{"id":78580,"date":"2020-05-30T17:09:47","date_gmt":"2020-05-30T15:09:47","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=78580"},"modified":"2020-05-30T17:20:35","modified_gmt":"2020-05-30T15:20:35","slug":"06-09-45","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=78580","title":{"rendered":"Mi\u0119dzy legend\u0105 a histori\u0105. Esterka, domniemana kochanka Kazimierza Wielkiego"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Mi\u0119dzy legend\u0105 a histori\u0105. Esterka, domniemana kochanka Kazimierza Wielkiego<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Marek Teler<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Kazimierz Wielki u Esterki na obrazie W\u0142adys\u0142awa \u0141uszczkiewicza \/ \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons \/ domena publiczna<\/em><\/span><\/p>\n

Esterka, \u017cydowska kochanka Kazimierza III Wielkiego, od wielu lat budzi dyskusj\u0119 w\u015br\u00f3d badaczy. Posta\u0107 pi\u0119knej \u017byd\u00f3wki nie pojawia si\u0119 w XIV-wiecznych dokumentach, lecz pami\u0119\u0107 o niej \u017cywa jest w legendach i tradycjach wielu polskich miast.<\/strong><\/h4>\n

\u017badna posta\u0107 z kr\u0119gu kr\u00f3la Polski Kazimierza III Wielkiego tak nie pobudza\u0142a wyobra\u017ani artyst\u00f3w i literat\u00f3w jak jego domniemana \u017cydowska kochanka Estera. Ignacy Krasicki wspomina\u0142 o niej w X pie\u015bni Myszeidy. Zdanie \u201eKazimierz \u2013 wielki! a przecie kwaterk\u0105 \/ \u0141yka\u0142 mi\u00f3d smaczny w \u0141obzowie z Esterk\u0105\u201d z czasem przesz\u0142o w popularne powiedzonko: \u201eKazimierz Wielki pija\u0142 mi\u00f3d u Esterki\u201d. J\u00f3zef Ignacy Kraszewski po\u015bwi\u0119ci\u0142 jej ksi\u0119g\u0119 sz\u00f3st\u0105 powie\u015bci Kr\u00f3l ch\u0142op\u00f3w, a Aleksander Bronikowski dwutomow\u0105 powie\u015b\u0107 Kazimierz Wielki i Esterka. W 1870 roku W\u0142adys\u0142aw \u0141uszczkiewicz namalowa\u0142 obraz Kazimierz Wielki u Esterki. Uwiecznili t\u0119 par\u0119 te\u017c mi\u0119dzy innymi Aleksander Lesser i Franciszek \u017bmurko.<\/span><\/p>\n

Przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 Kopiec Esterki, usypany jakoby na rozkaz piastowskiego monarchy na cze\u015b\u0107 zmar\u0142ej ukochanej, stanowi\u0142 najwi\u0119ksz\u0105 atrakcj\u0119 turystyczn\u0105 \u0141obzowa. Opr\u00f3cz tej miejscowo\u015bci do Esterki przyznawa\u0142y si\u0119 tak\u017ce mi\u0119dzy innymi Opoczno, Niepo\u0142omice, Radom, Sandomierz czy Kazimierz Dolny. Posta\u0107 ta sta\u0142a si\u0119 symbolem polsko-\u017cydowskiej przyja\u017ani. By\u0142a kobiet\u0105, dzi\u0119ki kt\u00f3rej Kazimierz przeszed\u0142 do historii nie tylko jako ten, kt\u00f3ry \u201ezasta\u0142 Polsk\u0119 drewnian\u0105, a zostawi\u0142 murowan\u0105\u201d, ale te\u017c jako przyjaciel narodu \u017cydowskiego. Tymczasem okazuje si\u0119, \u017ce pi\u0119kn\u0105 \u017byd\u00f3wk\u0119 wprowadzono do historiografii w zupe\u0142nie odwrotnym celu.<\/span><\/p>\n

Owoc D\u0142ugoszowego antyjudaizmu?<\/strong><\/h4>\n

Pierwsza informacja na temat Estery i jej romansu z kr\u00f3lem Polski pochodzi z XV-wiecznej kroniki Jana D\u0142ugosza. Pod 1356 rokiem dziejopis notowa\u0142, \u017ce w\u0142adca, znudziwszy si\u0119 Krystyn\u0105 Rokiczan\u0105:<\/span><\/p>\n

