{"id":78416,"date":"2020-08-11T17:09:36","date_gmt":"2020-08-11T15:09:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=78416"},"modified":"2020-08-02T07:40:51","modified_gmt":"2020-08-02T05:40:51","slug":"31-09-27","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=78416","title":{"rendered":"Fa\u0142szerze i komedia wyborcza. Tak si\u0119 robi\u0142o wybory w PRL"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Fa\u0142szerze i komedia wyborcza. Tak si\u0119 robi\u0142o wybory w PRL<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

J\u00f3zef Krzyk<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Wybory do Sejmu 26 pa\u017adziernika 1952 r. G\u0142osuje operator Polskiej Kroniki Filmowej Karol Szczeci\u0144ski. W tle god\u0142o Polski i portrety prezydenta Boles\u0142awa Bieruta oraz sowieckiego marsza\u0142ka Polski Konstantego Rokossowskiego (Fot. Archiwum Szczeci\u0144skich\/East News)<\/em><\/span><\/p>\n

Rz\u0105d pozbawiony kontroli, maj\u0105cy w r\u0119ku pras\u0119, administracj\u0119, policj\u0119 i fundusze pa\u0144stwowe, dysponuj\u0105cy bogatym arsena\u0142em \u015brodk\u00f3w nacisku politycznego i gospodarczego wygra ka\u017cde wybory – komentowa\u0142 w 1947 r. wybory do Sejmu Ustawodawczego emigracyjny publicysta i endek Stanis\u0142aw Stro\u0144ski.<\/h4>\n

*<\/p>\n

Wszystkie wybory w PRL by\u0142y sfa\u0142szowane. Bezapelacyjnymi triumfatorami zawsze by\u0142y partia rz\u0105dz\u0105ca oraz jej przystawki \u2013 fasadowe ugrupowania, kt\u00f3re od lat 50. tworzy\u0142y z komunistami Front Jedno\u015bci Narodu.<\/span><\/p>\n

Pr\u00f3ba si\u0142 z szulerami<\/strong><\/h4>\n

Do pierwszych powojennych wybor\u00f3w dosz\u0142o w styczniu 1947 r., ale preludium do nich by\u0142o o p\u00f3\u0142 roku wcze\u015bniejsze referendum ludowe. Pomys\u0142, raczej niechc\u0105cy, podsun\u0105\u0142 komunistom Stanis\u0142aw Miko\u0142ajczyk, lider PSL i wicepremier w Tymczasowym Rz\u0105dzie Jedno\u015bci Narodowej. Prawdopodobnie \u0142udzi\u0142 si\u0119, \u017ce nacisk mocarstw zachodnich spowoduje, \u017ce Moskwa zgodzi si\u0119 na demokratyczne wybory w Polsce, co Wielka Tr\u00f3jka uzgodni\u0142a w Ja\u0142cie.<\/span><\/p>\n

Jednak gdy w listopadzie 1945 r. komuni\u015bci przegrali wybory na W\u0119grzech i nie pomog\u0142a im nawet stacjonuj\u0105ca w tym kraju Armia Czerwona, Polska Partia Robotnicza zda\u0142a sobie spraw\u0119, \u017ce w uczciwej rywalizacji nie ma szans. Zaproponowa\u0142a wi\u0119c Miko\u0142ajczykowi start ze wsp\u00f3lnej listy, obejmuj\u0105cej r\u00f3wnie\u017c pozosta\u0142e \u201edemokratyczne\u201d, czyli koncesjonowane przez komunist\u00f3w partie. Ludowcy mieliby dosta\u0107 25 proc. miejsc w Sejmie, czyli w\u0142a\u015bciwie jedynie legitymizowa\u0107 w\u0142adz\u0119 komunist\u00f3w. Miko\u0142ajczyk ofert\u0119 odrzuci\u0142, a gdy rozmowa zesz\u0142a na uchwalenie nowej konstytucji, wspomnia\u0142, \u017ce we Francji<\/a> odby\u0142o si\u0119 w tej sprawie referendum.<\/span><\/div>\n

