u201d \u2013 opowiada\u0142 w autobiografii. W tamtym czasie pozna\u0142 tak\u017ce Jacka Kuronia. Ta znajomo\u015b\u0107 mia\u0142a decyduj\u0105ce znaczenie dla jego biografii politycznej.<\/span><\/p>\n

Najbardziej dramatycznym momentem jego dzia\u0142alno\u015bci by\u0142 pa\u017adziernik 1956 r., gdy nad Warszaw\u0105 zawis\u0142a gro\u017aba sowieckiej interwencji wojskowej. Podobnie jak wielu innych student\u00f3w warszawskich uczelni wspiera\u0142 robotnik\u00f3w tworz\u0105cych w fabrykach tzw. samorz\u0105dy robotnicze. Modzelewski uczestniczy\u0142 w wiecach robotniczych w Fabryce Samochod\u00f3w Osobowych. Tam pozna\u0142 przyw\u00f3dc\u0119 robotnik\u00f3w Lechos\u0142awa Go\u017adzika, kt\u00f3ry przygotowywa\u0142 swoich koleg\u00f3w do ewentualnych walk z oddzia\u0142ami sowieckimi. Jego przekonania podziela\u0142 Modzelewski. \u201eBy\u0142em got\u00f3w stan\u0105\u0107 do nier\u00f3wnej walki przeciwko bohaterom mojego dzieci\u0144stwa \u2013 \u017co\u0142nierzom z pi\u0119cioramiennymi gwiazdami na he\u0142mach i na guzikach mundur\u00f3w\u201d \u2013 wspomina\u0142.<\/span><\/p>\n

Kilka dni p\u00f3\u017aniej Modzelewski i jego koledzy z niech\u0119ci\u0105 przyj\u0119li wyg\u0142oszone przez Gomu\u0142k\u0119 wezwanie do \u201ezako\u0144czenia wiecowania\u201d i powrotu do pracy. Oznacza\u0142o to kres nadziei na g\u0142\u0119bokie zmiany polityczne, o kt\u00f3rych marzyli m\u0142odzi dzia\u0142acze z UW i innych warszawskich uczelni.<\/span><\/p>\n

Jego zainteresowania naukowe by\u0142y dalekie od fascynacji politycznych. Na pocz\u0105tku studi\u00f3w zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z seminarium mediewistycznym prof. Aleksandra Gieysztora. \u201eAni Gieysztor, ani inni wybitni historycy tacy jak Witold Kula, Tadeusz Manteuffel i Marian Ma\u0142owist nie mogli by\u0107 w \u017caden spos\u00f3b pos\u0105dzani o jakiekolwiek sympatie komunistyczne. Byli bezpartyjni i mieli przesz\u0142o\u015b\u0107 akowsk\u0105, a z marksizmem poczynali sobie do\u015b\u0107 liberty\u0144sko\u201d \u2013 podkre\u015bla\u0142 prof. Modzelewski w rozmowie z PAP w 2016 r. Autorytet Gieysztora wielokrotnie studzi\u0142 jego pogl\u0105dy polityczne. Do\u015bwiadczenie dramatu Powstania Warszawskiego sprawia\u0142o, \u017ce g\u0142\u00f3wnym celem wykszta\u0142conej jeszcze przed wojn\u0105 elity intelektualnej Instytutu Historycznego by\u0142o, jak m\u00f3wi\u0142 Modzelewski w rozmowie z 2016 r., chronienie w \u201esubstancji narodowej\u201d.<\/span><\/p>\n

Modzelewski zaznacza\u0142 jednak, \u017ce Gieysztor d\u0105\u017cy\u0142 do chronienia tych, kt\u00f3rzy buntowali si\u0119 przeciw zastanej rzeczywisto\u015bci. Tak by\u0142o m.in. w przypadku powsta\u0142ego w 1962 r. Politycznego Klubu Dyskusyjnego przy uczelnianym Zwi\u0105zku M\u0142odzie\u017cy Socjalistycznej. Jego g\u0142\u00f3wnym organizatorem by\u0142 doktorant Karol Modzelewski. Pocz\u0105tkowo ZMS i organizacja partyjna na UW spogl\u0105da\u0142y na Klub przychylnie. Jednak ju\u017c w 1963 r. bezpieka rozpocz\u0119\u0142a inwigilacj\u0119 \u015brodowiska. W maju tamtego roku Komitet Wojew\u00f3dzki PZPR nakaza\u0142 zawieszenie spotka\u0144. Ostatecznie Klub rozwi\u0105zano.<\/span><\/p>\n

