{"id":78215,"date":"2020-05-24T17:09:54","date_gmt":"2020-05-24T15:09:54","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=78215"},"modified":"2020-05-14T16:14:37","modified_gmt":"2020-05-14T14:14:37","slug":"24-09-50","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=78215","title":{"rendered":"Zosta\u0142o po esesmanach."},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Zosta\u0142o po esesmanach. Wk\u0142adam r\u0119k\u0119 w stary materac i wyci\u0105gam pukle w\u0142os\u00f3w: blond, czarne, siwe, d\u0142ugie i kr\u00f3tkie<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Marcin K\u0105cki<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

25 maja 2017, O\u015bwi\u0119cim. Dagmar Kopijasz z Fundacji Pobliskie Miejsca Pami\u0119ci Auschwitz-Birkenau (Fot. Jakub Porzycki \/ Agencja Gazeta)<\/em><\/span><\/p>\n

W\u00f3zek, kt\u00f3rym transportowano zw\u0142oki do krematorium, po wojnie s\u0142u\u017cy\u0142 do wo\u017cenia siana, umywalk\u0119 wi\u0119\u017ani\u00f3w przerobiono na poid\u0142o dla kr\u00f3w<\/strong><\/h4>\n

*<\/strong><\/h4>\n

W centrum O\u015bwi\u0119cimia, mi\u0119dzy blokami, stoi drewniany budynek sklecony z desek dawnych barak\u00f3w obozowych, papy, cegie\u0142. Otoczony chwastami, zardzewia\u0142ym drucianym p\u0142otem. M\u0142ode pokolenie przeprowadzi\u0142o si\u0119 do murowanego domu stoj\u0105cego obok. Chc\u0105 mie\u0107 porz\u0105dek na dzia\u0142ce, stary budynek kazali rozebra\u0107.<\/span><\/p>\n

Stoj\u0119 w starym domu w kasku, roboczych r\u0119kawicach, wyrywam z pod\u0142ogi deski i pod nadzorem Dagmara Kopijasza pieczo\u0142owicie je ustawiam.<\/span><\/p>\n

Dagmar, czterdziestopi\u0119ciolatek, postawny, szeroki w ramionach, pewny w ruchach, kilka lat temu ju\u017c z ulicy rozpozna\u0142, \u017ce to wszystko zbudowane zosta\u0142o z poobozowych desek, i czeka\u0142, a\u017c w\u0142a\u015bciciele si\u0119 zg\u0142osz\u0105, by m\u00f3g\u0142 cho\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 z nich zabra\u0107.<\/span><\/p>\n

Zacz\u0119\u0142o si\u0119 w 2014 roku, w Harm\u0119\u017cach pod O\u015bwi\u0119cimiem, od pewnej starej kobiety, kt\u00f3ra mia\u0142a na podw\u00f3rku barak z obozowych desek. Pierwszy, kt\u00f3ry Dagmar rozebra\u0142.<\/span><\/p>\n

\u2013 Ciekawe \u2013 m\u00f3wi, rozgl\u0105daj\u0105c si\u0119 po ruinie, w kt\u00f3rej stoimy. \u2013 Pierwszy raz widz\u0119, by kto\u015b \u015bciany baraku po\u0142o\u017cy\u0142 na suficie.<\/span><\/p>\n

Kopijasz odtwarza w wyobra\u017ani proces budowy tego domku.<\/span><\/p>\n

\u2013 Po wojnie ca\u0142a rodzina pewnie posz\u0142a do obozu w Brzezince, z kt\u00f3rego uciekli ju\u017c esesmani, a resztka wi\u0119\u017ani\u00f3w szuka\u0142a \u017cycia\u2026 Widzisz\u2026 \u2013 Pokazuje p\u0142yt\u0119 \u015bcienn\u0105. \u2013 To modu\u0142 z obozu, charakterystyczne deski, oryginalnie malowane, tu jaki\u015b szlaczek kolorowy, pewnie lamperia. Mo\u017ce mieszka\u0142 w tym kapo, bo oni sobie ozdabiali \u015bciany, by mie\u0107 w obozach namiastk\u0119 domu. Musimy to wszystko rozebra\u0107 do fundament\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\u2013 Po co?<\/span><\/p>\n

\u2013 Bo to \u015bwiadkowie. Muzeum Auschwitz tego nie chce, wi\u0119c bior\u0119, zachowam, ocal\u0119. O, to jest deska z szafki obozowej. Poznaj\u0119 po dziurach na haki, na kt\u00f3rych wieszano torby. P\u0142yty s\u0105 ocieplane w \u015brodku: deska, papa, deska i ramiak, czyli komora z powietrzem. Mo\u017ce te\u017c by\u0107 tak: deska, papa i wi\u00f3ry drzewne albo suprema, kt\u00f3ra jest \u015bwietnym izolatorem. Dodawano do niej popi\u00f3\u0142.<\/span><\/p>\n

