{"id":80520,"date":"2020-08-22T17:09:44","date_gmt":"2020-08-22T15:09:44","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=80520"},"modified":"2020-08-22T08:52:32","modified_gmt":"2020-08-22T06:52:32","slug":"30-09-42","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=80520","title":{"rendered":"NIE POTRAFI\u0118 SI\u0118 ZATRZYMA\u0106 – ROZMOWA Z WAND\u0104 LACRAMPE"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>NIE POTRAFI\u0118 SI\u0118 ZATRZYMA\u0106 ROZMOWA Z WAND\u0104 LACRAMPE<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

ALEKSANDRA BO\u0106KOWSKA<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

fot. Miko\u0142aj D\u0142ugosz<\/em><\/span><\/p>\n

Znajoma, szykuj\u0105c kaw\u0119, powiedzia\u0142a wiele lat temu: \u201ePami\u0119taj, jak si\u0119 du\u017co wk\u0142ada, to si\u0119 du\u017co wyjmuje\u201d. Tak mniej wi\u0119cej jest z tymi kwerendami \u2013 trzeba bardzo du\u017co z siebie da\u0107, \u017ceby co\u015b znale\u017a\u0107 \u2013 m\u00f3wi dokumentalistka pracuj\u0105ca przy ksi\u0105\u017ckach, filmach i wystawach<\/h4>\n

* * *<\/strong><\/h4>\n

LEKSANDRA BO\u0106KOWSKA: Autorki, dla kt\u00f3rych robi\u0142a\u015b kwerendy, m\u00f3wi\u0105, \u017ce masz chwyt buldoga.<\/strong><\/p>\n

WANDA LACRAMPE:<\/strong>\u00a0Raczej zamieniam si\u0119 w\u00a0psa go\u0144czego. Szukam do skutku, uparcie. Czasem trwa to kilka lat. Tak by\u0142o na przyk\u0142ad z\u00a0procesem podziemnej organizacji m\u0142odzie\u017cowej, w\u00a0kt\u00f3rym w\u00a01952 roku Jacek Kuro\u0144 uczestniczy\u0142 jako delegat ZMP. Kuro\u0144 sam o\u00a0tej sprawie opowiada\u0142. Anna Bikont i\u00a0Helena \u0141uczywo, kt\u00f3re pisa\u0142y jego biografi\u0119, chcia\u0142y wiedzie\u0107 wi\u0119cej. Poda\u0142y mi nazw\u0119 organizacji \u2013 Wyzwolenie Polski, tak zapami\u0119ta\u0142 j\u0105 Kuro\u0144. Przewertowa\u0142am mn\u00f3stwo ksi\u0105\u017cek o\u00a0konspiracji m\u0142odzie\u017cowej, nigdzie tego nie by\u0142o. Ale w\u00a0Archiwum Akt Nowych znalaz\u0142am raporty Ministerstwa O\u015bwiaty i\u00a0kuratorium do Prezydium Rady Narodowej. Tam wreszcie, dzi\u0119ki nazwisku przewodnika dru\u017cyny harcerskiej, zidentyfikowa\u0142am prawid\u0142ow\u0105 nazw\u0119 organizacji \u2013\u00a0Polonia\u00a0\u2013 i\u00a0kluczowe fakty: \u017ce dzia\u0142a\u0142a w\u00a0szkole przy Otwockiej pod auspicjami ksi\u0119dza z\u00a0bazyliki praskiej, daty aresztowania ch\u0142opc\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W opas\u0142ej biografii Kuronia ta historia zajmuje p\u00f3\u0142 strony.\u00a0<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Prace nad ksi\u0105\u017ck\u0105 trwa\u0142y z przerwami cztery lata. Ja znalaz\u0142am ten dokument, kiedy by\u0142a ju\u017c prawie gotowa do edycji. Szkoda, bo to, co znalaz\u0142am, umo\u017cliwia\u0142o dotarcie do akt procesowych.<\/span><\/p>\n

Na czym polega twoja praca?<\/strong><\/p>\n

Robi\u0119 kwerendy do ksi\u0105\u017cek, rzadziej wystaw czy film\u00f3w. Pracowa\u0142am mi\u0119dzy innymi przy \u201eSendlerowej\u201d Anny Bikont, \u201eTancerce i Zag\u0142adzie. Historii Poli Nire\u0144skiej\u201d Weroniki Kostyrko, sta\u0142ej ekspozycji w Pawilonie J\u00f3zefa Czapskiego w Krakowie, francuskim serialu dokumentalnym \u201eZag\u0142ada \u017byd\u00f3w Europy\u201d. Czasem chodzi o zbadanie jednego w\u0105tku, czasem jakiego\u015b okresu z \u017cycia bohatera, bywa, \u017ce wsp\u00f3\u0142pracuj\u0119 z autork\u0105 przez ca\u0142y czas powstawania ksi\u0105\u017cki, z innymi umawiam si\u0119 na kilka miesi\u0119cy. Nie ma regu\u0142y.<\/span><\/p>\n

Od czego si\u0119 zacz\u0119\u0142o?<\/strong><\/p>\n

Od spotkania w kawiarni z Teres\u0105 Tora\u0144sk\u0105. To by\u0142 wrzesie\u0144 2008 roku, z grup\u0105 znajomych wracali\u015bmy z festiwalu film\u00f3w \u017cydowskich, usiedli\u015bmy pogada\u0107 w Green Caffe przy hotelu Forum. Teresa robi\u0142a wtedy dla \u201eGazety Wyborczej\u201d cykl \u201eSprawiedliwi W\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata\u201d i zaproponowa\u0142a mi wsp\u00f3\u0142prac\u0119. Podawa\u0142a mi nazwiska, a ja w archiwum \u017bydowskiego Instytutu Historycznego wyszukiwa\u0142am informacje.<\/span><\/p>\n

Mia\u0142a\u015b do\u015bwiadczenie w\u00a0robieniu kwerend?
\n<\/strong><\/p>\n

Mia\u0142am do\u015bwiadczenie w\u00a0szukaniu informacji, natomiast pracy w\u00a0archiwach uczy\u0142am si\u0119 na bie\u017c\u0105co, metod\u0105 pr\u00f3b i\u00a0b\u0142\u0119d\u00f3w. Pomaga\u0142o mi, \u017ce dobrze znam histori\u0119.<\/span><\/p>\n