Najaktywniejsi jego cz\u0142onkowie spotykali si\u0119 mimo to nadal. W\u015br\u00f3d nich by\u0142 Jacek Kuro\u0144. Razem z Karolem Modzelewskim przygotowali broszur\u0119 programow\u0105, kt\u00f3ra w oparciu o za\u0142o\u017cenia ideologii marksistowskiej i trockizmu krytycznie analizowa\u0142a ustr\u00f3j PRL oraz spos\u00f3b sprawowania w\u0142adzy przez PZPR. Ju\u017c jesieni\u0105 1964 r. SB na podstawie pods\u0142uch\u00f3w zrozumia\u0142a, jaki charakter b\u0119dzie mia\u0142a broszura. W listopadzie 1964 r. bezpieka skonfiskowa\u0142a prawie gotowe opracowanie i aresztowa\u0142a Kuronia oraz Modzelewskiego.<\/span><\/p>\n

Kuro\u0144 i Modzelewski odtworzyli podstawowe tezy swojego memoria\u0142u w \u201eLi\u015bcie otwartym do cz\u0142onk\u00f3w PZPR\u201d. Postanowili rozpowszechni\u0107 je w\u015br\u00f3d dzia\u0142aczy studenckich UW. \u201eMieli\u015bmy czterna\u015bcie kopii jego maszynopisu. Jedn\u0105 z nich wr\u0119czy\u0142em Gieysztorowi, m\u00f3wi\u0105c: +Panie Profesorze, niech Pan spojrzy+. On popatrzy\u0142, zamkn\u0105\u0142 si\u0119 w gabinecie i powiedzia\u0142, \u017cebym przyszed\u0142 za trzy godziny. Gdy si\u0119 zn\u00f3w zjawi\u0142em, powiedzia\u0142, \u017ce przeczyta\u0142 list z wypiekami na twarzy. Nie skomentowa\u0142 jednak jego tre\u015bci\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142 prof. Modzelewski w 2016 r.<\/span><\/p>\n

\u201eDo kogo nale\u017cy w\u0142adza w naszym pa\u0144stwie?\u201d \u2013 pytali Kuro\u0144 i Modzelewski. Odpowied\u017a brzmia\u0142a: \u201eDo biurokracji partyjnej\u201d. Autorzy wskazywali te\u017c na konflikt mi\u0119dzy klas\u0105 robotnicz\u0105 a centraln\u0105 biurokracj\u0105 partyjn\u0105, kt\u00f3r\u0105 okre\u015blali jako \u201eklas\u0119 panuj\u0105c\u0105\u201d i \u201ewyzyskuj\u0105c\u0105\u201d prac\u0119 robotnik\u00f3w. Ta diagnoza musia\u0142a si\u0119 zako\u0144czy\u0107 wi\u0119zieniem.<\/span><\/p>\n

W marcu 1965 r. Modzelewski zosta\u0142 aresztowany i nast\u0119pnie skazany na trzy i p\u00f3\u0142 roku wi\u0119zienia za nawo\u0142ywanie w memoriale i li\u015bcie do obalenia przemoc\u0105 ustroju politycznego i spo\u0142eczno-gospodarczego Polski Ludowej oraz za rozpowszechnianie fa\u0142szywych wiadomo\u015bci jej dotycz\u0105cych. Trzyletni wyrok skazuj\u0105cy otrzyma\u0142 Jacek Kuro\u0144. W wi\u0119zieniu pr\u00f3bowa\u0142 pracowa\u0107 nad prac\u0105 doktorsk\u0105.<\/span><\/p>\n

