{"id":80584,"date":"2020-09-04T17:09:24","date_gmt":"2020-09-04T15:09:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=80584"},"modified":"2020-09-03T07:00:21","modified_gmt":"2020-09-03T05:00:21","slug":"02-09-51","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=80584","title":{"rendered":"Odkopywanie \u017byd\u00f3w z pieni\u0105\u017ckami"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Odkopywanie \u017byd\u00f3w z pieni\u0105\u017ckami<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

KATARZYNA ANDERSZ<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Pawe\u0142 Piotr Reszka, \u201eP\u0142uczki”, wyd. Agora \/fot. \u201eChidusz”<\/em><\/span><\/p>\n

P\u0141UCZKI<\/i><\/b> PAW\u0141A PIOTRA RESZKI TO REPORTA\u017b O LUDZIACH, KT\u00d3RZY NAJPIERW BEZWSTYDNIE NARUSZALI MASOWE GROBY \u017bYD\u00d3W W POSZUKIWANIU Z\u0141OTA, A WIELE LAT P\u00d3\u0179NIEJ \u2013 W DALSZYM CI\u0104GU BEZ WSTYDU \u2013 O TYM OPOWIADAJ\u0104. TO HISTORIA MIESZKA\u0143C\u00d3W OKOLIC SOBIBORU I BE\u0141\u017bCA, NIEMAL NAOCZNYCH \u015aWIADK\u00d3W ZAG\u0141ADY, DO KT\u00d3RYCH BARDZIEJ NI\u017b COKOLWIEK INNEGO PRZEM\u00d3WI\u0141A WIARA W \u017bYDOWSKIE BOGACTWO.<\/b><\/span><\/p>\n

Sweter, krowa i orkiestra<\/b><\/h4>\n

W latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych \u2013 bo proceder trwa\u0142 jeszcze d\u0142ugo po zako\u0144czeniu wojny \u2013 na sprzeda\u017cy kosztowno\u015bci znalezionych przy szcz\u0105tkach cia\u0142 pomordowanych \u017byd\u00f3w mo\u017cna by\u0142o zarobi\u0107 r\u00f3wnowarto\u015b\u0107 \u015bredniej miesi\u0119cznej pensji. Oczywi\u015bcie pod warunkiem, \u017ce dopisa\u0142o szcz\u0119\u015bcie i si\u0142a do kopania, bo taka suma to wynik przynajmniej kilku wypraw na \u201ep\u0142uczki\u201d. Czy rzeczywi\u015bcie dla takich pieni\u0119dzy warto by\u0142o grzeba\u0107 w ziemi nasi\u0105kni\u0119tej ludzkim t\u0142uszczem (pomijaj\u0105c ju\u017c wszelkie dylematy moralne)? Ryzykowa\u0107 z\u0142apaniem przez s\u0142abo zmotywowan\u0105, ale czasami jednak skuteczn\u0105 milicj\u0119, kt\u00f3rej niekiedy udawa\u0142o si\u0119 nawet doprowadzi\u0107 do tego, \u017ce kt\u00f3ry\u015b z kopaczy szed\u0142 do wi\u0119zienia? Przyje\u017cd\u017ca\u0107 na \u201ep\u0142uczki\u201d z innego miasta? Nie bez powodu jeden z rozm\u00f3wc\u00f3w Reszki twierdzi, \u017ce \u201ewytrwa\u0142y cz\u0142owiek musia\u0142 by\u0107\u201d, aby kopa\u0107 w \u201er\u00f3\u017cowej masie\u201d.<\/span><\/p>\n