Komuni\u015bci uznali w\u00f3wczas, \u017ce w Polsce mo\u017ce by\u0107 ono dobr\u0105 pr\u00f3b\u0105 si\u0142 przed wyborami i okazj\u0105, by postawi\u0107 PSL w trudnej sytuacji. Trzy pytania do referendum u\u0142o\u017cy\u0142o bowiem kierownictwo PPR, ale podpisa\u0107 si\u0119 pod nimi mogli w\u0142a\u015bciwie ludzie obu przeciwnych oboz\u00f3w. W \u017cadnym nie wspomniano o komunizmie, ale jedynie o poparciu granicy zachodniej (o wschodniej nie wspomniano), planowanych reformach \u2013 g\u0142\u00f3wnie nacjonalizacji przemys\u0142u i reformie rolnej oraz o likwidacji Senatu. PSL sam takie has\u0142a wysuwa\u0142, ale skoro tzw. Blok Demokratyczny wezwa\u0142, by na wszystkie trzy pytania odpowiedzie\u0107 \u201etak\u201d, wiadomo by\u0142o, \u017ce wynik\u00f3w u\u017cyje do cel\u00f3w propagandowych. A kiedy generalnym komisarzem referendum zosta\u0142 Wac\u0142aw Barcikowski, I prezes S\u0105du Najwy\u017cszego, sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce zostanie ono przeprowadzone pod pe\u0142n\u0105 kontrol\u0105 komunist\u00f3w. Przed wojn\u0105 Barcikowski broni\u0142 przed s\u0105dem W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki, a po niej uchodzi\u0142 za pos\u0142uszne narz\u0119dzie w r\u0119kach komunist\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Z g\u0142osowania na mocy dekretu zostali wykluczeni ludzie, kt\u00f3rzy w czasie wojny kolaborowali z okupantem lub odpowiadali za przedwojenn\u0105 \u201efaszyzacj\u0119\u201d Polski. Te zarzuty komuni\u015bci wykorzystywali do dyskredytowania swoich przeciwnik\u00f3w, pozbawiaj\u0105c prawa udzia\u0142u w referendum prawdopodobnie kilkaset tysi\u0119cy os\u00f3b.<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug oficjalnych wynik\u00f3w w referendum ludowym przeprowadzonym 30 czerwca 1946 r. a\u017c 68 proc. obywateli by\u0142o za zniesieniem Senatu, 77,2 proc. opowiedzia\u0142o si\u0119 za reformami proponowanymi przez komunist\u00f3w, a a\u017c 91,4 proc. g\u0142osowa\u0142o za granic\u0105 na Odrze i Nysie \u0141u\u017cyckiej.<\/span><\/p>\n

W te wyniki ma\u0142o kto wierzy\u0142, ale nie mo\u017cna by\u0142o ustali\u0107 prawdziwych. Opozycja przypuszcza\u0142a, \u017ce by\u0142y fa\u0142szowane ju\u017c na poziomie komisji obwodowych. Z drugiej strony, gdyby tak si\u0119 dzia\u0142o, PPR nie dowiedzia\u0142aby si\u0119 nawet, jakie s\u0105 autentyczne nastroje spo\u0142eczne.<\/span><\/p>\n

Tajemnic\u0119 wyja\u015bni\u0142 prawie p\u00f3\u0142 wieku p\u00f3\u017aniej Nikita Pietrow, rosyjski historyk zwi\u0105zany ze stowarzyszeniem Memoria\u0142, kt\u00f3ry wykorzysta\u0142 chwilowe otwarcie archiw\u00f3w Kremla za czas\u00f3w Borysa Jelcyna. Wed\u0142ug jego ustale\u0144 fa\u0142szowaniem referendum zaj\u0119\u0142a si\u0119 grupa z sowieckiego ministerstwa bezpiecze\u0144stwa pa\u0144stwowego (MGB) dowodzona przez p\u0142k. Arona Pa\u0142kina. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce pora\u017cka komunist\u00f3w by\u0142a znacznie wy\u017csza, ni\u017c wynika\u0142o z fragmentarycznych danych, kt\u00f3rymi dysponowali w 1946 r. politycy PSL \u2013 np. za likwidacj\u0105 Senatu w poszczeg\u00f3lnych obwodach by\u0142o zaledwie od 1 do 15 proc. g\u0142osuj\u0105cych. Ludzie Pa\u0142kina sfa\u0142szowali protoko\u0142y z prawie 6 tys. obwodowych komisji, a z pozosta\u0142ych 5 tys. \u2013 prawdopodobnie funkcjonariusze polskiego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

Z kolei z tzw. archiwum Bieruta, kt\u00f3re zbada\u0142 prof. Andrzej Paczkowski, wynika, \u017ce \u201etak\u201d na pytanie o likwidacj\u0119 Senatu odpowiedzia\u0142o 26,9 proc. g\u0142osuj\u0105cych. Najmniej, bo tylko 13,5 proc., w wojew\u00f3dztwie krakowskim, dlatego po kraju kr\u0105\u017cy\u0142a plotka, \u017ce komuni\u015bci zamierzaj\u0105 za kar\u0119 wysiedli\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w Krakowa.<\/span><\/p>\n

Le\u0107 pan do Churchilla<\/strong><\/h4>\n

Kolejka po karty do g\u0142osowania w jednym z lokali wyborczych podczas wybor\u00f3w do Sejmu Ustawodawczego w 1947 r. Agitacja za g\u0142osowaniem na komunist\u00f3w trwa\u0142a a\u017c do momentu wrzucenia kart do urn – wyborcy na ubraniach maj\u0105 przyczepion\u0105 tr\u00f3jk\u0119, czyli numer listy tzw. Bloku Demokratycznego utworzonego przez PPR i jej przystawki Fot. IPN<\/em><\/span><\/p>\n