\u201ewzi\u0105\u0142 sobie za na\u0142o\u017cnic\u0119 kobiet\u0119 \u017cydowskiego pochodzenia Ester\u0119, z powodu jej niezwyk\u0142ej urody. Mia\u0142 z ni\u0105 dwu syn\u00f3w: Niemierz\u0119 i Pe\u0142k\u0119. R\u00f3wnie\u017c na pro\u015bby wspomnianej na\u0142o\u017cnicy Estery dokumentem kr\u00f3lewskim przyzna\u0142 wszystkim \u017bydom mieszkaj\u0105cym w Kr\u00f3lestwie Polskim nadzwyczajne przywileje i wolno\u015bci (wysuwano podejrzenia, \u017ce dokument ten zosta\u0142 przez pewnych ludzi sfa\u0142szowany), kt\u00f3re ci\u0119\u017cko obra\u017caj\u0105 Majestat Bo\u017cy. Ich cuchn\u0105cy od\u00f3r trwa a\u017c do dnia dzisiejszego\u201d.<\/cite><\/p><\/blockquote>\n

D\u0142ugosz na temat partnerek Kazimierza III nie mia\u0142 zbyt dok\u0142adnych informacji. Jego drug\u0105 ma\u0142\u017conk\u0119 Adelajd\u0119 \u201eu\u015bmierci\u0142\u201d w 1357 roku, chocia\u017c \u017cy\u0142a jeszcze w 1371 roku. \u015alub z Jadwig\u0105 \u017caga\u0144sk\u0105 datowa\u0142 na 1357 rok, a odby\u0142 si\u0119 on 25 lutego 1365 roku. R\u00f3wnie\u017c przekaz o Esterze budzi w\u0105tpliwo\u015bci natury chronologicznej. Zwi\u0105zek Kazimierza z Krystyn\u0105 Rokiczan\u0105 zacz\u0105\u0142 si\u0119 w 1356 roku i trwa\u0142 kilka lat, zatem z informacji D\u0142ugosza wynika\u0142oby, \u017ce romans z \u017byd\u00f3wk\u0105 przypada\u0142 na pocz\u0105tek lat 60. XIV wieku. Tymczasem na podstawie testamentu Kazimierza III z 3 listopada 1370 roku mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce Niemierza, syn kr\u00f3la i rzekomo Estery, by\u0142 ju\u017c w\u00f3wczas doros\u0142y. Badacze uznaj\u0105cy \u017cydowsk\u0105 kochank\u0119 za posta\u0107 historyczn\u0105 przyj\u0119li zatem, \u017ce romans ten mia\u0142 miejsce na prze\u0142omie lat 40. i 50. XIV wieku, przed zwi\u0105zkiem z Rokiczan\u0105.<\/span><\/p>\n

Chronologia nie jest jednak jedyn\u0105 rzecz\u0105, kt\u00f3ra budzi w\u0105tpliwo\u015bci w przekazie XV-wiecznego historyka. Wbrew informacji Jana D\u0142ugosza kr\u00f3l Kazimierz III wcale nie nada\u0142 \u017bydom nowych przywilej\u00f3w, a jedynie w latach 1334, 1364 i 1367 potwierdzi\u0142 i rozszerzy\u0142 na ca\u0142e Kr\u00f3lestwo Polskie i Ru\u015b te, kt\u00f3re ju\u017c w 1264 roku nada\u0142 \u017bydom wielkopolskim ksi\u0105\u017c\u0119 Boles\u0142aw Pobo\u017cny. Warto te\u017c zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na spos\u00f3b, w jaki wypowiada si\u0119 dziejopis na temat tych dokument\u00f3w przychylnych religii \u017cydowskiej. M\u00f3wienie o przywilejach, kt\u00f3re \u201eci\u0119\u017cko obra\u017caj\u0105 Majestat Bo\u017cy\u201d, i ich \u201ecuchn\u0105cym odorze\u201d wyra\u017anie pokazuje nienawi\u015b\u0107 D\u0142ugosza do wyznawc\u00f3w judaizmu. Dalej w swoim opisie zwi\u0105zku kr\u00f3la z Ester\u0105 podaje r\u00f3wnie\u017c:<\/span><\/p>\n

