{"id":78840,"date":"2020-09-12T17:09:06","date_gmt":"2020-09-12T15:09:06","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=78840"},"modified":"2020-09-04T16:56:10","modified_gmt":"2020-09-04T14:56:10","slug":"16-09-48","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=78840","title":{"rendered":"Ion Antonescu to zbrodniarz i sojusznik Hitlera, o kt\u00f3rego do dzi\u015b k\u0142\u00f3c\u0105 si\u0119 Rumuni"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Ion Antonescu to zbrodniarz i sojusznik Hitlera, o kt\u00f3rego do dzi\u015b k\u0142\u00f3c\u0105 si\u0119 Rumuni<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Andrzej Krawczyk<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Bukareszt, pa\u017adziernik 1940 r., premier Ion Antonescu oraz wicepremier Horia Sima oddaj\u0105 ho\u0142d przyw\u00f3dcy \u017belaznej Gwardii Corneliu Codreanu (Fot. Domena publiczna)<\/em><\/span><\/p>\n

1 czerwca 1946 r. w wi\u0119zieniu we wsi Jilava pod Bukaresztem pluton egzekucyjny zako\u0144czy\u0142 \u017cycie marsza\u0142ka Iona Antonescu, premiera Rumunii, sojusznika Hitlera, zbrodniarza i antysemity. Dla wielu Rumun\u00f3w to jednak znakomity dow\u00f3dca, bohater narodowy i wielki patriota.<\/strong><\/h5>\n

Antonescu pochodzi\u0142 z rodziny w\u0142a\u015bcicieli ziemskich. Jego ojciec by\u0142 zawodowym wojskowym i do takiej kariery przygotowywa\u0142 syna. Ze wspomnie\u0144 o nim wy\u0142ania si\u0119 obraz ambitnego, inteligentnego m\u0142odego oficera, ale te\u017c nieczu\u0142ego na sprawy ludzkie s\u0142u\u017cbisty. By\u0142 niski i mia\u0142 rude w\u0142osy, za plecami nazywano go \u201erudy pies\u201d.<\/span><\/p>\n

Podczas I wojny \u015bwiatowej szybko dostrzeg\u0142o go naczelne dow\u00f3dztwo \u2013 zosta\u0142 szefem oddzia\u0142u operacyjnego w sztabie generalnym. W 1919 r. dowodzi\u0142 pu\u0142kiem, z kt\u00f3rym zajmowa\u0142 Siedmiogr\u00f3d, i bra\u0142 udzia\u0142 w rozbiciu W\u0119gierskiej Republiki Rad. By\u0142 te\u017c cz\u0142onkiem rumu\u0144skiej delegacji na konferencj\u0119 pokojow\u0105 w Pary\u017cu. W polityce pojawi\u0142 si\u0119 jako autor broszury \u201eRumuni: ich pochodzenie, przesz\u0142o\u015b\u0107, ofiary i prawa\u201d. Wspiera\u0142 w niej rumu\u0144skie postulaty z Wersalu dotycz\u0105ce utworzenia Wielkiej Rumunii przez odebranie W\u0119grom Siedmiogrodu i Banatu, Rosji \u2013 Besarabii, Bu\u0142garii \u2013 Dobrud\u017cy i przy\u0142\u0105czenia niegdy\u015b austriackiej Bukowiny.<\/span><\/p>\n

Po konferencji pokojowej zosta\u0142 jako attach\u00e9 wojskowy we Francji<\/a>. Po powrocie w 1926 r. ju\u017c jako genera\u0142 by\u0142 komendantem Akademii Wojskowej, potem sekretarzem generalnym w ministerstwie obrony narodowej, a nast\u0119pnie wr\u00f3ci\u0142 do armii jako dow\u00f3dca dywizji i \u2013 w latach 1933-34 \u2013 szef sztabu generalnego. Zacz\u0105\u0142 wtedy otwarcie krytykowa\u0107 system polityczny Rumunii.<\/span><\/p>\n