Dzi\u0119ki kontaktom Aleksandra Gieysztora m\u00f3g\u0142 posiada\u0107 materia\u0142y i widywa\u0107 si\u0119 ze swoim promotorem. Szybko jednak te przywileje zosta\u0142y mu odebrane. \u201eS\u0105dz\u0119, \u017ce kto\u015b doni\u00f3s\u0142 Gomu\u0142ce, \u017ce wrogowie ustroju mog\u0105 pisa\u0107 w wi\u0119zieniach prace doktorskie. Taki liberalizm by\u0142 dla towarzysza Wies\u0142awa nie do przyj\u0119cia\u201d \u2013 t\u0142umaczy\u0142 w rozmowie w 2016 r.<\/span><\/p>\n

\u201eWyszed\u0142em z wi\u0119zienia na tzw. warunkowe zwolnienie 3 sierpnia 1967 r. Mia\u0142em przed sob\u0105 siedem miesi\u0119cy wolno\u015bci, ale to by\u0142y wa\u017cne miesi\u0105ce\u201d \u2013 pisa\u0142 z kolei w autobiografii.<\/span><\/p>\n

W 1968 r. nale\u017ca\u0142 do inicjator\u00f3w akcji protestacyjnej przeciw zamiarowi zdj\u0119cia z repertuaru Teatru Narodowego \u201eDziad\u00f3w\u201d w re\u017cyserii Kazimierza Dejmka. By\u0142 autorem has\u0142a \u201eNiepodleg\u0142o\u015b\u0107 bez cenzury\u201d skandowanego podczas ostatniego spektaklu. W\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 tzw. komandos\u00f3w. Aresztowany w marcu 1968, zaliczony zosta\u0142 do g\u0142\u00f3wnych inspirator\u00f3w protest\u00f3w studenckich.<\/span><\/p>\n

Dosta\u0142 wyrok trzech i p\u00f3\u0142 roku wi\u0119zienia za udzia\u0142 w zwi\u0105zku zmierzaj\u0105cym do realizacji wrogiego PRL programu politycznego.<\/span>
\nProf. Karol Modzelewski po latach uznawa\u0142 marzec 1968 r. za jeden z najwa\u017cniejszych moment\u00f3w swojej biografii. \u201eTo jest historia, ale tak\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 mojego \u017cycia. To wydarzenie bardzo silnie wp\u0142yn\u0119\u0142o na moje \u017cycie\u201d \u2013 podkre\u015bla\u0142 w rozmowie z PAP w styczniu 2018 r. Uznawa\u0142 je r\u00f3wnie\u017c za jeden z najbardziej dramatycznych moment\u00f3w historii PRL. Dla Modzelewskiego marzec 1968 r. by\u0142 nie tylko wydarzeniem kompromituj\u0105cym ekip\u0119 W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki ze wzgl\u0119du na rozp\u0119tanie nagonki antysemickiej, lecz i ze wzgl\u0119du na atak na polsk\u0105 kultur\u0119. \u201eZakaz wystawiania +Dziad\u00f3w+ by\u0142 demonstracyjnym zerwaniem z \u0142agodn\u0105 polityk\u0105 wobec narodowej kultury ze strony ekipy gomu\u0142kowskiej. Uderzenie cenzuralne w najwi\u0119ksz\u0105 \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 narodowej kultury [\u2026] by\u0142o dla wszystkich w\u00f3wczas czym\u015b nies\u0142ychanym\u201d \u2013 opowiada\u0142 w rozmowie z PAP w pi\u0119\u0107dziesi\u0105t\u0105 rocznic\u0119 tamtych wydarze\u0144.<\/span><\/p>\n

Zosta\u0142 aresztowany 8 marca 1968 r. Wi\u0119zienie opu\u015bci\u0142 18 wrze\u015bnia 1971 r.<\/span><\/p>\n