\u201eJest te\u017c rzecz\u0105 ohydn\u0105 i godn\u0105 pot\u0119pienia, \u017ce c\u00f3rki zrodzone z tej \u017byd\u00f3wki, Estery, pozwoli\u0142 wychowa\u0107 w religii \u017cydowskiej\u201d.<\/cite><\/p><\/blockquote>\n

Tolerancja monarchy wobec \u017byd\u00f3w i nadanie im przywilej\u00f3w stanowi\u0142y dla historyka co\u015b zupe\u0142nie niezrozumia\u0142ego czy wr\u0119cz niedopuszczalnego. Wydaje si\u0119 wi\u0119c dosy\u0107 prawdopodobne, \u017ce wprowadzi\u0142 do swej narracji posta\u0107 pi\u0119knej Esterki, aby pokaza\u0107, \u017ce czyn kr\u00f3la nie by\u0142 podyktowany racjonalnymi pobudkami, lecz podszeptami i intrygami jego na\u0142o\u017cnicy.<\/span><\/p>\n

Kolejni nowo\u017cytni historycy podchodzili jednak bezkrytycznie do przekazu D\u0142ugosza, przez co posta\u0107 Estery zakorzeni\u0142a si\u0119 w kolejnych przekazach \u017ar\u00f3d\u0142owych. W wydanej w 1551 roku w Krakowie Kronice wszytkiego \u015bwiata Marcin Bielski napisa\u0142 o kr\u00f3lu Kazimierzu, \u017ce kiedy porzuci\u0142 Rokiczan\u0119 \u201eHester \u017cyd\u00f3wk\u0119 na jej miejsce wzi\u0105\u0142, dla kt\u00f3rej wiele wolno\u015bci \u017cydom nada\u0142\u201d. W podobnym tonie pisa\u0142 Marcin Kromer w swojej kronice z 1555 roku:<\/span><\/p>\n

\u201eZa tej\u017ce to Hesterki spraw\u0105 i przyczynami, wielkich wolno\u015bci w Polscze nar\u00f3d \u017cydowski dost\u0105pi\u0142, tak starych, kt\u00f3rych mu by\u0142 niekiedy Boles\u0142aw ksi\u0105\u017c\u0119 kaliski w swojej dzier\u017cawie post\u0105pi\u0142, jako i wiele inszych od Kazimierza kr\u00f3la nowo nadanych\u201d.<\/cite><\/p><\/blockquote>\n

Informacja wkr\u00f3tce przenikn\u0119\u0142a te\u017c do historiografii \u017cydowskiej. Ju\u017c w 1595 roku Dawid Gans w dziele Potomstwo Dawida pisa\u0142:<\/span><\/p>\n

\u201eCasimirus, kr\u00f3l Polski, wzi\u0105\u0142 sobie za kochank\u0119 \u017byd\u00f3wk\u0119 imieniem Ester, dziewic\u0119, kt\u00f3rej urod\u0105 nikt nie m\u00f3g\u0142 w ca\u0142ym kraju dor\u00f3wna\u0107. I by\u0142a jego niewiast\u0105 przez wiele lat i przez wzgl\u0105d na ni\u0105 kr\u00f3l nada\u0142 wielkie przywileje \u017bydom, a ona otrzyma\u0142a od kr\u00f3la pisma o \u0142askach i wolno\u015bci dla \u017byd\u00f3w\u201d.<\/cite><\/p><\/blockquote>\n

O prawach nadanych przez Kazimierza III \u017bydom za namow\u0105 Esterki pisa\u0142 te\u017c XVII-wieczny Latopis husty\u0144ski b\u0119d\u0105cy kompilacj\u0105 polskich i ruskich kronik. A\u017c do XIX wieku nie kwestionowano historyczno\u015bci \u017cydowskiej kochanki, uznaj\u0105c przekaz D\u0142ugosza za autentyczny oraz oparty na \u017cywej jeszcze za jego czas\u00f3w tradycji ustnej. Uczeni zacz\u0119li nawet do\u0142\u0105cza\u0107 do dziej\u00f3w romansu Kazimierza i pi\u0119knej \u017byd\u00f3wki nowe elementy, a tak\u017ce dopisywa\u0107 nowe informacje.<\/span><\/p>\n