\u2013 Jaki popi\u00f3\u0142? \u2013 pytam.<\/span><\/p>\n

\u2013 No\u2026 Wiesz\u2026<\/span><\/p>\n

\u2013 Nie wiem. Nie\u2026?<\/span><\/p>\n

\u2013 Tak.<\/span><\/p>\n

\u2013 Popi\u00f3\u0142 z krematorium?<\/span><\/p>\n

\u2013 Tak.<\/span><\/p>\n

\u2013 Jako ocieplenie? Nie wierz\u0119.<\/span><\/p>\n

\u2013 Mam ci to wszystko rozebra\u0107 i pokaza\u0107 kawa\u0142ki ko\u015bci? Zajmuj\u0119 si\u0119 takimi barakami od lat. Wiem, widzia\u0142em.<\/span><\/p>\n

Przestaj\u0119 si\u0119 opiera\u0107 o t\u0119 \u015bcian\u0119.<\/span><\/p>\n

\u2013 Akurat w tej mog\u0105 by\u0107 trawa morska i papier woskowy.<\/span><\/p>\n

W jednym z pokoi jest st\u00f3\u0142 warsztatowy zrobiony z sze\u015bciu d\u0142ugich desek, kt\u00f3re by\u0142y \u015bcianami obozowego baraku. Podwa\u017camy delikatnie, by nie po\u0142ama\u0107, zanosz\u0119 je na stert\u0119.<\/span><\/p>\n

\u2013 Raz rozbiera\u0142em barak, a dziadkowie stali obok i opowiadali, jak go budowano: na plecach przenosili z obozu ka\u017cd\u0105 desk\u0119. Trudno ci to zrozumie\u0107? To wyobra\u017a sobie, \u017ce mia\u0142e\u015b dom, przyszli Niemcy, dali ci kwadrans, by\u015b si\u0119 wynosi\u0142. Rozebrali tw\u00f3j dom i zrobili z niego baraki obozowe. Wracasz po wojnie, jeste\u015b bezdomny, nie ma nic, wi\u0119c bierzesz, co jest. Ludzie poszli do obozu, by odzyska\u0107 swoje domy. Niekt\u00f3rzy w obozie, w tych barakach, rozpoznawali swoje deski, ceg\u0142y i, jak w Ikei, sk\u0142adali je p\u00f3\u017aniej do kupy, jak im wyobra\u017ania podpowiada\u0142a. O, to jest fajne\u2026<\/span><\/p>\n

Na desce kto\u015b napisa\u0142 o\u0142\u00f3wkiem \u201e15\u201d. Czyli stolarz obozowy znaczy\u0142 jaki\u015b wymiar. Dla Dagmara to unikat.<\/span><\/p>\n

\u2013 Ale mamy deski, na kt\u00f3rych s\u0105 rysunki wi\u0119\u017ani\u00f3w. Na jednej cyrylic\u0105 kto\u015b napisa\u0142 \u201eUkraina\u201d. Mam te\u017c p\u0142yt\u0119 z baraku, w kt\u00f3rym komendant obozu H\u00f6ss trzyma\u0142 swojego konia.<\/span><\/p>\n

Musimy podeprze\u0107 dach, by nie run\u0105\u0142 nam na g\u0142owy, bo ugina si\u0119 do \u015brodka.<\/span><\/p>\n

\u2013 \u015aci\u0105gniemy szczyt, instalacje i reszt\u0119. Za dwa dni b\u0119dzie tu tylko trawa.<\/span><\/p>\n

\u017beby przewozi\u0107 wielkie p\u0142yty obozowe, Kopijasz kupi\u0142 samoch\u00f3d dostawczy. P\u0142yta wchodzi tylko do volkswagena, auta marki wymy\u015blonej za Hitlera.<\/span><\/p>\n

\u2013 S\u0105 p\u0142yty typu szwajcarskiego, czyli birkenau, i typu ko\u0144skiego, czyli pod stajni\u0119. Przez lata zbierania troch\u0119 si\u0119 nauczy\u0142em i rozpoznaj\u0119 je ju\u017c z daleka. Samych ko\u0144skich by\u0142o jeszcze osiem podtyp\u00f3w, r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 oknami, kszta\u0142tem.<\/span><\/p>\n

Popatrz\u0119, popytam, czego\u015b si\u0119 dowiem<\/strong><\/h4>\n

Do\u0142\u0105cza do nas kominiarz, znajomy Dagmara. Dagmar ju\u017c nie pracuje w swoim wyuczonym fachu, ale ch\u0142opaki mu pomagaj\u0105.<\/span><\/p>\n

W O\u015bwi\u0119cimiu nadal jest pi\u0119ciu kominiarzy, z dwoma wsp\u00f3\u0142pracuje. Zaprzyja\u017anieni z\u0142omiarze te\u017c podrzucaj\u0105 poobozowe artefakty.<\/span><\/p>\n

\u2013 Skrzynki przywioz\u0142em, chcesz zobaczy\u0107? \u2013 pyta kominiarz.<\/span><\/p>\n

Idziemy do samochodu, zagl\u0105damy na pak\u0119. Drewniane skrzynki z metalowymi wyko\u0144czeniami i napisami \u201eMBP\u201d.<\/span><\/p>\n

