{"id":80600,"date":"2020-08-27T17:09:37","date_gmt":"2020-08-27T15:09:37","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=80600"},"modified":"2020-08-27T08:04:47","modified_gmt":"2020-08-27T06:04:47","slug":"04-09-51","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=80600","title":{"rendered":"Historia rybaka Josifa, kt\u00f3ry wydosta\u0142 si\u0119 z masowego grobu"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Historia rybaka Josifa, kt\u00f3ry wydosta\u0142 si\u0119 z masowego grobu<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Lejb Kwitko<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Ma\u0142\u017ce\u0144stwo krymskich \u017byd\u00f3w (Fot. KRU Etnograficzeskij Muzej)<\/em><\/span><\/p>\n

“W tym samym czasie, gdy stali\u015bmy obj\u0119ci, kula trafi\u0142a \u017con\u0119 w g\u0142ow\u0119 i jej krew chlusn\u0119\u0142a mi w twarz. Podchwyci\u0142em j\u0105 i szuka\u0142em miejsca, \u017ceby po\u0142o\u017cy\u0107. Ale w natychmiast zosta\u0142em zbity z n\u00f3g, inni upadli na mnie”. Historia rybaka Josifa Wajngertnera z Kerczu<\/strong><\/h4>\n

Fragment \u201eCzarnej ksi\u0119gi\u201d – pierwszej ksi\u0105\u017cki o Holokau\u015bcie na Wschodzie, zakazanej przez Stalina<\/a><\/i><\/strong><\/span><\/p>\n

Kiedy zacz\u0119\u0142a si\u0119 ewakuacja kobiet z dzie\u0107mi z miasta Kercz [1], moja \u017cona nie chcia\u0142a wyje\u017cd\u017ca\u0107. Nasi rybacy i nasza fabryka konserw realizowali zam\u00f3wienia dla frontu i nie mog\u0142em odej\u015b\u0107 z pracy. A \u017cona nie chcia\u0142a zostawi\u0107 mnie w mie\u015bcie samego.<\/span><\/p>\n

\u2013 Je\u015bli zdarzy si\u0119, \u017ce b\u0119dziesz musia\u0142 opu\u015bci\u0107 miasto, p\u00f3jdziemy razem \u2013 m\u00f3wi\u0142a.<\/span><\/p>\n

Po wkroczeniu Niemc\u00f3w w ca\u0142ym mie\u015bcie rozlepiono zarz\u0105dzenie: wszyscy \u017bydzi \u2013 z niemowl\u0119tami i starcami w\u0142\u0105cznie \u2013 obowi\u0105zani s\u0105 zg\u0142osi\u0107 si\u0119 do rejestracji. Zdolni do pracy zostan\u0105 wys\u0142ani do miejsc pracy, a dzieciom i starszym ludziom zapewni si\u0119 chleb. Osoby, kt\u00f3re nie b\u0119d\u0105 mia\u0142y stempla rejestracji, podlegaj\u0105 rozstrzelaniu.<\/span><\/p>\n

Poszed\u0142em i zarejestrowa\u0142em si\u0119 razem z rodzin\u0105.<\/span><\/p>\n

Jednak na sercu by\u0142o ci\u0119\u017cko. Nie podoba\u0142o mi si\u0119, \u017ce na ulicach spotyka si\u0119 ma\u0142o mieszka\u0144c\u00f3w Kerczu, a \u017byd\u00f3w nie wida\u0107 prawie wcale.<\/span><\/p>\n

\u2013 Wiesz \u2013 powiedzia\u0142a \u017cona \u2013 spr\u00f3bujmy porozmawia\u0107 z Wasilijem Karpowiczem w sprawie dziecka.<\/span><\/p>\n

Wst\u0105pili\u015bmy do Wasilija Karpowicza, s\u0105siada z podw\u00f3rza. On i jego \u017cona Jelena Iwanowna nieraz zapraszali nas do siebie.<\/span><\/p>\n

\u2013 W niespokojnych czasach lepiej trzyma\u0107 si\u0119 razem \u2013 powtarzali cz\u0119sto.<\/span><\/p>\n