Po wyj\u015bciu z wi\u0119zienia by\u0142 Karol Modzelewski, od 1972 r., pracownikiem naukowym Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN we Wroc\u0142awiu. W roku 1975 opublikowa\u0142 uznawan\u0105 dzi\u015b za klasyczn\u0105 \u201eOrganizacj\u0119 gospodarcz\u0105 pa\u0144stwa piastowskiego\u201d. By\u0142 to jednocze\u015bnie jego doktorat. W 1978 r. we W\u0142oszech ukaza\u0142a si\u0119 jego praca po\u015bwi\u0119cona Longobardom. Na jej podstawie uzyska\u0142 habilitacj\u0119, mimo \u017ce dopiero dwa lata p\u00f3\u017aniej ksi\u0105\u017cka ta ukaza\u0142a si\u0119 po polsku.<\/span><\/p>\n

Do 1980 r. nie prowadzi\u0142 wi\u0119kszej dzia\u0142alno\u015bci opozycyjnej. Jednak po protestach robotniczych z czerwca roku 1976 napisa\u0142 list do I sekretarza KC PZPR Edwarda Gierka, protestuj\u0105c przeciw represjom i proponuj\u0105c reformy, w tym autonomi\u0119 zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych.<\/span>
\nW lipcu 1980 r. sp\u0119dza\u0142 wakacje w Zakopanem. W miejscowym klubie prasy zagranicznej zobaczy\u0142 najnowsze wydanie dziennika W\u0142oskiej Partii Komunistycznej, w kt\u00f3rym pisano o wybuchu pierwszej tamtego lata fali strajk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\u201eDla kilkunastu tysi\u0119cy robotnik\u00f3w okupuj\u0105cych 18 sierpnia 1980 r. Stoczni\u0119 Gda\u0144sk\u0105 i stowarzyszone z ni\u0105 zak\u0142ady, a wkr\u00f3tce potem dla setek tysi\u0119cy uczestnik\u00f3w wielkich strajk\u00f3w solidarno\u015bciowych w ca\u0142ym kraju, wreszcie we wrze\u015bniu i w pa\u017adzierniku dla milion\u00f3w Polak\u00f3w tworz\u0105cych w\u0142asnym dzia\u0142aniem lub cho\u0107by w\u0142asn\u0105 decyzj\u0105 o przyst\u0105pieniu do zwi\u0105zku wielk\u0105 +Solidarno\u015b\u0107+ \u2013 has\u0142o niezale\u017cnych od partii i pa\u0144stwa zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych by\u0142o jak objawienie Wolno\u015bci, kt\u00f3ra prowadzi lud na barykady\u201d \u2013 pisa\u0142 w autobiografii.<\/span><\/p>\n

21 sierpnia 1980 r. przyjecha\u0142 do Warszawy, aby spotka\u0107 si\u0119 z Jackiem Kuroniem. Ten by\u0142 ju\u017c jednak aresztowany. Po kilku dniach gor\u0105czkowych rozm\u00f3w z dzia\u0142aczami opozycji przebywaj\u0105cymi w Warszawie otrzyma\u0142 zgod\u0119 na wyjazd do Gda\u0144ska. Na miejscu okaza\u0142o si\u0119, \u017ce kandydatura Modzelewskiego na doradc\u0119 protestuj\u0105cych jest dla w\u0142adz niezwykle niewygodna. By\u0142 postrzegany jako \u201eelement antysocjalistyczny\u201d.<\/span><\/p>\n

Zachwyt Modzelewskiego wzbudza\u0142a atmosfera strajku. \u201eBy\u0142 to skrawek wolnej Polski na terytorium wasalnej PRL\u201d \u2013 t\u0142umaczy\u0142 w autobiografii. Jego entuzjazm zosta\u0142 ostudzony przez prof. Aleksandra Gieysztora, kt\u00f3rego odwiedzi\u0142 w drodze z Gda\u0144ska do Wroc\u0142awia. \u201eOpowiedzia\u0142em mu o swoich wra\u017ceniach. Wys\u0142ucha\u0142 mnie, pokiwa\u0142 g\u0142ow\u0105 i powiedzia\u0142: +Panie Karolu, to przypomina wypisz wymaluj atmosfer\u0119 pierwszych dni Powstania Warszawskiego+. Zrobi\u0142o mi si\u0119 zimno: rozumia\u0142em, \u017ce m\u00f3j mistrz dostrzega groz\u0119, skal\u0119 niebezpiecze\u0144stwa i by\u0107 mo\u017ce zamierza na sw\u00f3j spos\u00f3b mi to zakomunikowa\u0107\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142 Karol Modzelewski w rozmowie w 2016 r. Dzi\u0119ki kontaktom z osobami zwi\u0105zanymi z re\u017cimem wiedzia\u0142, \u017ce komuni\u015bci traktuj\u0105 zawarte porozumienie jako taktyczny odwr\u00f3t do czasu uporz\u0105dkowania i wzmocnienia swoich szereg\u00f3w.<\/span><\/p>\n

