{"id":77970,"date":"2020-05-13T17:09:29","date_gmt":"2020-05-13T15:09:29","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=77970"},"modified":"2020-05-03T08:57:29","modified_gmt":"2020-05-03T06:57:29","slug":"13-05-50","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=77970","title":{"rendered":"WSPOMNIENIE ICCHAKA KACENELSONA"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>\u201ePOETA PRZYCHODZI\u0141 I DODAWA\u0141 NAM OTUCHY\u201d. WSPOMNIENIE ICCHAKA KACENELSONA<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

\u017bydowski Instytut Historyczny<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Na pocz\u0105tku maja 1944 roku w Auschwitz zosta\u0142 zamordowany Icchak Kacenelson, poeta, dramaturg i nauczyciel. Uchod\u017aca z \u0141odzi, w Warszawie sta\u0142 si\u0119 poet\u0105 getta.<\/strong><\/p>\n

M\u0142ody Icchak Kacenelson\/karta r\u0119kopisu jego \u201ePie\u015bni o rabinie z Radzynia\u201d \/ National Library of Israel\/Archiwum Ringelbluma<\/em><\/span><\/p>\n

Icchak Kacenelson urodzi\u0142 si\u0119 w\u00a01886 r.\u00a0w\u00a0wiosce Korelicze (Karelicz) ko\u0142o Mi\u0144ska na\u00a0Bia\u0142orusi. Jego rodzice, Beniamin i\u00a0Hinda z\u00a0domu Dawidson, pochodzili z\u00a0rodzin rabin\u00f3w. Jak wielu \u017byd\u00f3w mieszkaj\u0105cych na\u00a0terenach Bia\u0142orusi, przenie\u015bli si\u0119 do\u00a0\u0141odzi, znajduj\u0105cej si\u0119 wtedy w\u00a0zaborze rosyjskim, gdzie Beniamin za\u0142o\u017cy\u0142 szko\u0142\u0119. W\u00a0wieku 12\u00a0lat Icchak napisa\u0142 pierwszy poemat,\u00a0Dreyfus i\u00a0Esterhazy<\/em>, kt\u00f3ry po\u00a0przer\u00f3bce na\u00a0sztuk\u0119 teatraln\u0105 zagrali uczniowie jego ojca.<\/span><\/p>\n

Wiersze i\u00a0dramaty doros\u0142ego Kacenelsona by\u0142y popularne w\u015br\u00f3d ludno\u015bci \u017cydowskiej, zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d dzieci. Zawodowo zajmowa\u0142 si\u0119 nauczaniem: przed I\u00a0wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 otworzy\u0142 tzw. frebl\u00f3wk\u0119, czyli przedszkole prowadzone wed\u0142ug metody niemieckiego pedagoga Friedricha Froebela. W\u00a01918 r.\u00a0otworzy\u0142 \u015bwieckie I\u00a0Gimnazjum Hebrajskie w\u00a0\u0141odzi, przy ul. Zawadzkiej \u2013\u00a0obecnie to\u00a0ul. Pr\u00f3chnika 43. Przyjaciele, tacy jak Icchak Cukierman, zapami\u0119tali, \u017ce\u00a0bardzo kocha\u0142 dzieci. Z\u00a0\u017con\u0105 Chan\u0105 (Hann\u0105) mia\u0142 trzech syn\u00f3w: Cwiego, Ben-Ziona i\u00a0Beniamina.<\/span><\/p>\n

Og\u0142oszenie szko\u0142y Icchaka Kacenelsona, “G\u0142os Poranny”, 1936 r.<\/em><\/span><\/p>\n