Referendum uzmys\u0142owi\u0142o komunistom, \u017ce ca\u0142\u0105 procedur\u0119 wyborcz\u0105 musz\u0105 mie\u0107 pod kontrol\u0105. Uznali te\u017c, \u017ce musz\u0105 zastraszy\u0107 przeciwnika, dlatego milicja i UB aresztowa\u0142y ok. 50-60 tys. ludzi, g\u0142\u00f3wnie powi\u0105zanych z PSL. W dziesi\u0119ciu spo\u015br\u00f3d 52 okr\u0119g\u00f3w w kraju wyborcy w og\u00f3le nie mogli g\u0142osowa\u0107 na parti\u0119 Miko\u0142ajczyka, poniewa\u017c pod r\u00f3\u017cnymi pretekstami uniewa\u017cnione zosta\u0142y listy kandydat\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Nadu\u017cycia by\u0142y mo\u017cliwe, poniewa\u017c cz\u0142onk\u00f3w komisji powo\u0142ywa\u0142y zdominowane przez komunist\u00f3w wojew\u00f3dzkie rady narodowe. To oni w praktyce decydowali nie tylko o wynikach wybor\u00f3w, ale nawet o tym, kto zostanie do nich dopuszczony. Ordynacja przewidywa\u0142a, \u017ce prawa do g\u0142osowania mog\u0105 by\u0107 pozbawione osoby wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aj\u0105ce z antykomunistycznym podziemiem, a w czasie wojny z oczywist\u0105 szkod\u0105 dla narodu polskiego czerpa\u0142y korzy\u015bci ze wsp\u00f3\u0142pracy gospodarczej z w\u0142adzami okupacyjnymi<\/i>. O tym, kto si\u0119 tego dopu\u015bci\u0142, decydowa\u0142y w\u0142adze. Zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce z g\u0142osowania wykluczano ca\u0142e wioski, ale nie z powodu kolaboracji, tylko dlatego, \u017ce silne wp\u0142ywy mia\u0142 tam PSL.<\/span><\/p>\n

Opozycja, widz\u0105c, \u017ce wybory nie s\u0105 uczciwe, chcia\u0142a utrudni\u0107 komunistom ich sfa\u0142szowanie. Sposobem kontroli prac komisji mia\u0142o by\u0107 podawanie do publicznej wiadomo\u015bci wynik\u00f3w z poszczeg\u00f3lnych obwod\u00f3w i okr\u0119g\u00f3w. Ale komuni\u015bci nawet na to si\u0119 nie zgodzili: wyniki zbiorcze og\u0142asza\u0142 generalny komisarz, kt\u00f3ry dosta\u0142 na to a\u017c 12 dni. \u2013 Le\u0107 pan ze skarg\u0105 do Churchilla \u2013 \u015bmia\u0142 si\u0119 Gomu\u0142ka z protestuj\u0105cego przeciwko takiemu rozwi\u0105zaniu Miko\u0142ajczyka.<\/span><\/p>\n

Na wybory nieufnie patrzy\u0142a emigracja. Najdosadniej o intencjach rz\u0105du pisa\u0142 w londy\u0144skim \u201ePrzegl\u0105dzie Polskim\u201d endek Stanis\u0142aw Stro\u0144ski: Nie po to zosta\u0142 nam narzucony, by kapitulowa\u0142 przed opini\u0105 i odda\u0142 w\u0142adz\u0119 w polskie r\u0119ce. Zamiarem jego jest trwa\u0107 wbrew wszystkiemu i doprowadzi\u0107 do ko\u0144ca dzie\u0142o zniszczenia i ujarzmienia kraju.<\/i><\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug danych, kt\u00f3re ludowcom uda\u0142o si\u0119 zebra\u0107 w stu obwodach (spo\u015br\u00f3d 6 tys.), na list\u0119 tzw. Bloku Demokratycznego, czyli PPR i jej akolit\u00f3w, pad\u0142o 27 proc. g\u0142os\u00f3w, a na PSL \u2013 63 proc. Oficjalne wyniki by\u0142y odwrotne: Blok \u2013 80,1 proc., PSL \u2013 10,3. Reszta przypad\u0142a Stronnictwu Pracy oraz secesjonistom z PSL.<\/span><\/p>\n

Konsekwencj\u0105 tej farsy by\u0142 wyb\u00f3r na prezydenta Boles\u0142awa Bieruta, kt\u00f3ry sk\u0142adaj\u0105c przysi\u0119g\u0119, wypowiedzia\u0142 nawet formu\u0142\u0119 \u201etak mi dopom\u00f3\u017c B\u00f3g\u201d. Nielegalny \u201esejm\u201d wybra\u0142 nielegalnego \u201eprezydenta\u201d<\/i> \u2013 komentowa\u0142 emigracyjny \u201eDziennik Polski\u201d. A rz\u0105d londy\u0144ski stwierdzi\u0142: Wolno\u015b\u0107 w Polsce przesta\u0142a istnie\u0107. Niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Rzeczypospolitej sta\u0142a si\u0119 fikcj\u0105, przes\u0142anian\u0105 k\u0142amliwymi pozorami.<\/i><\/span><\/p>\n