Irytuj\u0105cy monarcha<\/strong><\/h4>\n

Antonescu z pogard\u0105 odnosi\u0142 si\u0119 do monarchii, kt\u00f3r\u0105 uwa\u017ca\u0142 za groteskow\u0105 i skorumpowan\u0105, jednak docenia\u0142 jej rol\u0119 jako elementu wi\u0105\u017c\u0105cego i unifikuj\u0105cego Rumun\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Kr\u00f3l Karol II zachowywa\u0142 si\u0119 jak playboy, rozdziela\u0142 przywileje i nagrody dworakom, paradowa\u0142 w mundurach ze wst\u0105\u017ckami i z odznaczeniami, flirtowa\u0142 z kolejnymi kobietami. Afiszowa\u0142 si\u0119 z kochank\u0105 Magd\u0105 Lupescu, kt\u00f3rej Rumuni nie znosili, na co wp\u0142yw mia\u0142o m.in. to, \u017ce by\u0142a p\u00f3\u0142-\u017byd\u00f3wk\u0105. Jego zachowanie frustrowa\u0142o inteligencj\u0119, kt\u00f3ra poszukiwa\u0142a sposob\u00f3w na modernizacj\u0119 zacofanego kraju. Rozmaite grupy, cho\u0107 skonfliktowane, \u0142\u0105czy\u0142a wrogo\u015b\u0107 do demokracji i przekonanie, \u017ce Rumunia potrzebuje rz\u0105d\u00f3w silnej r\u0119ki oraz idei, kt\u00f3ra dodawa\u0142aby si\u0142 s\u0142abo wykszta\u0142conemu spo\u0142ecze\u0144stwu. Silne by\u0142y has\u0142a oddania w\u0142adzy \u201eRumunom czystej krwi\u201d i \u201euwolnienia kraju od \u017byd\u00f3w\u201d. Nacjonali\u015bci g\u0142osili wy\u017cszo\u015b\u0107 Rumun\u00f3w nad S\u0142owianami, a przede wszystkim nad \u201ep\u00f3\u0142azjatyckimi W\u0119grami\u201d.<\/span><\/p>\n

Wielk\u0105 popularno\u015b\u0107 \u2013 zar\u00f3wno w\u015br\u00f3d m\u0142odych radykalnych intelektualist\u00f3w, jak i ch\u0142op\u00f3w \u2013 zyska\u0142 ruch ludowy Legion Micha\u0142a Archanio\u0142a za\u0142o\u017cony w 1927 r. przez studenta prawa Corneliu Zelea Codreanu (urodzi\u0142 si\u0119 jako Korneliusz Zieli\u0144ski i mia\u0142 niemiecko-polskie korzenie). Jego boj\u00f3wkarze napadali na urz\u0119dy i policjant\u00f3w, a w 1933 r. zamordowali w zamachu premiera Iona Duc\u0119. W\u0142adze ze zwolennikami Codreanu si\u0119 nie patyczkowa\u0142y \u2013 byli bici i torturowani na policji.<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku lat 30. Antonescu ocenia\u0142, \u017ce stan pa\u0144stwa i wojska jest rozpaczliwy. Jednak stworzony przez niego plan modernizacji armii kr\u00f3l odrzuci\u0142, a genera\u0142a zdymisjonowa\u0142. Coraz bardziej ju\u017c w\u00f3wczas popularny w\u015br\u00f3d oficer\u00f3w i konserwatywnych autokrat\u00f3w marz\u0105cych o \u201ecywilizowanej dyktaturze\u201d Antonescu zainteresowa\u0142 si\u0119 \u017belazn\u0105 Gwardi\u0105, boj\u00f3wkami utworzonymi przez Legion Micha\u0142a Archanio\u0142a. Wierzy\u0142, \u017ce faszyst\u00f3w i kierowane przez nich masy ch\u0142opskie mo\u017cna wykorzysta\u0107 do modernizacji kraju. W 1936 r. spotka\u0142 si\u0119 z Codreanu, kt\u00f3ry nie za bardzo mu si\u0119 spodoba\u0142 (odebra\u0142 go jako zbyt radykalnego, brutalnego i \u015bwiadomie prostackiego), cho\u0107 docenia\u0142 jego charyzm\u0119, wp\u0142yw na masy i zdolno\u015b\u0107 do przeprowadzenia rewolucji.<\/span><\/p>\n

Elity Rumunii obawia\u0142y si\u0119 agresji ze strony zar\u00f3wno ZSRR, jak i W\u0119gier. Wiedzieli, \u017ce oba te pa\u0144stwa nigdy nie zrezygnuj\u0105 z agresywnych plan\u00f3w wobec nich. Dlatego spor\u0105 nadziej\u0119 pok\u0142ada\u0142y we wsp\u00f3\u0142pracy z Francj\u0105 postrzegan\u0105 jako gwarant powojennego \u0142adu europejskiego.<\/span><\/p>\n

\n

Dla Karola II du\u017ce znaczenie mia\u0142 sojusz z Polsk\u0105, a J\u00f3zef Pi\u0142sudski cieszy\u0142 si\u0119 w Bukareszcie autorytetem i sympati\u0105.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Z respektem Rumuni patrzyli na hitlerowskie Niemcy, widz\u0105c w gospodarczej wsp\u00f3\u0142pracy z nimi szans\u0119 na modernizacj\u0119. Niepokoi\u0142y ich jednak coraz lepsze stosunki niemiecko-w\u0119gierskie. A rozmaite gesty Hitlera wobec W\u0119gr\u00f3w budzi\u0142y obaw\u0119, \u017ce chc\u0105c obali\u0107 \u0142ad wersalski, da im woln\u0105 r\u0119k\u0119 w planach ekspansji na Rumuni\u0119.<\/span><\/p>\n

