{"id":78890,"date":"2020-06-10T17:09:05","date_gmt":"2020-06-10T15:09:05","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=78890"},"modified":"2020-06-10T07:32:57","modified_gmt":"2020-06-10T05:32:57","slug":"18-09-44","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=78890","title":{"rendered":"Lw\u00f3w, Lwiw, Lemberg. “Rosjanie chcieli nam zabra\u0107 tylko cia\u0142o, a Polacy dusz\u0119”"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Lw\u00f3w, Lwiw, Lemberg. “Rosjanie chcieli nam zabra\u0107 tylko cia\u0142o, a Polacy dusz\u0119”<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Rozmawia\u0142a Beata Janowska<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Widok na Wa\u0142y Hetma\u0144skie na pocz\u0105tku XX w. (dzi\u015b aleja Wolno\u015bci), jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych promenad Lwowa (Fot. Domena publiczna)<\/em><\/span><\/p>\n

Istnieje niezbyt przyjemny dla Ukrainy nurt w historiografii polskiej, wed\u0142ug kt\u00f3rego cywilizacja w Galicji zaczyna si\u0119 wraz z Polakami i katolicyzmem. Wok\u00f3\u0142 tego regionu narastaj\u0105 wzajemnie wykluczaj\u0105ce si\u0119 mity narodowe. Zawsze jest polska i ukrai\u0144ska wersja wydarze\u0144 i pytanie, co z tym zrobi\u0107.<\/h4>\n
\n

Opowie\u015b\u0107 o Lwowie z 1868 r. prof. Jaros\u0142awa Hrycaka to fragment ksi\u0105\u017cki Beaty Janowskiej\u00a0\u201eW\u0119dr\u00f3wki przez czas. Nieoczywiste rozmowy o dziejach Europy\u201d\u00a0\u00a0(wyd. Editio) .<\/i><\/p>\n

‘W\u0119dr\u00f3wki przez czas. Nieoczywiste rozmowy o dziejach Europy’, Beata Janowska, wyd. Editio Fot. Materia\u0142y wydawnictwa<\/h5>\n

‘W\u0119dr\u00f3wki przez czas. Nieoczywiste rozmowy o dziejach Europy’, Beata Janowska, wyd. Editio Fot. Materia\u0142y wydawnictwa<\/em><\/span><\/p>\n

Rozmowa z Jaros\u0142awem Hrycakiem<\/strong><\/h4>\n
BEATA JANOWSKA: W wyniku I rozbioru w 1772 r. po\u0142udniowo-wschodnie ziemie Rzeczypospolitej sta\u0142y si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 Austrii. Zacz\u0119to je nazywa\u0107 Kr\u00f3lestwem Galicji i Lodomerii, a za stolic\u0119 uznano Lw\u00f3w, kupieckie miasto zamieszkane przez Polak\u00f3w, \u017byd\u00f3w, Ukrai\u0144c\u00f3w, Niemc\u00f3w, Ormian. Zazwyczaj s\u0142yszymy tylko polsk\u0105 wersj\u0119 historii Lwowa i Galicji, sp\u00f3jrzmy wi\u0119c na ni\u0105 oczami ukrai\u0144skiego historyka.<\/h5>\n

.<\/p>\n

JAROS\u0141AW HRYCAK: Galicja mia\u0142a najwi\u0119ksze terytorium spo\u015br\u00f3d wszystkich ziem imperium habsburskiego, obejmowa\u0142a dawne starostwo ruskie \u2013 kt\u00f3re by\u0142o w\u0142a\u015bnie tym Kr\u00f3lestwem Galicji i Lodomerii, to znaczy rusi\u0144skim Ksi\u0119stwem Galicyjsko-Wo\u0142y\u0144skim \u2013 i cz\u0119\u015b\u0107 Ma\u0142opolski. Ten olbrzymi obszar podczas I rozbioru mia\u0142 by\u0107 zaj\u0119ty przez Rosj\u0119. We Lwowie sta\u0142a ju\u017c nawet za\u0142oga rosyjska gotowa przej\u0105\u0107 w\u0142adz\u0119 nad miastem i gdyby nie presja kr\u00f3la Prus Fryderyka Wielkiego, obawiaj\u0105cego si\u0119 zbytniego wzmocnienia Katarzyny II, Habsburgowie mogliby nie dosta\u0107 tych ziem. Aby uprawomocni\u0107 przynale\u017cno\u015b\u0107 nowych zdobyczy terytorialnych do swego cesarstwa, wykorzystali fakt, \u017ce przez kilkana\u015bcie lat w XIV w. Lw\u00f3w nale\u017ca\u0142 do Korony \u015awi\u0119tego Stefana.<\/span><\/p>\n