\u2013 Co to jest? \u2013 pyta Dagmar.<\/span><\/p>\n

\u2013 Nie wiem. Na strychu kto\u015b mia\u0142, wygl\u0105daj\u0105 na tranzytowe, mo\u017ce ze statku?<\/span><\/p>\n

\u2013 Ile chcesz?<\/span><\/p>\n

\u2013 Pi\u0119\u0107 dych za wszystkie.<\/span><\/p>\n

\u2013 Dobra, ale zapisz mi na zeszyt.<\/span><\/p>\n

\u2013 Znowu?<\/span><\/p>\n

\u2013 Sk\u0105d ci wezm\u0119?<\/span><\/p>\n

\u2013 Wszystko chce na zeszyt, he, he, jakbym mia\u0142 to podliczy\u0107\u2026<\/span><\/p>\n

\u2013 By\u0142o co\u015b barakowego?<\/span><\/p>\n

\u2013 Kobieta m\u00f3wi\u0142a, \u017ceby jeszcze przyjecha\u0107, b\u0119dzie porz\u0105dek robi\u0142a. A na Monowicach jest taka, kt\u00f3ra pomaga\u0142a wi\u0119\u017aniom. Mia\u0142a wtedy dziesi\u0119\u0107 lat, jedzenie im nosi\u0142a, esesman jej z kolby przywali\u0142.<\/span><\/p>\n

\u2013 Te\u017c zbierasz? \u2013 pytam kominiarza.<\/span><\/p>\n

\u2013 Ale dla Dagmara\u2026 A u jednej babci widzia\u0142em \u0142\u00f3\u017cko, wygl\u0105da na obozowe\u2026 Mam jeszcze dziadka, ponad dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat, na Zaborzu\u2026 Jak chodz\u0119 po ludziach, czyszcz\u0119 kominy, to zawsze popatrz\u0119, popytam, czego\u015b si\u0119 dowiem. Dla Dagmara. Znamy si\u0119 pi\u0119tna\u015bcie lat, jeszcze z czas\u00f3w, jak by\u0142 kominiarzem. Ostatnio jedna babka, kt\u00f3rej komin przepycha\u0142em, m\u00f3wi: \u201eKlapa si\u0119 panu nie domyka w samochodzie\u201d. M\u00f3wi\u0119 jej, \u017ce to przez taboret obozowy, \u017ce si\u0119 nie mie\u015bci. Nie chcia\u0142o mi si\u0119 u niej siedzie\u0107, ale powiedzia\u0142a, \u017ce ma papiery dziadka z Mauthausen. Przynios\u0142a kart\u0119 zwolnienia, by\u0142y tam te\u017c listy z obozu, znaczki z wronami, na oryginalnych drukach, zdj\u0119cia po wyzwoleniu. A do tego jeszcze opowie\u015b\u0107, \u017ce dziadek mia\u0142 przez ca\u0142e powojenne \u017cycie jeden widelec i jedn\u0105 \u0142y\u017ck\u0119, tylko dla siebie, i nie pozwala\u0142 ich nikomu dotyka\u0107.<\/span><\/p>\n

\u2013 Redaktor, patrz! \u2013 wo\u0142a Kopijasz. \u2013 Ta p\u0142yta pokryta jest cienk\u0105 warstw\u0105 azbestu, nieprzemakalna. Znaczy, \u017ce s\u0142u\u017cy\u0142a w obozowej umywalni albo \u0142a\u017ani. Trzeba z niej \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 kable, gwo\u017adzie i rurki. Pi\u0119kna p\u0142yta! Oryginalna malatura, szlaczek dwukolorowy, czyli z baraku esesman\u00f3w lub kapo. Jest te\u017c prze\u0142\u0105cznik pr\u0105du, bakelitowy.<\/span><\/p>\n

\u2013 Ostatnio w Libi\u0105\u017cu trafi\u0142em do cha\u0142upy, wchodz\u0119 do kot\u0142owni, a przed piecem stoi taboret obozowy \u2013 m\u00f3wi kominiarz. \u2013 Go\u015b\u0107 ma dwa, ale nie odda\u2026 Bo taborety obozowe s\u0105 bardzo trwa\u0142e, stabilne.<\/span><\/p>\n

Wystarczy poczeka\u0107, ziemia ods\u0142oni<\/strong><\/h4>\n

Dziadek Dagmara pochodzi\u0142 z pobliskich Brzeszcz, babcia urodzi\u0142a si\u0119 na \u015al\u0105sku. Matka Kopijasza by\u0142a sprzedawczyni\u0105 w sklepie jego dziadka, ojciec dowozi\u0142 tam oran\u017cad\u0119 \u2013 tak si\u0119 poznali. Dziadek, jak wielu mieszka\u0144c\u00f3w Brzeszcz, dokarmia\u0142 wi\u0119\u017ani\u00f3w, gdy wychodzili z obozu do przymusowej pracy.<\/span><\/p>\n