Fasadowa demokracja<\/strong><\/h4>\n

Karol II rz\u0105dzi\u0142 coraz bardziej dyktatorsko. Swoje dzia\u0142ania opiera\u0142 na ideach i zjawiskach, kt\u00f3re mia\u0142y spo\u0142eczne poparcie: nacjonalizmie, antysemityzmie i podsycanej atmosferze strachu przed W\u0119grami. Budowa\u0142 sw\u00f3j kult i majestat kr\u00f3lewskiej w\u0142adzy. Utrzymywa\u0142 jednak system parlamentarny, cho\u0107 stara\u0142 si\u0119, by by\u0142 jedynie fasadowy. W grudniu 1937 r. wybory wygra\u0142a minimalnie Narodowa Partia Liberalna, najstarsze ugrupowanie w kraju niepopieraj\u0105ce kr\u00f3lewskiego re\u017cimu. Legion Micha\u0142a Archanio\u0142a zdoby\u0142 16 proc. g\u0142os\u00f3w i sta\u0142 si\u0119 trzeci\u0105 si\u0142\u0105 polityczn\u0105. Potencjalnie wsp\u00f3lnie z Parti\u0105 Liberaln\u0105 m\u00f3g\u0142 utworzy\u0107 wi\u0119kszo\u015bciowy rz\u0105d i podwa\u017cy\u0107 kr\u00f3lewsk\u0105 dyktatur\u0119. Wierz\u0105c w poparcie ideowych sojusznik\u00f3w z Trzeciej Rzeszy, przygotowywa\u0142 si\u0119 do przej\u0119cia w\u0142adzy. Na ulicach dochodzi\u0142o do star\u0107 policji z \u017belazn\u0105 Gwardi\u0105.<\/span><\/p>\n

Frakcja kr\u00f3lewska zareagowa\u0142a energicznie. Zawieszona zosta\u0142a konstytucja (i tak traktowana formalnie), rozwi\u0105zano parlament, wprowadzono stan wyj\u0105tkowy i og\u0142oszono Kr\u00f3lewsk\u0105 Dyktatur\u0119. Legion Micha\u0142a Archanio\u0142a zosta\u0142 rozwi\u0105zany, a 16 kwietnia 1938 r. Codreanu i tysi\u0105ce aktywist\u00f3w Legionu uwi\u0119ziono. Kr\u00f3l powo\u0142a\u0142 nowy rz\u0105d, w kt\u00f3rym pod presj\u0105 genera\u0142\u00f3w mianowa\u0142 ministrem obrony Antonescu.<\/span><\/p>\n

Codreanu za zdrad\u0119 kraju i przygotowywanie zamachu stanu dosta\u0142 10 lat ci\u0119\u017ckich rob\u00f3t. Ale gdy w nocy z 29 na 30 listopada 1938 r. by\u0142 przewo\u017cony z Bukaresztu do wi\u0119zienia w Jilavie, zamordowali go konwojenci (prawdopodobnie zosta\u0142 uduszony). Jego zw\u0142oki zasypano wapnem i zalano betonem w przydro\u017cnym lesie.<\/span><\/p>\n

Pod dyktatem Hitlera<\/strong><\/h4>\n

Konferencja monachijska i zmuszenie Czechos\u0142owacji do oddania Niemcom cz\u0119\u015bci terytori\u00f3w by\u0142y dla Karola II i jego dworu szokiem. U\u015bwiadomili sobie, \u017ce integralno\u015b\u0107 i suwerenno\u015b\u0107 Rumunii r\u00f3wnie\u017c mo\u017ce by\u0107 zagro\u017cona. W\u0119gry wszak sta\u0142y si\u0119 bliskim sojusznikiem Trzeciej Rzeszy. Wiosn\u0105 1939 r. Europa zastanawia\u0142a si\u0119, czy nast\u0119pnym celem niemieckiej ekspansji b\u0119dzie Polska, czy Rumunia. Latem plotkowano o w\u0119gierskich przygotowaniach ataku na Rumuni\u0119 z b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem Hitlera. Kiedy wi\u0119c Niemcy uderzy\u0142y na Polsk\u0119, zdesperowana Rumunia og\u0142osi\u0142a neutralno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