Nie chcieli\u015bmy wychodzi\u0107 z domu, zaprowadzili\u015bmy do nich jedynie naszego m\u0142odszego, Benczyka. Nasz starszy syn Jasza i tak nie bywa\u0142 w domu. Szko\u0142y by\u0142y zamkni\u0119te i ca\u0142ymi dniami biega\u0142 ze swoimi kolegami. Pewnego razu rano weszli do nas do domu dwaj policjanci i Niemiec<\/a>. Niemiec wyczyta\u0142 z dokumentu moje imi\u0119, imi\u0119 \u017cony i naszych dzieci.<\/span><\/p>\n

\u2013 Zabierzcie \u2013 m\u00f3wi \u2013 najbardziej potrzebne rzeczy, poniewa\u017c kierujemy was do pracy do sowchozu, natomiast wasze mieszkanie zajm\u0105 inni. We\u017acie ze sob\u0105 waszych syn\u00f3w: czternastoletniego Jakuba i czteroletniego Bencjona. Gdzie oni s\u0105?<\/span><\/p>\n

\u2013 To pomy\u0142ka \u2013 m\u00f3wi\u0119. \u2013 My nie mamy dzieci.<\/span><\/p>\n

W tym samym momencie przemkn\u0119\u0142a mi w g\u0142owie my\u015bl: \u201eA co zrobi\u0119, jak oni akurat wejd\u0105?\u201d.<\/span><\/p>\n

Niemiec co\u015b odnotowa\u0142 i kaza\u0142 i\u015b\u0107 za nim. Podw\u00f3rko jakby wymar\u0142o. Ale czuj\u0119, \u017ce przera\u017ceni s\u0105siedzi ukradkiem obserwuj\u0105 nas z okien.<\/span><\/p>\n

Kercz na pocz\u0105tku XX w. (domena publiczna)<\/em><\/span><\/p>\n

Przyprowadzili nas do wi\u0119zienia. By\u0142o przepe\u0142nione. Spotkali\u015bmy tam wszystkich naszych znajomych i przyjaci\u00f3\u0142. A poniewa\u017c nikt nie wie, dlaczego i jak d\u0142ugo nas tu b\u0119d\u0105 trzyma\u0107, do g\u0142owy przychodz\u0105 r\u00f3\u017cne straszne my\u015bli. Z powodu ciasnoty i ponurych przeczu\u0107, wskutek kt\u00f3rych wszyscy s\u0105 roztrz\u0119sieni, wszyscy g\u0142o\u015bno m\u00f3wi\u0105, dzieci p\u0142acz\u0105 \u2013 od tego wszystkiego mo\u017cna zwariowa\u0107.<\/span><\/p>\n

Wieczorem zjawi\u0142 si\u0119 dyrektor wi\u0119zienia.<\/span><\/p>\n

\u2013 Nie ma co si\u0119 denerwowa\u0107, obywatele! \u2013 powiedzia\u0142 s\u0142odkim g\u0142osem. \u2013 Wy\u015bpicie si\u0119, wypoczniecie, a jutro zawieziemy was do pracy do waszych sowchoz\u00f3w. B\u0119dziecie dostawa\u0107 po dwa kilo chleba dziennie.<\/span><\/p>\n

Ludzie si\u0119 uspokoili. Znajomi zacz\u0119li dogadywa\u0107 si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105, \u017ceby trafi\u0107 do jednej ci\u0119\u017car\u00f3wki i pracowa\u0107 w jednym sowchozie.<\/span><\/p>\n

Nazajutrz do wi\u0119zienia podjecha\u0142o pi\u0119\u0107 ci\u0119\u017car\u00f3wek. Ja, moja \u017cona i nasi przyjaciele w \u017caden spos\u00f3b nie mogli\u015bmy dosta\u0107 si\u0119 do samochodu \u2013 taki by\u0142 t\u0142ok. Ludzie chcieli jak najszybciej wyrwa\u0107 si\u0119 z wi\u0119zienia i znale\u017a\u0107 si\u0119 na wolno\u015bci, w sowchozie. Najsilniejszym udawa\u0142o si\u0119 przebi\u0107 do przodu, a my ci\u0105gle zostawali\u015bmy, mimo \u017ce ci\u0119\u017car\u00f3wka kursowa\u0142a przez ca\u0142y dzie\u0144.<\/span><\/p>\n

\n

W nocy komu\u015b wyda\u0142o si\u0119 dziwne, \u017ce ci\u0119\u017car\u00f3wka wraca\u0142a po dwudziestu pi\u0119ciu minutach. Dok\u0105d mogli zawozi\u0107 ludzi w tak kr\u00f3tkim czasie?<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Ta my\u015bl tak nami wstrz\u0105sn\u0119\u0142a, \u017ce ogarn\u0119\u0142o nas przera\u017cenie. W ten spos\u00f3b przem\u0119czyli\u015bmy si\u0119 ca\u0142\u0105 noc.<\/span><\/p>\n