1 wrze\u015bnia 1981 r. Modzelewski powr\u00f3ci\u0142 do Wroc\u0142awia. Niemal natychmiast rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 w zespole przygotowuj\u0105cym statut nowego zwi\u0105zku zawodowego. Wraz z gronem ekspert\u00f3w uda\u0142 si\u0119 z gotowym projektem do Gda\u0144ska. Tam spotka\u0142 si\u0119 z Lechem Wa\u0142\u0119s\u0105, kt\u00f3ry wraz ze swoim najbli\u017cszym otoczeniem by\u0142 zwolennikiem powo\u0142ania wielu lokalnych i bran\u017cowych zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych. Ostatecznie dzi\u0119ki poparciu silnych struktur rodz\u0105cego si\u0119 zwi\u0105zku z Wroc\u0142awia uda\u0142o si\u0119 przeforsowa\u0107 koncepcj\u0119 powstania jednego zwi\u0105zku zawodowego, kt\u00f3ry zgodnie z pomys\u0142em Modzelewskiego przyj\u0105\u0142 nazw\u0119 \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d. W kolejnych miesi\u0105cach by\u0142 cz\u0142onkiem Krajowej Komisji Porozumiewawczej, nast\u0119pnie Komisji Krajowej NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d.<\/span>
\nDo kwietnia 1981 r. pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 rzecznika prasowego KKP. Zrezygnowa\u0142 z niej w prote\u015bcie przeciw sposobowi porozumienia si\u0119<\/span><\/p>\n

\u201eSolidarno\u015bci\u201d z w\u0142adzami PRL po tzw. prowokacji bydgoskiej (pobicie cz\u0142onk\u00f3w zwi\u0105zku, m.in. Jana Rulewskiego) oraz przeciw autorytarnemu stylowi kierowania zwi\u0105zkiem przewodnicz\u0105cego NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d Lecha Wa\u0142\u0119sy.<\/span><\/p>\n

W listopadzie roku 1981 Karol Modzelewski przebywa\u0142 na stypendium naukowym w Pary\u017cu. Na posiedzeniu Komisji Krajowej w grudniu 1981 r., przed wprowadzeniem stanu wojennego, u\u017cy\u0142 pod adresem w\u0142adz s\u0142\u00f3w: \u201eB\u00f3j to b\u0119dzie ich ostatni\u201d. Jak potem t\u0142umaczy\u0142, s\u0105dzi\u0142, \u017ce wyra\u017cona w tych s\u0142owach determinacja \u201eSolidarno\u015bci\u201d odwiedzie w\u0142adze od wprowadzenia stanu wyj\u0105tkowego.<\/span><\/p>\n

Zosta\u0142 internowany w nocy z 12 na 13 grudnia 1981 r. Po roku aresztowany i osadzony w warszawskim wi\u0119zieniu na Rakowieckiej pod zarzutem zmierzania do obalenia przemoc\u0105 ustroju PRL. Wyszed\u0142 na wolno\u015b\u0107 bez procesu \u2013 na mocy amnestii z lipca 1984 r.<\/span><\/p>\n

W wyborach kontraktowych w czerwcu 1989 r. Karol Modzelewski zosta\u0142 senatorem z listy Komitetu Obywatelskiego \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d. By\u0142 nim do roku 1991. Nale\u017ca\u0142 do Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego. By\u0142 inicjatorem powstania Klubu Parlamentarnego \u201eSolidarno\u015b\u0107 Pracy\u201d i wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem Unii Pracy, w latach 1992\u20131995 cz\u0142onkiem tej partii i jej honorowym przewodnicz\u0105cym. Jego celem by\u0142o stworzenie \u015brodowiska sprzeciwiaj\u0105cego si\u0119 liberalnym reformom gospodarczym.<\/span><\/p>\n