21 wrze\u015bnia 1939 r. zamachowcy z \u017belaznej Gwardii zabili w zasadzce pod Bukaresztem premiera Armanda Calinescu. W odwecie w\u0142adze rozstrzela\u0142y bez s\u0105du 251 os\u00f3b zwi\u0105zanych z t\u0105 faszystowsk\u0105 organizacj\u0105. Nast\u0119pca Codreanu \u2013 Horia Sima, 33-letni nauczyciel filozofii i \u0142aciny, organizator zamachu \u2013 zdo\u0142a\u0142 uciec do Niemiec<\/a>.<\/span><\/p>\n

Po upadku Francji w czerwcu 1940 r. sojusz z Trzeci\u0105 Rzesz\u0105 wydawa\u0142 si\u0119 jedynym pragmatycznym rozwi\u0105zaniem dla Rumunii. Mimo faworyzowania przez Hitlera W\u0119gier Karol II si\u0119 na niego zdecydowa\u0142. Jednak Rumuni\u0119 dosi\u0119g\u0142y nowe nieszcz\u0119\u015bcia. Zwi\u0105zek Sowiecki wykorzysta\u0142 upadek Francji i realizuj\u0105c postanowienia paktu Ribbentrop-Mo\u0142otow, 26 czerwca za\u017c\u0105da\u0142 od Rumunii przekazania w ci\u0105gu 48 godzin Besarabii i Bukowiny. Karol II si\u0119 ugi\u0105\u0142 \u2013 uzna\u0142, \u017ce nie ma szans na obron\u0119, i odst\u0105pi\u0142 Rosji te krainy wraz z czterema milionami obywateli. Natomiast W\u0119gry zg\u0142osi\u0142y pretensje do Siedmiogrodu, a wkr\u00f3tce potem Bu\u0142garia do Dobrud\u017cy, krainy na pograniczu bu\u0142garsko-rumu\u0144skim. W konflikt w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 Hitler, kt\u00f3remu zale\u017ca\u0142o na obu sojusznikach. W\u0119gry by\u0142y mu bli\u017csze, ale Rumunia mia\u0142a wi\u0119kszy potencja\u0142 wojskowy i kluczowe strategicznie po\u0142o\u017cenie. Joachim von Ribbentrop w imieniu Hitlera zaproponowa\u0142 podzia\u0142 Siedmiogrodu i w\u0142\u0105czenie do W\u0119gier jego p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci. Oba kraje rozpocz\u0119\u0142y negocjacje, kt\u00f3re pod naciskiem Niemiec zako\u0144czy\u0142y si\u0119 30 sierpnia 1940 r. w Wiedniu przyj\u0119ciem propozycji Hitlera. Obie strony by\u0142y niezadowolone z takiego kompromisu.<\/span><\/p>\n

Koniec \u017belaznej Gwardii<\/strong><\/h4>\n

Rumuni czuli si\u0119 rozgoryczeni utrat\u0105 jednej trzeciej terytorium. Winili za to kr\u00f3la i jego kamaryl\u0119. Otwarcie krytykowa\u0142 w\u0142adc\u0119 tak\u017ce Antonescu, kt\u00f3rego Karol II kaza\u0142 nawet aresztowa\u0107. Narasta\u0142y antykr\u00f3lewskie demonstracje, a Hitlerowi zale\u017ca\u0142o na sprawnym i efektywnym sojuszniku. Berlin uzna\u0142, \u017ce zagwarantuje to Antonescu, i postawi\u0142 na niego. Przez ambasadora w Bukareszcie zmuszono Karola II do powo\u0142ania go na szefa rz\u0105du i przekazania mu wi\u0119kszo\u015bci uprawnie\u0144. Masy, faszy\u015bci z \u017belaznej Gwardii, elity oraz korpus oficerski powita\u0142y t\u0119 nominacj\u0119 z nadziej\u0105 i rado\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n

Antonescu zmusi\u0142 kr\u00f3la do abdykacji i doprowadzi\u0142 do koronacji jego 19-letniego syna Micha\u0142a. Obalony monarcha uda\u0142 si\u0119 na emigracj\u0119 do Meksyku, a 14 wrze\u015bnia 1940 r. proklamowane zosta\u0142o Narodowe Pa\u0144stwo Legionowe, kt\u00f3re mieli wsp\u00f3lnie budowa\u0107 autokraci Antonescu i faszy\u015bci Horii Simy. Ca\u0142a ideologia zawiera\u0142a si\u0119 w nazwie. Rumunia zgodzi\u0142a si\u0119 na wprowadzenie na swoje terytorium niemieckich wojsk i w ci\u0105gu kilkunastu tygodni znalaz\u0142o si\u0119 tam p\u00f3\u0142 miliona \u017co\u0142nierzy Wehrmachtu. W listopadzie Rumunia uroczy\u015bcie przyst\u0105pi\u0142a do pa\u0144stw Osi.<\/span><\/p>\n