Przez wiele lat przygotowywa\u0142am dokumentacje do program\u00f3w telewizyjnych, potem dla dziennikarzy w\u00a0\u201ePrzekroju\u201d. Od 1981 roku pracowa\u0142am przez 20 lat w\u00a0TVP. By\u0142am wydawc\u0105 program\u00f3w, wi\u0119c szuka\u0142am informacji dla prezenter\u00f3w, \u017ceby mogli przygotowa\u0107 si\u0119 do rozm\u00f3w z\u00a0go\u015b\u0107mi. Robi\u0142am te\u017c, z\u00a0przyjaci\u00f3\u0142k\u0105 Ew\u0105 Czarneck\u0105, cykle filmowe \u2013 o\u00a0artystach, pisarzach, kobietach dwudziestolecia i\u00a0programy monograficzne o\u00a0systemach prezydenckich, historii dyplomacji, mody, farmacji, fotografii\u2026 Mia\u0142am \u017cyczliwe znajome w\u00a0Instytucie Brytyjskim i\u00a0Instytucie Francuskim, wi\u0119c dostawa\u0142am stamt\u0105d materia\u0142y, kt\u00f3rych normalnie nie wypo\u017cyczano \u2013\u00a0albumy malarstwa, wn\u0119trz itp. To by\u0142o bardzo ciekawe i\u00a0kszta\u0142c\u0105ce. Gdy w\u00a02001 roku wyrzucili mnie z\u00a0telewizji, rozpacza\u0142am, bo my\u015bla\u0142am, \u017ce to koniec pracy. A okaza\u0142o si\u0119, \u017ce najciekawsze dopiero przede mn\u0105.<\/span><\/p>\n

<\/i>Pracowa\u0142am mi\u0119dzy innymi przy \u201eSendlerowej\u201d Anny Bikont, \u201eTancerce i\u00a0Zag\u0142adzie. Historii Poli Nire\u0144skiej\u201d Weroniki Kostyrko<\/i><\/i><\/span><\/p>\n

Wkr\u00f3tce trafi\u0142am do \u201ePrzekroju\u201d, gdzie kierowa\u0142am archiwum. Robi\u0142am przegl\u0105dy zagranicznej prasy, researche do artyku\u0142\u00f3w, czasem t\u0142umaczy\u0142am teksty. A potem spotka\u0142am Teres\u0119.\u00a0<\/span><\/p>\n

Pracowa\u0142a\u015b z\u00a0ni\u0105 ponad cztery lata.
\n<\/strong><\/p>\n

Po \u201eSprawiedliwych\u201d poprosi\u0142a mnie o\u00a0kwerend\u0119 o\u00a0Irenie Sendlerowej \u2013 zamierza\u0142a napisa\u0107 o\u00a0niej ksi\u0105\u017ck\u0119 i\u00a0o rodzinie Micha\u0142a Bristigera. Przeprowadzi\u0142a z\u00a0nim obszern\u0105 rozmow\u0119 do zbioru \u201e\u015amier\u0107 sp\u00f3\u017ania si\u0119 o\u00a0minut\u0119\u201d, ale pocz\u0105tkowo mia\u0142a to by\u0107 ksi\u0105\u017cka o\u00a0nim i\u00a0jego matce Julii Bristigerowej. To si\u0119 nie uda\u0142o, nie chcia\u0142 by\u0107 \u0142\u0105czony z\u00a0matk\u0105. M\u00f3g\u0142 d\u0142ugo m\u00f3wi\u0107 o\u00a0muzyce, ale na temat matki i\u00a0ojca \u2013\u00a0nie chcia\u0142. Nie interesowa\u0142y go korzenie. Ja za\u015b, jak wci\u0105gam si\u0119 w\u00a0kwerend\u0119, to nie mog\u0119 przesta\u0107. Zrekonstruowa\u0142am mu ca\u0142\u0105, rozrzucon\u0105 po Kresach, rodzin\u0119. On grzeczno\u015bciowo napisa\u0142: \u201eDzi\u0119kuj\u0119\u201d.<\/span><\/p>\n

Jak rekonstruowa\u0142a\u015b?
\n<\/strong><\/p>\n

Znalaz\u0142am w\u00a0internecie zdj\u0119cie, na kt\u00f3rym pi\u0119cioletni Micha\u0142 siedzi na kolanach dziadka. Dziadek Herman Press by\u0142 aptekarzem w\u00a0Jagielnicy ko\u0142o Tarnopola. Wiedzia\u0142am, \u017ce \u017bydzi po wojnie tworzyli ksi\u0119gi pami\u0119ci dla ka\u017cdej miejscowo\u015bci. Zacz\u0119\u0142am szuka\u0107, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce opr\u00f3cz tych wydawanych w\u00a0latach 40., 50., 60. i\u00a070. w\u00a0internecie powsta\u0142y\u00a0research groups<\/em>, tworzone przez ludzi z\u00a0trzeciego ju\u017c czy czwartego pokolenia, g\u0142\u00f3wnie ze Stan\u00f3w i\u00a0z Kanady. Wstawiaj\u0105 stare zdj\u0119cia, karty pocztowe, listy, dokumenty, artefakty, relacje. Je\u017cd\u017c\u0105 do tych miejscowo\u015bci, robi\u0105 dokumentacj\u0119 na bie\u017c\u0105co. To swoj\u0105 drog\u0105 niesamowite zjawisko, \u017ce po tylu latach ka\u017cda najmniejsza miejscowo\u015b\u0107 ma swoj\u0105\u00a0research group<\/em>\u00a0\u2013 korzysta\u0142am z\u00a0tego w\u00a0p\u00f3\u017aniejszych kwerendach. Mo\u017cna tam bardzo du\u017co znale\u017a\u0107, w\u00a0tym wypadku \u2013\u00a0wyszuka\u0107 ludzi, kt\u00f3rzy pami\u0119tali jeszcze dziadka Micha\u0142a.<\/span><\/p>\n

O ojcu wiedzieli\u015bmy, \u017ce by\u0142 adwokatem we Lwowie i\u00a0nazywa\u0142 si\u0119 Nuta Brystygier. Umar\u0142, gdy Micha\u0142 mia\u0142 dziewi\u0119\u0107, mo\u017ce dziesi\u0119\u0107 lat, czyli na pocz\u0105tku lat 30. Zacz\u0119\u0142am od szukania nekrolog\u00f3w. Pierwszy znalaz\u0142am w\u00a0\u201eChwili\u201d\u00a0\u2013 to by\u0142 syjonistyczny dziennik wydawany we Lwowie po polsku. Nast\u0119pne w\u00a0krakowskim \u201eNowym Dzienniku\u201d i\u00a0w prasie PPS-owskiej. Mia\u0142am wi\u0119c ju\u017c tropy, kt\u00f3rymi mog\u0142am pod\u0105\u017ca\u0107, by skompletowa\u0107 dossier. Wa\u017cne by\u0142o te\u017c to, gdzie nekrolog\u00f3w nie by\u0142o, na przyk\u0142ad w\u00a0pi\u015bmie Zwi\u0105zku Polskich Adwokat\u00f3w we Lwowie. A on by\u0142 przecie\u017c znanym adwokatem, kandydatem partii Hitachdut do Sejmu. To sporo m\u00f3wi o\u00a0zgodnym wsp\u00f3\u0142\u017cyciu narod\u00f3w w\u00a0II Rzeczpospolitej. Przy tej pracy padaj\u0105 wszystkie mity, jakie wk\u0142adano nam do g\u0142\u00f3w, albo potwierdzaj\u0105 si\u0119 przypuszczenia.\u00a0<\/span><\/p>\n