\n

Jeden z brytyjskich historyk\u00f3w napisa\u0142, \u017ce przynale\u017cno\u015b\u0107 do imperium Habsburg\u00f3w nie by\u0142a czym\u015b najlepszym, co mog\u0142o si\u0119 zachodniej Ukrainie przytrafi\u0107, ale wszystko, co nasta\u0142o po tym, by\u0142o o wiele gorsze.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Do tej pory we Lwowie i w Galicji unosi si\u0119 mit Habsburg\u00f3w, a nie mit Rzeczypospolitej. W pami\u0119ci mieszka\u0144c\u00f3w dominuj\u0105 wspomnienia o czasach mi\u0119dzywojennych i nie s\u0105 one najlepsze.<\/span><\/p>\n

Dlaczego?<\/strong><\/h5>\n

\u2013\u00a0<\/b>Bo taki obraz II Rzeczypospolitej przekazali bardzo nieliczni ju\u017c dzi\u015b Ukrai\u0144cy, kt\u00f3rzy \u017cyli w tamtych czasach. Pami\u0119tam s\u0142owa pewnej pani pochodz\u0105cej ze s\u0142ynnej w okresie mi\u0119dzywojennym lwowskiej inteligenckiej rodziny ukrai\u0144skiej: \u201eRosjanie chcieli nam zabra\u0107 tylko cia\u0142o, a Polacy dusz\u0119\u201d. Chodzi\u0142o jej o bardzo silnie odczuwane przez Ukrai\u0144c\u00f3w poczucie poni\u017cenia, odbierania godno\u015bci. Poczucie, \u017ce Polacy traktuj\u0105 ukrai\u0144skich wsp\u00f3\u0142mieszka\u0144c\u00f3w Lwowa z wy\u017cszo\u015bci\u0105, by\u0142o silne i powszechne i to ono najbardziej utkwi\u0142o w pami\u0119ci tamtych pokole\u0144. Nikt nie odnosi\u0142 si\u0119 do plan\u00f3w federacyjnych J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego maj\u0105cych zwi\u0105za\u0107 niepodleg\u0142\u0105 Ukrain\u0119 z Polsk\u0105 ani do wspieraj\u0105cego go w tym przedsi\u0119wzi\u0119ciu prezydenta Ukrai\u0144skiej Republiki Ludowej Symona Petlury. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, Petlura nigdy nie by\u0142 popularny w Galicji, zdaniem tamtejszych Ukrai\u0144c\u00f3w zdradzi\u0142 i odda\u0142 t\u0119 dzielnic\u0119 Pi\u0142sudskiemu.<\/span><\/p>\n

We Lwowie nic nie jest proste. Profesor Christoph Mick w swojej doskona\u0142ej ksi\u0105\u017cce \u201eLemberg, Lw\u00f3w, L\u2019viv, 1914-1947. Violence and Ethnicity in a Contested City\u201d pokazuje, jak r\u00f3\u017cne w latach 1914-47 by\u0142y nastroje w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w, \u017byd\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w. Napisa\u0142, \u017ce do II wojny \u015bwiatowej g\u0142\u00f3wnym punktem odniesienia dla ka\u017cdej z tych nacji by\u0142a wojna o Lw\u00f3w z 1918 r.<\/span><\/p>\n

\n

Dla Polak\u00f3w to by\u0142o zwyci\u0119stwo, dla Ukrainy kl\u0119ska, \u017bydzi za\u015b pami\u0119tali pogrom po wkroczeniu polskiej armii do miasta w listopadzie owego roku i bali si\u0119, \u017ce mo\u017ce si\u0119 on powt\u00f3rzy\u0107.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Obawiali si\u0119 zar\u00f3wno polskiego, jak i ukrai\u0144skiego antysemityzmu \u2013 ale polskiego o wiele bardziej.<\/span><\/p>\n

Bo istnia\u0142o polskie pa\u0144stwo, a Polacy stanowili wi\u0119kszo\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d lwowian. Wed\u0142ug statystyk z 1932 r. oko\u0142o 60 proc. mieszka\u0144c\u00f3w stolicy Galicji to byli Polacy i tylko 8 proc. Ukrai\u0144cy, reszta to Niemcy, \u017bydzi, Ormianie i inne spo\u0142eczno\u015bci.<\/strong><\/h5>\n