Specjalistka z Moskwy<\/strong><\/h4>\n

Nast\u0119pne wybory, 26 pa\u017adziernika 1952 r., zosta\u0142y sfa\u0142szowane przez specjaln\u0105 grup\u0119 funkcjonariuszy MBP kierowan\u0105 przez Anatola Fejgina i Micha\u0142a Taboryskiego, szef\u00f3w kluczowych departament\u00f3w w resorcie. Prawdziwe wyniki nie s\u0105 znane. Og\u0142oszono, \u017ce 99,8 proc. g\u0142os\u00f3w pad\u0142o na jedyn\u0105 list\u0119 kandydat\u00f3w zg\u0142oszon\u0105 przez Front Narodowy. Kulisy tego \u201ezwyci\u0119stwa\u201d po ucieczce z Polski opisa\u0142 J\u00f3zef \u015awiat\u0142o<\/strong><\/span><\/a>, zast\u0119pca Fejgina<\/span>.<\/p>\n

\n

Wyjawi\u0142, \u017ce resortowej grupie fa\u0142szerzy pomaga\u0142a przys\u0142ana z Moskwy agentka, specjalistka w przerabianiu i podrabianiu dokument\u00f3w.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Uczy\u0142a ich m.in. wywabia\u0107 pismo z dokument\u00f3w, podrabia\u0107 podpisy, dobiera\u0107 najlepszy do tego celu papier oraz pi\u00f3ra i atrament.<\/span><\/p>\n

Tych, kt\u00f3rzy wykazali wi\u0119ksze zdolno\u015bci, nauczy\u0142a szybciej, innych wolniej. Ale mimo to wszyscy w ko\u0144cu nauczyli\u015bmy si\u0119 tej sztuki tak, \u017ce przed wyborami gotowe by\u0142y wszystkie protoko\u0142y okr\u0119gowych komisji wyborczych z piecz\u0119ciami i podpisami. Trzeba by\u0142o tylko wpisa\u0107 cyfr\u0119<\/i> \u2013 wspomina\u0142 \u015awiat\u0142o.<\/span><\/p>\n

Nazajutrz po wyborach specgrup\u0119 odwiedzi\u0142 wiceminister bezpiecze\u0144stwa Roman Romkowski, kt\u00f3ry o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce g\u0142osowanie przebieg\u0142o po my\u015bli w\u0142adz, wi\u0119c fa\u0142szowanie nie jest potrzebne. \u015awiat\u0142o by\u0142 przekonany, \u017ce to tylko gra: Spojrzeli\u015bmy tylko po sobie i zrozumieli\u015bmy od razu, o co chodzi. Skoro sfa\u0142szowane protoko\u0142y by\u0142y ju\u017c gotowe, to najwidoczniej Bierut wola\u0142 wstawi\u0107 cyfry w Biurze Politycznym ani\u017celi u nas. Tam s\u0105 ludzie z jego punktu widzenia bardziej zaufani i grono wtajemniczonych mo\u017ce by\u0107 mniejsze. Z og\u0142oszonych wynik\u00f3w wybor\u00f3w okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nasze przypuszczenia by\u0142y s\u0142uszne<\/i>.<\/span><\/p>\n

Komisje trzyma\u0107 w gar\u015bci!<\/strong><\/h4>\n

Nast\u0119pne wybory mia\u0142y si\u0119 odby\u0107 16 grudnia 1956 r. Taki termin jeszcze przed Pa\u017adziernikiem wyznaczy\u0142a Rada Pa\u0144stwa, jednak g\u0142osowanie trzeba by\u0142o przesun\u0105\u0107, bo w ci\u0105gu kilku tygodni wszystko si\u0119 zmieni\u0142o: Gomu\u0142ka obj\u0105\u0142 w\u0142adz\u0119, a radzieckie czo\u0142gi stacjonuj\u0105ce w Polsce jecha\u0142y na Warszaw\u0119. 24 pa\u017adziernika, w dniu s\u0142ynnego przem\u00f3wienia \u201etowarzysza Wies\u0142awa\u201d na placu Defilad, Sejm zmieni\u0142 ordynacj\u0119 wyborcz\u0105. Od poprzedniej r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 istotnymi drobiazgami. Ta z 1952 r. przewidywa\u0142a, \u017ce liczba kandydat\u00f3w na li\u015bcie nie mo\u017ce by\u0107 wi\u0119ksza od liczby miejsc do obsadzenia w danym okr\u0119gu. Natomiast nowa dopuszcza\u0142a, \u017ce kandydat\u00f3w mo\u017ce by\u0107 wi\u0119cej ni\u017c miejsc, ale nie wi\u0119cej ni\u017c o dwie trzecie.<\/span><\/p>\n