\n

Przez wiele lat przygotowywa\u0142am dokumentacje do program\u00f3w telewizyjnych, potem dla dziennikarzy w\u00a0\u201ePrzekroju\u201d. Od 1981 roku pracowa\u0142am przez 20 lat w\u00a0TVP<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Rozmowa Tora\u0144skiej z\u00a0Bristigerem to g\u0142\u00f3wnie opowie\u015b\u0107 o\u00a0jego losach wojennych. Musia\u0142a\u015b przewertowa\u0107 w\u0142oskie archiwa?
\n<\/strong><\/p>\n

Tyle, ile by\u0142o mo\u017cliwe w\u00a0internecie. Nie je\u017adzi\u0142am do W\u0142och. Ale te\u017c, zupe\u0142nie przypadkiem, dotar\u0142am do fotografii z\u00a0tamtego czasu. Wychowawca mojego syna Antoniego z\u00a0gimnazjum przy Raszy\u0144skiej nazywa\u0142 si\u0119 Rafa\u0142 Fanti \u2013 tak jak ludzie, kt\u00f3rzy pomogli Micha\u0142owi w\u00a0Bolonii. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce to jego rodzina. Dostarczy\u0142 Teresie zdj\u0119cia do ksi\u0105\u017cki.<\/span><\/p>\n

Cz\u0119sto zdarza si\u0119, \u017ce znajdujesz co\u015b, czego nie szuka\u0142a\u015b?
\n<\/strong><\/p>\n

Bywa, \u017ce robi\u0105c nowe kwerendy, znajduj\u0119 co\u015b, co pasowa\u0142oby do ju\u017c sko\u0144czonych. Weronice Kostyrko do tej pory podsy\u0142am czasem jakie\u015b drobiazgi o\u00a0Poli Nire\u0144skiej. Raz, nie szukaj\u0105c, trafi\u0142am na dokumenty dotycz\u0105ce rodziny mojego syna.<\/span><\/p>\n

Szuka\u0142am wiadomo\u015bci o\u00a0pierwszej \u017conie drugiego m\u0119\u017ca Ireny Sendlerowej. Stefan Zgrzembski przed wojn\u0105 nazywa\u0142 si\u0119 Adam Celnikier. Przegl\u0105daj\u0105c jego teczk\u0119 studenck\u0105 w\u00a0archiwum Uniwersytetu Warszawskiego, zobaczy\u0142am, \u017ce w\u00a0kt\u00f3rym\u015b momencie zmieni\u0142 status na \u201e\u017conaty\u201d. Tym tropem pojecha\u0142am do Milan\u00f3wka, gdzie jest filia Archiwum Pa\u0144stwowego w\u00a0Warszawie i\u00a0ksi\u0119gi meldunkowe. To cenne \u017ar\u00f3d\u0142o, mo\u017cna sprawdzi\u0107 nie tylko, kto mieszka\u0142 pod danym adresem, ale te\u017c sk\u0105d przyby\u0142 i\u00a0dok\u0105d wyby\u0142. Wiedzia\u0142am, \u017ce Zgrzembski mieszka\u0142\u00a0przy Ba\u0142uckiego 18. Szcz\u0119\u015bliwie ksi\u0119ga zachowa\u0142a si\u0119 \u2013 w\u00a0Warszawie, kt\u00f3ra by\u0142a spalona, to nie jest oczywiste. Otwieram, patrz\u0119: Partum. Andrzej Partum by\u0142 moim partnerem, ojcem Antoniego. Wszystko tam by\u0142o: jego ojciec, matka, siostra, gosposia, daty urodzenia, adresy, sk\u0105d przybyli i\u00a0dok\u0105d si\u0119 wyprowadzili. Niesamowity zbieg okoliczno\u015bci, \u017ceby w\u00a0milionowym mie\u015bcie tak trafi\u0107.<\/span><\/p>\n

No i\u00a0znalaz\u0142am te\u017c nazwisko pierwszej \u017cony Celnikiera. Dzi\u0119ki temu odnalaz\u0142y\u015bmy jej c\u00f3rk\u0119 w\u00a0Stanach, to by\u0142o przydatne.<\/span><\/p>\n

fot. Miko\u0142aj D\u0142ugosz<\/em><\/span><\/p>\n

\u201eSendlerow\u0105\u201d ostatecznie napisa\u0142a Anna Bikont. Jak trafiaj\u0105 do ciebie autorki?
\n<\/strong><\/p>\n

Z Ani\u0105 znamy si\u0119 od lat, bo przyja\u017ani\u0119 si\u0119 z\u00a0jej siostr\u0105 Marysi\u0105 Kruczkowsk\u0105. Zanim by\u0142a Sendlerowa, zacz\u0119\u0142y si\u0119 prace nad biografi\u0105 Jacka Kuronia. W tej sprawie zadzwoni\u0142a do mnie Helena \u0141uczywo, bo zobaczy\u0142a w\u00a0Archiwum Akt Nowych, \u017ce w\u00a0metryczkach bardzo wielu teczek, kt\u00f3re przegl\u0105da, powtarza si\u0119 moje nazwisko. Ania poleci\u0142a mnie Marcelowi \u0141ozi\u0144skiemu, gdy robi\u0142 film \u201eTonia i\u00a0jej dzieci\u201d, on z\u00a0kolei Krystynie Zachwatowicz, gdy pracowa\u0142a nad wystaw\u0105 w\u00a0Pawilonie Czapskiego. Weronik\u0119 Kostyrko zna\u0142am z\u00a0wakacji w\u00a0D\u0119bkach. Magda Budzi\u0144ska z\u00a0wydawnictwa Czarne, gdzie ukaza\u0142y si\u0119 \u201eSendlerowa\u201d\u00a0i \u201eJacek\u201d, skierowa\u0142a do mnie Monik\u0119 Sznajderman, Ma\u0142gosi\u0119 Czy\u0144sk\u0105 i\u00a0Agnieszk\u0119 Metelsk\u0105. Zn\u00f3w Ania poleci\u0142a mnie Irenie Grudzi\u0144skiej-Gross, kt\u00f3ra przygotowuje biografi\u0119 Aleksandra Weissberga-Cybulskiego. Ale\u017c to jest ciekawa kwerenda!<\/span><\/p>\n

\n

<\/i>Jak wci\u0105gam si\u0119 w\u00a0kwerend\u0119, to nie mog\u0119 przesta\u0107. Zrekonstruowa\u0142am Bristigerowi ca\u0142\u0105, rozrzucon\u0105 po Kresach, rodzin\u0119. On grzeczno\u015bciowo napisa\u0142: \u201eDzi\u0119kuj\u0119\u201d<\/span><\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Opowiedz.
\n<\/strong><\/p>\n