\u2013\u00a0<\/b>Rzeczywi\u015bcie we Lwowie Ukrai\u0144cy byli mniejszo\u015bci\u0105, ale stanowili wi\u0119kszo\u015b\u0107 na prowincji, kt\u00f3ra w czasach dwudziestolecia nazywa\u0142a si\u0119 oficjalnie Ma\u0142opolsk\u0105 Wschodni\u0105. Nic dziwnego, \u017ce wielu zastanawia\u0142o si\u0119, co z tego wyniknie. Franciszek Bujak, jeden z najlepszych polskich historyk\u00f3w gospodarczych, w swoim opus magnum pod tytu\u0142em \u201eGalicya\u201d wydanym przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 napisa\u0142, \u017ce Polak\u00f3w czeka to samo co Brytyjczyk\u00f3w w Irlandii czy Niemc\u00f3w w Czechach, \u017ce jest tylko kwesti\u0105 czasu, kiedy ukrai\u0144ska wi\u0119kszo\u015b\u0107 wywodz\u0105ca si\u0119 ze wsi zdominuje Lw\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Mam wra\u017cenie, \u017ce ca\u0142a mi\u0119dzywojenna polityka polska by\u0142a nakierowana na to, by ten proces zahamowa\u0107 i utrzyma\u0107 polsko\u015b\u0107 Lwowa nawet wtedy, je\u015bli nie uda si\u0119 zachowa\u0107 polsko\u015bci Galicji. Polacy mieli poczucie, \u017ce s\u0105 zagro\u017ceni przez Ukrai\u0144c\u00f3w i \u017byd\u00f3w i \u017ce musz\u0105 co\u015b z tym zrobi\u0107: albo ich zasymilowa\u0107, albo wyp\u0119dzi\u0107.<\/span><\/p>\n

W 1935 r. na Politechnice Lwowskiej wprowadzono pierwsze w Polsce getto \u0142awkowe, zmuszaj\u0105c student\u00f3w \u017cydowskiego pochodzenia do siedzenia na specjalnie dla nich wyznaczonych miejscach.<\/strong><\/h5>\n

\u2013\u00a0Bywam na konferencjach naukowych po\u015bwi\u0119conych Galicji, kt\u00f3re od lat 90. XX w. profesor Jacek Purchla organizuje w Krakowie w Mi\u0119dzynarodowym Centrum Kultury. Pewnego razu mia\u0142 tam wspomnieniowe wyst\u0105pienie pewien krakowski profesor urodzony we Lwowie. Pod koniec nie m\u00f3g\u0142 ze wzruszenia m\u00f3wi\u0107, rozpacza\u0142, \u017ce to pi\u0119kne miasto zosta\u0142o zniszczone przez barbarzy\u0144c\u00f3w, ale nie wyja\u015bni\u0142, czy ma na my\u015bli Sowiet\u00f3w, czy te\u017c Ukrai\u0144c\u00f3w. Potem g\u0142os zabra\u0142 Leopold Unger, znany dziennikarz francuski \u017cydowskiego pochodzenia [zm. w 2011, wieloletni autor \u201eWyborczej\u201d], urodzony we Lwowie w tym samym roku co \u00f3w profesor, i powiedzia\u0142: \u201ePan ma czego \u017ca\u0142owa\u0107 i nad czym p\u0142aka\u0107, ale kiedy ja jako m\u0142ody \u017byd pojawi\u0142bym si\u0119 na Wa\u0142ach Hetma\u0144skich w pi\u0105tek czy w sobot\u0119, to zosta\u0142bym pobity przez takich jak pan\u201d.<\/span><\/p>\n

Lwowianie maj\u0105 bardzo r\u00f3\u017cn\u0105 pami\u0119\u0107. Dla Polak\u00f3w Lw\u00f3w mi\u0119dzywojenny by\u0142 wspania\u0142ym polskim miastem, dla Ukrai\u0144c\u00f3w i \u017byd\u00f3w ten obraz nie jest ju\u017c tak pi\u0119kny. W latach 20. w Zwi\u0105zku Radzieckim nast\u0119powa\u0142a ukrainizacja, liczono, \u017ce to tam powstanie prawdziwa\u00a0Ukraina<\/a>. Jednak ju\u017c na pocz\u0105tku lat 30., kiedy Stalin rozp\u0119ta\u0142 na radzieckiej Ukrainie Wielki G\u0142\u00f3d, galicyjscy Ukrai\u0144cy zacz\u0119li mie\u0107 poczucie ogromnego zagro\u017cenia z obu stron: i polskiej, i sowieckiej. Narasta\u0142a w nich bezsilno\u015b\u0107, desperacja i dlatego ukrai\u0144scy nacjonali\u015bci zdobywali w\u015br\u00f3d swoich rodak\u00f3w coraz silniejsz\u0105 pozycj\u0119. Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce tylko oni wiedz\u0105, jak przeciwdzia\u0142a\u0107 tej fatalnej sytuacji.<\/span><\/p>\n

Nie zapominajmy, \u017ce r\u00f3\u017cne formy ruch\u00f3w narodowych maj\u0105 swoje korzenie w XIX w. Czy tak\u017ce lwowskie?<\/strong><\/h5>\n