\u2013 Jak mia\u0142em sze\u015b\u0107 lat \u2013 m\u00f3wi mi Dagmar, gdy jedziemy przez miasto jego volkswagenem \u2013 to klocki Lego wymienia\u0142em na stare monety, s\u0142odycze na karabinowe \u0142uski. Sko\u0144czy\u0142em tu zawod\u00f3wk\u0119 prowadzon\u0105 przez salezjan\u00f3w, odlewnictwo artystyczno-precyzyjne. Po pierwszym p\u00f3\u0142roczu zosta\u0142em sam, bo rodzice wyjechali do pracy do Niemiec. M\u00f3wi\u0142em im, \u017ce ni chuja, nie ruszam si\u0119 nigdzie, bo jestem Polakiem. By\u0142y to lata dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105te, rodzice przys\u0142ali mi dokumenty, dzi\u0119ki kt\u00f3rym mia\u0142em do nich pojecha\u0107, ale zrobi\u0142em ognisko, wjeba\u0142em tam te papiery i \u015bwi\u0119towa\u0142em. Dlaczego? Nie wiem. Mo\u017ce przez ksi\u0105\u017cki o partyzantce, o wojnie, kt\u00f3re wypo\u017cycza\u0142em z biblioteki. Bo by\u0142em odludkiem. Zamyka\u0142em si\u0119 w domu i czyta\u0142em.<\/span><\/p>\n

Pytam o pierwsze rzeczy z obozu, kt\u00f3re zgromadzi\u0142.<\/span><\/p>\n

\u2013 Dwie szafki, oficerska ze znaczkiem SS, a druga zwyk\u0142a, w wersji pracowniczej. Mia\u0142em wtedy ze dwadzie\u015bcia lat. Pierwszy barak? Raz kumpel przychodzi i m\u00f3wi, \u017ce rozbiera jaki\u015b dom, no to proponuj\u0119, \u017ce pomog\u0119, za darmo. A potem pomy\u015bla\u0142em, \u017ce ten barak jako\u015b na mnie dzia\u0142a, \u017ce mo\u017ce co\u015b z tym zrobi\u0119. I tak si\u0119 zacz\u0119\u0142o. Potem trafi\u0142 si\u0119 wakat kominiarza, wi\u0119c poszed\u0142em, a jak ju\u017c si\u0119 ludziom wchodzi na dachy, przez strychy, to te strychy n\u0119c\u0105, \u017ceby po nich poszpera\u0107. Czasami kilka lat si\u0119 kr\u0119c\u0119 ko\u0142o jakiego\u015b domu, nim ludzie zdecyduj\u0105 si\u0119 mnie wpu\u015bci\u0107. Gdy ju\u017c przychodz\u0119 i widz\u0119, \u017ce jest tam co\u015b z obozu, to nie m\u00f3wi\u0119, \u017ce wiem, bo podaliby wtedy wi\u0119ksz\u0105 cen\u0119 albo wciskaliby, \u017ce wszystko jest z obozu. Po prostu patrz\u0119, bior\u0119 i nie m\u00f3wi\u0119. Kiedy\u015b ludzie niech\u0119tnie przyznawali, \u017ce co\u015b maj\u0105. Teraz zaczyna ich to bole\u0107, czuj\u0105, \u017ce warto te rzeczy odda\u0107. Pami\u0119tam pewien dom zbudowany z barak\u00f3w obozowych. Id\u0119 na strych, a tam lalka, ciuchy, buty. Gospodarz m\u00f3wi: \u201eG\u0142upio, panie, by\u0142o ubra\u0107 w to dzieci, lepiej, jak biega\u0142y boso\u201d. Wiedzia\u0142, \u017ce to z obozu.<\/span><\/p>\n

Nie sta\u0107 go na renowacj\u0119 ka\u017cdego przedmiotu, cho\u0107 s\u0105 w\u015br\u00f3d nich historyczne skarby. Nie mia\u0142 pryczy obozowej, ale pewnego dnia dosta\u0142 stolik kawowy, kt\u00f3ry dziwnie wygl\u0105da\u0142. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jest zrobiony w\u0142a\u015bnie z pryczy. Zostawi\u0142 go tak, by pokaza\u0107, jak ludzie po wojnie wykorzystywali obozowe artefakty. Ma taboret z willi H\u00f6ssa, biurko z jego piwnicy i walizeczk\u0119.<\/span><\/p>\n

\u2013 Taboret jest ergonomiczny, wygodny, bardzo przydatny, ludzie niech\u0119tnie takie sprzedaj\u0105. Kupi\u0142em ich ju\u017c kilkadziesi\u0105t i o ka\u017cdym kr\u0105\u017cy legenda, \u017ce H\u00f6ss sta\u0142 na nim, gdy go wieszali.<\/span><\/p>\n

\n

Zawsze chcia\u0142 mie\u0107 drewniaki wi\u0119\u017ani\u00f3w, szuka\u0142 ich latami. Pewnego dnia wchodzi na czyj\u015b strych, a tam ca\u0142a sterta drewniak\u00f3w, bo dziadek z tego domu za w\u00f3dk\u0119 od ruskich je kupowa\u0142. Po co? Nie wiadomo.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Ma r\u00f3\u017cne metalowe cz\u0119\u015bci z krematorium, ale d\u0142ugo szuka\u0142 drzwiczek od pieca. Gdy pytam, co to znaczy \u201eszuka\u0107\u201d, bo przecie\u017c to eksponaty zabytkowe, odpowiada, \u017ce wszystkie gdzie\u015b le\u017c\u0105, pochowane, wystarczy poczeka\u0107, a\u017c ods\u0142oni je ziemia albo czyja\u015b pami\u0119\u0107.<\/span><\/p>\n