Odtwarzam jego wojenne losy. On w\u00a0\u201eWielkiej czystce\u201d z\u00a0fotograficzn\u0105 pami\u0119ci\u0105 opisa\u0142 sowieckie wi\u0119zienia i\u00a0dzia\u0142anie \u00f3wczesnego systemu. Sp\u0119dzi\u0142 w\u00a0ZSRR ca\u0142e lata 30. Pojecha\u0142 tam jako zaanga\u017cowany komunista. By\u0142 wybitnym fizykiem, pracowa\u0142 w\u00a0Ukrai\u0144skim Instytucie Fizyczno-Technicznym w\u00a0Charkowie, wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z\u00a0przemys\u0142em ci\u0119\u017ckim. Aresztowano go w\u00a01937 roku i\u00a0pewnie zgin\u0105\u0142by, gdyby nie pakt Ribbentrop-Mo\u0142otow. W 1940 roku by\u0142 w\u00a0grupie wi\u0119\u017ani\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 NKWD \u2013 na mocy paktu \u2013 przekaza\u0142o Niemcom. Urodzony w\u00a01901 roku w\u00a0Krakowie, mieszka\u0142 potem z\u00a0rodzicami w\u00a0Wiedniu i\u00a0po anschlussie Austrii sta\u0142 si\u0119 obywatelem Trzeciej Rzeszy. Trafi\u0142 do wi\u0119zienia na zamku w\u00a0Lublinie, a\u00a0potem dosta\u0142 nakaz osiedlenia si\u0119 w\u00a0Krakowie.<\/span><\/p>\n

I tu zaczyna si\u0119 moja praca. Zagadkowe jest to, \u017ce tak fenomenalnie opisa\u0142 pobyt w\u00a0ZSRR, a\u00a0o okresie niemieckim ani dudu, nie zostawi\u0142 \u017cadnych wspomnie\u0144 poza tym, co pisa\u0142 w\u00a0listach do przyjaci\u00f3\u0142. Uk\u0142adam wi\u0119c puzzle porozrzucane w\u00a0wielu miejscach.<\/span><\/p>\n

Narodowe Archiwum w\u00a0Krakowie ma kilka oddzia\u0142\u00f3w \u2013 przy Siennej, Grodzkiej, Orzeszkowej. W archiwum Urz\u0119du Miasta przegl\u0105da\u0142am ksi\u0119gi meldunkowe. Jeden dokument prowadzi\u0142 do nast\u0119pnego i\u00a0odtworzy\u0142am jego krakowsk\u0105 drog\u0119: Starowi\u015blna, \u015aw. Gertrudy, Zielona. Sprawdzi\u0142am, czyje to by\u0142y mieszkania, kogo mia\u0142 za wsp\u00f3\u0142lokator\u00f3w, kim byli s\u0105siedzi. Obfotografowa\u0142am te miejsca.<\/span><\/p>\n

Z Zielon\u0105 by\u0142a \u015bmieszna historia. To wa\u017cny adres, bo po pierwsze, to adres jego zamieszkania, a\u00a0po drugie, siedzib\u0119 mia\u0142a tam prowadzona przez jego przyjaci\u00f3\u0142 firma, w\u00a0kt\u00f3rej Weissberg robi\u0142 podczas okupacji spektakularne interesy. Tyle \u017ce nikt nie wiedzia\u0142, gdzie to jest. Wzi\u0119\u0142am wi\u0119c wielki plan Krakowa i\u00a0znalaz\u0142am \u2013\u00a0het, za obozem w\u00a0P\u0142aszowie. Dojecha\u0142am jakimi\u015b autobusami, a\u00a0tam domki na obrze\u017cach osiedla, wok\u00f3\u0142 pole, s\u0142owem \u2013\u00a0wygwizd\u00f3w. To nie mog\u0142o by\u0107 tam. Dopiero potem zobaczy\u0142am w\u00a0internecie, \u017ce Zielona to by\u0142a okupacyjna nazwa ulicy Sarego \u0142\u0105cz\u0105cej Gertrudy z\u00a0Dietla, w\u00a0samym centrum miasta. A ja po tych polach gania\u0142am!<\/span><\/p>\n

\n

Ania Bikont poleci\u0142a mnie Irenie Grudzi\u0144skiej-Gross, kt\u00f3ra przygotowuje biografi\u0119 Aleksandra Weissberga-Cybulskiego. Ale\u017c to jest ciekawa kwerenda!<\/span><\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

W internecie du\u017co znajdujesz?
\n<\/strong><\/p>\n

Od internetu zaczynam kwerend\u0119 i\u00a0poruszam si\u0119 po nim do\u015b\u0107 sprawnie. Nauczy\u0142am si\u0119 odtwarza\u0107 losy przez wyszukiwarki Yad Vashem, Jewish Gen i\u00a0Jewish Record Index. Tam znajduj\u0119 \u015bwiadectwa, kt\u00f3re po wojnie z\u0142o\u017cyli bliscy ofiar, mo\u017cna dzi\u0119ki temu dowiedzie\u0107 si\u0119, gdzie kto\u015b zgin\u0105\u0142, czasem odszuka\u0107 rodzin\u0119. W ameryka\u0144skim Holocaust Memorial Museum s\u0105 dokumenty i\u00a0zdj\u0119cia. Te archiwa staj\u0105 si\u0119 coraz bardziej dost\u0119pne, wsz\u0119dzie trwa intensywna digitalizacja. Gdy zaczyna\u0142am, nie by\u0142o tak komfortowo jak teraz.<\/span><\/p>\n

Co zabawne, kiedy odchodzi\u0142am z\u00a0telewizji, nie umia\u0142am obs\u0142ugiwa\u0107 komputera. Zg\u0142oszenia emisyjne przygotowywa\u0142y mi mi\u0142e panie sekretarki. Do dzi\u015b jest mi wstyd, gdy to wspominam. Dopiero gdy pojawi\u0142a si\u0119 perspektywa pracy w\u00a0\u201ePrzekroju\u201d, wiedzia\u0142am, \u017ce nie mog\u0119 nawet si\u0119 przyzna\u0107, \u017ce nie mam poj\u0119cia o\u00a0komputerze. Przeszkoli\u0142a mnie kole\u017canka c\u00f3rki, a\u00a0z czasem przysz\u0142a wprawa.<\/span><\/p>\n