\u2013\u00a0Ju\u017c wtedy, w XIX w., Ukrai\u0144cy uwa\u017cali miasto za swoj\u0105 kulturaln\u0105 stolic\u0119 i \u201ePiemont ukrai\u0144ski\u201d, tak samo jak Polacy widzieli w nim sw\u00f3j \u201epolski Piemont\u201d. To by\u0142y bezpo\u015brednie odwo\u0142ania do zjednoczenia W\u0142och. Piemont, niewielki i peryferyjny kraj, by\u0142 tak wa\u017cny intelektualnie i politycznie, \u017ce od niego rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 budowanie zjednoczonego pa\u0144stwa w\u0142oskiego, przez co sta\u0142 si\u0119 w Europie symbolem walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

\n

To, \u017ce w Galicji dwa narody uzna\u0142y jedno miasto za centrum swojego ruchu narodowego, skomplikowa\u0142o spraw\u0119 i ostatecznie doprowadzi\u0142o do wojny.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Lw\u00f3w w XX w. nie mia\u0142 znaczenia strategicznego ani dla Polak\u00f3w, ani dla Ukrai\u0144c\u00f3w. Zaraz po I wojnie \u015bwiatowej Ukrai\u0144cy mieli problemy z bolszewikami i bia\u0142\u0105 Rosj\u0105, Polacy zmagali si\u0119 z niemal wszystkimi s\u0105siadami, ale \u017caden z tych dw\u00f3ch narod\u00f3w nie m\u00f3g\u0142 sobie pozwoli\u0107 na utrat\u0119 Lwowa. Wojna o Lw\u00f3w z 1918 r. to nie by\u0142y pragmatyczne, lecz symboliczne dzia\u0142ania, ale tak ju\u017c jest w historii, \u017ce ludzie cz\u0119\u015bciej walcz\u0105 o rzeczy symboliczne ni\u017c pragmatyczne.<\/span><\/p>\n

Dla Polak\u00f3w w XIX i na pocz\u0105tku XX w. by\u0142 to drugi po Warszawie najwa\u017cniejszy o\u015brodek w kraju, wi\u0119kszy od Krakowa, na trwa\u0142e wpisany w histori\u0119 Rzeczypospolitej. Lw\u00f3w zosta\u0142 za\u0142o\u017cony w 1256 r. przez ksi\u0119cia halickiego Dani\u0142a Romanowicza (po polsku Daniela Halickiego), w 1356 r. kr\u00f3l Kazimierz Wielki dokona\u0142 lokacji miasta na prawie magdeburskim, do 1704 r. nigdy nie zosta\u0142o ono zdobyte. Do 1945 r. pozostawa\u0142o bardzo wa\u017cnym miejscem w dziejach Polski.<\/strong><\/h5>\n

\u2013\u00a0Taka jest polska wersja historii. Ukrai\u0144cy uwa\u017caj\u0105, \u017ce Dani\u0142o by\u0142 ksi\u0119ciem rusko-ukrai\u0144skim i \u017ce przed lokacj\u0105 Kazimierza Lw\u00f3w musia\u0142 ju\u017c by\u0107 lokowany na prawie niemieckim. Kiedy patrzymy na najstarsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107, po\u0142o\u017con\u0105 po drugiej stronie Pe\u0142twi, bli\u017cej zamku, to wida\u0107, \u017ce struktura miejska jest tam taka jak w lokacjach na prawie niemieckim. W centrum znajduje si\u0119 prostok\u0105tny rynek, od kt\u00f3rego prostopadle odchodz\u0105 ulice. Niemieccy osadnicy i kupcy wsz\u0119dzie, gdzie si\u0119 pojawiali, przynosili swoje prawa i zwyczaje, a do Lwowa dotarli przed Kazimierzem Wielkim. Istnieje niezbyt przyjemny dla Ukrainy nurt w historiografii polskiej, wed\u0142ug kt\u00f3rego cywilizacja w Galicji zaczyna si\u0119 wraz z Polakami i katolicyzmem. Wok\u00f3\u0142 tego regionu ca\u0142y czas narastaj\u0105 wzajemnie wykluczaj\u0105ce si\u0119 mity narodowe. Zawsze jest polska i ukrai\u0144ska wersja wydarze\u0144 i pytanie, co z tym zrobi\u0107.<\/span><\/p>\n

Kiedy\u015b robi\u0142am mapk\u0119 Europy w X w. z zaznaczonym zasi\u0119giem oddzia\u0142ywania Cesarstwa Rzymskiego i Bizancjum. Ziemie piastowskie to bia\u0142a plama \u2013 prawie nie by\u0142o na nich \u015blad\u00f3w kontakt\u00f3w z kultur\u0105 i cywilizacj\u0105 ani Zachodu, ani Bizancjum. W przeciwie\u0144stwie do okolic Kijowa, gdzie wp\u0142ywy kultury bizantyjskiej zaowocowa\u0142y powstaniem kilkunastu murowanych cerkwi wzorowanych na konstantynopolskich. Je\u015bli por\u00f3wnamy zabytki Kijowa i Krakowa z X i XI w., przewaga tego pierwszego b\u0119dzie ogromna. Tylko \u017ce u nas ani na lekcjach historii, ani w publicznym dyskursie si\u0119 o tym prawie w og\u00f3le nie m\u00f3wi. By\u0107 mo\u017ce st\u0105d wzi\u0105\u0142 si\u0119 pogl\u0105d, \u017ce na Ukrainie kultura pojawia si\u0119 z Polakami i katolicyzmem.<\/strong><\/h5>\n