Po wybuchu wojny szko\u0142a Kacenelsona zosta\u0142a zamieniona przez Niemc\u00f3w na wi\u0119zienie, a on sam z rodzin\u0105 uciek\u0142 do Warszawy w wyniku deportacji zarz\u0105dzonej przez nowe w\u0142adze \u201eLitzmannstadt\u201d. Mi\u0119dzy 1940 a 1942 r. napisa\u0142 kilkadziesi\u0105t nowych utwor\u00f3w. \u201ePod wp\u0142ywem do\u015bwiadcze\u0144 wojennych przybra\u0142 postaw\u0119 blisk\u0105 lamentuj\u0105cemu Jeremiaszowi\u201d \u2013 pisz\u0105 Agnieszka \u017b\u00f3\u0142kiewska i Marek Tuszewicki, edytorzy wydania jego utwor\u00f3w z Archiwum Ringelbluma \u2013 staj\u0105c si\u0119 \u201epomnikowym wr\u0119cz wyrazicielem rozpaczy mordowanego narodu\u201d[1]. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Kacenelsona z tego okresu dotyka cierpie\u0144 mieszka\u0144c\u00f3w getta. Aby dotrze\u0107 do jak najwi\u0119kszej liczby czytelnik\u00f3w, poeta pisa\u0142 odt\u0105d przede wszystkim w j\u0119zyku jidysz. W wierszu Bal oskar\u017ca\u0142 zamo\u017cnych \u017byd\u00f3w o brak solidarno\u015bci z biedniejszymi. Opublikowa\u0142 tak\u017ce sztuk\u0119 Hiob \u2014 tragedia biblijna w trzech aktach, jeden z zaledwie dw\u00f3ch utwor\u00f3w literackich wydanych w getcie, wierszowan\u0105 parafraz\u0119 ksi\u0119gi biblijnej[2].<\/span><\/p>\n

Ok\u0142adka wydanego w getcie dramatu Icchaka Kacenelsona “Hiob” \/<\/em><\/span>
\nArchiwum Ringelbluma<\/em><\/span><\/p>\n

Do najbardziej znanych utwor\u00f3w Kacenelsona nale\u017c\u0105\u00a0Dzie\u0144 mojego wielkiego nieszcz\u0119\u015bcia<\/em>, napisany po\u00a0tym, jak podczas Wielkiej Akcji \u017cona i\u00a0dwaj m\u0142odsi synowie poety zostali wywiezieni do\u00a0Treblinki, a\u00a0tak\u017ce\u00a0Pie\u015b\u0144 o\u00a0zamordowanym \u017cydowskim narodzie<\/em>, powsta\u0142a w\u00a0obozie w\u00a0Vittel we\u00a0Francji. Cho\u0107 Kacenelson nie lubi\u0142 partii Poalej Syjon-Lewica i\u00a0nie mia\u0142 ochoty na\u00a0wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z\u00a0grup\u0105 Oneg Szabat, po\u00a0namowach Cukiermana i\u00a0Eliasza Gutkowskiego zacz\u0105\u0142 przekazywa\u0107 swoje prace do\u00a0Podziemnego Archiwum Getta Warszawy. \u201ePoeta przychodzi\u0142 i\u00a0dodawa\u0142 nam otuchy i\u00a0tym, co\u00a0pisa\u0142, i\u00a0sw\u0105 postaw\u0105\u201d[3]<\/a>\u00a0\u2013\u00a0napisa\u0142 Cukierman.<\/span><\/p>\n