Teraz, jak tylko dowiaduj\u0119 si\u0119, co b\u0119d\u0119 robi\u0107, natychmiast stukam w\u00a0internecie. Przy Weissbergu, zanim odtworzy\u0142am krakowsk\u0105 drog\u0119, znalaz\u0142am na stronie Muzeum Powstania Warszawskiego relacj\u0119 profesor Ewy Teresy Skrzypczak, kt\u00f3rej babcia ukrywa\u0142a Weissberga w\u00a0kamienicy przy Smolnej 18, gdy uciek\u0142 z\u00a0Krakowa do Warszawy. Pojecha\u0142am do niej z\u00a0Micha\u0142em Janusza\u0144cem \u2013 koleg\u0105 mojego syna, kt\u00f3ry pomaga mi, gdy potrzebny jest materia\u0142 filmowy, i\u00a0nagrali\u015bmy z\u00a0ni\u0105 wywiad. Irena prezentowa\u0142a go potem swoim studentom w\u00a0Princeton.<\/span><\/p>\n

Wywiady to te\u017c cz\u0119\u015b\u0107 twoich zada\u0144?<\/strong><\/p>\n

Niecz\u0119sto, ale zdarza si\u0119. Przy Kuroniu przeprowadzi\u0142am chyba ze 40 rozm\u00f3w, mi\u0119dzy innymi z jego kolegami z czas\u00f3w szkolnych, z harcerstwa, z dru\u017cyny walterowc\u00f3w, z ZMP. To wynik\u0142o pewnie z tego, \u017ce wiedzia\u0142am, jak ich znale\u017a\u0107. M\u00f3wi\u0105 o mnie, \u017ce jestem powsinog\u0105 \u2013 znam mn\u00f3stwo ludzi z r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk. Mam trzy siostry, a ka\u017cda z nich ma swoich znajomych. To wydatnie zwi\u0119ksza m\u00f3j kapita\u0142 spo\u0142eczny. Troch\u0119 \u017cartuj\u0119, ale zupe\u0142nie powa\u017cnie mog\u0119 powiedzie\u0107, w\u0142a\u015bciwie powt\u00f3rzy\u0107 za kim\u015b, \u017ce w Polsce mamy wysok\u0105 kultur\u0119 przyja\u017ani. Ewa Bie\u0144kowska napisa\u0142a po \u015bmierci naszej kole\u017canki Wiktorii Krzemie\u0144, \u017ce w niestabilnym, rozchwianym \u015bwiecie zwi\u0105zki przyjacielskie stanowi\u0105 jedyn\u0105 i najwa\u017cniejsz\u0105 sta\u0142\u0105. Ja si\u0119 z tym zgadzam. Mam 70 lat, a jestem w \u015bcis\u0142ym kontakcie z przyjaci\u00f3\u0142kami z podstaw\u00f3wki.<\/span><\/p>\n

\n

Znajomo\u015bci i\u00a0przyja\u017anie przydaj\u0105 si\u0119 w\u00a0tym, co robi\u0119, jednak w\u00a0najwi\u0119kszej mierze moja praca polega na czytaniu, wertowaniu ksi\u0105\u017cek, dziennik\u00f3w, raport\u00f3w, akt, szukaniu zdj\u0119\u0107 \u2013 s\u0142owem, odnajdywaniu udokumentowanych \u015blad\u00f3w.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

<\/i>Znajomo\u015bci i\u00a0przyja\u017anie przydaj\u0105 si\u0119 w\u00a0tym, co robi\u0119, jednak w\u00a0najwi\u0119kszej mierze moja praca polega na czytaniu, wertowaniu ksi\u0105\u017cek, dziennik\u00f3w, raport\u00f3w, akt<\/span><\/i><\/i><\/span><\/p>\n

Jak d\u0142ugo odtwarza\u0142a\u015b krakowsk\u0105 drog\u0119 Weissberga?
\n<\/strong><\/p>\n

Je\u017adzi\u0142am do archiw\u00f3w krakowskich cztery razy. Dwa razy na tydzie\u0144, raz na trzy tygodnie, raz na jeden dzie\u0144. Pracowa\u0142am od 9\u00a0do 19. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 oddzia\u0142\u00f3w zamykano o\u00a015.30, ale Sienna by\u0142a czynna do 19, wi\u0119c popo\u0142udnia zawsze sp\u0119dza\u0142am tam. Potem przychodzi\u0142a sobota i\u00a0niedziela, mam w\u00a0Krakowie wielu przyjaci\u00f3\u0142, ale z\u00a0nikim si\u0119 nie widywa\u0142am, bo jak jestem zakr\u0119cona kwerend\u0105, to niczego innego nie chc\u0119 wiedzie\u0107. Nie interesuj\u0105 mnie wystawy i\u00a0premiery, cho\u0107by by\u0142y najciekawsze. Chodzi\u0142am wi\u0119c w\u00a0weekendy do biblioteki wojew\u00f3dzkiej przy Rajskiej czyta\u0107 wszystko, co kiedykolwiek ukaza\u0142o si\u0119 na temat okupacji w\u00a0Krakowie. To by\u0142o nawet troch\u0119 frustruj\u0105ce, bo przeczyta\u0142am, nie wiem, 40 czy 70 tytu\u0142\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie wspomnie\u0144 i\u00a0nikt, ani s\u0142owem, nie napomkn\u0105\u0142 o\u00a0Weissbergu. Wzruszaj\u0105cy pami\u0119tnik Haliny Nelken, w\u00a0kt\u00f3rym opisuje, jak \u2013\u00a0jako nastolatka \u2013 zakocha\u0142a si\u0119 w\u00a0nim, znalaz\u0142am w\u00a0internecie.<\/span><\/p>\n

Wracasz po dniu, kiedy czyta\u0142a\u015b 10 godzin i\u00a0nic nie znalaz\u0142a\u015b, i\u00a0co?
\n<\/strong><\/p>\n

I nic. Padam jak zwierz\u0119. Nie mam si\u0142y na refleksj\u0119.<\/span><\/p>\n

Zastanawia\u0142a\u015b si\u0119, jaka jest proporcja rzeczy przeczytanych do znalezionych?
\n<\/strong><\/p>\n

Ci\u0119\u017cko to przeliczy\u0107. Czasami d\u0142ugo szukam i\u00a0nie znajduj\u0119. Nie uda\u0142o mi si\u0119 na przyk\u0142ad odtworzy\u0107 los\u00f3w si\u00f3str Poli Nire\u0144skiej. Znalaz\u0142am \u015bwiadectwa w\u00a0Yad Vashem i\u00a0nic ponadto. Przy okazji tej samej kwerendy trafi\u0142am w\u00a0\u017biH na informacj\u0119, \u017ce po wojnie w\u00a0Centralnym Komitecie \u017bydowskim zarejestrowa\u0142a si\u0119 jedna z\u00a0kuzynek Poli. Dla rodziny w\u00a0Izraelu to by\u0142o szokuj\u0105ce, bo \u015bwiadectwa w\u00a0Yad Vashem m\u00f3wi\u0142y, \u017ce zgin\u0119\u0142a. Pr\u00f3bowa\u0142am jej szuka\u0107 r\u00f3\u017cnymi sposobami, pomaga\u0142 mi zaprzyja\u017aniony archiwista z\u00a0Gda\u0144ska, ale nie uda\u0142o si\u0119. Przepad\u0142a.<\/span><\/p>\n