\u2013\u00a0To jest wsp\u00f3\u0142czesna narracja, kt\u00f3ra wykorzystuje poj\u0119cie \u201enowoczesno\u015b\u0107\u201d i polega na przemilczaniu fakt\u00f3w i manipulacji. Bardzo d\u0142ugo g\u0142\u00f3wna o\u015b cywilizacji w Europie to Po\u0142udnie \u2013 P\u00f3\u0142noc, a nie Zach\u00f3d \u2013 Wsch\u00f3d. W tym podziale i Ru\u015b Kijowska, i Polska zaliczaj\u0105 si\u0119 do barbarzy\u0144c\u00f3w. Pytanie brzmia\u0142o: sk\u0105d na te ziemie ma nap\u0142yn\u0105\u0107 cywilizacja?<\/span><\/p>\n

\n

Kiedy w 988 r. Ru\u015b przyjmowa\u0142a chrzest ze Wschodu, to Bizancjum by\u0142o najwi\u0119ksz\u0105 cywilizacj\u0105 tej cz\u0119\u015bci \u015bwiata i jeszcze pi\u0119\u0107 stuleci dzieli\u0142o je od upadku.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Kij\u00f3w, znajduj\u0105cy si\u0119 pod wp\u0142ywem Konstantynopola, by\u0142 bardziej rozwini\u0119ty kulturowo ni\u017c Polska, bo by\u0142 bli\u017cej wschodniego cesarstwa. Jest takie angielskie powiedzenie, \u017ce przesz\u0142o\u015b\u0107 to inny kraj, w kt\u00f3rym wszystko wygl\u0105da inaczej. W tym wypadku r\u00f3\u017cnica polega na tym, \u017ce w\u00f3wczas dominowa\u0142a o\u015b Po\u0142udnie \u2013 P\u00f3\u0142noc, a nie tak jak teraz Zach\u00f3d \u2013 Wsch\u00f3d.<\/span><\/p>\n

Pami\u0119tajmy o jeszcze jednej bardzo wa\u017cnej rzeczy: ten dyskurs o wy\u017cszo\u015bci Zachodu by\u0142 wprowadzony nie przez Polak\u00f3w, lecz przez Habsburg\u00f3w. To oni tworzyli mentaln\u0105 o\u015b Zach\u00f3d \u2013 Wsch\u00f3d. Z ich punktu widzenia cywilizacja ko\u0144czy\u0142a si\u0119 na zachodnim brzegu Dunaju. Przywo\u0142am tu s\u0142ynne s\u0142owa Klemensa von Metternicha, \u017ce Azja zaczyna si\u0119 od Landstrasse (dzielnica na wsch\u00f3d od centrum Wiednia).<\/span><\/p>\n

Kiedy si\u0119 patrzy na niemieckie wyobra\u017cenia na temat Wschodu z XVIII w., to jednym z nich jest polnische Wirtschaft. Panowa\u0142a opinia, \u017ce Polacy \u2013 a dok\u0142adniej: polska szlachta, bo tylko j\u0105 dostrzegano \u2013 to jacy\u015b barbarzy\u0144cy, dziwni Sarmaci. Habsburgowie uwa\u017cali, \u017ce ich dziejowa misja polega na tym, \u017ceby z owych dziwade\u0142 zrobi\u0107 normalnych ludzi.<\/span><\/p>\n

W jednym ze s\u0142ynnych przed wojn\u0105 przewodnik\u00f3w Mieczys\u0142awa Or\u0142owicza (\u2026) czytamy o Lwowie: Wygl\u0105d miasta na pierwszy rzut oka nowoczesny, mi\u0119dzynarodowy, kamienice nowe w stylu koszarowym, gmachy publiczne bez stylu, ulice nieregularne, budynk\u00f3w starszych ni\u017c wiek XVII bardzo ma\u0142o, po\u0142o\u017cenie \u0142adne w kotlinie Pe\u0142twi zamkni\u0119te od p\u00f3\u0142nocy wzg\u00f3rzem Wysokiego Zamku i Kopcem Unii Lubelskiej. Po raz pierwszy by\u0142am we Lwowie w latach 90. Uderzy\u0142 mnie wielkomiejski charakter stolicy Galicji pomimo zaniedbania i brudu. To jest XIX-wieczna metropolia, ze wspania\u0142ymi gmachami publicznymi na wz\u00f3r wiede\u0144skich, z pi\u0119knie wyeksponowan\u0105 miejsk\u0105 oper\u0105, z parkami. Za oknem tramwaju d\u0142ugo miga\u0142y mi secesyjne i eklektyczne drzwi kamienic, niekt\u00f3re na wysokim artystycznym poziomie. W Warszawie tego nie ma, nie tylko z powodu II wojny, ale te\u017c dlatego, \u017ce w XIX w. nie by\u0142a stolic\u0105, tylko peryferyjnym miastem carskiego imperium.<\/strong><\/h5>\n

