{"id":78237,"date":"2020-05-17T17:09:07","date_gmt":"2020-05-17T15:09:07","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=78237"},"modified":"2020-05-17T07:47:56","modified_gmt":"2020-05-17T05:47:56","slug":"26-09-46","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=78237","title":{"rendered":"16 MAJA 1943. ROCZNICA WYSADZENIA WIELKIEJ SYNAGOGI W WARSZAWIE"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>16 MAJA 1943. ROCZNICA WYSADZENIA WIELKIEJ SYNAGOGI W WARSZAWIE<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

\u017bydowski Instytut Historyczny<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Wielka Synagoga w Warszawie istnia\u0142a bardzo kr\u00f3tko, nieca\u0142e 65 lat. Jej uroczyste otwarcie mia\u0142o miejsce 26 wrze\u015bnia 1878 roku. Wysadzenie w powietrze przez oddzia\u0142y SS, t\u0142umi\u0105ce powstanie w getcie, mia\u0142o symbolizowa\u0107 koniec \u017cydowskiej Warszawy.<\/strong><\/h4>\n

Ruiny Wielkiej Synagogi w Warszawie<\/em><\/span><\/p>\n

W 1872 r.\u00a0Plac T\u0142omackie zosta\u0142 zakupiony przez Komitet Synagogi i\u00a0powo\u0142any przez niego komitet budowy. Projekt i\u00a0realizacj\u0119 zam\u00f3wiono u\u00a0Leandro Marconiego, \u00f3wcze\u015bnie najlepszego i\u00a0najdro\u017cszego architekta warszawskiego, autora m.in. budynku Banku Handlowego przy ul. Traugutta 7\u00a0czy Pa\u0142acu Pod Karczochem w\u00a0Alejach Ujazdowskich, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rcy \u2013\u00a0wraz z\u00a0ojcem Henrykiem \u2013\u00a0Hotelu Europejskiego przy Krakowskim Przedmie\u015bciu. Po\u00a0wyburzeniu istniej\u0105cych budynk\u00f3w z\u00a0XVIII w.\u00a0rozpocz\u0119to prace budowlane. Budowa trwa\u0142a dwa lata, a powsta\u0142y obiekt m\u00f3g\u0142 pomie\u015bci\u0107 2200 os\u00f3b. W\u00a0synagodze odbywa\u0142y si\u0119 nabo\u017ce\u0144stwa tak\u017ce z\u00a0okazji wa\u017cnych \u015bwi\u0105t pa\u0144stwowych, takich jak \u015awi\u0119to Konstytucji 3\u00a0Maja i\u00a0\u015awi\u0119to Niepodleg\u0142o\u015bci 11\u00a0listopada. W\u00a0pomieszczeniu zwolnionym przez s\u0142u\u017c\u0105cego utworzono \u2014\u00a0na\u00a0pocz\u0105tku skromn\u0105 \u2014\u00a0G\u0142\u00f3wn\u0105 Bibliotek\u0119 Judaistyczn\u0105, kt\u00f3ra w\u00a01936 r.\u00a0przenios\u0142a si\u0119 do\u00a0nowego Budynku przy T\u0142omackiem 5.<\/span><\/p>\n

W styczniu 1940 r.\u00a0Niemcy zamkn\u0119li synagog\u0119. W\u00a01942 r.\u00a0urz\u0105dzili w\u00a0niej \u2013\u00a0podobnie jak w\u00a0s\u0105siednim budynku biblioteki \u2013\u00a0sk\u0142ad mebli zrabowanych z\u00a0\u017cydowskich dom\u00f3w. Wysadzenie w\u00a0powietrze synagogi, po\u00a0d\u0142ugotrwa\u0142ych przygotowaniach, mia\u0142o by\u0107 symbolicznym zako\u0144czeniem \u017cydowskiej obecno\u015bci w\u00a0Warszawie. Aktu zniszczenia dokona\u0142 osobi\u015bcie kat warszawskiego getta, SS-Brigadef\u00fchrer J\u00fcrgen Stroop 16\u00a0maja 1943 r.\u00a0Kazimierz Moczarski zapisa\u0142 w\u00a0Rozmowach z\u00a0katem\u00a0<\/em>s\u0142owa Stroopa, kt\u00f3ry jeszcze w\u00a0wi\u0119zieniu mokotowskim wielokrotnie wspomina\u0142 to\u00a0wydarzenie:\u00a0\u201ePrzygotowania trwa\u0142y 10\u00a0dni. Synagoga by\u0142a gmachem solidnie zbudowanym. St\u0105d, aby j\u0105\u00a0za\u00a0jednym zamachem wysadzi\u0107 w\u00a0powietrze, nale\u017ca\u0142o przeprowadzi\u0107 pracoch\u0142onne roboty saperskie i\u00a0elektryczne. Ale\u017c to\u00a0by\u0142 pi\u0119kny widok! Z\u00a0punktu widzenia malarskiego i\u00a0teatralnego obraz fantastyczny. Oficer saper\u00f3w wr\u0119czy\u0142 mi\u00a0aparat elektryczny, wywo\u0142uj\u0105cy detonacj\u0119 \u0142adunk\u00f3w wybuchowych. Przed\u0142u\u017ca\u0142em chwil\u0119 oczekiwania. Wreszcie krzykn\u0105\u0142em: Heil Hitler! \u2013\u00a0i\u00a0nacisn\u0105\u0142em guzik. Ognisty wybuch uni\u00f3s\u0142 si\u0119 do\u00a0chmur. Przera\u017aliwy huk. Bajeczna feeria kolor\u00f3w. Niezapomniana alegoria triumfu nad \u017cydostwem. Getto warszawskie sko\u0144czy\u0142o sw\u00f3j \u017cywot\u201d.<\/span><\/p>\n

