{"id":78058,"date":"2020-05-07T17:09:43","date_gmt":"2020-05-07T15:09:43","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=78058"},"modified":"2020-05-07T09:18:43","modified_gmt":"2020-05-07T07:18:43","slug":"17-09-42","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=78058","title":{"rendered":"Bajka bez mora\u0142u o \u017bydzie, ukrai\u0144skim SS-manie i NKWD"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Bajka bez mora\u0142u o \u017bydzie, ukrai\u0144skim SS-manie i NKWD<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Pawe\u0142 Smole\u0144ski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Pogrom Lwowski. Ukraina, 1941 (Fot. Wikimedia Commons)<\/em><\/span><\/p>\n

Nie ma na \u015bwiecie takiej wagi, kt\u00f3ra umie odmierzy\u0107, co wa\u017cy wi\u0119cej – grzech czy zas\u0142uga?
\n*
\n<\/strong><\/h4>\n

Dzia\u0142o si\u0119 to na dawnych Kresach Rzeczypospolitej, w ubogim, galicyjskim miasteczku zape\u0142nionym g\u0142\u00f3wnie \u017bydami i Polakami z niewielk\u0105 domieszk\u0105 Ukrai\u0144c\u00f3w. Ryneczek, magistrat, gar\u015b\u0107 w\u0105skich uliczek, greckokatolicki klasztor Studyt\u00f3w, ko\u015bci\u00f3\u0142, cerkiew, synagoga.<\/span><\/p>\n

Polacy i Ukrai\u0144cy skurczyli ramiona<\/strong><\/h4>\n

Mieszkali tam po s\u0105siedzku kilkuletni Aaronek z rodzin\u0105 i pani Julia z synem, dzia\u0142aczem Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w. Ani si\u0119 znali, ani specjalnie lubili. O Polakach my\u015bleli podobnie \u2013 \u017bydom i Ukrai\u0144com zbyt cz\u0119sto lubi\u0105 dokuczy\u0107. Lecz prawda by\u0142a r\u00f3wnie\u017c taka, i\u017c nie wyobra\u017cali sobie, \u017ce ich miasteczko mo\u017ce wygl\u0105da\u0107 inaczej: ciche, skromne, lecz w\u0142asne, w gruncie rzeczy dobre do \u017cycia.<\/span><\/p>\n

Gdy po 17 wrze\u015bnia 1939 r. miasteczko wpad\u0142o w r\u0119ce Sowiet\u00f3w, Aaronek zauwa\u017cy\u0142, \u017ce Polacy i Ukrai\u0144cy (mo\u017ce oni przede wszystkim) spotulnieli i jako\u015b skurczyli ramiona.<\/span><\/p>\n

Za to on \u2013 jeszcze dzieciak \u2013 wreszcie nie ba\u0142 si\u0119 swego \u017cydostwa, nie czu\u0142 l\u0119ku przed komunistami, a oni nie czepiali si\u0119 specjalnie \u017byd\u00f3w, a raczej \u2013 wszystkich po r\u00f3wno.<\/p><\/blockquote>\n

I nagle Sowieci uciekli. Opustosza\u0142y komitety i posterunek NKWD, znikn\u0119\u0142y czerwone sztandary. Napi\u0119cie, krzyki, pierwsza st\u0142uczona szyba \u017cydowskiego sklepiku; w miasteczku czu\u0107 by\u0142o sw\u0105d zbli\u017caj\u0105cego si\u0119 pogromu. Aaronek biegnie do pani Julii. Prosi: \u201eNiech pani nas ratuje\u201d.<\/span><\/p>\n

Syn robi\u0142 karier\u0119 w SS<\/strong><\/h4>\n

Dlaczego wybra\u0142 Juli\u0119? Nie wie. Po latach powie, \u017ce w \u017cyciu nie dokona\u0142 lepszego wyboru. By\u0142a tylko jedn\u0105 z wielu s\u0105siadek \u2013 ani najmilsz\u0105, ani najbardziej pomocn\u0105. Pobieg\u0142 do niej mimo wiedzy, \u017ce jej najstarszy syn da\u0142 has\u0142o do rabunk\u00f3w i mord\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Julia odda\u0142a \u017cydowskiej rodzinie swoj\u0105 piwnic\u0119. Koczowali w niej kilka lat, do ko\u0144ca wojny. Ka\u017cdego wieczora zasiada\u0142a z synem, kt\u00f3ry zd\u0105\u017cy\u0142 ju\u017c za\u0142o\u017cy\u0107 mundur SS, do kolacji, by chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej, ukradkiem, nie\u015b\u0107 Aaronkowi kawa\u0142ek chleba. Nie by\u0142a anio\u0142em, cho\u0107 Aaron uwa\u017ca, \u017ce by\u0142a. Nie wi\u0105za\u0142 jej z \u017cydowsk\u0105 rodzin\u0105 \u017caden szczeg\u00f3lny sentyment. By\u0142a prost\u0105 kobiet\u0105 zanurzon\u0105 w galicyjskich uprzedzeniach i sentymentach. Nieraz powiedzia\u0142a co\u015b na \u017byd\u00f3w, pochwali\u0142a si\u0119 esesma\u0144sk\u0105 karier\u0105 syna. Ale ukrywa\u0142a ich, ryzykuj\u0105c \u017cycie. Mo\u017ce uzna\u0142a po prostu, \u017ce tak trzeba.<\/span><\/p>\n