Wydaje si\u0119, \u017ce nawet w realiach komunistycznej Polski, kraju pozbawionego wolnego rynku i mo\u017cliwo\u015bci dodatkowego zarobkowania, zysk (tym bardziej, \u017ce bardzo niepewny) nie by\u0142 osza\u0142amiaj\u0105cy. Pawe\u0142 Piotr Reszka rozmawia\u0142 co prawda z lud\u017ami, kt\u00f3rzy za tak zwane \u017cydowskie z\u0142oto kupili sobie krow\u0119, ale byli i tacy, kt\u00f3rzy zarobili tylko na sweter. Komu\u015b z pieni\u0119dzy sukcesywnie zbieranych do s\u0142oika (par\u0119 pi\u0119ciorubl\u00f3wek, dwadzie\u015bcia dolar\u00f3w) uda\u0142o si\u0119 wyprawi\u0107 wesele, cho\u0107 tylko po\u0142owicznie, bo starczy\u0142o jedynie na sal\u0119 i orkiestr\u0119. Reszka nie spotka\u0142 si\u0119 z ani jedn\u0105 histori\u0105 o zarobku tak wielkim, \u017ce na sta\u0142e odmieni\u0142by los wiejskiej rodziny. Kto\u015b \u201eplac kupi\u0142 w Be\u0142\u017ccu i tam si\u0119 potem pobudowa\u0142\u201d \u2013 relacjonuje co prawda jeden z rozm\u00f3wc\u00f3w, ale nie wiadomo, na ile to s\u0105siedzka zazdro\u015b\u0107, a na ile prawda. Generalnie zdaje si\u0119, \u017ce by\u0142o raczej tak, \u017ce \u201ea to cz\u0142owiek si\u0119 ubra\u0142, a to na zabaw\u0119, i tyle\u201d.<\/span><\/p>\n

Dlaczego zatem masowe groby ofiar Sobiboru i Be\u0142\u017cca przyci\u0105ga\u0142y jak magnes, a w poszukiwanie z\u0142ota anga\u017cowa\u0142y si\u0119 nawet dzieci? Dlaczego wywo\u0142ywa\u0142y, jak to okre\u015blano, \u201epospolite ruszenie\u201d? Podobno na \u015blady kopania \u2013 w postaci przebranych kupek warstwy \u201ez\u0142otono\u015bnej\u201d \u2013 mo\u017cna by\u0142o natrafi\u0107 jeszcze w latach osiemdziesi\u0105tych.<\/span><\/p>\n

Po lekturze P\u0142uczek<\/i> odpowied\u017a na to pytanie zdaje si\u0119 by\u0107 prosta.<\/span><\/p>\n

Mieszka\u0144cy okolic Be\u0142\u017cca i Sobiboru, zwykli polscy ch\u0142opi i ch\u0142opki \u2013 kt\u00f3rych normalno\u015b\u0107 i przyzwoito\u015b\u0107 wiele razy podkre\u015blaj\u0105 w P\u0142uczkach<\/i> ich dzieci \u2013 wierzyli, \u017ce w ziemi, wraz z zagazowanymi w\u0142a\u015bcicielami, le\u017c\u0105 niewyobra\u017calne ilo\u015bci z\u0142ota.<\/span><\/p>\n

Tak\u0105 jednak prost\u0105 odpowied\u017a komentatorzy i recenzenci ksi\u0105\u017cki zostawiaj\u0105 gdzie\u015b na boku. Poza tym cz\u0119sto wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 mocno zdziwieni ca\u0142ym procederem. Patrz\u0105c jednak na rezultaty bada\u0144 historycznych nad stosunkami polsko-\u017cydowskimi w czasie Zag\u0142ady, \u201ep\u0142uczki\u201d przecie\u017c a\u017c tak nie zaskakuj\u0105. Brak empatii wzgl\u0119dem ofiar nie narodzi\u0142 si\u0119 dopiero z ko\u0144cem wojny.<\/span><\/p>\n

Bieda i grzech<\/b><\/h4>\n

W P\u0142uczkach<\/i> wielu zdaje si\u0119 szuka\u0107 jakiej\u015b g\u0142\u0119bszej odpowiedzi na pytanie, co ze zwyk\u0142ego (\u201eporz\u0105dnego\u201d) cz\u0142owieka robi cmentarn\u0105 hien\u0119. Autor reporta\u017cu dr\u0105\u017cy z kolei przede wszystkim jedn\u0105 kwesti\u0119 \u2013 pyta kopaczy i ich potomk\u00f3w o to, \u201eczy to by\u0142 grzech?\u201d. Pr\u00f3buje dowiedzie\u0107 si\u0119, co chodz\u0105cy \u201ena Icki\u201d poczynali wtedy z chrze\u015bcija\u0144skimi przykazaniami, albo czy ksi\u0119\u017ca pi\u0119tnowali ich zaj\u0119cie.<\/span><\/p>\n