\u201eOdpryski mur\u00f3w i\u00a0kamienie dolatywa\u0142y a\u017c\u00a0na\u00a0D\u0142ug\u0105 do\u00a0Arsena\u0142u \u2013\u00a0pisa\u0142 Henryk Kroszczor, naoczny \u015bwiadek \u2013\u00a0a\u00a0szcz\u0105tki ksi\u0105\u017cek i\u00a0kawa\u0142ki papieru a\u017c\u00a0na\u00a0s\u0105siedni\u0105 ulic\u0119\u201d. \u201eJedynymi pami\u0105tkami po\u00a0najznamienitszej warszawskiej budowli \u017cydowskiej s\u0105\u00a0cz\u0119\u015b\u0107 kolumny i\u00a0numerek z\u00a0szatni\u201d \u2013\u00a0napisa\u0142 Jan Jagielski.<\/span><\/p>\n

Po wojnie synagogi nie odbudowano \u2013\u00a0w\u00a0latach 60. rozpocz\u0119to budow\u0119 B\u0142\u0119kitnego Wie\u017cowca, kt\u00f3ry uko\u0144czono w\u00a01991 r.<\/span><\/p>\n

\n

\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/strong><\/span><\/p>\n

Jan Jagielski<\/strong>,\u00a0Trzy synagogi<\/a>
\n<\/span><\/em>Henryk Kroszczor<\/strong>,\u00a0Wielka synagoga na\u00a0T\u0142omackiem, w:\u00a0\u201eBiuletyn \u017bydowskiego Instytutu Historycznego\u201d nr\u00a03(95)\/1975, s.\u00a03\u201316.<\/span><\/em>Ewa Ma\u0142kowska,\u00a0Synagoga na\u00a0T\u0142omackiem, Warszawa 1991.
\n<\/span><\/em>Kazimierz Moczarski<\/strong>,\u00a0Rozmowy z\u00a0katem, wst\u0119p Norman Davies, opracowa\u0142 Andrzej Krzysztof Kunert, Krak\u00f3w 2007.<\/span><\/em><\/p>\n

\n

Model Wielkiej Synagogi, Diaspora Museum, Tel Awiw<\/em><\/span><\/strong><\/span>
\nSodabottle, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.<\/em><\/span><\/strong><\/span><\/a><\/p>\n

Apel poleg\u0142ych przed Wielk\u0105 Synagog\u0105 przy placu T\u0142omackie 7. Przemawia szef G\u0142\u00f3wnego Urz\u0119du Duszpasterskiego Moj\u017ceszowego rabin Baruch Steinberg, 25 czerwca 1933 r. \/\u00a0 Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/strong><\/span><\/em><\/span><\/a><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

16 MAJA 1943. ROCZNICA WYSADZENIA WIELKIEJ SYNAGOGI W WARSZAWIE \u017bydowski Instytut Historyczny Wielka Synagoga w Warszawie istnia\u0142a bardzo kr\u00f3tko, nieca\u0142e 65 lat. Jej uroczyste otwarcie mia\u0142o miejsce 26 wrze\u015bnia 1878 roku. Wysadzenie w powietrze przez oddzia\u0142y SS, t\u0142umi\u0105ce powstanie w getcie, mia\u0142o symbolizowa\u0107 koniec \u017cydowskiej Warszawy. Ruiny Wielkiej Synagogi w Warszawie W 1872 r.\u00a0Plac T\u0142omackie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78237"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=78237"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78237\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":78310,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78237\/revisions\/78310"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=78237"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=78237"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=78237"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}