Pojecha\u0142 do znajomego, kt\u00f3ry burzy\u0142 star\u0105 stodo\u0142\u0119. Fundamenty betonowe, wzmocnione jeszcze jakimi\u015b szamotowymi kszta\u0142tkami, by stodo\u0142a mocniej sta\u0142a.<\/span><\/p>\n

\u2013 Za\u0142adowa\u0142em szamoty do auta, by sprawdzi\u0107 p\u00f3\u017aniej, czy to nie z obozu. Ujecha\u0142em pi\u0119\u0107 kilometr\u00f3w, zaczyna potwornie \u015bmierdzie\u0107. Zatrzymuj\u0119 si\u0119, wietrz\u0119. Dowioz\u0142em do siebie, pytam znajomego z muzeum, a on m\u00f3wi: \u201eDosta\u0142y powietrza, ciep\u0142a i paruj\u0105 ludzkim spalonym t\u0142uszczem, bo to ruszty z Birkenau, z krematori\u00f3w\u201d.<\/span><\/p>\n

Ma te\u017c pogrzebacz z krematorium, kt\u00f3ry znalaz\u0142 przy dole z popio\u0142ami.<\/span><\/p>\n

\u2013 Mam przedmioty, z kt\u00f3rymi sobie nie radz\u0119, nie wiem, jak pokaza\u0107 je ludziom. Na pewnym strychu znalaz\u0142em stare materace, dziurawe. Wk\u0142adam r\u0119k\u0119 i wyci\u0105gam pukle w\u0142os\u00f3w: blond, czarne, siwe, d\u0142ugie i kr\u00f3tkie. Da\u0142em do zbadania: jedna trzecia ludzka, tyle samo zwierz\u0119cych i sztuczne. Albo ko\u0142yska. Zrobiona przez wi\u0119\u017ani\u00f3w na zam\u00f3wienie esesman\u00f3w w prezencie dla ich kolegi, na urodzenie dziecka. M\u0142ody ojciec pracowa\u0142 na rampie przy transportach, zosta\u0142 zastrzelony przez wi\u0119\u017aniark\u0119, kt\u00f3ra zabra\u0142a drugiemu esesmanowi pistolet. Odkupi\u0142em ko\u0142ysk\u0119 od go\u015bcia, w kt\u00f3rego domu mieszka\u0142 ten esesman. Sta\u0142a na strychu.<\/span><\/p>\n

Ko\u0142yska nale\u017ca\u0142a do Wilhelma Emmericha, kt\u00f3ry w pa\u017adzierniku 1943 roku zosta\u0142 postrzelony przez \u017byd\u00f3wk\u0119, tancerk\u0119 Franciszk\u0119 Mann, w rozbieralni, przed wej\u015bciem do komory gazowej.<\/span><\/p>\n

Gdzie Dagmar to wszystko trzyma? Najpierw prowizoryczny magazyn urz\u0105dzi\u0142 w domu.<\/span><\/p>\n

\u2013 Zastaw\u0119 sto\u0142ow\u0105 z Waffen SS przez pewien czas trzymali\u015bmy z Agnieszk\u0105 w skrzyni \u0142\u00f3\u017cka, by nikt jej nie st\u0142uk\u0142. Co tak dziwnie patrzysz? Okej, to wariactwo, ale bardziej boli, \u017ce nie mam na rachunki. Partnerka mnie wspiera, jest urz\u0119dniczk\u0105, poznali\u015bmy si\u0119 na kursie dla nurk\u00f3w. To ona trzyma to wszystko na swoich barkach, bo z jej pensyjki \u017cyjemy. M\u00f3wi, \u017ce jestem marzycielem, ale mnie wspiera.<\/span><\/p>\n

Dzisiaj wi\u0119kszo\u015b\u0107 artefakt\u00f3w trafia do jednego z pi\u0119ciu magazyn\u00f3w, kt\u00f3re Dagmar wynajmuje. Ale cz\u0119\u015b\u0107 z nich mog\u0105 zobaczy\u0107 tury\u015bci.<\/span><\/p>\n

Powojenne drugie \u017cycie<\/strong><\/h4>\n

Jest w Brzeszczach budynek, kt\u00f3ry przed wojn\u0105 by\u0142 szko\u0142\u0105, a hitlerowcy zamienili go na budynek karnej kompanii. Trzymali w nim \u017byd\u00f3wki z Francji. Gdy blisko sto si\u0119 zbuntowa\u0142o, do pacyfikacji wezwano niemieckie wi\u0119\u017aniarki, kryminalistki. Francuzki zosta\u0142y zaszlachtowane jednej nocy. Krew kobiet przecieka\u0142a przez sufity, wsi\u0105ka\u0142a w pod\u0142og\u0119 na dole. Po wojnie w tym budynku powsta\u0142a szko\u0142a, po niej by\u0142o w nim przedszkole.<\/span><\/p>\n