Jako pierwszy wiarygodno\u015b\u0107 przekazu Jana D\u0142ugosza o romansie kr\u00f3la z Esterk\u0105 w pe\u0142ni odrzuci\u0142 Jacob Caro w 1863 roku. Badacz zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na fakt, \u017ce milczy o niej Jan z Czarnkowa, kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142 do bliskiego otoczenia monarchy i cytowa\u0142 w swej kronice jego testament. Zauwa\u017cy\u0142 te\u017c analogi\u0119 mi\u0119dzy kochank\u0105 Kazimierza III a bohaterk\u0105 Ksi\u0119gi Estery \u2013 ona r\u00f3wnie\u017c wyst\u0119powa\u0142a w obronie uciemi\u0119\u017conego narodu \u017cydowskiego. Podobie\u0144stwo mi\u0119dzy tymi dwiema historiami zauwa\u017cy\u0142 ju\u017c w 1743 roku Menahem Amelander, kt\u00f3ry pisa\u0142 o kr\u00f3lewskiej kochance: \u201eZbawi\u0142a ona sw\u00f3j lud, tak jak pierwsza Ester uczyni\u0142a to dla ludu Izraela w czasach Hamana\u201d. Bezpodstawne jest jednak stwierdzenie Caro, \u017ce informacja o pochodzeniu nie\u015blubnych syn\u00f3w Kazimierza ze zwi\u0105zku z \u017byd\u00f3wk\u0105 zosta\u0142a sfabrykowana, aby pozbawi\u0107 ich maj\u0105tku po ojcu. Mi\u0119dzy bajki w\u0142o\u017cy\u0142 te\u017c przekaz D\u0142ugosza o Esterze Ernest \u015awie\u017cawski, przypisuj\u0105c go rzekomej \u201eerotycznej manii literackiej\u201d kronikarza. Praca tego autora jest jednak w wielu miejscach pe\u0142na nie\u015bcis\u0142o\u015bci i nadinterpretacji, kt\u00f3re obni\u017caj\u0105 jej warto\u015b\u0107 badawcz\u0105.<\/span><\/p>\n

Wcze\u015bniej tez\u0119 o autentyczno\u015bci historii o Esterze umocni\u0142 swoim autorytetem Joachim Lelewel. Nie tylko uzna\u0142 j\u0105 za matk\u0119 Niemierzy (uto\u017csamianego przez badacza z Niemierz\u0105 z Nowego Dworu) i Pe\u0142ki, ale te\u017c doda\u0142 do listy jej potomk\u00f3w z kr\u00f3lem Abrahama z Nowego Dworu, znanego z dokumentu kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa II Jagie\u0142\u0142y z 1393 roku. P\u00f3\u017aniejsi badacze (m.in. Oswald Balzer) zakwestionowali jednak mo\u017cliwo\u015b\u0107, \u017ce bracia Nowodworscy (Niemierza i Abraham) mogli by\u0107 synami kr\u00f3la, a co za tym idzie i Estery, chocia\u017c Balzer wyrazi\u0142 w swej Genealogii Piast\u00f3w pogl\u0105d, \u017ce tradycja o \u017cydowskiej kochance kr\u00f3la dotyczy\u0142a osoby rzeczywi\u015bcie istniej\u0105cej. Badacze J\u00f3zef \u015aliwi\u0144ski, Jerzy Wyrozumski oraz Kazimierz Jasi\u0144ski, zajmuj\u0105cy si\u0119 \u017cyciem prywatnym Kazimierza III Wielkiego, nie byli w stanie jednoznacznie stwierdzi\u0107, czy na\u0142o\u017cnica ta istnia\u0142a, czy stanowi\u0142a jedynie wymys\u0142 Jana D\u0142ugosza. Do samego przekazu historyka mieli jednak powa\u017cne zastrze\u017cenia. Przede wszystkim kwestionowali fakt, jakoby Esterka urodzi\u0142a syn\u00f3w kr\u00f3la Niemierz\u0119 i Pe\u0142k\u0119. Wyrozumski uzna\u0142, \u017ce Jan z Czarnkowa raczej nie pomin\u0105\u0142by wiadomo\u015bci o potomstwie w\u0142adcy ze zwi\u0105zku z \u017byd\u00f3wk\u0105. Jasi\u0144ski stwierdzi\u0142, \u017ce r\u00f3wnie prawdopodobne jest istnienie, jak i nieistnienie \u017cydowskiej kochanki Kazimierza III Wielkiego, gdy\u017c Jan D\u0142ugosz m\u00f3g\u0142 korzysta\u0107 ze \u017ar\u00f3de\u0142, kt\u00f3re nie przetrwa\u0142y do dzisiejszych czas\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Nie mo\u017cna te\u017c ca\u0142kowicie wykluczy\u0107 jeszcze jednej ewentualno\u015bci. By\u0107 mo\u017ce kr\u00f3l faktycznie mia\u0142 kochank\u0119 imieniem Estera, lecz nie o \u017cydowskich korzeniach. Wspomniany wy\u017cej przyk\u0142ad Abrahama z Nowego Dworu pokazuje, \u017ce imiona starotestamentowe nie by\u0142y zarezerwowane tylko dla \u017byd\u00f3w. Chocia\u017c po raz pierwszy imi\u0119 Ester pojawia si\u0119 w \u017ar\u00f3d\u0142ach w 1431 roku, prawdopodobnie u\u017cywano go na ziemiach polskich ju\u017c w XIV wieku. Dokumenty nie wymieniaj\u0105 jednak na\u0142o\u017cnicy kr\u00f3la o tym imieniu. Wiele wskazuje na to, \u017ce pi\u0119kna Esterka by\u0142a jedynie wytworem wyobra\u017ani D\u0142ugosza pr\u00f3buj\u0105cego uzasadni\u0107 \u017cyczliwo\u015b\u0107 monarchy dla \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rych kronikarz darzy\u0142 ewidentn\u0105 niech\u0119ci\u0105.<\/span><\/p>\n