Teoretycznie nawet stalinowska ordynacja z 1952 r. pozwala\u0142a zarejestrowa\u0107 w okr\u0119gu wi\u0119cej ni\u017c jedn\u0105 list\u0119 wyborcz\u0105, ale w praktyce by\u0142o to niemo\u017cliwe, poniewa\u017c prawo ich zg\u0142aszania mia\u0142y jedynie PZPR i koncesjonowane przez ni\u0105 organizacje. Jako \u017cart traktowano wi\u0119c paragraf, kt\u00f3ry precyzowa\u0142, \u017ce kolejno\u015b\u0107 umieszczenia list na karcie do g\u0142osowania zale\u017cy od terminu zg\u0142oszenia ich w komisji wyborczej. Tw\u00f3rcy ordynacji niespecjalnie starali si\u0119 maskowa\u0107 to, \u017ce wybory to fikcja, bo na li\u015bcie nie trzeba nawet nikogo wskazywa\u0107, \u017ceby g\u0142os by\u0142 wa\u017cny.<\/span><\/p>\n

Dopuszczenie przez ordynacj\u0119 z 1956 r. na list\u0119 wi\u0119kszej liczby kandydat\u00f3w mia\u0142o jednak ten skutek, \u017ce mandaty obejmowali ci, kt\u00f3rzy dostali najwi\u0119cej g\u0142os\u00f3w. Ale tylko raz ta zasada znalaz\u0142a zastosowanie. W wyborach, kt\u00f3re ostatecznie odby\u0142y si\u0119 20 stycznia 1957 r., w okr\u0119gu nowos\u0105deckim Jan Antoniszczak jako jedyny nie uzyska\u0142 wymaganej bezwzgl\u0119dnej wi\u0119kszo\u015bci, wi\u0119c konieczna by\u0142a druga tura. Antoniszczak ju\u017c do niej nie przyst\u0105pi\u0142, ale krzywda mu si\u0119 nie sta\u0142a \u2013 w latach 60. by\u0142 prezesem klubu sportowego Cracovia, starost\u0105 w Nowym S\u0105czu i \u017bywcu, wiceprezydentem Krakowa oraz dyrektorem Zjednoczenia Wapnia i Gipsu.<\/span><\/p>\n

Wybory z 1957 r. zako\u0144czy\u0142y natomiast karier\u0119 by\u0142ego premiera Edwarda Os\u00f3bki-Morawskiego. Narazi\u0142 si\u0119 Gomu\u0142ce, wi\u0119c trzy dni przed wyborami zosta\u0142 skre\u015blony z listy do Sejmu. Ordynacja na to wprawdzie nie pozwala\u0142a, ale I sekretarz, tak jak jego poprzednicy, nie przejmowa\u0142 si\u0119 za bardzo liter\u0105 prawa.<\/span><\/p>\n

O tym, co w\u0142adza my\u015bli o wolnych wyborach, \u015bwiadczy instrukcja, kt\u00f3r\u0105 szefom terenowych struktur partyjnych wyda\u0142 Edward Ochab: Przede wszystkim nale\u017cy zapewni\u0107 sobie istotny wp\u0142yw, codzienny wp\u0142yw na okr\u0119gowe komisje wyborcze. Nie mog\u0105 one beztrosko zarejestrowa\u0107 zg\u0142oszonych list wyborczych, nawet je\u015bli tam b\u0119dzie dziesi\u0119\u0107 piecz\u0105tek i sto podpis\u00f3w. Okr\u0119gow\u0105 komisj\u0119 wyborcz\u0105 trzeba codziennie mie\u0107 na oku i w gruncie rzeczy trzyma\u0107 w gar\u015bci, chocia\u017c nie mo\u017ce to przybiera\u0107 form administracyjnych czy rzucaj\u0105cych si\u0119 w oczy, czy daj\u0105cych podstaw\u0119 do rozr\u00f3bki przeciw partii.<\/i><\/span><\/p>\n

O co chodzi w wyborach?<\/strong><\/h4>\n

O tym, \u017ce to w\u0142adza decyduje, kto ma zosta\u0107 pos\u0142em, przekonali si\u0119 studenci Wy\u017cszej Szko\u0142y Ekonomicznej w \u0141odzi, kt\u00f3rzy bezskutecznie prosili, by na li\u015bcie do Sejmu umie\u015bci\u0107 rektora tej uczelni prof. Zygmunta Izdebskiego. Demonstrowali nawet na ulicy i interweniowali u Zenona Kliszki, bliskiego wsp\u00f3\u0142pracownika Gomu\u0142ki, ale nic nie wsk\u00f3rali.<\/span><\/p>\n