Jakie odpowiedzi na pytanie \u201edlaczego?\u201d oferuj\u0105 ci, kt\u00f3rzy parali si\u0119 kopaniem? Co na to ich potomkowie? Mowa jest o powojennej biedzie, kt\u00f3ra mia\u0142a popycha\u0107 do rzeczy co prawda obrzydliwej, ale koniecznej. Z tym \u017ce obrzydliwo\u015b\u0107 nie jest zbytnio podkre\u015blana, bardziej da si\u0119 wyczu\u0107 podniecenie \u2013 perspektyw\u0105 zarobku i sam\u0105 przygod\u0105. Kopacze twierdz\u0105 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce teren, na kt\u00f3rym pogrzebano \u017cydowskie zw\u0142oki, nie by\u0142 oznaczony jako cmentarz lub miejsce pami\u0119ci. M\u00f3wi\u0105 to jednak ci sami ludzie, kt\u00f3rzy w czasie wojny musieli zamyka\u0107 drzwi przed wszechobecnym smrodem palonych cia\u0142, a potem z szyb zmywa\u0107 ludzki t\u0142uszcz. Gdy autor pr\u00f3buje dopytywa\u0107, zdaj\u0105 si\u0119 nie pami\u0119ta\u0107, aby ksi\u0119\u017ca przyjmowali jakie\u015b stanowisko wobec procederu, o kt\u00f3rym musieli przecie\u017c dobrze wiedzie\u0107. Podmiotowo\u015bci \u017cydowskich ofiar w og\u00f3le nie dostrzegaj\u0105 \u2013 to dla nich co prawda ludzie, \u201eale martwe\u201d.<\/span><\/p>\n

Kopi\u0105 wi\u0119c w masowych grobach, przep\u0142ukuj\u0105 ko\u015bci, przeszukuj\u0105 nadpalone zw\u0142oki, \u0142opatami \u0142ami\u0105 czaszki, otwieraj\u0105 \u017cuchwy i zagl\u0105daj\u0105, gdzie tylko si\u0119 da. Musz\u0105 wierzy\u0107, \u017ce czeka ich za t\u0119 ci\u0119\u017ck\u0105 prac\u0119 dobra zap\u0142ata, \u017ce ilo\u015b\u0107 znalezionego z\u0142ota \u2013 nawet uszczuplona o to, co zabra\u0142a skrupulatna niemiecka obozowa machina \u2013 wynagrodzi \u017cmudne godziny kopania i przewracania cia\u0142.<\/span><\/p>\n

W rzeczywisto\u015bci okazywa\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce obozowa ziemia nie wydawa\u0142a diament\u00f3w, a cz\u0119sto co najwy\u017cej par\u0119 dolar\u00f3w ukrytych w \u201epizdce\u201d.<\/span><\/p>\n

Autor nazywa reporta\u017c \u201ehistori\u0105 swojego zdziwienia\u201d. Najbardziej podstawowa odpowied\u017a na pytanie \u201edlaczego?\u201d, ta, od kt\u00f3rej mo\u017cna zacz\u0105\u0107 ca\u0142y proces dziwienia si\u0119 kondycji moralnej mieszka\u0144c\u00f3w okolic Be\u0142\u017cca i Sobiboru, wydaje si\u0119 jednak prosta: g\u0142\u0119boko wierzyli w \u017cydowskie bogactwo. A kolejna, wyra\u017cana chyba nie do ko\u0144ca \u015bwiadomie przez niekt\u00f3rych bohater\u00f3w P\u0142uczek<\/i>, jest taka, \u017ce chcieli si\u0119 na tych bogaczach w jaki\u015b spos\u00f3b odegra\u0107.<\/span><\/p>\n