W 1943 r.\u00a0Kacenelson wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w\u00a0powstaniu w\u00a0getcie warszawskim. P\u00f3\u017aniej opu\u015bci\u0142 getto i\u00a0zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do\u00a0Hotelu Polskiego przy ul. D\u0142ugiej 29[4]<\/a>. Wi\u0105za\u0142o si\u0119 to\u00a0z\u00a0nadziej\u0105, \u017ce\u00a0pozostali w\u00a0Polsce \u017bydzi zostan\u0105 wymienieni we\u00a0Francji na\u00a0obywateli niemieckich, przebywaj\u0105cych w\u00a0pa\u0144stwach Ameryki \u015arodkowej i\u00a0Po\u0142udniowej. Rzekoma ostatnia szansa na\u00a0ocalenie okaza\u0142a si\u0119 intryg\u0105 gestapo. Paszporty Hondurasu, Wenezueli, Paragwaju i\u00a0innych kraj\u00f3w latynoameryka\u0144skich wydawali konsulowie honorowi, pozbawieni odpowiednich uprawnie\u0144. Dokumenty zosta\u0142y zakwestionowane przez plac\u00f3wki dyplomatyczne tych kraj\u00f3w, a\u00a0Kacenelson i\u00a0inni maj\u0105cy nadziej\u0119 na\u00a0uwolnienie \u017bydzi \u2013\u00a0w\u00a0sumie ok. 4\u20135 tysi\u0119cy os\u00f3b; byli w\u015br\u00f3d nich cz\u0142onkowie Oneg Szabat Aleksander Landau i\u00a0Szyja Rabinowicz \u2013\u00a0zostali osadzeni przez Niemc\u00f3w w\u00a0obozie w\u00a0Vittel we\u00a0Francji. Pod koniec kwietnia 1944 r.\u00a0wywieziono ich z\u00a0powrotem do\u00a0okupowanej Polski. Na\u00a0pocz\u0105tku maja Kacenelson, Landau i\u00a0inni zostali zamordowani w\u00a0komorach gazowych.<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug wspomnie\u0144 Miriam Novitsch poematy, dramaty, notatki i\u00a0dziennik napisane przez Kacenelsona w\u00a0Vittel zosta\u0142y zakopane w\u00a0zaklejonych butelkach w\u00a0ziemi. Novitsch, kt\u00f3ra unikn\u0119\u0142a deportacji, wykopa\u0142a je\u00a0po\u00a0wyzwoleniu obozu przez wojska alianckie i\u00a0po\u00a0wojnie przekaza\u0142a do\u00a0Muzeum Bojownik\u00f3w Getta w\u00a0Izraelu[5]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Icchak Kacenelson<\/strong><\/p>\n

Pie\u015b\u0144 o\u00a0cadyku z\u00a0Radzynia<\/em><\/strong>\u00a0(fragment)[6]<\/a><\/strong><\/p>\n

Pie\u015b\u0144 III<\/em><\/p>\n

1<\/p>\n

\u201eMam pogrzeb\u201d \u2013\u00a0z\u00a0Lublina ju\u017c nic nie zosta\u0142o,
\nZniszczone bo\u017cnice, zha\u0144bione roda\u0142y,
\n\u017bydowskie domostwa si\u0119 w\u00a0pustce kul\u0105ce,
\nNa darmo im\u00a0w\u00a0okna zagl\u0105da wci\u0105\u017c s\u0142o\u0144ce,<\/p>\n

Na darmo do\u00a0okien im\u00a0puka dzie\u0144 znowu \u2013
\nNikogo tam nie ma, by\u00a0m\u00f3g\u0142 by\u0107 gotowy
\nNacieszy\u0107 si\u0119 \u015bwiat\u0142em i\u00a0ciep\u0142em tym \u015bwie\u017cym,
\nBy Bogu dzi\u0119kowa\u0142 i\u00a0m\u00f3wi\u0142: \u201eJa wierz\u0119<\/p>\n

W Tw\u0105 \u0142ask\u0119, co\u00a0z\u00a0zsy\u0142asz z\u00a0jasno\u015bci\u0105 wspania\u0142\u0105\u201d,
\nLecz Ojcze kochany, a\u00a0c\u00f3\u017c to\u00a0si\u0119 sta\u0142o,
\n\u017be \u015bwiate\u0142 nie szcz\u0119dzisz przeczystych promienia,
\nCho\u0107 wi\u0119cej nikogo, nikogo ju\u017c nie ma\u2026<\/p>\n

Z wyj\u0105tkiem tych kilku, o\u00a0tam, rozstrzelanych,
\nLe\u017c\u0105cych na\u00a0\u0142\u00f3\u017ckach, jak w\u00a0grobach schowanych
\nWe w\u0142asnej po\u015bcieli, we\u00a0krwi swojej w\u0142asnej,
\nJu\u017c teraz milcz\u0105co, jak gdyby kto zasn\u0105\u0142,<\/p>\n

Na darmo to\u00a0\u015bwiat\u0142o zst\u0119puje na\u00a0martwych,
\nIch cia\u0142a ca\u0142uj\u0105c i\u00a0g\u0142aszcz\u0105c, uparte.
\nNa darmo opada, o\u00a0wielki Ty\u00a0Bo\u017ce,
\nJak \u0142zy, bo\u00a0te\u017c oczu i\u00a0tak nie otworz\u0105!<\/p>\n