Przedszkole zamkni\u0119to, bo w Brzeszczach rodzi\u0142o si\u0119 za ma\u0142o dzieci, a Kopijasz urz\u0105dzi\u0142 w nim muzeum, gdzie m\u00f3g\u0142 wreszcie wystawi\u0107 zbierane latami eksponaty. Dzisiaj to jasny budynek z wysokim strychem. Kopijasz wstawi\u0142 gabloty, a do nich \u2013 obozowe artefakty. Ogl\u0105dam past\u0119 do but\u00f3w, spinki do w\u0142os\u00f3w, staniki robione z pasiak\u00f3w. Jest ma\u0142a zabawka, Myszka Miki, o kt\u00f3rej pisano na ca\u0142ym \u015bwiecie, bo zosta\u0142a wyci\u0105gni\u0119ta z do\u0142\u00f3w z popio\u0142ami. Gdy kto\u015b j\u0105 przyni\u00f3s\u0142 Kopijaszowi, on my\u015bla\u0142, \u017ce to \u017cart, ale okaza\u0142o si\u0119, \u017ce to przedwojenna Myszka Miki z porcelany, wyprodukowana w Niemczech. Przyjecha\u0142a z jakim\u015b dzieckiem i z nim trafi\u0142a do do\u0142u. Jest tu te\u017c puszka po francuskim mleku w proszku, s\u0105 lekarstwa, buciki dzieci\u0119ce, drewniany konik wykonany przez wi\u0119\u017ania, okrwawione banda\u017ce, buty zrobione z gumy wyj\u0119tej z ta\u015bmoci\u0105gu \u2013 bo wi\u0119\u017aniowie chodzili we wszystkim, nawet w sukniach balowych, kt\u00f3re przyjecha\u0142y w walizkach arystokracji. Jest pasiak z dziur\u0105, kt\u00f3r\u0105 wygryz\u0142 pies, a numer na pasiaku pozwoli\u0142 okre\u015bli\u0107, \u017ce nale\u017ca\u0142 do Willy\u2019ego Berlera. Jest nawet kawa\u0142ek wyschni\u0119tej kie\u0142basy, poci\u0119tej cienko jak papier. Znajd\u0105 si\u0119 tu taborety obozowe, fotel ginekologiczny. Jedno pomieszczenie zajmuje skrzyd\u0142o samolotu zestrzelonego w 1945 roku.<\/span><\/p>\n

Ale najciekawsze eksponaty Dagmara to te, kt\u00f3re dosta\u0142y po wojnie drugie \u017cycie.<\/span><\/p>\n

S\u0105 grabie z obozu, kt\u00f3re po wojnie s\u0142u\u017cy\u0142y mieszka\u0144com przy sianokosach.<\/span><\/p>\n

Umywalka wi\u0119\u017ani\u00f3w przerobiona na poid\u0142o dla kr\u00f3w, kt\u00f3re j\u0119zorami wy\u017car\u0142y porcelit.<\/span><\/p>\n

Beczka obozowa, w kt\u00f3rej sta\u0142a woda z lizolem. Wi\u0119\u017aniowie wchodzili do niej, by si\u0119 odwszawi\u0107. Po wojnie miejscowi u\u017cywali jej w gospodarstwie.<\/span><\/p>\n

\n

Jest w\u00f3zek, kt\u00f3rym cz\u0142onek Leichentr\u00e4gerkommando transportowa\u0142 zw\u0142oki do krematorium. Po wojnie ten sam m\u0119\u017cczyzna wr\u00f3ci\u0142 do obozu i zabra\u0142 w\u00f3zek, by przewozi\u0107 nim siano.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Na placu za muzeum Dagmara stoi walec z betonu, kt\u00f3rym w Birkenau wi\u0119\u017aniowie utwardzali drogi. Je\u015bli kt\u00f3ry\u015b os\u0142ab\u0142 i upad\u0142, walec go mia\u017cd\u017cy\u0142. Po wojnie s\u0142u\u017cy\u0142 lokalnemu klubowi sportowemu do walcowania trawy na boisku.<\/span><\/p>\n

Turyst\u00f3w brak<\/strong><\/h4>\n

Kopijasz ma jeszcze jedno muzeum, malutkie. To ledwie pokoik na ty\u0142ach parkingu autobusowego przed Bram\u0105 \u015amierci w Brzezince.<\/span><\/p>\n