Esterka w tradycji i literaturze<\/strong><\/h4>\n

Niezale\u017cnie od w\u0105tpliwo\u015bci na temat istnienia b\u0105d\u017a nieistnienia Esterki, historia \u017cydowskiej kochanki zakorzeni\u0142a si\u0119 w tradycji oraz w legendach zar\u00f3wno w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w, jak i \u017byd\u00f3w. Jej posta\u0107 cieszy\u0142a si\u0119 szczeg\u00f3lnym szacunkiem w \u0141obzowie, gdzie wedle informacji Marcina Bielskiego mia\u0142a zamieszka\u0107 po oddaleniu przez kr\u00f3la Krystyny Rokiczany. Tamtejsi mieszka\u0144cy twierdzili, \u017ce to w\u0142a\u015bnie w tym mie\u015bcie zosta\u0142a pochowana, a w miejscu jej poch\u00f3wku monarcha zleci\u0142 usypa\u0107 kopiec zwany Kopcem Esterki. Lokaln\u0105 legend\u0105 zainteresowa\u0142 si\u0119 nawet Stanis\u0142aw August Poniatowski w 1787 roku, kiedy po letniej wizycie w \u0141obzowie poleci\u0142 rozkopa\u0107 kopiec celem odnalezienia szcz\u0105tk\u00f3w kr\u00f3lewskiej kochanki. Rzekomy grobowiec okaza\u0142 si\u0119 jednak pusty. Najprawdopodobniej powsta\u0142 dopiero za panowania kr\u00f3la Stefana Batorego i stanowi\u0142 jedn\u0105 z atrakcji parku wok\u00f3\u0142 Pa\u0142acu Kr\u00f3lewskiego w \u0141obzowie zaprojektowanego przez Santiego Gucciego.<\/span><\/p>\n

Z Esterk\u0105 co najmniej od XVIII wieku zwi\u0105zane by\u0142o te\u017c Opoczno, w kt\u00f3rym pokazywano turystom dom kochanki monarchy. Do powi\u0105zania miejscowo\u015bci z postaci\u0105 pi\u0119knej \u017byd\u00f3wki przyczyni\u0142 si\u0119 zapewne przekaz Jana D\u0142ugosza m\u00f3wi\u0105cy o tym, \u017ce Kazimierz III porozmieszcza\u0142 swoje na\u0142o\u017cnice mi\u0119dzy innymi w Opocznie, Czchowie i Krzeczowie. W czasopi\u015bmie \u201eK\u0142osy\u201d z 1865 roku zamieszczono ilustracj\u0119 przedstawiaj\u0105c\u0105 dom Esterki z informacj\u0105, jak wygl\u0105da\u0142 na pocz\u0105tku XIX wieku:<\/span><\/p>\n