Z\u0142oto i \u017cydownia<\/b><\/h4>\n

\u017bydowskie z\u0142oto w okresie wojennym i powojennym by\u0142o prawdziw\u0105 obsesj\u0105. Dobrze opisuje to w swojej najnowszej ksi\u0105\u017cce Drzazga. K\u0142amstwa silniejsze ni\u017c \u015bmier\u0107 <\/i>Miros\u0142aw Tryczyk, autor Miast \u015bmierci <\/i>z 2015 roku. Rozm\u00f3wca Tryczyka, na kt\u00f3rego ojcu ci\u0105\u017cy zarzut zab\u00f3jstwa m\u0142odej \u017byd\u00f3wki z Radzi\u0142owa, m\u00f3wi: \u201e\u017bydzi byli bogatsi\u2026 (\u2026) Z\u0142oto! Z\u0142oto si\u0119 przewija\u0142o, wszyscy gadali o \u017cydowskim z\u0142ocie\u201d. Nigdy niewidziane bogactwo bola\u0142o polskich ch\u0142op\u00f3w, a w czasie wojny zacz\u0119\u0142o na dobre rozpala\u0107 wyobra\u017ani\u0119, bo okaza\u0142o si\u0119, \u017ce \u017byd\u00f3w bardzo \u0142atwo mo\u017cna ograbi\u0107.<\/span><\/p>\n

Rozm\u00f3wcy Reszki twierdz\u0105, \u017ce przed wojn\u0105 \u017bydzi robili \u201epo\u015bmiewisko z Polak\u00f3w\u201d (powraca refren \u201ewasze ulice, nasze kamienice\u201d). Przekonuj\u0105, \u017ce \u201e\u017bydki byli tylko na stanowiskach wysokich\u201d i \u201e\u0142opat\u0105 nie robili\u201d, oraz \u017ce gdyby ich \u201eNiemiec nie wydusi\u0142\u201d, to w Polsce by\u0142aby \u201e\u017cydownia\u201d. \u201e\u017bydzi zniszczyliby wszystkich, pieni\u0105dze mieli, po\u017cyczki dawali, a jak ch\u0142op nie oddawa\u0142, zabierali \u015bwini\u0119 i ju\u017c\u201d \u2013 wyk\u0142adaj\u0105 swoj\u0105 wersj\u0119 historii bohaterowie reporta\u017cu.<\/span><\/p>\n

Te wypowiedzi wywo\u0142uj\u0105 nie mniejsz\u0105 odraz\u0119 ni\u017c opisy rozgrzebywania masowych grob\u00f3w. Pochowane z \u017bydami z\u0142oto bardziej ni\u017c realnym obiektem by\u0142o plotk\u0105, gadaniem, stereotypem. Okazja nie nadarzy\u0142a<\/i> si\u0119<\/i> nagle<\/i>, ale by\u0142a efektem tego, co kie\u0142kowa\u0142o od dawna w ludzkich g\u0142owach. Ludzie kopali nap\u0119dzani marzeniami, \u017ce to, w co wierzyli, urealni si\u0119 w masowych grobach.<\/span><\/p>\n

W Magazynie TVN24<\/i> Pawe\u0142 Piotr Reszka m\u00f3wi\u0142: \u201eDla wielu z nich s\u0142owo \u00ab\u017byd\u00bb by\u0142o synonimem z\u0142ota. Byli przekonani, \u017ce skoro przywo\u017cono tu \u017byd\u00f3w, to na pewno by\u0142o tam z\u0142oto\u201d.<\/span><\/p>\n

Pieni\u0105\u017cek i dystans<\/b><\/h4>\n

Co jaki\u015b czas powraca w Polsce dyskusja na temat tak zwanych \u201e\u017bydk\u00f3w z pieni\u0105\u017ckami\u201d \u2013 o tyle ciekawa, \u017ce nawet po wyliczeniu argument\u00f3w szkodliwo\u015bci takiego stereotypowego przedstawiania \u017byd\u00f3w wiele os\u00f3b wci\u0105\u017c nie widzi w nim nic niepokoj\u0105cego. \u017byda z pieni\u0105\u017ckiem uznaje si\u0119 za talizman, ewentualnie \u015bmieszn\u0105 figurk\u0119, kt\u00f3rej obecno\u015b\u0107 po prostu si\u0119 w Polsce przyj\u0119\u0142a. S\u0105 tacy, kt\u00f3rzy powiedz\u0105, \u017ce to nawet nobilitacja, wszak chyba milej by\u0107 kojarzonym z bogactwem ni\u017c na przyk\u0142ad z pija\u0144stwem? \u201eWi\u0119cej dystansu!\u201d, pisali komentatorzy w wymianie zda\u0144, kt\u00f3r\u0105 wywo\u0142a\u0142o zdj\u0119cie figurki \u017byda z jarmarku bo\u017conarodzeniowego we Wroc\u0142awiu, jakie opublikowali\u015bmy na profilu facebookowym \u201eChiduszu\u201d.<\/span><\/p>\n