Trudno do niego trafi\u0107, \u017cadnych oznacze\u0144, trzeba i\u015b\u0107 na ty\u0142y nowego budynku, w kt\u00f3rym jest restauracja dla turyst\u00f3w, i schodami do g\u00f3ry. W tym muzeum znale\u017a\u0107 mo\u017cna mi\u0119dzy innymi szaf\u0119 obozow\u0105 je\u0144c\u00f3w brytyjskich, kurtk\u0119 ameryka\u0144skiego pilota, s\u0142ownik angielsko-niemiecki, dokumenty pracownik\u00f3w zak\u0142ad\u00f3w IG Farben, lekarstwa, star\u0105 strzykawk\u0119, worek na kauczuk, kurtk\u0119 robocz\u0105, blaty sto\u0142\u00f3w ze sto\u0142\u00f3wki IG Farben, drewniaki pokryte sk\u00f3r\u0105, kartoteki osobowe pracownik\u00f3w przymusowych (turystka z Niemiec znalaz\u0142a w kartotece nazwisko swojego przodka).<\/span><\/p>\n

\u2013 Czego ci jeszcze brakuje?<\/span><\/p>\n

\u2013 Rozejrzyj si\u0119.<\/span><\/p>\n

Patrz\u0119 wok\u00f3\u0142, wszystkiego jest tyle, \u017ce nie mam poj\u0119cia, o co mo\u017ce chodzi\u0107.<\/span><\/p>\n

\u2013 Turyst\u00f3w. Musia\u0142em wzi\u0105\u0107 kredyt, by zap\u0142aci\u0107 ludziom, nim ich zwolni\u0142em. Wynajmuj\u0119 to pomieszczenie od gminy. Mia\u0142em pracownik\u00f3w, roznosili ulotki, ale touroperatorzy niech\u0119tnie prowadz\u0105 do mnie. Boj\u0105 si\u0119, \u017ce nie b\u0119d\u0105 mieli dobrych uk\u0142ad\u00f3w z muzeum Auschwitz.<\/span><\/p>\n

Nie rozumiem.<\/span><\/p>\n

\u2013 Za\u0142o\u017cy\u0142em fundacj\u0119, ale muzeum niech\u0119tnie o nas m\u00f3wi. Nie lubi konkurencji. Pi\u0119\u0107dziesi\u0105t z\u0142otych kosztuje wej\u015bci\u00f3wka do muzeum z przewodnikiem, bo samemu nie ma sensu, kto\u015b to musi opowiedzie\u0107. Preferuj\u0105 grupowe wycieczki, maj\u0105 ponad dwustu przewodnik\u00f3w. Indywidualnie wejdziesz tylko wcze\u015bnie rano albo po po\u0142udniu. Nie wiem, mo\u017ce te moje miejsca s\u0105 nieciekawe, mo\u017ce ja nie potrafi\u0119 tego sprzeda\u0107? W czym tkwi problem? Muzeum zarabia na krematoriach, na jedzeniu, spaniu, sikaniu. Co my \u017ale robimy?<\/span><\/p>\n

Na ty\u0142ach muzeum Auschwitz stoi wielka drewniana kantyna z czas\u00f3w obozowych. By\u0142a dla stra\u017cnik\u00f3w dyskotek\u0105, barem, knajp\u0105, dzia\u0142a\u0142a ca\u0142\u0105 dob\u0119, by ukoi\u0107 nerwy mi\u0119dzy snem a gazowaniem ludzi. Obok stoj\u0105 zbudowane jeszcze przez Austriak\u00f3w pralnia i koszary, z kt\u00f3rych zrobiono obozow\u0105 piekarni\u0119, drukarni\u0119, a potem magazyny.<\/span><\/p>\n

\n

Kopijasz w 2016 roku wpad\u0142 na pomys\u0142, by zrujnowany, ledwie stoj\u0105cy, olbrzymi drewniany budynek kantyny wskrzesi\u0107 i przypomnie\u0107 jego histori\u0119.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Muzeum Auschwitz nie by\u0142o zainteresowane, wi\u0119c Kopijasz wyst\u0105pi\u0142 o pa\u0144stwowe dotacje na renowacj\u0119 i wzi\u0105\u0142 prywatnie kredyt. Stoimy przed budynkiem, kt\u00f3ry wygl\u0105da jak gigantyczna stodo\u0142a. Jest zimno, chucham w r\u0119ce.<\/span><\/p>\n

\u2013 By\u0142 ju\u017c dyrygent, ogl\u0105da\u0142 to miejsce przed pr\u00f3b\u0105 \u2013 m\u00f3wi Kopijasz.<\/span><\/p>\n

\u2013 Pr\u00f3b\u0105 czego?<\/span><\/p>\n

\u2013 Zbieram \u015brodki, chc\u0119 zaprosi\u0107 polityk\u00f3w i zagra\u0107 w kantynie z orkiestr\u0105 oryginalne marsze obozowe. Zaadaptujemy nuty, kt\u00f3re znalaz\u0142em, wiesz, typowo niemiecki folklor, muzyka, kt\u00f3ra by\u0142a grana w obozie dla stra\u017cnik\u00f3w. Mi nie podchodzi, trzeba to lubi\u0107.<\/span><\/p>\n

Obozowa kantyna nale\u017c\u0105ca do Fundacji Pobliskie Miejsca Pami\u0119ci Auschwitz-Birkenau. O\u015bwi\u0119cim, 25 maja 2017 Fot. Jakub Porzycki \/ Agencja Gazeta<\/em><\/span><\/p>\n