Jedyna ocala\u0142a \u017cydowska rodzina<\/strong><\/h4>\n

Wojna si\u0119 ko\u0144czy, Niemcy uciekaj\u0105. Syn ukrai\u0144skiej opiekunki Aaronka zrzuca mundur, ale i tak wszyscy go znaj\u0105. Jeszcze niedawno byli przymilni, bo m\u00f3g\u0142 wszystko, teraz nim gardz\u0105, \u017cycz\u0105 mu \u015bmierci. Gardzi\u0107 \u0142atwo, bo Ruscy za progiem. Aaron wspomina, \u017ce nienawidzi\u0142 esesmana bardziej ni\u017c inni.<\/span><\/p>\n

NKWD zn\u00f3w kwateruje przy rynku. Funkcjonariusze przeczesuj\u0105 domy w poszukiwaniu podejrzanych Polak\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w. Rodzina Aarona \u2013 jedyna ocala\u0142a \u017cydowska rodzina w miasteczku pr\u00f3cz garstki dzieci schowanych przez ukrai\u0144skich studyt\u00f3w \u2013 kilka dni wcze\u015bniej wysz\u0142a z piwnicy. W miasteczku raptem kilka wyn\u0119dznia\u0142ych postaci m\u00f3wi w jidysz. Nowa w\u0142adza przygarnia ich serdecznie, dostaj\u0105 kwater\u0119 w domu Julii, kartki na \u017cywno\u015b\u0107, jakie\u015b ciuchy. Oni za\u015b kochaj\u0105 radzieck\u0105 w\u0142adz\u0119 \u2013 prawdziwych oswobodzicieli.<\/span><\/p>\n

Pewnej nocy przychodzi z b\u0142aganiem Julia: \u201eRatujcie moje dziecko\u201d<\/span><\/p>\n

.Aaron my\u015bli: \u201eMam da\u0107 schronienie zbrodniarzowi winnemu \u015bmierci moich wujk\u00f3w, dziadk\u00f3w, bab\u0107 i cio\u0107?\u201d. Chcecie bajki, oto bajka. \u017bydzi odgrzebuj\u0105 w\u0142az do piwnicy, w kt\u00f3rej przetrwali wojn\u0119. Aaronek, ocaleniec z Zag\u0142ady, nosi przera\u017conemu esesmanowi chleb; role odwr\u00f3ci\u0142y si\u0119 jak w antycznym dramacie.<\/span><\/p>\n

Uda\u0142o wam si\u0119 prze\u017cy\u0107. A po co?<\/strong><\/h4>\n

A kiedy min\u0105 kolejne tygodnie i miesi\u0105ce, opadnie gor\u0105czka nie tylko pierwszych rewizji i aresztowa\u0144, ale te\u017c egzekucji, pomog\u0105 Ukrai\u0144cowi uciec na Zach\u00f3d.<\/span><\/p>\n

Sami te\u017c wyjad\u0105, bo nie chc\u0105 \u017cy\u0107 na cmentarzu i w\u015br\u00f3d coraz bardziej niech\u0119tnych spojrze\u0144 i pyta\u0144: \u201eUda\u0142o wam si\u0119 prze\u017cy\u0107. A po co?\u201d. Aaron, pan mocno ju\u017c w latach, opowiada\u0142 t\u0119 histori\u0119 studentom na Uniwersytecie Georgetown w Waszyngtonie. Kto\u015b z sali zapyta\u0142, czy pom\u00f3g\u0142 esesmanowi w podzi\u0119ce za ocalenie. Odpowiedzia\u0142, \u017ce pewnie tak.<\/span><\/p>\n

Lecz szybko doda\u0142, \u017ce nie ma na \u015bwiecie takiej wagi, kt\u00f3ra umie odmierzy\u0107, co wa\u017cy wi\u0119cej \u2013 grzech czy zas\u0142uga. A nade wszystko nie da si\u0119 zmierzy\u0107 ludzkiego cierpienia, strachu, upokorzenia.<\/p><\/blockquote>\n

W ko\u0144cu esesman ba\u0142 si\u0119 Sowiet\u00f3w tak samo jak oni esesman\u00f3w. Piwniczne \u015bciany w domu Julii przesi\u0105k\u0142y \u2013 brzydkie to s\u0142owo \u2013 uniwersalnym ludzkim strachem. Wi\u0119c Aaron m\u00f3wi\u0142 ameryka\u0144skim studentom: \u201eGdyby z\u0142apali mnie Niemcy, nie \u017cy\u0142bym. Gdyby jego z\u0142apali Sowieci, zabiliby. A ja nie chcia\u0142em i nie chc\u0119, by zabijano ludzi\u201d.<\/span><\/p>\n

Jaki mora\u0142 p\u0142ynie z tej opowie\u015bci? Patrz\u0105c na wsp\u00f3\u0142czesny \u015bwiat, obawiam si\u0119, \u017ce \u017caden.<\/span><\/p>\n

\n

Pawe\u0142 Smole\u0144ski<\/b>, pisarz, publicysta, reporter \u201eGazety Wyborczej\u201d<\/i><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bajka bez mora\u0142u o \u017bydzie, ukrai\u0144skim SS-manie i NKWD Pawe\u0142 Smole\u0144ski Pogrom Lwowski. Ukraina, 1941 (Fot. Wikimedia Commons) Nie ma na \u015bwiecie takiej wagi, kt\u00f3ra umie odmierzy\u0107, co wa\u017cy wi\u0119cej – grzech czy zas\u0142uga? * Dzia\u0142o si\u0119 to na dawnych Kresach Rzeczypospolitej, w ubogim, galicyjskim miasteczku zape\u0142nionym g\u0142\u00f3wnie \u017bydami i Polakami z niewielk\u0105 domieszk\u0105 Ukrai\u0144c\u00f3w. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78058"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=78058"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78058\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":78078,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78058\/revisions\/78078"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=78058"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=78058"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=78058"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}