W 1998 r. zosta\u0142 odznaczony, wraz z Jackiem Kuroniem, Orderem Or\u0142a Bia\u0142ego przez prezydenta Aleksandra Kwa\u015bniewskiego. W roku 2005 w wyborach prezydenckich by\u0142 cz\u0142onkiem komitetu wyborczego W\u0142odzimierza Cimoszewicza.<\/span><\/p>\n

W autobiografii i innych tekstach po\u015bwi\u0119conych najnowszej historii Polski bardzo krytycznie ocenia\u0142 przemiany po 1989 r.<\/span><\/p>\n

\u201eM\u00f3j sprzeciw wobec neoliberalnej reformy by\u0142 konserwatywny w tym sensie, \u017ce obstawa\u0142em przy swojej, a nie tak dawno jeszcze naszej wsp\u00f3lnej, tradycyjnej hierarchii warto\u015bci. Lojalno\u015b\u0107 wobec nieznajomych ludzi z wielkich pa\u0144stwowych fabryk stawia\u0142em wy\u017cej od lojalno\u015bci wobec moich koleg\u00f3w i przyjaci\u00f3\u0142 z opozycji demokratycznej, kt\u00f3rzy teraz zabrali si\u0119 do rz\u0105dzenia i uznawali te fabryki wraz z za\u0142ogami za z\u0142omowisko socjalizmu\u201d \u2013 wyja\u015bnia\u0142 Modzelewski w autobiografii. Okre\u015bla\u0142 si\u0119 jako \u201eucze\u0144 czarnoksi\u0119\u017cnika\u201d, kt\u00f3ry nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 \u015bwiadomy konsekwencji rewolucji \u201eSolidarno\u015bci\u201d.<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych Karol Modzelewski powr\u00f3ci\u0142 do pracy naukowej w Instytucie Historii PAN, nast\u0119pnie w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego oraz Instytucie Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego. W roku 1990 uzyska\u0142 tytu\u0142 naukowy profesora. Do ko\u0144ca \u017cycia postrzega\u0142 siebie jako ucznia prof. Gieysztora. Jego zdaniem wp\u0142yw jego my\u015bli na polsk\u0105 historiografi\u0119 obejmuje kolejne pokolenia polskich historyk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Prof. Henryk Samsonowicz m\u00f3wi\u0142 PAP w 2017 r.: \u201eMam wielkie uznanie dla wytrwa\u0142o\u015bci badawczej i szeroko\u015bci spojrzenia Karola Modzelewskiego. Jest on autorem dw\u00f3ch modelowych, nowych zupe\u0142nie uj\u0119\u0107 nie tylko dotycz\u0105cych Polski, ale i ca\u0142ej Europy. Pierwsze jego prace dotyczy\u0142y organizacji gospodarczej pa\u0144stwa piastowskiego i stworzy\u0142y koncepcje tego, jak funkcjonowa\u0142o w XII i XIII w. pa\u0144stwo oparte o podzia\u0142 pracy w\u015br\u00f3d ludno\u015bci zale\u017cnej. Jego praca +Barbarzy\u0144ska Europa+ jest wynikiem d\u0142ugoletnich bada\u0144 nad tym, czym by\u0142a wsp\u00f3lnota, kt\u00f3ra ukszta\u0142towa\u0142a si\u0119 na gruzach dawnego cesarstwa rzymskiego. Inspiruj\u0105ce s\u0105dy Karola Modzelewskiego dotyczy\u0142y r\u00f3\u017cnorodno\u015bci \u017ar\u00f3de\u0142 kultury europejskiej. Na rzymskie instytucje, w tym prawo rzymskie, a tak\u017ce na chrze\u015bcija\u0144stwo, na\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 obyczaje plemion, kt\u00f3re zasiedli\u0142y teren cesarstwa rzymskiego: German\u00f3w, Celt\u00f3w, S\u0142owian, Ugrofin\u00f3w. Ta wielo\u015b\u0107 modeli ustrojowych stworzy\u0142a niepowtarzalny obraz kultury europejskiej. Warto wspomnie\u0107, \u017ce Karol Modzelewski pracowa\u0142 naukowo tak\u017ce w wi\u0119zieniu\u201d. Jednak, jak wspominaj\u0105 studenci profesora, podczas zaj\u0119\u0107 nigdy nie odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 do swoich do\u015bwiadcze\u0144 politycznych lub wi\u0119ziennych.<\/span><\/p>\n