W podobny spos\u00f3b komuni\u015bci traktowali kilkuosobowe ko\u0142o Znak, kt\u00f3re w 1957 r. utworzyli w Sejmie pos\u0142owie ze \u015brodowiska \u015bwieckich katolik\u00f3w. Przy ka\u017cdej okazji s\u0142yszeli jednak, \u017ce ju\u017c sama ich obecno\u015b\u0107 w \u0142awach poselskich to \u0142aska ze strony w\u0142adz. A gdy w 1976 r. pose\u0142 Znaku Stanis\u0142aw Stomma nie popar\u0142 wprowadzenia do konstytucji zapis\u00f3w o przyja\u017ani ze Zwi\u0105zkiem Radzieckim i przewodniej roli PZPR, w nast\u0119pnych wyborach ju\u017c nie m\u00f3g\u0142 startowa\u0107.<\/span><\/p>\n

Nadzieja, \u017ce Pa\u017adziernik \u201956 zmieni\u0142 co\u015b na lepsze, okaza\u0142a si\u0119 p\u0142onna. Polacy przekonali si\u0119 o tym kilka dni przed wyborami w 1957 r., gdy Gomu\u0142ka wezwa\u0142 ich do g\u0142osowania bez skre\u015ble\u0144. Skre\u015blanie okre\u015bli\u0142 jako zamach na niepodleg\u0142o\u015b\u0107. \u201eW wyborach nie chodzi o to, czy rz\u0105d ludowy i nasza partia wesp\u00f3\u0142 z innymi partiami Frontu Jedno\u015bci Narodu nadal utrzymaj\u0105 w\u0142adz\u0119. PZPR nigdy nie odda w\u0142adzy reakcji i restauratorom kapitalizmu w Polsce\u201d \u2013 grzmia\u0142 w Sali Kongresowej Pa\u0142acu Kultury i Nauki.<\/span><\/p>\n

Prasa agitowa\u0142a, by g\u0142osowa\u0107 jawnie, a zniesmaczona Maria D\u0105browska pyta\u0142a w dzienniku, czy mo\u017cna zaczyna\u0107 budowanie praworz\u0105dnej demokracji od jej z\u0142amania: Czy to nie jest powr\u00f3t do zasady \u201ecel u\u015bwi\u0119ca \u015brodki\u201d? Czy to nie jest z\u0142amanie morale narodu? Gdy pa\u0144stwo zaczyna \u201enapraw\u0119\u201d od oszustwa, to zwalnia obywateli od obowi\u0105zku lojalno\u015bci.<\/i><\/span><\/p>\n

Wstydu nie maj\u0105<\/strong><\/h4>\n

W podobny spos\u00f3b wybory komentowa\u0142 w swoim dzienniku Mieczys\u0142aw Rakowski, naczelny tygodnika \u201ePolityka\u201d: Oczywi\u015bcie wygrali\u015bmy bezapelacyjnie. Ma\u0142o kto korzysta\u0142 ze skre\u015ble\u0144. Kabiny by\u0142y zreszt\u0105 tak ustawione, \u017ce trudno by\u0142o do nich dotrze\u0107<\/i> \u2013 pisa\u0142 z sarkazmem w marcu 1961 r. W podobnym tonie komentowa\u0142 wybory z marca 1980 r.: Na listy Frontu Jedno\u015bci Narodu g\u0142osowa\u0142o ponad 99 proc. wyborc\u00f3w. Szalona frekwencja i szalone poparcie! Moi wsp\u00f3\u0142towarzysze po prostu wstydu nie maj\u0105.<\/i><\/span><\/p>\n

Rakowski zastanawia\u0142 si\u0119, dlaczego Gierek, kt\u00f3ry zapewne zna\u0142 prawdziwe nastroje i dane z g\u0142osowania, zdecydowa\u0142 si\u0119 na fa\u0142szerstwo: Widocznie sztab uzna\u0142, \u017ce w zwi\u0105zku z fataln\u0105 sytuacj\u0105 polityczn\u0105 w kraju trzeba \u201ebi\u0107 po oczach\u201d i pokaza\u0107 narodowi, \u017ce na nic jego demonstracje. Wyniki b\u0119d\u0105 takie, jakie my ustalimy. <\/i>I dodawa\u0142: Boj\u0119 si\u0119 jednak, \u017ce nadejdzie dzie\u0144, kiedy spo\u0142ecze\u0144stwo wystawi nam przykry rachunek za pogard\u0119, z jak\u0105 si\u0119 do niego odnosimy<\/i>. Nadszed\u0142 szybciej, ni\u017c si\u0119 Rakowski spodziewa\u0142 \u2013 niespe\u0142na p\u00f3\u0142 roku p\u00f3\u017aniej zacz\u0105\u0142 si\u0119 Sierpie\u0144.<\/span><\/p>\n

Plakat nawo\u0142uj\u0105cy do bojkotu wybor\u00f3w w 1980 r. Fot. Wojtek \u0141aski\/East News<\/em><\/span><\/p>\n