Szybko dosz\u0142o do napi\u0119\u0107 mi\u0119dzy Antonescu a faszystami z \u017belaznej Gwardii. Genera\u0142 \u2013 elitarysta, twardy, konserwatywny dyktator \u2013 nie by\u0142 faszyst\u0105 i nie akceptowa\u0142 ludowego charakteru tego ruchu. W kraju czu\u0142o si\u0119 napi\u0119cie mi\u0119dzy ch\u0142opsko-ludow\u0105 \u017belazn\u0105 Gwardi\u0105 a wojskiem i administracj\u0105. 20 stycznia 1941 r. \u017belazna Gwardia usi\u0142owa\u0142a obali\u0107 zbrojnie Antonescu, \u0142\u0105cz\u0105c to z pogromem \u017byd\u00f3w w Bukareszcie. Walki w mie\u015bcie trwa\u0142y cztery dni. Wojsko st\u0142umi\u0142o bunt, a przyw\u00f3dcy \u017belaznej Gwardii uciekli do Niemiec. Liczyli na pomoc pobratymc\u00f3w z SA i SS, ale Hitler postawi\u0142 na Antonescu i jego 30 dywizji. Dziewi\u0119\u0107 tysi\u0119cy \u201elegionist\u00f3w\u201d znalaz\u0142o si\u0119 w wi\u0119zieniach, kilkunastu przyw\u00f3dc\u00f3w stracono. 14 lutego 1941 r. Antonescu og\u0142osi\u0142 likwidacj\u0119 Narodowego Pa\u0144stwa Legionowego.<\/span><\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142sprawca Holocaustu<\/strong><\/h4>\n

Genera\u0142 spotka\u0142 si\u0119 z Hitlerem oko\u0142o dziesi\u0119ciu razy. Cho\u0107 porozumiewali si\u0119 przez t\u0142umacza (Antonescu m\u00f3wi\u0142 po francusku, Hitler odpowiada\u0142 po niemiecku), to przypadli sobie do gustu. Rumu\u0144ski przyw\u00f3dca by\u0142 jednym z niewielu cenionych przez Hitlera jako wojskowy, a nawet zasi\u0119ga\u0142 jego opinii.<\/span><\/p>\n

\n

12 czerwca 1941 r. poinformowa\u0142 Antonescu o dacie ataku na ZSRR i wyja\u015bni\u0142, \u017ce b\u0119dzie to wojna nowego typu \u2013 starcie rasy aryjskiej z \u201ejudeo-bolszewizmem\u201d i \u201eazjatyckimi hordami\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Hitler zapewnia\u0142 Antonescu, \u017ce \u201eraz na zawsze wyeliminuje pot\u0119g\u0119 Rosji\u201d, a genera\u0142 zapewnia\u0142 go, \u017ce Rumunia zawsze b\u0119dzie \u201eantys\u0142owia\u0144skim buforem dla Niemiec\u201d.<\/span><\/p>\n

22 czerwca 1941 r. wyda\u0142 publicznie rozkaz dla armii: \u201e\u017bo\u0142nierze, rozkazuj\u0119: za Prut\u201d (czyli za granic\u0119 z ZSRR). Wojska rumu\u0144skie u boku Wehrmachtu walczy\u0142y od pierwszego dnia wojny na wschodzie. Rumuni byli najwi\u0119kszym liczebnie sojusznikiem III Rzeszy na froncie wschodnim. W szczytowym momencie, wiosn\u0105 1944 r., armia rumu\u0144ska liczy\u0142a 1,3 mln \u017co\u0142nierzy.<\/span><\/p>\n

Pierwsze sze\u015b\u0107 tygodni wojny Rumuni potraktowali jako wyzwalanie okupowanej Besarabii i Bukowiny. Dokonywali w\u00f3wczas na zajmowanych terenach masakr \u017byd\u00f3w. Do pierwszego pogromu dosz\u0142o jeszcze w Jassach, stolicy rumu\u0144skiej cz\u0119\u015bci Mo\u0142dawii. 27 czerwca 1941 r. Antonescu osobi\u015bcie wyda\u0142 polecenie: \u201eOczy\u015bci\u0107 miasto z \u017byd\u00f3w\u201d. \u017bandarmeria dzi\u0119ki pomocy lokalnych urz\u0119dnik\u00f3w wygoni\u0142a ludzi z dom\u00f3w i za\u0142adowa\u0142a ich do poci\u0105g\u00f3w. A zach\u0119ceni mieszka\u0144cy w bestialski spos\u00f3b zamordowali 13-15 tys. \u017byd\u00f3w. Wstrz\u0105\u015bni\u0119ty masakr\u0105 w\u0142oski korespondent wojenny Curzio Malaparte opisa\u0142 j\u0105 w wydanej po wojnie g\u0142o\u015bnej ksi\u0105\u017cce \u201eKaputt\u201d. Wp\u0142yn\u0119\u0142a ona na negatywn\u0105 ocen\u0119 post\u0119powania Rumun\u00f3w podczas wojny.<\/span><\/p>\n