Dystansu \u2013 w rozumieniu braku empatii \u2013 na pewno nie zabrak\u0142o kopaczom z reporta\u017cu Reszki, inaczej nie traktowaliby bezczeszczenia zw\u0142ok jak przygody rodem z filmu o Indianie Jonesie. Irena Grudzi\u0144ska-Gross, wsp\u00f3\u0142autorka Z\u0142otych \u017bniw<\/i>, o podobnym procederze, maj\u0105cym miejsce w Treblince, powiedzia\u0142a, \u017ce \u201erozlu\u017anione podej\u015bcie\u201d do kopania trwa w przyobozowych wioskach do dzi\u015b. Miejscowi nie postrzegaj\u0105 tragedii \u017byd\u00f3w jako wydarzenia dotycz\u0105cego ludzi takich samych jak oni. Podczas rozmowy u\u017cywaj\u0105 eufemizm\u00f3w, nawet w warstwie j\u0119zykowej odcinaj\u0105c si\u0119 zupe\u0142nie od cz\u0142owiecze\u0144stwa ofiar. Nie jest to dystans, z kt\u00f3rego wynika cokolwiek pozytywnego.<\/span><\/p>\n

Sednem problemu przedstawionego w P\u0142uczkach<\/i> nie jest nastawienie Ko\u015bcio\u0142a, powierzchowna religijno\u015b\u0107 czy zwyrodnia\u0142a moralno\u015b\u0107 kopaczy. To \u015blepa wiara w antysemicki stereotyp \u017byda-bogacza, wyzwalaj\u0105ca ogromn\u0105 chciwo\u015b\u0107 i pozwalaj\u0105ca przymykn\u0105\u0107 oko na wszystko inne. Gdyby nie to g\u0142\u0119boko zakorzenione prze\u015bwiadczenie, w og\u00f3le nie zabraliby si\u0119 za kopanie. Ksi\u0119\u017ca z ambony mogliby prawi\u0107 o moralno\u015bci i szacunku dla zmar\u0142ych, a ludzie i tak robiliby swoje. Zreszt\u0105 w \u017cydowskie pieni\u0105dze wierzono w dw\u00f3jnas\u00f3b. Po pierwsze, \u017ce w og\u00f3le musz\u0105 gdzie\u015b by\u0107. Po drugie, \u017ce zwi\u0105zane s\u0105 z \u017bydami jak\u0105\u015b moc\u0105, kt\u00f3ra powoduje, \u017ce czasami przynosz\u0105 nieszcz\u0119\u015bcie (m\u00f3wiono, \u017ce s\u0105 \u201eniedorobne\u201d, a tak\u017ce opowiadano o chorobach-kl\u0105twach, kt\u00f3re dotkn\u0119\u0142y rodziny kopaczy, a nawet ca\u0142\u0105 wie\u015b). Mimo to kopano dalej.<\/span><\/p>\n

PRENUMERATA<\/strong><\/span>
\n<\/a>Figurki \u017byd\u00f3w z pieni\u0105\u017ckiem te\u017c maj\u0105 rzekomo magiczn\u0105 moc, z tym \u017ce nie z\u0142owrog\u0105 \u2013 maj\u0105 przecie\u017c przyci\u0105ga\u0107 bogactwo. Jak jednak pisze<\/span> w swojej najnowszej ksi\u0105\u017cce (\u017bydzi w Polsce \u2013 i w Tatrach te\u017c<\/i>) profesor Stanis\u0142aw Krajewski, powi\u0105zania z mocami spoza tego \u015bwiata budz\u0105 obawy. \u201eOd niby pozytywnego obrazu do podejrzliwo\u015bci, pretensji, a w ko\u0144cu nienawi\u015bci jest tylko ma\u0142y krok\u201d \u2013 pisze<\/span> filozof. Tak\u0105 drog\u0119 \u2013 od uwierzenia w antysemicki stereotyp, \u017ce \u017byd r\u00f3wna si\u0119 pieni\u0105dz, do roz\u0142upywania czaszek zmar\u0142ych \u2013 wykonali mieszka\u0144cy okolic Be\u0142\u017cca i Sobiboru. Jeden z kopaczy, kt\u00f3ry zosta\u0142 z\u0142apany, na koniec win\u0105 za swoj\u0105 odsiadk\u0119 w wi\u0119zieniu obarczy\u0142 \u201e\u017cydziory\u201d w lubelskim s\u0105dzie.<\/span><\/p>\n