\u201eDom ten prawie ca\u0142y by\u0142 jeszcze zamieszkany, nad g\u0142\u00f3wn\u0105 bram\u0105 tylko dach zniszcza\u0142, ale sklepienia opiera\u0142y si\u0119 czasowi. Budynek ten zachowa\u0142 w sobie charakterystyk\u0119 XIII-go wieku\u201d.<\/cite><\/p><\/blockquote>\n

Badacze uwa\u017caj\u0105 jednak, \u017ce budynek pochodzi najprawdopodobniej z XVI wieku, chocia\u017c wiadomo, \u017ce w czasach kr\u00f3la Kazimierza w Opocznie faktycznie istnia\u0142o skupisko mniejszo\u015bci \u017cydowskiej. Podobne domy Esterki i inne po\u015bwi\u0119cone jej miejsca pami\u0119ci znajduj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w Krakowie, Radomiu, Rzeszowie, Bochotnicy, Kazimierzu Dolnym, Sandomierzu oraz Wi\u015blicy. Czyli zazwyczaj w miejscach zamieszkiwanych swego czasu przez gminy \u017cydowskie.<\/span><\/p>\n

Ukochana kr\u00f3la inspirowa\u0142a te\u017c licznych polskich i \u017cydowskich artyst\u00f3w oraz literat\u00f3w \u2013 zar\u00f3wno filosemit\u00f3w, jak i zagorza\u0142ych antysemit\u00f3w. W 1650 roku Krzysztof Opali\u0144ski w Satyrach zarzuci\u0142 Esterze, \u017ce ludno\u015b\u0107 wyznania moj\u017ceszowego przez przywileje, jakie wyjedna\u0142a dla nich u monarchy, zacz\u0119\u0142a wyniszcza\u0107 gospodarczo polskie miasta. W powie\u015bci Aleksandra Bronikowskiego Kazimierz Wielki i Esterka z 1828 roku pi\u0119kna \u017byd\u00f3wka jest przedmiotem intryg swego dziadka Mordechaja, kt\u00f3ry chce otru\u0107 Rokiczan\u0119, inn\u0105 kochank\u0119 kr\u00f3la, by jego wnuczka zaj\u0119\u0142a jej miejsce. Spisek zostaje jednak wykryty. Esterka i tak staje si\u0119 na\u0142o\u017cnic\u0105 Kazimierza, ale po to, by uratowa\u0107 dziadka od \u015bmierci. Cz\u0119sto zreszt\u0105 mylono ze sob\u0105 obie kobiety \u2013 b\u0142\u0119dnie pisano, \u017ce to Esterka, a nie Rokiczana cierpia\u0142a na \u015bwierzb (wspomnia\u0142 o tym m.in. ks. Florian Jaroszewicz w Matce \u015bwi\u0119tych Polsce z 1762 roku). W powie\u015bci Na\u0142\u0119cz Feliksa Bernatowicza Esterka jest wnuczk\u0105 kupca Jonasza z Opoczna, kt\u00f3ra sw\u0105 wiedz\u0105 medyczn\u0105 (otrzyman\u0105 od zmar\u0142ego ojca) ratuje \u017cycie kr\u00f3lowi Kazimierzowi i si\u0119 w nim zakochuje.<\/span><\/p>\n

J\u00f3zef Ignacy Kraszewski w Kr\u00f3lu ch\u0142op\u00f3w przedstawi\u0142 j\u0105 w bardzo pozytywnym \u015bwietle jako dobr\u0105, oddan\u0105 i wykszta\u0142con\u0105 kobiet\u0119, perfekcyjnie pos\u0142uguj\u0105c\u0105 si\u0119 j\u0119zykiem polskim. W dramacie Heszla Eppelberga Esterka z 1890 roku tytu\u0142owa bohaterka zostaje polsk\u0105 kr\u00f3low\u0105 i wstawia si\u0119 za swym \u017cydowskim ludem. W poemacie Esterke Samuela J. Imbera posta\u0107 ta jest z kolei c\u00f3rk\u0105 kowala, kt\u00f3ra po porzuceniu przez Kazimierza sprowadza nieszcz\u0119\u015bcie na sw\u0105 rodzin\u0119, a nast\u0119pnie pope\u0142nia samob\u00f3jstwo. Po wojnie tradycja o \u017cydowskiej kochance kr\u00f3la dotar\u0142a te\u017c do Izraela. W latach 70. XX wieku \u017cy\u0142a tam kobieta, kt\u00f3ra utrzymywa\u0142a, \u017ce jest potomkini\u0105 polskiego monarchy i pi\u0119knej \u017byd\u00f3wki.<\/span><\/p>\n