\n

Historycy Holocaustu m\u00f3wi\u0105 o \u201eparadoksie Antonescu\u201d \u2013 pod jego rz\u0105dami Rumunii zamordowali, cz\u0119sto w okrutny spos\u00f3b, oko\u0142o 300 tys. \u017byd\u00f3w na okupowanych terenach ZSRR.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Z drugiej strony odm\u00f3wi\u0142 \u2013 inaczej ni\u017c np. S\u0142owacja \u2013 wydania Niemcom rumu\u0144skich \u017byd\u00f3w, dzi\u0119ki temu 375 tys. ocala\u0142o. Dlaczego radykalny antysemita Antonescu tak post\u0105pi\u0142? By\u0107 mo\u017ce powodem by\u0142y jego nacjonalizm i arogancja: nie b\u0119d\u0105 Niemcy wtr\u0105ca\u0107 si\u0119 w sprawy Rumunii i podejmowa\u0107 decyzji, kt\u00f3re mo\u017ce podejmowa\u0107 tylko on!<\/span><\/p>\n

Stalingradzka hekatomba<\/strong><\/span><\/h4>\n

Po osi\u0105gni\u0119ciu dawnej granicy rumu\u0144sko-sowieckiej wojska rumu\u0144skie si\u0119 zatrzyma\u0142y. Antonescu, kt\u00f3ry w \u201enagrod\u0119 za wyzwolenie ziem okupowanych\u201d mianowa\u0142 si\u0119 marsza\u0142kiem, zdecydowa\u0142 w\u00f3wczas o dalszej walce z ZSRR u boku Trzeciej Rzeszy. Wed\u0142ug niekt\u00f3rych relacji chcia\u0142 za wszelk\u0105 cen\u0119 pokaza\u0107 Niemcom, \u017ce Rumunia jest lepszym sojusznikiem od W\u0119gier. Wojska rumu\u0144skie kontynuowa\u0142y marsz na wsch\u00f3d \u2013 okupowali Odess\u0119, walczyli na Krymie, doszli do Wo\u0142gi. Dwie armie \u2013 ponad 250 tys. ludzi \u2013 walczy\u0142y pod Stalingradem. Na zewn\u0105trz linii okr\u0105\u017cenia znalaz\u0142o si\u0119 zaledwie 70 tys. \u017co\u0142nierzy, a z tych, kt\u00f3rzy pozostali w kotle, jedynie 3 tys. posz\u0142o do niewoli, a prze\u017cy\u0142o j\u0105 kilkuset!<\/span><\/p>\n

O warto\u015bci armii rumu\u0144skiej dyskutuje si\u0119 do dzi\u015b. Niew\u0105tpliwie by\u0142a gorzej uzbrojona i wyposa\u017cona od Wehrmachtu. Niemcy cz\u0119sto pomijali j\u0105 przy dostawach zaopatrzenia i dostatecznie jej nie wspierali. Historycy wojskowo\u015bci uwa\u017caj\u0105, \u017ce jednym z najwi\u0119kszych b\u0142\u0119d\u00f3w, jakie pope\u0142ni\u0142 Wehrmacht w ca\u0142ej wojnie, by\u0142o zignorowanie informacji dow\u00f3dcy rumu\u0144skiej 3. Armii gen. Petre Dumitrescu z pa\u017adziernika 1942 r. o du\u017cej koncentracji sowieckich czo\u0142g\u00f3w 100 km na p\u00f3\u0142noc od Stalingradu. Genera\u0142 alarmowa\u0142, \u017ce walcz\u0105ce tam wojska rumu\u0144skie nie maj\u0105 artylerii przeciwpancernej. Miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej Sowieci zaatakowali w tym miejscu i prze\u0142amali front.<\/span><\/p>\n

Pojedynczy rumu\u0144scy \u017co\u0142nierze wykazywali si\u0119 dzielno\u015bci\u0105, o czym \u015bwiadczy kilkadziesi\u0105t przyznanych im Krzy\u017cy \u017belaznych.<\/span><\/p>\n