\n

2<\/p>\n

Ulice lubelskie podobne do\u00a0dom\u00f3w,
\nLubelskie ulice, tak mokre, czerwone!
\nPrzemok\u0142e ich \u0142zami i\u00a0krwi\u0105 sczerwienia\u0142e,
\nO, martwi, szcz\u0119\u015bliwcy, ju\u017c nie ma\u00a0was wcale!<\/p>\n

Cho\u0107 m\u00f3zgu spod czaszki dobyte fragmenty
\nW zmar\u0142ego wpatruj\u0105 si\u0119 ci\u0105gle, bez wstr\u0119tu,
\nZe \u015bciany, bezmy\u015blnie, tak obco i\u00a0zimno\u2026
\nO, m\u00f3zgu \u017cydowski, nie tak by\u0107 powinno!<\/p>\n

Dopiero przed chwil\u0105 trudzi\u0142e\u015b si\u0119 w\u00a0g\u0142owie,
\nI tyle\u2026 Ju\u017c dobrze martwemu \u017bydowi\u2026
\nCho\u0107 krew wci\u0105\u017c jest ciep\u0142a, szkar\u0142atnoczerwona,
\nTo gorzej ni\u017c martwi ma\u00a0ten, kto nie skona\u0142,<\/p>\n

Lecz ci\u0105gle ze\u00a0\u015bmierci si\u0119 zmaga uwi\u0119zi\u0105,
\nW ulicach, na\u00a0bruku, gdziekolwiek tak le\u017c\u0105
\nNa sennych widziade\u0142 i\u00a0jawy granicy \u2013
\nCi ju\u017c zastrzeleni, a\u00a0ci\u00a0niedobici\u2026<\/p>\n

O, \u017cycie k\u0142amliwe, daj siebie dokona\u0107!
\nTy chwy\u0107 nas, o\u00a0\u015bmierci prawdziwa, w\u00a0ramiona,
\nBo Niemiec niezdarnie celowa\u0142 przed strza\u0142em \u2013
\nJak dobrze wam, martwi, o,\u00a0jak wam wspaniale!<\/p>\n

3<\/p>\n

Po rynkach zupe\u0142nie jak wcze\u015bniej w\u00a0ulicach \u2013
\nSp\u00f3jrz, biegn\u0105 \u2013\u00a0skuleni, zl\u0119knione oblicza.
\nOjcowie i\u00a0matki, i\u00a0c\u00f3rki, synowie \u2013
\nA dok\u0105d to, \u017bydzi, biegniecie? Kto powie?<\/p>\n

\u201eGdyby\u015bmy wiedzieli \u2013\u00a0to\u00a0by\u015bmy m\u00f3wili,
\nLecz goni\u0105\u2026 I\u00a0nie wie nikt dok\u0105d w\u00a0tej chwili.
\nDosi\u0119ga gdzie\u015b syna z\u0142a kula, upada,
\nLecz ojciec ucieka, bo\u00a0gna go\u00a0gromada.<\/p>\n

I matka przewraca si\u0119 nagle jak \u015bci\u0119ta \u2013
\nLecz c\u00f3rka wci\u0105\u017c biegnie i\u00a0nic nie pami\u0119ta\u2026\u201d
\nNie goni nikt przecie\u017c!\u2026 A\u00a0w\u0142a\u015bnie, \u017ce\u00a0goni\u2026
\nStrzelaj\u0105 z\u00a0karetek, raz strzel\u0105 \u2013\u00a0i\u00a0koniec!<\/p>\n

Ju\u017c nie ma\u00a0go, auta, SS\u00a0te\u017c ju\u017c nie ma,
\nI nie ma\u00a0ju\u017c \u017byda, lecz trup na\u00a0kamieniach.
\nStrzelaj\u0105 z\u00a0karetek, trafiaj\u0105 udatnie,
\nJak b\u0142ogo jest temu, kto z\u00a0grupy wypadnie,<\/p>\n

Jak b\u0142ogo jest temu, kto w\u00a0biegu trafiony,
\nI b\u0142ogo, kto zgin\u0105\u0142 na\u00a0bruku, pod domem,
\nW mieszkaniu czy w\u00a0\u0142\u00f3\u017cku, na\u00a0schodach, w\u00a0salonie \u2013
\nNie \u017cyje. Cho\u0107 grobu nie zazna, to\u00a0\u2013\u00a0koniec!<\/p>\n