Kercz na pocz\u0105tku XX w. (domena publiczna)<\/em><\/span><\/p>\n

Nad ranem znowu przyjecha\u0142y ci\u0119\u017car\u00f3wki i nam razem z naszymi przyjaci\u00f3\u0142mi uda\u0142o si\u0119 nareszcie wsi\u0105\u015b\u0107. Jak tylko wyjechali\u015bmy za miasto, poczu\u0142em niepok\u00f3j. Zna\u0142em wszystkie podmiejskie drogi \u2013 nie jechali\u015bmy do sowchozu! I zanim zd\u0105\u017cy\u0142em cokolwiek zrozumie\u0107, zobaczy\u0142em rowy przeciwczo\u0142gowe i obok stos ubra\u0144.<\/span><\/p>\n

I w\u0142a\u015bnie tu zatrzyma\u0142 si\u0119 samoch\u00f3d i kazano nam wysi\u0105\u015b\u0107. Byli\u015bmy otoczeni przez \u017co\u0142nierzy ze skierowanymi w nasz\u0105 stron\u0119 karabinami. Z do\u0142u ledwo przysypanego ziemi\u0105 stercza\u0142y nogi, r\u0119ce, jeszcze ruszaj\u0105ce si\u0119 cz\u0119\u015bci cia\u0142a. Na sekund\u0119 jakby zdr\u0119twieli\u015bmy. Dziewczynka z naszej ulicy, kt\u00f3ra mia\u0142a jakie\u015b czterna\u015bcie, pi\u0119tna\u015bcie lat, z p\u0142aczem przytuli\u0142a si\u0119 do mnie. \u201eNie chc\u0119 umiera\u0107, wujku!\u201d To nami tak wstrz\u0105sn\u0119\u0142o, \u017ce jakby ockn\u0119li\u015bmy si\u0119. Nigdy nie zapomn\u0119 tej dziewczynki! Jej p\u0142acz \u017cyje w mojej krwi, w m\u00f3zgu, w sercu.<\/span><\/p>\n

Zacz\u0119to zdziera\u0107 z nas ubrania i gna\u0107 prosto do do\u0142u \u2013 bezpo\u015brednio na rozstrzelanych. Rozleg\u0142 si\u0119 straszny lament. \u017bo\u0142nierze zap\u0119dzali nas do grobu \u017cywcem, \u017ceby nie przenosi\u0107 p\u00f3\u017aniej naszych cia\u0142. Otaczaj\u0105cy nas pier\u015bcie\u0144 zaciska\u0142 si\u0119 coraz bardziej. Zostali\u015bmy wepchni\u0119ci na sam skraj rowu, a\u017c wpadli\u015bmy do niego. W tej chwili rozleg\u0142y si\u0119 strza\u0142y i tych, kt\u00f3rzy upadli, od razu zacz\u0119li zasypywa\u0107. Po\u017cegna\u0142em si\u0119 z \u017con\u0105. W tym samym czasie, gdy stali\u015bmy obj\u0119ci, kula trafi\u0142a \u017con\u0119 w g\u0142ow\u0119 i jej krew chlusn\u0119\u0142a mi w twarz. Podchwyci\u0142em j\u0105 i szuka\u0142em miejsca, \u017ceby po\u0142o\u017cy\u0107. Ale w natychmiast zosta\u0142em zbity z n\u00f3g, inni upadli na mnie. D\u0142ugo le\u017ca\u0142em bez przytomno\u015bci. Pierwsze wra\u017cenie po ockni\u0119ciu si\u0119 by\u0142o osobliwe. Nie rozumia\u0142em, gdzie jestem i co si\u0119 sta\u0142o. Dusi\u0142 mnie gor\u0105cy ci\u0119\u017car. Chcia\u0142em wytrze\u0107 twarz, ale nie wiedzia\u0142em, gdzie jest moja r\u0119ka. Nagle otworzy\u0142em oczy i zobaczy\u0142em gwiazdy \u015bwiec\u0105ce wysoko nade mn\u0105. Przypomnia\u0142em sobie wszystko, zebra\u0142em si\u0142y i zrzuci\u0142em le\u017c\u0105c\u0105 na mnie ziemi\u0119. Odgrzeba\u0142em tak\u017ce ziemi\u0119 le\u017c\u0105c\u0105 obok. Chc\u0119 odnale\u017a\u0107 \u017con\u0119. Ale wsz\u0119dzie jest ciemno. Za ka\u017cdym razem dotykam jakie\u015b g\u0142owy, przygl\u0105dam si\u0119 \u2013 czy to nie \u017cony? Ciemno. Wodz\u0119 palcami po twarzy, mo\u017ce dotykiem uda si\u0119 rozpozna\u0107. W ko\u0144cu znalaz\u0142em. By\u0142a martwa.<\/span><\/p>\n