\u2013\u00a0Linie tramwajowe we Lwowie zosta\u0142y wyznaczone wzd\u0142u\u017c tamtejszego Ringu, zgodnie z koncepcj\u0105 Ringstrasse. Ma\u0142o kto zdaje sobie spraw\u0119, \u017ce ta koncepcja zacz\u0119\u0142a si\u0119 we Lwowie jakie\u015b 40 lat przed jej realizacj\u0105 w Wiedniu czy Pradze. Destrukcja starych fortyfikacji i powsta\u0142ych dzi\u0119ki temu przestrzeni przypada ju\u017c na pocz\u0105tek XIX w. S\u0105 r\u00f3\u017cne pr\u00f3by wyt\u0142umaczenia, dlaczego najpierw do tej wielkiej przebudowy dosz\u0142o w\u0142a\u015bnie we Lwowie. Jedn\u0105 z nich jest po\u0142\u0105czenie modernizacji Lwowa z poczuciem misji cywilizacyjnej Habsburg\u00f3w. Pocz\u0105tkowo nie dopuszczano Polak\u00f3w do w\u0142adzy, urz\u0119dnicy przyje\u017cd\u017cali z Austrii, z Czech. Nie byli to najwybitniejsi fachowcy, ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich cechowa\u0142o poczucie wy\u017cszo\u015bci wobec Polak\u00f3w, kt\u00f3rymi przysz\u0142o im zarz\u0105dza\u0107. O Rusinach nawet nie my\u015bleli, bo nikt nie wiedzia\u0142, kim byli.<\/span><\/p>\n

\n

W Galicji czuli si\u0119 jak w Azji i chcieli jakiej\u015b rekompensaty za swoje wygnanie na rubie\u017ce cywilizacji.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Znale\u017ali si\u0119 w obcym sobie mie\u015bcie, z kt\u00f3rym nie czuli si\u0119 kulturowo zwi\u0105zani, i uznali, \u017ce mog\u0105 sobie pozwoli\u0107 na architektoniczne i urbanistyczne eksperymenty. Dlatego zacz\u0119to snu\u0107 koncepcje ma\u0142ego Wiednia.<\/span><\/p>\n

S\u0142ynny polski urbanista Krzysztof Paw\u0142owski w latach 80. XX w. postawi\u0142 pytanie: \u201eJak mo\u017cemy zdefiniowa\u0107 nowoczesne miasto?\u201d. Odpowied\u017a brzmia\u0142a, \u017ce powinna by\u0107 w nim dost\u0119pna przestrze\u0144 publiczna, okre\u015blona liczba miejsc w kawiarniach, teatrach, bibliotekach. Je\u015bli zastosujemy jego kryteria do miast dawnej Rzeczypospolitej, to od Gdyni do Kijowa by\u0142o tylko jedno nowoczesne miasto: Lw\u00f3w. Pewien podr\u00f3\u017cnik z Niemiec, kt\u00f3ry w XIX wieku bywa\u0142 i w Petersburgu, i w Moskwie, i w Kijowie, o Lwowie pisa\u0142 z pewnym zdumieniem, \u017ce jest w nim czysto, pija si\u0119 dobr\u0105 kaw\u0119, a miasto wygl\u0105da tak, jakby by\u0142o ca\u0142kowicie niemieckie. Do tak wielkiej przebudowy jak we Lwowie nie dosz\u0142o w Krakowie.<\/span><\/p>\n

We Lwowie przed 1867 r., czyli przed uzyskaniem autonomii, w pierwszej habsburskiej fazie rozbudowy miasta nie wahano si\u0119 wyburza\u0107 starych budynk\u00f3w, ale przecie\u017c nie naruszono \u017cadnych zabytk\u00f3w. Wszystko to, co najpi\u0119kniejsze, stoi: cerkiew Wo\u0142oska i wie\u017ca Korniakta, katedry katolicka i ormia\u0144ska, dominikanie, \u015awi\u0119ty Jur.<\/strong><\/h5>\n