[t\u0142umaczy\u0142 z\u00a0jidysz Marek Tuszewicki]<\/em><\/p>\n

\n

\u00a0<\/strong>\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/strong><\/span><\/p>\n

Archiwum Ringelbluma<\/em>, t.\u00a011,\u00a0Ludzie i\u00a0prace \u201eOneg Szabat\u201d<\/em>, oprac. Aleksandra Ba\u0144kowska, Tadeusz Epstein, t\u0142um. Sara Arm i\u00a0in., Wydawnictwo UW\/Wydawnictwo \u017bIH, Warszawa 2013.<\/span><\/p>\n

Archiwum Ringelblu<\/em>ma, t.\u00a026,\u00a0Utwory literackie z\u00a0getta warszawskiego<\/em>, oprac. Agnieszka \u017b\u00f3\u0142kiewska, Marek Tuszewicki, t\u0142um. Sara Arm i\u00a0in., Wydawnictwo UW\/Wydawnictwo \u017bIH, Warszawa 2017.<\/span><\/p>\n

Miriam Novitsch,\u00a0Icchak Kacenelson<\/em>, w:\u00a0\u201eBiuletyn \u017bydowskiego Instytutu Historycznego\u201d nr\u00a02\u20133\/1983, s.\u00a0127\u2013134.<\/span><\/p>\n

Przypisy:<\/strong><\/span><\/p>\n

[1]<\/a>\u00a0Wst\u0119p<\/em>, w:\u00a0Archiwum Ringebluma<\/em>, t.\u00a026,\u00a0Utwory literackie z\u00a0getta warszawskiego<\/em>, oprac. Agnieszka \u017b\u00f3\u0142kiewska, Marek Tuszewicki, t\u0142um. Sara Arm i\u00a0in., Wydawnictwo UW\/Wydawnictwo \u017bIH, Warszawa 2017, s.\u00a0XXIV.<\/span><\/p>\n

[2]<\/a>\u00a0Tam\u017ce, s.\u00a0XXXI.<\/span><\/p>\n

[3]<\/a>\u00a0Za: Miriam Novitsch,\u00a0Icchak Kacenelson<\/em>, w:\u00a0\u201eBiuletyn \u017bydowskiego Instytutu Historycznego\u201d nr\u00a02\u20133\/1983, s.\u00a0129.<\/span><\/p>\n

[4]<\/a>\u00a0Archiwum Ringelbluma<\/em>, t.\u00a011,\u00a0Ludzie i\u00a0prace \u201eOneg Szabat\u201d<\/em>, oprac. Aleksandra Ba\u0144kowska, Tadeusz Epstein, t\u0142um. Sara Arm i\u00a0in., Wydawnictwo UW\/Wydawnictwo \u017bIH, Warszawa 2013, s.\u00a0389.<\/span><\/p>\n

[5]<\/a>\u00a0Miriam Novitsch, dz. cyt., s.\u00a0132.<\/span><\/p>\n

[6]<\/a>\u00a0Archiwum Ringelbluma<\/em>, t.\u00a026, dz. cyt., s.\u00a0224\u2013225.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201ePOETA PRZYCHODZI\u0141 I DODAWA\u0141 NAM OTUCHY\u201d. WSPOMNIENIE ICCHAKA KACENELSONA \u017bydowski Instytut Historyczny Na pocz\u0105tku maja 1944 roku w Auschwitz zosta\u0142 zamordowany Icchak Kacenelson, poeta, dramaturg i nauczyciel. Uchod\u017aca z \u0141odzi, w Warszawie sta\u0142 si\u0119 poet\u0105 getta. M\u0142ody Icchak Kacenelson\/karta r\u0119kopisu jego \u201ePie\u015bni o rabinie z Radzynia\u201d \/ National Library of Israel\/Archiwum Ringelbluma Icchak Kacenelson urodzi\u0142 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77970"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=77970"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77970\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":77988,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77970\/revisions\/77988"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=77970"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=77970"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=77970"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}