Wybory za Gomu\u0142ki i Gierka r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 jedynie rosn\u0105c\u0105 \u2013 w oficjalnych protoko\u0142ach \u2013 frekwencj\u0105. W 1957 i 1961 r. wynios\u0142a ona ponad 95 proc., p\u00f3\u017aniej by\u0142a coraz wi\u0119ksza, by w 1980 r. osi\u0105gn\u0105\u0107 a\u017c 98,87 proc. W przypadku tych ostatnich wybor\u00f3w fa\u0142szerstwo musia\u0142o by\u0107 najgrubsze, bo demokratyczna opozycja wezwa\u0142a do ich bojkotu. Udzia\u0142 w tej przykrej farsie ubli\u017ca godno\u015bci obywatelskiej i ludzkiej<\/i> \u2013 og\u0142osi\u0142 Komitet Obrony Robotnik\u00f3w. W Warszawie, gdzie ulotek z takimi has\u0142ami rozrzucono najwi\u0119cej, do urn wed\u0142ug szacunk\u00f3w posz\u0142o tylko 75 proc. uprawnionych.<\/span><\/p>\n

Gomu\u0142ka za kotar\u0105<\/strong><\/h4>\n

Trzy razy z rz\u0119du PZPR wed\u0142ug oficjalnych danych uzyska\u0142a 55,5 proc. g\u0142os\u00f3w i 255 mandat\u00f3w. W\u0142adza niespecjalnie wi\u0119c si\u0119 stara\u0142a, by kto\u015b wyniki wybor\u00f3w traktowa\u0142 powa\u017cnie. Zmienia\u0142o si\u0119 tylko nastawienie do nich prominent\u00f3w. Sensacj\u0105 wybor\u00f3w 1972 r. by\u0142 podobno Gomu\u0142ka, kt\u00f3ry niepomny tego, \u017ce gdy rz\u0105dzi\u0142, wzywa\u0142 do g\u0142osowania bez skre\u015ble\u0144, wszed\u0142 w lokalu wyborczym za kotar\u0119. Wychodzi na to, \u017ce ca\u0142a jego gadanina o ideologii niewiele by\u0142a warta. Chodzi\u0142o jedynie o w\u0142adz\u0119<\/i> \u2013 komentowa\u0142 Rakowski. Drugim, kt\u00f3ry \u2013 jak to okre\u015bli\u0142 naczelny \u201ePolityki\u201d \u2013 post\u0105pi\u0142 jak ostatni dure\u0144<\/i>, by\u0142 Ochab: wzi\u0105\u0142 kartk\u0119 wyborcz\u0105, na oczach wszystkich przekre\u015bli\u0142 j\u0105 na krzy\u017c i dopiero wtedy wrzuci\u0142 do urny.<\/span><\/p>\n

Ochab, podobnie jak Gomu\u0142ka, by\u0142 ju\u017c na bocznym torze, wi\u0119c chcia\u0142 pokaza\u0107 Gierkowi, co o nim my\u015bli. Oczywi\u015bcie prasa nie pisa\u0142a wtedy o takich gestach.<\/span><\/p>\n

Wybory w 1972 r. skomentowa\u0142 w dzienniku r\u00f3wnie\u017c Stefan Kisielewski \u2013 od 1957 do 1965 r. pose\u0142 Znaku: Ten nar\u00f3d jest poni\u017cany, a wcale o tym nie wie \u2013 jedn\u0105 z form poni\u017cenia s\u0105 w\u0142a\u015bnie te \u201ewybory\u201d. Ja w nich udzia\u0142u nie wezm\u0119 \u2013 niech chocia\u017c kto\u015b ocala jako\u015b \u201ehonor\u201d. To nie s\u0105 \u017cadne wybory, lecz upokarzaj\u0105ca komedia, bo kandydaci z g\u00f3ry s\u0105 wyznaczeni i mianowani.<\/i><\/span><\/p>\n

Rakowski uwa\u017ca\u0142, \u017ce wielu ludzi zdawa\u0142o sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce uczestniczy w komedii. Traktowali wybory jak rytua\u0142, w kt\u00f3rym wypada wzi\u0105\u0107 udzia\u0142, \u017ceby si\u0119 nie narazi\u0107 w\u0142adzy. W gruncie rzeczy wiedz\u0105 o tym r\u00f3wnie\u017c rz\u0105dz\u0105cy i na ich dobro nale\u017cy zapisa\u0107, \u017ce nie kazali aparatowi si\u0119 wysila\u0107 w okresie tzw. Kampanii<\/i> \u2013 komentowa\u0142 w latach 70.<\/span><\/p>\n

Podobnie stosunek do wybor\u00f3w ocenia\u0142 Andrzej Kijowski, krytyk literacki: ch\u0142op, kt\u00f3ry u siebie na wsi poszed\u0142by g\u0142osowa\u0107 albo nie poszed\u0142by, zale\u017cnie od opinii swojej i otoczenia, ewentualnie ze strachu, przesiedlony do miasta idzie g\u0142osowa\u0107, \u017ceby u\u017cy\u0107 swego statusu miejskiego, spo\u0142ecznego. Odziewa siebie i ca\u0142\u0105 swoj\u0105 rodzin\u0119 od\u015bwi\u0119tnie w nowe rzeczy i ci\u0105gnie jak na odpust z dzieciakami z parad\u0105.<\/i><\/span><\/p>\n