\u2013\u00a0Nigdy nie burzono ko\u015bcio\u0142\u00f3w i cerkwi. Habsburgowie to przecie\u017c katolicy. Uwolniono Stare Miasto z fortyfikacji i zbudowano nowe miasto poza star\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105. To wszystko, co wida\u0107, gdy jedzie si\u0119 lwowskim tramwajem, powsta\u0142o w czasach przynale\u017cno\u015bci Lwowa do cesarsko-kr\u00f3lewskiej monarchii. (\u2026)<\/span><\/p>\n

Austriacy byli we Lwowie od 1772 do 1918 r. \u2013 to prawie 150 lat kluczowych dla formowania si\u0119 zasad dzia\u0142ania nowoczesnego pa\u0144stwa i spo\u0142ecze\u0144stwa. Nic dziwnego, \u017ce te galicyjsko-habsburskie tradycje s\u0105 tak silne.<\/strong><\/h5>\n

\u2013\u00a0I tu mamy do czynienia z wielkim paradoksem: od ko\u0144ca I wojny do upadku komunizmu idea Galicji jako pewnej wsp\u00f3lnoty terytorialnej i kulturowej by\u0142a zakazana we wszystkich politycznych dyskursach przez ka\u017cd\u0105 w\u0142adz\u0119. Ani mi\u0119dzywojennej Polsce, ani ZSRR nie zale\u017ca\u0142o na podtrzymywaniu wsp\u00f3lnej tradycji tych ziem. W okresie mi\u0119dzywojennym zamiast Galicja m\u00f3wiono: Ma\u0142opolska, a po II wojnie: zachodnia Ukraina. Czy Warszawa albo Moskwa w pierwszej po\u0142owie XX w. mog\u0142yby tolerowa\u0107 idee parlamentarnej autonomii jakiego\u015b kraju? Jedynymi, kt\u00f3rzy odwo\u0142ywali si\u0119 do mitu Galicji i \u015bwiadomie z niego korzystali, by\u0142y Niemcy hitlerowskie.<\/span><\/p>\n

Galizien wpisywa\u0142a si\u0119 w tradycj\u0119 niemieckiego pa\u0144stwa, federacji dzielnic ze znaczn\u0105 samodzielno\u015bci\u0105 takich jak Bawaria czy Saksonia.<\/strong><\/h5>\n

\u2013\u00a0Galicj\u0119 przedstawiano jako cz\u0119\u015b\u0107 Wielkiej Rzeszy, dlatego \u017ce kiedy\u015b nale\u017ca\u0142a do niemieckiej dynastii. Przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 XX w. nie m\u00f3wi\u0142o si\u0119 o niej, tak jakby w og\u00f3le nie istnia\u0142a. Po\u0142ow\u0119 \u017cycia prze\u017cy\u0142em przecie\u017c w ZSRR i nigdy nie czu\u0142em si\u0119 Galicjaninem. M\u00f3wi\u0142em, \u017ce pochodz\u0119 z zachodniej Ukrainy. Galicja zaczyna na nowo funkcjonowa\u0107 w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej dopiero po upadku komunizmu i okazuje si\u0119, \u017ce ze wszystkich politycznych konstrukt\u00f3w jest najtrwalsza. Tak jakby pomi\u0119dzy utrat\u0105 w\u0142adzy przez Habsburg\u00f3w a upadkiem komunizmu nic si\u0119 nie sta\u0142o.<\/span><\/p>\n

\n

Nadal istnieje to\u017csamo\u015b\u0107 galicyjska, Krak\u00f3w i Lw\u00f3w maj\u0105 podobn\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 kulturow\u0105, mieszka\u0144cy czuj\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107 do Europy.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Socjolog Tomasz Zarycki napisa\u0142 prac\u0119 o tym, jak mieszka\u0144cy dawnej monarchii habsburskiej uczestnicz\u0105 w wyborach po upadku komunizmu. Wzi\u0105\u0142 pod uwag\u0119 W\u0119gry, Ukrain\u0119, S\u0142owacj\u0119, Litw\u0119 i doszed\u0142 do wniosku, \u017ce Galicja to jedyny region, w kt\u00f3rym wyra\u017anie wida\u0107 oddzia\u0142ywanie granic z XIX i pocz\u0105tk\u00f3w XX w. Ludzie w niej s\u0105 tradycyjnie nastawieni, w zwi\u0105zku z czym istnieje wysoki poziom uznania dla prawa, s\u0105 zdecydowanymi antykomunistami, s\u0105 religijni oraz wykazuj\u0105 wy\u017cszy poziom aktywno\u015bci spo\u0142ecznej ni\u017c rodacy z innych cz\u0119\u015bci ich kraj\u00f3w. To s\u0105 cechy galicyjsko-habsburskie. Pytanie, jak to umie\u015bci\u0107 w narodowej tradycji ukrai\u0144skiej.<\/span><\/p>\n