Wspomniana przez prof. Samsonowicza \u201eBarbarzy\u0144ska Europa\u201d uznawana jest za jedno z najwa\u017cniejszych dzie\u0142 Karola Modzelewskiego. Opublikowana w 2004 r. monografia jest podsumowaniem jego prowadzonych w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych wyk\u0142ad\u00f3w w Instytucie Historycznym UW. Co ciekawe, wyk\u0142ady, seminaria i \u0107wiczenia prowadzone przez prof. Modzelewskiego przyci\u0105ga\u0142y r\u00f3wnie\u017c student\u00f3w, kt\u00f3rzy nie interesowali si\u0119 dziejami \u015bredniowiecza. Ich celem by\u0142o bowiem poznawanie warsztatu badawczego historyka, a nie dziej\u00f3w barbarzy\u0144skich plemion. Zaj\u0119cia by\u0142y skupione na drobiazgowej analizie \u0142aci\u0144skich \u017ar\u00f3de\u0142. Mimo pozornego oderwania od otaczaj\u0105cej rzeczywisto\u015bci dyskusje wok\u00f3\u0142 praw S\u0142owian czy German\u00f3w wywo\u0142ywa\u0142y gor\u0105ce dyskusje uczestnik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\u201eCytowa\u0142 z pami\u0119ci du\u017ce partie \u017ar\u00f3de\u0142, a nast\u0119pnie te \u017ar\u00f3d\u0142a od razu przek\u0142ada\u0142 z \u0142aciny czy z ruskiego na j\u0119zyk polski, dokonywa\u0142 ich analizy. Kiedy pierwszy raz to us\u0142ysza\u0142am, by\u0142o to dla mnie zdumieniem, \u017ce w ten spos\u00f3b mo\u017cna opanowa\u0107 materi\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142ow\u0105, na kt\u00f3rej si\u0119 pracuje. Nigdy te\u017c nie wyk\u0142ada\u0142 z kartki. Ma \u015bwietn\u0105 umiej\u0119tno\u015b\u0107 analizy tekstu, a jednocze\u015bnie zdolno\u015b\u0107 syntezy i budowania modeli. To zreszt\u0105 wida\u0107 we wszystkich jego pracach. Rzadko si\u0119 zdarza w\u015br\u00f3d historyk\u00f3w, \u017ceby mia\u0142y one tak przemy\u015blan\u0105 konstrukcj\u0119, kt\u00f3ra mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 jako model interpretacyjny dla nast\u0119pnych historyk\u00f3w. St\u0105d taka popularno\u015b\u0107 pierwszych, wczesnych prac prof. Modzelewskiego \u2013 do dzisiaj stosuje ten wzorcowy spos\u00f3b analizy organizacji pa\u0144stwa piastowskiego\u201d \u2013 wspomina\u0142a w 2017 r. jedna z jego uczennic, dr hab. Aneta Pieni\u0105dz. W 2008 r. prof. Modzelewski zako\u0144czy\u0142 prowadzenie \u0107wicze\u0144 w Instytucie Historycznym, ale wci\u0105\u017c odwiedza\u0142 UW.<\/span><\/p>\n