W ci\u0105gu wiek\u00f3w Esterka doczeka\u0142a si\u0119 ogromnej ilo\u015bci literackich i malarskich przedstawie\u0144. W oczach antysemit\u00f3w to w\u0142a\u015bnie ona pozwoli\u0142a narodowi \u017cydowskiemu zapu\u015bci\u0107 korzenie na polskich ziemiach i wzbogaci\u0107 si\u0119 kosztem chrze\u015bcijan. Dla \u017byd\u00f3w i filosemit\u00f3w sta\u0142a si\u0119 symbolem polsko-\u017cydowskiego pojednania, kobiet\u0105, dzi\u0119ki kt\u00f3rej Polska mog\u0142a by\u0107 dla wyznawc\u00f3w judaizmu drugim domem i bezpiecznym azylem. By\u0107 mo\u017ce nigdy si\u0119 nie dowiemy, czy Estera faktycznie zago\u015bci\u0142a w kr\u00f3lewskim \u0142o\u017cu, czy wymy\u015bli\u0142 j\u0105 Jan D\u0142ugosz na potrzeby swej kroniki. Jednak ta aura tajemnicy wok\u00f3\u0142 pi\u0119knej \u017byd\u00f3wki rozpala wyobra\u017ani\u0119 kolejnych pokole\u0144 artyst\u00f3w i literat\u00f3w oraz sprawia, \u017ce pojawiaj\u0105 si\u0119 kolejne elementy w funkcjonuj\u0105cej ju\u017c od lat legendzie.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

\n

Autor: Marek Teler<\/strong><\/em><\/span>
\nTagi: Artyku\u0142y, Historia kultury i sztuki, Historia kobiet, Judaistyka, Sylwetki i biografie, P\u00f3\u017ane \u015bredniowiecze, Polska<\/em><\/span>
\nOpublikowany: 2018-09-12 18:29<\/em><\/span>
\nLicencja: wolna licencja<\/em><\/span>
\nCzytaj wi\u0119cej: https:\/\/histmag.org\/Esterka-miedzy-legenda-a-prawda-historyczna-17409\/<\/em><\/span><\/p>\n

Esterka: mi\u0119dzy legend\u0105 a prawd\u0105 historyczn\u0105<\/em><\/span>
\nEsterka, \u017cydowska kochanka Kazimierza III Wielkiego, od wielu lat budzi dyskusj\u0119 w\u015br\u00f3d badaczy. Posta\u0107 pi\u0119knej \u017byd\u00f3wki nie pojawia si\u0119 w XIV-wiecznych dokumentach, lecz pami\u0119\u0107 o niej \u017cywa jest w legendach i tradycjach wielu polskich miast.<\/em><\/span>
\nCzytaj wi\u0119cej: https:\/\/histmag.org\/Esterka-miedzy-legenda-a-prawda-historyczna-17409\/<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mi\u0119dzy legend\u0105 a histori\u0105. Esterka, domniemana kochanka Kazimierza Wielkiego Marek Teler Kazimierz Wielki u Esterki na obrazie W\u0142adys\u0142awa \u0141uszczkiewicza \/ \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons \/ domena publiczna Esterka, \u017cydowska kochanka Kazimierza III Wielkiego, od wielu lat budzi dyskusj\u0119 w\u015br\u00f3d badaczy. Posta\u0107 pi\u0119knej \u017byd\u00f3wki nie pojawia si\u0119 w XIV-wiecznych dokumentach, lecz pami\u0119\u0107 o niej \u017cywa jest w legendach i tradycjach wielu polskich miast. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78580"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=78580"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78580\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":78667,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78580\/revisions\/78667"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=78580"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=78580"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=78580"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}