Upad\u0142y dyktator<\/span><\/strong><\/h4>\n

Latem 1943 r. Armia Czerwona rozpocz\u0119\u0142a marsz na zach\u00f3d. Gdy 20 sierpnia 1944 r. wkroczy\u0142a na teren Rumunii, grupa polityk\u00f3w i genera\u0142\u00f3w postanowi\u0142a obali\u0107 re\u017cim Antonescu i przej\u015b\u0107 do obozu aliant\u00f3w. Rozumiej\u0105c potrzeb\u0119 kontaktu z Sowietami \u2013 prze\u0142amuj\u0105c opory polityczne i moralne \u2013 skontaktowali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ze \u015bladow\u0105 w Rumunii komunistyczn\u0105 konspiracj\u0105. Dotarli do niej przez tropi\u0105cych ich funkcjonariuszy policji politycznej.<\/span><\/p>\n

W przygotowaniach do obalenia Antonescu uczestniczy\u0142 kr\u00f3l Micha\u0142 I. Mia\u0142o to nast\u0105pi\u0107 26 sierpnia 1944 r., ale kiedy dowiedzieli si\u0119, \u017ce marsza\u0142ek wyje\u017cd\u017ca na front, przyspieszyli przygotowania. Rano 23 sierpnia kr\u00f3l wezwa\u0142 Antonescu na 16. W pomieszczeniu przy saloniku przyj\u0119\u0107 czeka\u0142 z nabit\u0105 broni\u0105 major ze stra\u017cy pa\u0142acowej z kilkoma \u017co\u0142nierzami. Kr\u00f3l zaproponowa\u0142 Antonescu, aby wyst\u0105pi\u0107 do Rosjan o zawieszenie broni. Marsza\u0142ek odrzuci\u0142 tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107. Wtedy Micha\u0142 I stwierdzi\u0142: \u201eJe\u017celi pan tego nie chce, najlepszym wyj\u015bciem dla pana jest ust\u0105pienie\u201d. Poirytowany Antonescu odpowiedzia\u0142: \u201eNie ust\u0105pi\u0119. Kto m\u00f3g\u0142by zaj\u0105\u0107 miejsce Antonescu? Niech pan pomy\u015bli, czy m\u00f3g\u0142bym z\u0142o\u017cy\u0107 los kraju w pa\u0144skie r\u0119ce, w r\u0119ce dziecka?\u201d.<\/span><\/p>\n

Kr\u00f3l po chwili milczenia stwierdzi\u0142: \u201eJest tylko jedno wyj\u015bcie\u201d, i da\u0142 znak. W\u00f3wczas do salonu wpad\u0142 major Dumitrescu z pistoletem w d\u0142oni, a za nim kilku \u017co\u0142nierzy. \u201eJest pan aresztowany\u201d, powiedzia\u0142 i poprosi\u0142 o oddanie broni. Kiedy \u017co\u0142nierz przeszukiwa\u0142 Antonescu, ten powiedzia\u0142 z aroganck\u0105 dum\u0105: \u201eMarsza\u0142ek Antonescu nie nosi nigdy ze sob\u0105 broni w\u015br\u00f3d Rumun\u00f3w\u201d. I doda\u0142: \u201eB\u0119dziecie tego \u017ca\u0142owali. Wy wszyscy. Jutro o \u015bwicie zostaniecie rozstrzelani\u201d.<\/span><\/p>\n

\n

Dwa dni p\u00f3\u017aniej Rumunia wypowiedzia\u0142a Niemcom wojn\u0119. 600 tys. \u017co\u0142nierzy walczy\u0142o teraz ze swoim dotychczasowym sojusznikiem w Siedmiogrodzie, na W\u0119grzech i w Czechos\u0142owacji, a\u017c do maja 1945 r. 60 tys. poleg\u0142o, walcz\u0105c u boku Armii Radzieckiej.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Po przewrocie problemem by\u0142o ukrycie Antonescu do czasu dotarcia do Bukaresztu Armii Czerwonej, co musia\u0142o zaj\u0105\u0107 oko\u0142o tygodnia. \u017badne wi\u0119zienie nie wchodzi\u0142o w gr\u0119, gdy\u017c uwolniliby go jego zwolennicy lub Niemcy. Ostatecznie przekazano go komunistom, przewiduj\u0105c, \u017ce nikt si\u0119 tego nie spodziewa i nie b\u0119dzie go u nich szuka\u0142. Po wej\u015bciu Armii Czerwonej Antonescu zosta\u0142 przekazany funkcjonariuszom sowieckiego kontrwywiadu Smiersz, kt\u00f3rzy wywie\u017ali go do Moskwy. Nie wiadomo, co si\u0119 z nim tam dzia\u0142o.<\/span><\/p>\n