fot. Miko\u0142aj D\u0142ugosz<\/em><\/span><\/p>\n

W latach 70. mieszka\u0142am w\u00a0Pary\u017cu u\u00a0Loli Jagodzi\u0144skiej, swoj\u0105 drog\u0105 \u2013 niesamowitej osoby\u00a0\u2013 i\u00a0ona, szykuj\u0105c kaw\u0119, powiedzia\u0142a kt\u00f3rego\u015b dnia: \u201ePami\u0119taj, jak si\u0119 du\u017co wk\u0142ada, to si\u0119 du\u017co wyjmuje\u201d. Tak mniej wi\u0119cej jest z\u00a0tymi kwerendami \u2013\u00a0trzeba bardzo du\u017co z\u00a0siebie da\u0107, \u017ceby co\u015b znale\u017a\u0107.<\/span><\/p>\n

A co, je\u015bli znajdujesz bardzo du\u017co, a\u00a0autorka lub autor wykorzystuje tylko troch\u0119?
\n<\/strong><\/p>\n

Nie mam nigdy pretensji do autor\u00f3w, bo ich bardzo szanuj\u0119.<\/span><\/p>\n

Kiedy robi\u0142am dokumentacj\u0119 dla Marcela \u0141ozi\u0144skiego, sp\u0119dzi\u0142am wiele miesi\u0119cy w\u00a0IPN. Bohaterka jego filmu Tonia Lechtman by\u0142a \u017cydowsk\u0105 komunistk\u0105 \u2013\u00a0urodzona w\u00a0\u0141odzi, potem wyjecha\u0142a do Palestyny, lata 30. i\u00a0wojn\u0119 przetrwa\u0142a we Francji i\u00a0Szwajcarii. Po wojnie przyjecha\u0142a do Polski, pracowa\u0142a w\u00a0Piekarach \u015al\u0105skich przy organizacji szpitala, a\u017c w\u00a01949 roku zosta\u0142a aresztowana pod zarzutem szpiegostwa. Pi\u0119\u0107 lat siedzia\u0142a w\u00a0stalinowskim wi\u0119zieniu. Zaprzyja\u017ani\u0142a si\u0119 z\u00a0kobietami z\u00a0celi. Marcel chcia\u0142 zrobi\u0107 o\u00a0nich film ju\u017c w\u00a0latach 70., wtedy jednak nie by\u0142o to mo\u017cliwe. Wr\u00f3ci\u0142 do tego pomys\u0142u po blisko 40 latach, chcia\u0142 opowiedzie\u0107 t\u0119 histori\u0119 z\u00a0perspektywy ich dzieci. Jednak nie wszystkie si\u0119 zgodzi\u0142y, wi\u0119c zdecydowa\u0142 si\u0119 na histori\u0119 o\u00a0Toni.<\/span><\/p>\n

Ja znalaz\u0142am w\u00a0IPN protoko\u0142y przes\u0142ucha\u0144. Przepisa\u0142am je wszystkie r\u0119cznie. Wtedy jeszcze nie mo\u017cna by\u0142o robi\u0107 zdj\u0119\u0107, wi\u0119c je\u017adzi\u0142am z\u00a0zeszytem i\u00a0dopiero potem przepisywa\u0142am do komputera. To by\u0142 ogrom spraw, a\u00a0Marcel wzi\u0105\u0142 z\u00a0tego niewiele. Ania Bikont m\u00f3wi\u0142a mi potem, \u017ce ba\u0142 si\u0119, \u017ce b\u0119d\u0119 z\u0142a. Ale ja nie mam poczucia, \u017ce napracowa\u0142am si\u0119 na pr\u00f3\u017cno. Bo po pierwsze, dowiedzia\u0142am si\u0119 wielu rzeczy, poszerzy\u0142am swoj\u0105 wiedz\u0119, a\u00a0to jest dla mnie g\u0142\u00f3wny nap\u0119d do tej pracy. Po drugie, poszerzy\u0142am wiedz\u0119 o\u00a0archiwach, a\u00a0to przydaje si\u0119 w\u00a0kolejnych kwerendach.<\/span><\/p>\n

\n

<\/i>Podczas pracy nad Sendlerow\u0105, jeszcze dla Teresy Tora\u0144skiej, wpad\u0142am na oryginalne dokumenty z\u00a0getta warszawskiego.\u00a0W opisie inwentarza nawet o\u00a0nich nie wspomniano<\/strong><\/i><\/i><\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Co ze znalezionych rzeczy przynios\u0142o ci najwi\u0119ksz\u0105 satysfakcj\u0119?
\n<\/strong><\/p>\n

Podczas pracy nad Sendlerow\u0105, jeszcze dla Teresy Tora\u0144skiej, wpad\u0142am na oryginalne dokumenty z\u00a0getta warszawskiego. Tym wi\u0119ksze to by\u0142o odkrycie, \u017ce w\u00a0opisie inwentarza nawet o\u00a0nich nie wspomniano. Odnalaz\u0142am je w\u00a0Archiwum m.st. Warszawy w\u00a0zespole \u201eSpu\u015bcizna dr Miko\u0142aja \u0141\u0105ckiego\u201d. \u0141\u0105cki by\u0142 zast\u0119pc\u0105 komisarycznego burmistrza Warszawy Juliana Kulskiego, szefem sto\u0142ecznej s\u0142u\u017cby zdrowia. W jego spu\u015bci\u017anie znajdowa\u0142y si\u0119 oryginalne pisma warszawskiego Judenratu dotycz\u0105ce transport\u00f3w \u017byd\u00f3w z\u00a0okolicznych miejscowo\u015bci do warszawskiego getta w\u00a0okresie kwiecie\u0144 \u2013 czerwiec 1941 roku. Na firmowym papierze, z\u00a0piecz\u0119ciami itp. Co wi\u0119cej, do pisma przewodniego do\u0142\u0105czone by\u0142y spisy. Na tzw. podaniowym papierze kto\u015b, mo\u017ce sam dr Miko\u0142aj \u0141\u0105cki, wpisa\u0142 r\u0119cznie zielonym atramentem nazwy kilkunastu ma\u0142ych miejscowo\u015bci i\u00a0poda\u0142 konkretne liczby nowo przyby\u0142ych \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

poleci\u0142: Leon Rozenbaum<\/strong><\/em><\/span>
\n<\/p>\n

Kolejn\u0105 wielk\u0105 gratk\u0105 by\u0142o odnalezienie w\u00a0AAN, w\u00a0zespole Komendy G\u0142\u00f3wnej AK, czterech meldunk\u00f3w polskiego kontrwywiadu tzw. Dw\u00f3jki na temat Aleksandra Weissberga. Weissberg mia\u0142 du\u017c\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do konfabulacji, wi\u0119c nigdy nie by\u0142o pewno\u015bci, co jest prawd\u0105, a\u00a0co zmy\u015bleniem. Raporty polskiego wywiadu potwierdzi\u0142y niekt\u00f3re wa\u017cne fakty znane wcze\u015bniej tylko z\u00a0list\u00f3w do przyjaci\u00f3\u0142.<\/span><\/p>\n