W kantynie znajduj\u0105 si\u0119 oryginalne deski, oryginalne s\u0105 te\u017c malatura, stolarka drzwi i okien. Po wojnie budynek przej\u0105\u0142 zak\u0142ad tytoniowy, u\u017cywano go, podobnie jak w czasach obozu, jako sto\u0142\u00f3wki zak\u0142adowej. Potem by\u0142 tu magazyn zbo\u017ca. Po upadku PRL kantyna niszcza\u0142a, ale to solidna konstrukcja. Kopijasz ma nadziej\u0119, \u017ce skoro do jego trzech malutkich muze\u00f3w trudno przyci\u0105gn\u0105\u0107 turyst\u00f3w, to chocia\u017c kantyn\u0119 b\u0119d\u0105 chcieli zobaczy\u0107.<\/span><\/p>\n

\u2013 O, zobacz. \u2013 Dagmar pokazuje na lewe skrzyd\u0142o kantyny. W \u015brodku wydaje si\u0119 jeszcze wi\u0119ksza, jak hangar dla samolot\u00f3w pasa\u017cerskich. \u2013 Tam by\u0142 bar, lali piwo, a tam, na scenie, koncerty, teatr, walki bokserskie, na niej przemawia\u0142 Himmler. Nad wej\u015bciem, w \u015brodku, by\u0142y malowid\u0142a: na jednym rodzina esesmana, \u017cona, dziecko z Hitlerjugend. Trafi\u0142y do muzeum Auschwitz.<\/span><\/p>\n

Zosta\u0142o kilka przedmiot\u00f3w. Jako \u017ce sto\u0142\u00f3wka mia\u0142a obs\u0142u\u017cy\u0107 tysi\u0105c os\u00f3b, s\u0105 sto\u0142ki, zastawa, fili\u017canki, sztu\u0107ce\u2026 Wszystko sygnowane znakami SS. Jest lampa w bawarskim stylu \u2013 boczne ramiona, kute kwiaty.<\/span><\/p>\n

Nad scen\u0105 metalowy wa\u0142ek \u2013 to zwijany ekran. Bo by\u0142o tu te\u017c kino. Na scenie budka suflera, a nad ni\u0105 sufit niebieski jak niebo. Na zewn\u0105trz wida\u0107 metalowe klamry, kt\u00f3re spinaj\u0105 deski. R\u0119czna kowalska robota. By\u0107 mo\u017ce zrobi\u0142 je w 1941 roku Jan Liwacz, kt\u00f3ry wyku\u0142 te\u017c napis \u201eArbeit macht frei\u201d.<\/span><\/p>\n

Mam takich du\u017co<\/strong><\/h4>\n

Wracamy dalej rozbiera\u0107 barak. Chc\u0119 wsi\u0105\u015b\u0107 do auta, otwieram drzwi, na nog\u0119 spada mi bia\u0142a osmalona ga\u0142ka.<\/span><\/p>\n

\u2013 Co\u015b ci w drzwiach zepsu\u0142em \u2013 m\u00f3wi\u0119.<\/span><\/p>\n

\u2013 Nie, to izolator z drut\u00f3w obozowych.<\/span><\/p>\n

\u2013 Z drut\u00f3w, na kt\u00f3re ludzie\u2026?<\/span><\/p>\n

\u2013 Taaa, z Birkenau, du\u017co mam takich\u2026 U\u015bmiecha si\u0119, wrzuca bieg. Za szyb\u0105 le\u017c\u0105 jakie\u015b poskr\u0119cane kawa\u0142ki metalu, szkie\u0142ka laboratoryjne. Nie pytam ju\u017c, sk\u0105d to.<\/span><\/p>\n

\n

Tytu\u0142, \u015br\u00f3dtytu\u0142y i skr\u00f3ty od redakcji<\/i><\/span><\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka\u00a0Marcina K\u0105ckiego \u201eO\u015bwi\u0119cim. Czarna zima\u201d<\/b>\u00a0uka\u017ce si\u0119 wkr\u00f3tce w wyd. Znak<\/i><\/span><\/p>\n

Ok\u0142adka ksi\u0105\u017cki Marcina K\u0105ckiego ‘O\u015bwi\u0119cim. Czarna zima’, wyd. Znak\u00a0<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zosta\u0142o po esesmanach. Wk\u0142adam r\u0119k\u0119 w stary materac i wyci\u0105gam pukle w\u0142os\u00f3w: blond, czarne, siwe, d\u0142ugie i kr\u00f3tkie Marcin K\u0105cki 25 maja 2017, O\u015bwi\u0119cim. Dagmar Kopijasz z Fundacji Pobliskie Miejsca Pami\u0119ci Auschwitz-Birkenau (Fot. Jakub Porzycki \/ Agencja Gazeta) W\u00f3zek, kt\u00f3rym transportowano zw\u0142oki do krematorium, po wojnie s\u0142u\u017cy\u0142 do wo\u017cenia siana, umywalk\u0119 wi\u0119\u017ani\u00f3w przerobiono na poid\u0142o […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78215"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=78215"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78215\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":78224,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78215\/revisions\/78224"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=78215"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=78215"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=78215"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}