We wspomnieniach uczni\u00f3w prof. Modzelewski okre\u015blany jest nie tylko jako znakomity badacz, lecz i znakomity dydaktyk, kt\u00f3ry potrafi\u0142 \u015bwietnie s\u0142ucha\u0107 student\u00f3w. W 2017 r. dr hab. Marcin Pauk z IH UW opowiada\u0142: \u201eOkiem studenta dostrzega r\u00f3\u017cne rzeczy, kt\u00f3re do\u015bwiadczonemu badaczowi nawet niekiedy potrafi\u0105 umkn\u0105\u0107. Jego seminarium by\u0142o pierwsz\u0105 powa\u017cn\u0105 szko\u0142\u0105 warsztatu mediewistycznego. Prof. Modzelewski jest niedo\u015bcignionym wzorem kontaktu z drugim cz\u0142owiekiem, ma ogromne pok\u0142ady \u017cyczliwo\u015bci i otwarto\u015bci. Kiedy by\u0142em doktorantem, zawsze czu\u0142em, \u017ce jestem traktowany po partnersku. Nigdy nie podkre\u015bla\u0142 i nie budowa\u0142 hierarchii. Jego dom by\u0142 zawsze otwarty dla nas \u2013 uczni\u00f3w, kt\u00f3rzy chcieli wpa\u015b\u0107 co\u015b skonsultowa\u0107 z nim na bie\u017c\u0105co. Zawsze cz\u0119stowa\u0142 herbatnikami i herbat\u0105. Po\u015bwi\u0119ca\u0142 tyle czasu, ile potrzebowali\u015bmy na to, \u017ceby mu o czym\u015b opowiedzie\u0107 czy wys\u0142ucha\u0107 jego opinii. Jego intuicja badawcza by\u0142a dla nas zawsze ogromn\u0105 pomoc\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n

W 2007 r. Karol Modzelewski zosta\u0142 laureatem presti\u017cowej Nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej w dziedzinie nauk humanistycznych i spo\u0142ecznych. W 2012 r. zosta\u0142 te\u017c laureatem Nagrody Or\u0142a Jana Karskiego. Za autobiografi\u0119 \u201eZaje\u017adzimy koby\u0142\u0119 historii. Wspomnienia poobijanego je\u017ad\u017aca” otrzyma\u0142 w 2014 r. Nagrod\u0119 Literack\u0105 Nike oraz Nagrod\u0119 Historyczn\u0105 im. Kazimierza Moczarskiego. Wspomnienia te zosta\u0142y r\u00f3wnie\u017c wybrane w plebiscycie czytelnik\u00f3w, bibliotekarzy i ksi\u0119garzy na Ksi\u0105\u017ck\u0119 Roku 2013 Warszawskiej Premiery Literackiej.<\/span><\/p>\n

\u201eKoby\u0142a historii jest dzikim, nieuje\u017cd\u017conym mustangiem. Mo\u017cna wskoczy\u0107 na jej grzbiet, a nawet utrzyma\u0107 si\u0119 tam przez czas pewien, tyle \u017ce nie spos\u00f3b ni\u0105 pokierowa\u0107 \u2013 w ko\u0144cu zawsze nas zaniesie tam, gdzie\u015bmy nie zamierzali i nie spodziewali si\u0119 znale\u017a\u0107. Tak \u2013 w najwi\u0119kszym skr\u00f3cie \u2013 interpretuj\u0119 swoje w\u0142asne \u017cyciowe do\u015bwiadczenie\u201d \u2013 podsumowywa\u0142 Modzelewski w zako\u0144czeniu swojej autobiografii.<\/span><\/p>\n

Karol Modzelewski zmar\u0142 28 kwietnia 2019 r. Zosta\u0142 pochowany na Pow\u0105zkach Wojskowych w Warszawie.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rok temu zmar\u0142 prof. Karol Modzelewski Micha\u0142 Szuka\u0142a (PAP) Prof. Karol Modzelewski. Fot. PAP\/A. Rybczy\u0144ski Rok temu, 28 kwietnia 2019 r., zmar\u0142 prof. Karol Modzelewski \u2013 historyk mediewista, dysydent, wi\u0119zie\u0144 polityczny, jeden z lider\u00f3w opozycji demokratycznej w okresie PRL, kawaler Orderu Or\u0142a Bia\u0142ego. Karol Modzelewski urodzi\u0142 si\u0119 23 listopada 1937 r. w Moskwie jako Cyryl […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77823"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=77823"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77823\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":77860,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77823\/revisions\/77860"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=77823"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=77823"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=77823"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}