Wydosta\u0142em si\u0119 z do\u0142u i poszed\u0142em, dok\u0105d oczy ponios\u0105.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Zobaczy\u0142em \u015bwiat\u0142o i wst\u0105pi\u0142em do wiejskiej chaty. Zasta\u0142em tam trzech m\u0119\u017cczyzn i dwie kobiety. Pytali mnie o co\u015b, ale nie wiedzia\u0142em, co mam odpowiada\u0107. Oczywi\u015bcie od razu domy\u015blili si\u0119 wszystkiego. Kobiety zdj\u0119\u0142y ze mnie zabrudzon\u0105 krwi\u0105 koszul\u0119, posmarowa\u0142y jodyn\u0105 rany, w\u0142o\u017cy\u0142y mi \u015bwie\u017c\u0105 koszul\u0119, nakarmi\u0142y, da\u0142y mi czapk\u0119 i wyszed\u0142em.<\/span><\/p>\n

Na progu jedna z kobiet spyta\u0142a:<\/span><\/p>\n

\u2013 Czy Waldman Ilja Wieniaminowicz te\u017c by\u0142 z wami?<\/span><\/p>\n

\u2013 Tak \u2013 odpowiedzia\u0142em, a kobieta, za\u0142amuj\u0105c r\u0119ce, upad\u0142a.<\/span><\/p>\n

Poszed\u0142em w kierunku miasta. Nie wiem dlaczego, ale zupe\u0142nie nie odczuwa\u0142em strachu. My\u015bla\u0142em o dzieciach. By\u0142a noc, nie chcia\u0142em budzi\u0107 znajomych i zobaczywszy ruiny zbombardowanego domu, wszed\u0142em do piwnicy.<\/span><\/p>\n

Rano chcia\u0142em wsta\u0107 i nie mog\u0142em. Rany krwawi\u0142y, mia\u0142em gor\u0105czk\u0119. Z docieraj\u0105cych do mnie urywk\u00f3w rozm\u00f3w, krzyk\u00f3w i rozpaczliwych szloch\u00f3w zrozumia\u0142em, \u017ce w mie\u015bcie odbywa si\u0119 wielki pogrom. Jak dowiedzia\u0142em si\u0119 p\u00f3\u017aniej, to, co si\u0119 dzia\u0142o, przekracza\u0142o znacznie moje wyobra\u017cenia. Niemcy otoczyli tak\u017ce robotnicze przedmie\u015bcie i zabili oko\u0142o dw\u00f3ch tysi\u0119cy os\u00f3b [2].<\/span><\/p>\n

Le\u017c\u0119 w piwnicy i nie mog\u0119 si\u0119 ruszy\u0107. Ale, co zaskakuj\u0105ce, kto\u015b najwidoczniej domy\u015bli\u0142 si\u0119, \u017ce w piwnicy znajduje si\u0119 \u017cywa istota. Od czasu do czasu ten kto\u015b zostawia\u0142 bochenek chleba, gotowane ziemniaki, cebul\u0119 albo butelk\u0119 wody. W takich warunkach przele\u017ca\u0142em pi\u0119tna\u015bcie dni, a\u017c uzmys\u0142owi\u0142em sobie, \u017ce zaczynam gni\u0107 \u017cywcem. Resztkami si\u0142 wsta\u0142em i wydosta\u0142em si\u0119 na zewn\u0105trz. Ruszy\u0142em do przychodni. Kiedy wszed\u0142em do gabinetu, lekarz spyta\u0142:<\/span><\/p>\n

\u2013 Co panu jest? Sk\u0105d taki zapach?<\/span><\/p>\n

Pokaza\u0142em mu swoje rany.<\/span><\/p>\n

\u2013 Miejsca nie ma \u2013 powiedzia\u0142. \u2013 Czy ma pan pieni\u0105dze i papiery?<\/span><\/p>\n