Do Rumunii Sowieci przywie\u017ali go po prawie dw\u00f3ch latach, w kwietniu 1946 r. Stan\u0105\u0142 w\u00f3wczas przed specjalnie utworzonym Trybuna\u0142em Ludowym. Proces trwa\u0142 tydzie\u0144 \u2013 od 10 do 17 maja \u2013 a ju\u017c 1 czerwca Antonescu zosta\u0142 rozstrzelany.<\/span><\/p>\n

Zbrodniarz, ale nie zdrajca<\/strong><\/h4>\n

W po\u0142owie lat 70. w Rumunii pod rz\u0105dami Nicolae Ceausescu dosz\u0142o do pierwszych pr\u00f3b jego rehabilitacji. Nazywano go faszyst\u0105 lub zbrodniarzem, ale podkre\u015blano, \u017ce nie by\u0142 zdrajc\u0105. Po upadku komunist\u00f3w okre\u015blano go cz\u0119sto jako \u201eantybolszewickiego bohatera\u201d albo \u201etragicznego bohatera\u201d. Jedno z wojskowych pism umie\u015bci\u0142o go na ok\u0142adce i opisa\u0142o jako genialn\u0105 posta\u0107 w historii naszego narodu.<\/span><\/p>\n

W czerwcu 1991 r. parlament uczci\u0142 pami\u0119\u0107 Antonescu minut\u0105 ciszy. W wielu miastach ulice nazywano jego nazwiskiem, a prasa podkre\u015bla\u0142a, jak wybitnym by\u0142 wojskowym (z podtekstem, \u017ce lepszym ni\u017c niemieccy genera\u0142owie). Badanie opinii publicznej w maju 1995 r. pokaza\u0142o, \u017ce 62 proc. Rumun\u00f3w pozytywnie ocenia marsza\u0142ka.<\/span><\/p>\n

Polityka historyczna zmieni\u0142a si\u0119 po 2000 r. Rz\u0105d zakaza\u0142 tworzenia organizacji neofaszystowskich i ksenofobicznych oraz nazywania ulic i umieszczania tablic upami\u0119tniaj\u0105cych zbrodniarzy wojennych i faszyst\u00f3w. Do 15 maja 2002 r. miasta musia\u0142y zmieni\u0107 nazwy ulic Antonescu. Jednak jeszcze kilka lat po tej dacie dziennikarze donosili o ma\u0142ych miastach, w kt\u00f3rych wci\u0105\u017c istnia\u0142y takie ulice.<\/span><\/p>\n

W grudniu 2006 r. jeden z s\u0105d\u00f3w uniewa\u017cni\u0142 wyrok Trybuna\u0142u Ludowego z 1946 r., zaliczaj\u0105c go do zbrodni komunistycznych. Dwa lata p\u00f3\u017aniej na wniosek prokuratury s\u0105d najwy\u017cszy uchyli\u0142 to rozstrzygni\u0119cie. Ameryka\u0144ski ba\u0142kanoznawca Robert Kaplan podsumowa\u0142 w 2016 r. dyskusj\u0119 o Antonescu: \u201eBy\u0142 to zbrodniarz, ale nie faszysta\u201d.<\/span><\/p>\n

Emocje wok\u00f3\u0142 marsza\u0142ka nie s\u0142abn\u0105. Jako jeden z czo\u0142owych sojusznik\u00f3w Hitlera jest bezwzgl\u0119dnie negatywn\u0105 postaci\u0105. Jednak spory, kt\u00f3re tocz\u0105 o niego historycy, politycy i zwykli ludzie, sta\u0142y si\u0119 wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 dyskusji o rumu\u0144skiej to\u017csamo\u015bci. Stanowi\u0105 te\u017c wa\u017cny element budowy nowoczesnego, demokratycznego spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re rozumie uwarunkowania swoich dziej\u00f3w, ale jest ju\u017c wolne od \u201eprzekle\u0144stwa historii\u201d.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ion Antonescu to zbrodniarz i sojusznik Hitlera, o kt\u00f3rego do dzi\u015b k\u0142\u00f3c\u0105 si\u0119 Rumuni Andrzej Krawczyk Bukareszt, pa\u017adziernik 1940 r., premier Ion Antonescu oraz wicepremier Horia Sima oddaj\u0105 ho\u0142d przyw\u00f3dcy \u017belaznej Gwardii Corneliu Codreanu (Fot. Domena publiczna) 1 czerwca 1946 r. w wi\u0119zieniu we wsi Jilava pod Bukaresztem pluton egzekucyjny zako\u0144czy\u0142 \u017cycie marsza\u0142ka Iona Antonescu, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78840"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=78840"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78840\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":80333,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78840\/revisions\/80333"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=78840"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=78840"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=78840"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}