Jarmarczna figurka z modeliny zas\u0142uguje na krytyk\u0119 chocia\u017cby dlatego, \u017ce powiela ten sam stereotyp \u017byda-bogacza, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do szukania \u017cydowskiego z\u0142ota. I niezale\u017cnie od tego, czy stereotyp jest obrazkiem m\u0105drego i szanowanego starca, dogl\u0105daj\u0105cego w biurze podpisywanych kontrakt\u00f3w, Georgem Sorosem na ok\u0142adce czasopisma, czy jarmarczn\u0105 zabawk\u0105, to cho\u0107by z uwagi na histori\u0119 powinni\u015bmy si\u0119 go wystrzega\u0107. W ko\u0144cu musimy zrozumie\u0107, \u017ce za pozorn\u0105 niewinno\u015bci\u0105 mo\u017ce kry\u0107 si\u0119 si\u0119 nie tylko sporo nieprzyjemnej tre\u015bci, ale i \u017ce negatywna energia pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej mo\u017ce znale\u017a\u0107 gdzie\u015b swoje uj\u015bcie.<\/span><\/p>\n

Je\u015bli uznamy, \u017ce figurki \u017byd\u00f3w z pieni\u0105\u017ckiem s\u0105 w porz\u0105dku, uwierzymy dok\u0142adnie w to samo, w co wierzyli kopacze. Wsp\u00f3\u0142czesne grosiki przy figurkach (reprezentuj\u0105ce fortun\u0119, kt\u00f3r\u0105 \u017byd przyniesie) czy przekonanie, kt\u00f3re omami\u0142o kopaczy (\u017ce \u017cydowskie z\u0142oto jest na wyci\u0105gni\u0119cie r\u0119ki) \u2013 to wci\u0105\u017c ten sam stereotyp.<\/span><\/p>\n

Za Kozielskiem w lesie<\/b><\/h4>\n

W zamieszczonej na ok\u0142adce P\u0142uczek<\/i> recenzji Magdalena Kici\u0144ska pisze<\/span>, \u017ce w reporta\u017cu wida\u0107 upominanie si\u0119 autora o szacunek dla zmar\u0142ych. Ksi\u0105dz Alfred Wierzbicki, profesor KUL-u zaanga\u017cowany w dialog katolicko-\u017cydowski, w wywiadzie dla \u201eWyborczej\u201d powtarza z kolei za profesor Barbar\u0105 Engelking, \u017ce teraz nie wystarczy ju\u017c po prostu pami\u0119\u0107 o zmar\u0142ych, ale potrzebna jest troska.<\/span><\/p>\n

Mo\u017cna na przyk\u0142ad zatroszczy\u0107 si\u0119 o to, aby stereotyp maj\u0119tnego \u017byda nie by\u0142 powielany. Chocia\u017cby dlatego, \u017ce w dalszym ci\u0105gu s\u0105 tacy, kt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce \u201eza Kozielskiem w lesie wci\u0105\u017c mo\u017cna z\u0142oto znale\u017a\u0107 podobno\u201d.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Odkopywanie \u017byd\u00f3w z pieni\u0105\u017ckami KATARZYNA ANDERSZ Pawe\u0142 Piotr Reszka, \u201eP\u0142uczki”, wyd. Agora \/fot. \u201eChidusz” P\u0141UCZKI PAW\u0141A PIOTRA RESZKI TO REPORTA\u017b O LUDZIACH, KT\u00d3RZY NAJPIERW BEZWSTYDNIE NARUSZALI MASOWE GROBY \u017bYD\u00d3W W POSZUKIWANIU Z\u0141OTA, A WIELE LAT P\u00d3\u0179NIEJ \u2013 W DALSZYM CI\u0104GU BEZ WSTYDU \u2013 O TYM OPOWIADAJ\u0104. TO HISTORIA MIESZKA\u0143C\u00d3W OKOLIC SOBIBORU I BE\u0141\u017bCA, NIEMAL NAOCZNYCH \u015aWIADK\u00d3W […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80584"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=80584"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80584\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":80752,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80584\/revisions\/80752"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=80584"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=80584"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=80584"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}