\u2013 Nie.<\/span><\/p>\n

\u2013 W takim razie nie mam prawa pana leczy\u0107 \u2013 powiedzia\u0142 lekarz i jednocze\u015bnie szepn\u0105\u0142 do piel\u0119gniarki, \u017ceby natychmiast przygotowa\u0142a dla mnie miejsce na sali.<\/span><\/p>\n

Leczy\u0142 bez pieni\u0119dzy i dokument\u00f3w, przetrzyma\u0142 przez dwa tygodnie i wypu\u015bci\u0142 zdrowego.<\/span><\/p>\n

Poszed\u0142em do znajomych Rosjan, kt\u00f3rzy zapewnili mi jedzenie, pieni\u0105dze i kwater\u0119.<\/span><\/p>\n

Przez trzydzie\u015bci pi\u0119\u0107 lat mia\u0142em do czynienia z morzem, z huraganami. Nieraz burza wywraca\u0142a moje \u0142\u00f3dki, ale mnie nie pokona\u0142a. Ile razy pr\u00f3bowa\u0142y mnie poch\u0142on\u0105\u0107 fale! A ten tutaj nikczemny faszystowski pies chce mnie zgubi\u0107 w jednej chwili\u2026 Niedoczekanie! Na froncie walcz\u0105 moi bracia i bracia mojej \u017cony, wiedz\u0105 ju\u017c, co nawyczyniali Niemcy w Kerczu.<\/span><\/p>\n

Zacz\u0105\u0142em poszukiwa\u0107 swoich ch\u0142opc\u00f3w. Nikt nie wiedzia\u0142, gdzie podzia\u0142 si\u0119 Jasza. Przez kilka nocy poszukiwa\u0142am go w do\u0142ach. Ale czy mo\u017cna w\u015br\u00f3d tylu trup\u00f3w, do tego w ciemno\u015bci, kogokolwiek rozpozna\u0107? Na dodatek nieboszczycy tak si\u0119 zmieniaj\u0105, \u017ce w og\u00f3le nie mo\u017cna ich pozna\u0107. Potem dotar\u0142em do partyzant\u00f3w. Jednak nie uwa\u017cam swojego syna za zaginionego: wyr\u00f3s\u0142 na morzu. A z m\u0142odszym, Benczykiem, u\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 tak, jak obieca\u0142 mi Klimienko. [\u2026]<\/span><\/p>\n

Przygotowa\u0142 do druku L. Kwitko [3]<\/i><\/span><\/p>\n

\n

[1] Kercz \u2013 miasto we wschodniej cz\u0119\u015bci Krymu; w rejonie tym trwa\u0142y zawzi\u0119te walki mi\u0119dzy wojskami niemieckimi a Armi\u0105 Czerwon\u0105.<\/em><\/span><\/p>\n

[2] 29 listopada 1941 r. pod Kerczem zamordowano ok. 2500 \u017byd\u00f3w. Podczas drugiej okupacji miasta, w czerwcu \u2013 lipcu 1942 r., zgin\u0119\u0142o jeszcze ok. 1500 Krymczak\u00f3w<\/em><\/span><\/p>\n

[3] Lejb (Lew) Kwitko (1890\u20131952) \u2013 poeta tworz\u0105cy w jidysz, cz\u0142onek \u017bydowskiego Komitetu Antyfaszystowskiego. Aresztowany w 1949 i rozstrzelany w 1952 r. wraz z gronem \u017cydowskich dzia\u0142aczy kulturalnych.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Historia rybaka Josifa, kt\u00f3ry wydosta\u0142 si\u0119 z masowego grobu Lejb Kwitko Ma\u0142\u017ce\u0144stwo krymskich \u017byd\u00f3w (Fot. KRU Etnograficzeskij Muzej) “W tym samym czasie, gdy stali\u015bmy obj\u0119ci, kula trafi\u0142a \u017con\u0119 w g\u0142ow\u0119 i jej krew chlusn\u0119\u0142a mi w twarz. Podchwyci\u0142em j\u0105 i szuka\u0142em miejsca, \u017ceby po\u0142o\u017cy\u0107. Ale w natychmiast zosta\u0142em zbity z n\u00f3g, inni upadli na mnie”. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80600"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=80600"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80600\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":80632,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80600\/revisions\/80632"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=80600"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=80600"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=80600"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}