Pyta\u0142am kilku autorek, jak si\u0119 z\u00a0tob\u0105 pracuje. Poza tym \u017ce chwal\u0105, m\u00f3wi\u0105, \u017ce wysy\u0142asz tysi\u0105ce maili ze wszystkim, co znajdziesz.
\n<\/strong><\/p>\n

To prawda, dzia\u0142am superimpulsywnie. Nawet moje dzieci m\u00f3wi\u0105, \u017cebym przesta\u0142a spamowa\u0107. Ale na koniec podsumowuj\u0119 to wszystko, wyci\u0105gam z\u00a0dokument\u00f3w najwa\u017cniejsze rzeczy. Niedawno pomy\u015bla\u0142am, \u017ce ju\u017c nie b\u0119d\u0119 spamowa\u0107. Profesor Joannie Tokarskiej-Bakir napisa\u0142am, \u017ce wy\u015bl\u0119 dopiero gotowy materia\u0142, \u017ceby nie burzy\u0107 jej spokoju tym mailowym ping-pongiem. A ona: \u201eWysy\u0142aj wszystko, bo to jest wa\u017cne\u201d. No wi\u0119c wysy\u0142am.<\/span><\/p>\n

Ta impulsywno\u015b\u0107 wynika u\u00a0mnie z\u00a0tego, o\u00a0czym ju\u017c m\u00f3wi\u0142am\u00a0\u2013 \u017ce jak zaczynam szuka\u0107, to nie potrafi\u0119 si\u0119 zatrzyma\u0107. Na wystaw\u0119 w\u00a0Pawilonie Czapskiego szuka\u0142am materia\u0142u filmowego, kt\u00f3ry mia\u0142 by\u0107 ilustracj\u0105 dla jego \u017cyciorysu. Je\u017adzi\u0142am do Wytw\u00f3rni Film\u00f3w Dokumentalnych, tam by\u0142o wtedy tradycyjne archiwum z\u00a0szufladkami i\u00a0fiszkami \u2013 z\u00a0tego wybiera\u0142y\u015bmy, co chcemy obejrze\u0107. Na szcz\u0119\u015bcie robi\u0142am to z\u00a0Ew\u0105 Czarneck\u0105, kt\u00f3ra mnie pilnowa\u0142a. Ona ju\u017c w\u00a0naszych telewizyjnych czasach by\u0142a t\u0105 osob\u0105, kt\u00f3ra przez 20 lat m\u00f3wi\u0142a: \u201eStop, wyjd\u017a ju\u017c z\u00a0tej biblioteki\u201d. To jest jej wielka zas\u0142uga. Sama pewnie zgubi\u0142abym si\u0119 w\u00a0tych kasetkach i\u00a0nie dotrzyma\u0142a terminu. Tak\u0105 mam natur\u0119, \u017ce wszystko mnie wci\u0105ga.<\/span><\/p>\n

Jakie cechy czy umiej\u0119tno\u015bci, poza ciekawo\u015bci\u0105 i\u00a0cierpliwo\u015bci\u0105, musi mie\u0107 dobry\u00a0<\/strong>researcher?<\/strong><\/p>\n

Trzeba dobrze zna\u0107 histori\u0119. Na przyk\u0142ad IPN jest fantastycznym \u017ar\u00f3d\u0142em informacji, pod warunkiem \u017ce umie si\u0119 czyta\u0107 te dokumenty. Trzeba si\u0119 na tym zna\u0107, czu\u0107 dany okres historyczny, \u017ceby weryfikowa\u0107, co jest fa\u0142szywk\u0105, co oficer sobie wymy\u015bli\u0142 albo dopisa\u0142.<\/span><\/p>\n

\n

Dzia\u0142am superimpulsywnie. Nawet moje dzieci m\u00f3wi\u0105, \u017cebym przesta\u0142a spamowa\u0107. Ale na koniec podsumowuj\u0119 to wszystko, wyci\u0105gam z\u00a0dokument\u00f3w najwa\u017cniejsze rzeczy<\/span><\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Ja d\u0142ugo mia\u0142am wybitnie dobr\u0105 pami\u0119\u0107. To si\u0119 na pewno przydaje, cho\u0107 kwerendy s\u0105 dla pami\u0119ci du\u017cym obci\u0105\u017ceniem \u2013 zawsze jest ogrom materia\u0142u \u2013 dat, nazwisk, szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, nad kt\u00f3rymi trzeba zapanowa\u0107. Dlatego na powa\u017cnie mog\u0119 robi\u0107 jedn\u0105. Te, kt\u00f3re trwa\u0142y kilka lat, dotycz\u0105ce Sendlerowej, Kuronia czy Weissberga, dzia\u0142y si\u0119 z\u00a0przerwami. Inaczej nie da\u0142abym rady.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Jak wygl\u0105daj\u0105 twoje relacje z\u00a0autorkami?
\n<\/strong><\/p>\n

Ja podziwiam wszystkie osoby, z\u00a0kt\u00f3rymi pracuj\u0119. Wszystkie s\u0105 bardzo profesjonalne, supermetodyczne, zdyscyplinowane, odpowiedzialne, zaanga\u017cowane. Nie mam takiej, kt\u00f3ra robi to na zimno. To mnie z\u00a0nimi \u0142\u0105czy, bo ja te\u017c mam emocjonalny stosunek do bohater\u00f3w. Gdy zabieram si\u0119 za kwerend\u0119, zaczynam \u017cy\u0107 ich historiami.<\/span><\/p>\n

Wielk\u0105 przygod\u0105 by\u0142o m\u00f3c pracowa\u0107 z\u00a0pani\u0105 Krystyn\u0105 Zachwatowicz. Mia\u0142am szcz\u0119\u015bcie by\u0107 w\u00a0domu pa\u0144stwa Wajd\u00f3w, widzie\u0107, jak oni wzajemnie si\u0119 szanuj\u0105, kochaj\u0105, przyja\u017ani\u0105. No i\u00a0zobaczy\u0107 j\u0105 przy pracy. Pawilon Czapskiego to przecie\u017c szalone przedsi\u0119wzi\u0119cie \u2013 supernowoczesne, multimedialne. Ona wspaniale zawiadywa\u0142a ogromnym zespo\u0142em ludzi, potrafi\u0142a doskonale porozumie\u0107 si\u0119 ze stolarzem i\u00a0z magikiem od najnowszych technologii.<\/span><\/p>\n