Dwa razy tak<\/strong><\/h4>\n

Pierwsze wybory, w kt\u00f3rych oficjalna frekwencja nie by\u0142a prawie stuprocentowa, to te z 1985 r. Z dziennika Rakowskiego wynika jednak, \u017ce jej wysoko\u015b\u0107 zosta\u0142a ustalona na naradzie u gen. Wojciecha Jaruzelskiego, I sekretarza PZPR. \u201ePoni\u017cej 75 proc. zej\u015b\u0107 nie wolno, by\u0142oby to wysoce niekorzystne\u201d \u2013 rzuci\u0142 do s\u0142uchaczy. Na t\u0119 uwag\u0119 zareagowa\u0107 mia\u0142 Kazimierz Cypryniak, szef wydzia\u0142u polityczno-organizacyjnego w Komitecie Centralnym: \u201eMusz\u0119 jeszcze pojecha\u0107 do kilku wojew\u00f3dztw, \u017ceby pododawali po kilka procent\u201d. I frekwencja rzeczywi\u015bcie wynios\u0142a 78 proc.<\/span><\/p>\n

Opozycja szacowa\u0142a, \u017ce prawdziwa si\u0119gn\u0119\u0142a 66 proc., a w du\u017cych miastach \u2013 Wroc\u0142awiu, Gda\u0144sku, Krakowie i Warszawie \u2013 do urn posz\u0142a tylko po\u0142owa uprawnionych.<\/span><\/p>\n

Dwa lata p\u00f3\u017aniej, 27 listopada 1987 r., ekipa Jaruzelskiego zorganizowa\u0142a referendum, kt\u00f3re mia\u0142o wysondowa\u0107, czy spo\u0142ecze\u0144stwo zgodzi si\u0119 na zaciskanie pasa. Pytania by\u0142y dwa: czy zgadzasz si\u0119 na radykalny program uzdrowienia gospodarki oraz czy popierasz rz\u0105dowy pomys\u0142 na demokratyzacj\u0119. Zach\u0119ca\u0142a, by g\u0142osowa\u0107 na tak.<\/span><\/p>\n

\n

Na \u015al\u0105sku dowcipkowano, \u017ce w 1947 r. by\u0142o \u201etrzy razy tak\u201d, teraz jest \u201edwa razy tak\u201d, a nast\u0119pnym razem b\u0119dzie \u201eguten tag\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n

W\u0142adza sama zastawi\u0142a na siebie pu\u0142apk\u0119, ustalaj\u0105c, \u017ce wyniki referendum uzna za wi\u0105\u017c\u0105ce, je\u015bli na oba pytania pozytywnie odpowie wi\u0119kszo\u015b\u0107 uprawnionych. Wed\u0142ug oficjalnych danych do takiego wyniku zabrak\u0142o niewiele. W referendum mia\u0142o wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 67 proc. uprawnionych, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych mniej wi\u0119cej dwie trzecie zag\u0142osowa\u0142o na tak. W tej sytuacji rz\u0105dz\u0105cy uznali, \u017ce zaciskanie pasa jest zbyt ryzykowne, i nie odwa\u017cyli si\u0119 na radykalne reformy.<\/span><\/p>\n

\n

Korzysta\u0142em m.in. z opracowa\u0144: Andrzeja Paczkowskiego \u201eOd sfa\u0142szowanego zwyci\u0119stwa do prawdziwej kl\u0119ski\u201d, Andrzeja Rzepli\u0144skiego \u201eNiewolne wybory parlamentarne. Do\u015bwiadczenia polskie 1947-1989\u201d oraz Andrzeja Friszkego \u201eCzas KOR-u. Jacek Kuro\u0144 a geneza Solidarno\u015bci\u201d<\/i><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Fa\u0142szerze i komedia wyborcza. Tak si\u0119 robi\u0142o wybory w PRL J\u00f3zef Krzyk Wybory do Sejmu 26 pa\u017adziernika 1952 r. G\u0142osuje operator Polskiej Kroniki Filmowej Karol Szczeci\u0144ski. W tle god\u0142o Polski i portrety prezydenta Boles\u0142awa Bieruta oraz sowieckiego marsza\u0142ka Polski Konstantego Rokossowskiego (Fot. Archiwum Szczeci\u0144skich\/East News) Rz\u0105d pozbawiony kontroli, maj\u0105cy w r\u0119ku pras\u0119, administracj\u0119, policj\u0119 i […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78416"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=78416"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78416\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":78680,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78416\/revisions\/78680"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=78416"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=78416"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=78416"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}