Je\u017celi projekt pod tytu\u0142em \u201eZjednoczona Europa\u201d b\u0119dzie trwa\u0142 dalej, to mo\u017ce pogodz\u0105 si\u0119 w nim r\u00f3\u017cne sposoby opowiadania narodowej historii?<\/strong><\/h5>\n

\u2013\u00a0Bardzo bym tego chcia\u0142, co wi\u0119cej: my musimy nad tym pracowa\u0107. Mam takie marzenie, \u017ce je\u015bli po\u017cyj\u0119 jeszcze jakie\u015b 10-15 lat, to mo\u017ce napisz\u0119 histori\u0119 Lwowa, ale nie z punktu widzenia zamieszkuj\u0105cych go narodowo\u015bci. Kiedy czytam historie pisane przez pryzmat ukrai\u0144ski, polski, \u017cydowski, to mam wra\u017cenie, \u017ce ka\u017cda z nich m\u00f3wi o innym mie\u015bcie, \u017ce to by\u0142y trzy r\u00f3\u017cne miasta. Te opowie\u015bci nie zbiegaj\u0105 si\u0119 w jedn\u0105. Lw\u00f3w jako miasto by\u0142 w XIX i XX w. symbolem nowoczesno\u015bci i ka\u017cda z tych nacji nawet teraz chce go zaw\u0142aszczy\u0107 wy\u0142\u0105cznie dla siebie.<\/span><\/p>\n

\n

Jaros\u0142aw Hrycak<\/b>, profesor Uniwersytetu Katolickiego we Lwowie, wieloletni wyk\u0142adowca Central European University w Budapeszcie, jeden z najwybitniejszych wsp\u00f3\u0142czesnych historyk\u00f3w ukrai\u0144skich. Zajmuje si\u0119 histori\u0105 Ukrainy XIX i XX w. w szerokim kontek\u015bcie europejskim<\/i><\/span><\/p>\n

W ksi\u0105\u017cce \u201eW\u0119dr\u00f3wki przez czas. Nieoczywiste rozmowy o dziejach Europy\u201d (wyd. Editio) rzeczywi\u015bcie podr\u00f3\u017cujemy w czasie \u2013 do r\u00f3\u017cnych miast i wydarze\u0144, kt\u00f3re je kszta\u0142towa\u0142y. Beata Janowska do tej podr\u00f3\u017cy nam\u00f3wi\u0142a 12 wybitnych naukowc\u00f3w i znakomitych gaw\u0119dziarzy. To podr\u00f3\u017ce pe\u0142ne zwrot\u00f3w akcji, niespodziewanych spotka\u0144, smutnych refleksji, ale i radosnych uniesie\u0144. Przede wszystkim jednak ogromna dawka wiedzy historycznej. Autorce o Pary\u017cu z 250 r. opowiada prof. Roman Micha\u0142owski, o Wenecji z 811 r. \u2013 prof. Halina Manikowska, o Oksfordzie w 1214 r. \u2013 prof. Marek Gensler, o Olsztynie w 1334 r. \u2013 prof. Igor K\u0105kolewski, o Gandawie w 1432 r. \u2013 prof. Antoni Ziemba, o Vicenzie z 1549 r. \u2013 prof. Barbara Arciszewska, o Wilnie w 1639 r. \u2013 prof. Urszula Augustyniak, o Poznaniu w 1656 r. \u2013 prof. Krzysztof Kossarzecki, o Dre\u017anie w 1838 r. \u2013 prof. Philipp Ther, o Warszawie w 1864 r. \u2013 prof. Magdalena Mici\u0144ska, o mazurskim Pasymiu z lat 50. XX w. \u2013 prof. Andrzej Janowski.<\/i><\/span><\/p>\n

Autorka zadedykowa\u0142a ksi\u0105\u017ck\u0119 Piotrowi Nehringowi, zmar\u0142emu w zesz\u0142ym roku pierwszemu szefowi tygodnika \u201eAle Historia\u201d, kt\u00f3ry j\u0105 do jej napisania zainspirowa\u0142.<\/i><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lw\u00f3w, Lwiw, Lemberg. “Rosjanie chcieli nam zabra\u0107 tylko cia\u0142o, a Polacy dusz\u0119” Rozmawia\u0142a Beata Janowska Widok na Wa\u0142y Hetma\u0144skie na pocz\u0105tku XX w. (dzi\u015b aleja Wolno\u015bci), jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych promenad Lwowa (Fot. Domena publiczna) Istnieje niezbyt przyjemny dla Ukrainy nurt w historiografii polskiej, wed\u0142ug kt\u00f3rego cywilizacja w Galicji zaczyna si\u0119 wraz z Polakami i katolicyzmem. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78890"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=78890"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78890\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":78903,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78890\/revisions\/78903"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=78890"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=78890"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=78890"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}