Wszystkie te spotkania pionizuj\u0105 i\u00a0motywuj\u0105 do pracy.<\/span><\/p>\n

Motywuje ci\u0119 te\u017c ch\u0119\u0107 pog\u0142\u0119biania wiedzy. To wynika z\u00a0twojej historii rodzinnej? Dorasta\u0142a\u015b w\u00a0domu, w\u00a0kt\u00f3rym dzia\u0142a si\u0119 historia.
\n<\/strong><\/p>\n

Zastanawia\u0142am si\u0119, sk\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 moja pasja do historii. I tak, absolutnie mam to z\u00a0domu, po ojcu Edwardzie Ochabie. Jeszcze w\u00a0podstaw\u00f3wce czyta\u0142am biuletyny PAP-owskie z\u00a0t\u0142umaczeniami z\u00a0prasy zagranicznej i\u00a0przegl\u0105dem wydarze\u0144, wtedy to by\u0142o redagowane na \u015bwietnym poziomie. Nas\u0142uchiwa\u0142am, co si\u0119 dzieje, o\u00a0czym m\u00f3wi\u0105 rodzice. Oni zreszt\u0105 nie chronili nas przed informacjami, nie by\u0142o zamykania drzwi, \u015bciszania g\u0142os\u00f3w, \u017cadnego \u201edzieci, wyjd\u017acie z\u00a0pokoju\u201d. W okresie Marca \u201968 puszczali wod\u0119 z\u00a0kranu, ale nie ze wzgl\u0119du na nas.<\/span><\/p>\n

W mojej pracy wi\u0119cej ni\u017c historii politycznej PRL jest bada\u0144 zwi\u0105zanych z\u00a0Zag\u0142ad\u0105. To mnie interesuje nie tylko ze wzgl\u0119d\u00f3w poznawczych. Chodzi te\u017c o\u00a0przywracanie pami\u0119ci, o\u00a0przywracanie zg\u0142adzonym ludziom imion i\u00a0nazwisk, przypominanie, \u017ce istnieli. W ksi\u0105\u017ckach Teresy Tora\u0144skiej, Anny Bikont, Weroniki Kostyrko wszyscy maj\u0105 imiona i\u00a0nazwiska. Dla mnie to bardzo wa\u017cne.<\/span><\/p>\n

Obci\u0105\u017ca ci\u0119 waga temat\u00f3w, kt\u00f3rymi si\u0119 zajmujesz?
\n<\/strong><\/p>\n

Nie. Pi\u0119\u0107 lat temu na potrzeby serialu \u201eZag\u0142ada \u017byd\u00f3w Europy\u201d w\u00a0re\u017cyserii Williama Karela dla francuskiej telewizji szuka\u0142am oryginalnych zdj\u0119\u0107 i\u00a0dokument\u00f3w ilustruj\u0105cych Zag\u0142ad\u0119. Korzysta\u0142am z\u00a0ogromnych zbior\u00f3w fotografii G\u0142\u00f3wnej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w\u00a0Polsce, kt\u00f3re znajduj\u0105 si\u0119 w\u00a0IPN, a\u00a0tak\u017ce online z\u00a0archiw\u00f3w niemieckich, brytyjskich czy ameryka\u0144skich.<\/span><\/p>\n

\n

<\/i>W ksi\u0105\u017ckach Teresy Tora\u0144skiej, Anny Bikont, Weroniki Kostyrko wszyscy maj\u0105 imiona i\u00a0nazwiska. Dla mnie to bardzo wa\u017cne<\/strong><\/i><\/i><\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Przypomnia\u0142am sobie wtedy bohatera filmu \u201eWyb\u00f3r Zofii\u201d, kt\u00f3ry wiesza sobie na \u015bcianie fotografie z\u00a0Zag\u0142ady. I nagle zobaczy\u0142am w\u00a0nim siebie. Troch\u0119 jak lekarz, kt\u00f3ry pracuje z\u00a0ci\u0119\u017cko chorymi, nauczy\u0142am si\u0119 pracowa\u0107 z\u00a0materia\u0142em w\u00a0taki spos\u00f3b, \u017ce mnie to nie obci\u0105\u017ca. To jest po prostu moja codzienno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

My\u015blisz czasem o\u00a0w\u0142asnej ksi\u0105\u017cce?
\n<\/strong><\/p>\n

Czasem. Ale nie wiem, czy mam do tego charakter. Bywam bardzo pewna siebie, potrafi\u0119 p\u00f3j\u015b\u0107, gdzie nikt nie p\u00f3jdzie, i\u00a0wyrzucona drzwiami wr\u00f3ci\u0107 oknem. Ale bywam te\u017c bardzo niepewna i\u00a0tak jest z\u00a0pisaniem. Kilka os\u00f3b, kt\u00f3rych zdanie ceni\u0119, chwali\u0142o moje teksty, namawiaj\u0105 mnie do pisania. Ale czym innym jest napisa\u0107 tekst, jakie\u015b wspomnienie, a\u00a0czym innym zbudowa\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119.<\/span><\/p>\n

Mo\u017ce kiedy\u015b\u2026<\/span><\/p>\n

\n

Dziennikarka, wsp\u00f3\u0142pracuje m.in z\u00a0 \u201eGazet\u0105 Wyborcz\u0105\u201d, \u201eWysokimi Obcasami Extra\u201d i\u00a0\u201eVogue\u201d. Autorka\u00a0ksi\u0105\u017cki\u00a0o schy\u0142ku PRL: \u201eMo\u017cna wybiera\u0107. 4\u00a0czerwca 1989 roku\u201d i\u00a0wcze\u015bniejszych\u00a0\u201eTo nie s\u0105 moje wielb\u0142\u0105dy. O modzie w\u00a0PRL\u201d i\u00a0\u201eKsi\u0119\u017cyc z\u00a0peweksu. O luksusie w\u00a0PRL\u201d\u00a0(wyd. Czarne).<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

NIE POTRAFI\u0118 SI\u0118 ZATRZYMA\u0106 ROZMOWA Z WAND\u0104 LACRAMPE ALEKSANDRA BO\u0106KOWSKA fot. Miko\u0142aj D\u0142ugosz Znajoma, szykuj\u0105c kaw\u0119, powiedzia\u0142a wiele lat temu: \u201ePami\u0119taj, jak si\u0119 du\u017co wk\u0142ada, to si\u0119 du\u017co wyjmuje\u201d. Tak mniej wi\u0119cej jest z tymi kwerendami \u2013 trzeba bardzo du\u017co z siebie da\u0107, \u017ceby co\u015b znale\u017a\u0107 \u2013 m\u00f3wi dokumentalistka pracuj\u0105ca przy ksi\u0105\u017ckach, filmach i wystawach […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80520"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=80520"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80520\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":80531,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80520\/revisions\/80531"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=80520"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=80520"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=80520"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}