{"id":80741,"date":"2020-09-02T17:09:25","date_gmt":"2020-09-02T15:09:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=80741"},"modified":"2020-09-02T15:52:33","modified_gmt":"2020-09-02T13:52:33","slug":"10-09-52","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=80741","title":{"rendered":"Polska naiwniakiem narod\u00f3w. Wrzesie\u0144 1939 doprowadzi\u0142 do najwi\u0119kszej katastrofy w jej dziejach"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Polska naiwniakiem narod\u00f3w. Wrzesie\u0144 1939 doprowadzi\u0142 do najwi\u0119kszej katastrofy w jej dziejach<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Bart\u0142omiej Radziejewski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Wrzesie\u0144 1939. Cz\u0142onkowie gda\u0144skich formacji policyjnych inscenizuj\u0105 wy\u0142amanie szlabanu granicznego mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Wolnym Miastem Gda\u0144skiem w Kolibkach (Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe)<\/em><\/span><\/p>\n

Wrzesie\u0144 ’39 to najwi\u0119ksza kl\u0119ska w naszej historii. Nie jest to ocena na wyrost, tylko najzwi\u0119\u017alejszy i najtrafniejszy opis tego, co si\u0119 wtedy wydarzy\u0142o, a przede wszystkim skutk\u00f3w, jakie przegrana wojna przynios\u0142a. Czy mo\u017cna by\u0142o tej klapy unikn\u0105\u0107? Kto za ni\u0105 odpowiada? Dziewi\u0119\u0107 grzech\u00f3w g\u0142\u00f3wnych z okazji 81. rocznicy wybuchu II wojny \u015bwiatowej<\/strong><\/h4>\n

Rozmowa o Wrze\u015bniu jest czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c dyskusj\u0105 o przesz\u0142o\u015bci. Jesie\u0144 1939 r. to jeden z najwa\u017cniejszych moment\u00f3w w historii Polski (lub w og\u00f3le najwa\u017cniejszy). To koniec dawnej Polski: tej, kt\u00f3ra od XIV w. par\u0142a na wsch\u00f3d i konkurowa\u0142a o rol\u0119 lidera pomostu ba\u0142tycko-czarnomorskiego, i pocz\u0105tek Polski nowej, poja\u0142ta\u0144skiej. Rozmowy o tym momencie wzbudzaj\u0105 emocje, bo wci\u0105\u017c nie mamy jasno\u015bci, jak nale\u017cy go rozumie\u0107. Spory o Wrzesie\u0144 to spory o polsko\u015b\u0107 \u2013 nie tylko przesz\u0142\u0105, ale przede wszystkim o t\u0119 tera\u017aniejsz\u0105 i przysz\u0142\u0105.<\/span><\/p>\n

Bilans Wrze\u015bnia jest oczywisty. Polska, cho\u0107 formalnie znalaz\u0142a si\u0119 po wojnie w gronie zwyci\u0119zc\u00f3w, by\u0142a jej najwi\u0119kszym przegranym. Ponad 5 mln ofiar, wyr\u017cni\u0119te elity i zmasakrowany nar\u00f3d, trzy z pi\u0119ciu najwa\u017cniejszych miast (Warszawa, Lw\u00f3w, Wilno, Krak\u00f3w, Pozna\u0144) stracone lub zniszczone. Wielowiekowy rozw\u00f3j na wsch\u00f3d cofni\u0119ty do granic piastowskich kosztem blisko po\u0142owy przedwojennego terytorium. I strukturalnie zablokowany konstrukcj\u0105 Polski ja\u0142ta\u0144skiej: przesuni\u0119tej na chroni\u0105ce imperium sowieckie granice na zachodzie, z przerzuceniem tam jak worka kartofli Polak\u00f3w ze wschodu, z perwersyjnie realizuj\u0105c\u0105 endeckie postulaty jednoetniczno\u015bci\u0105, bez mo\u017cliwo\u015bci konkurowania o pozycj\u0119 lidera Europy \u015arodkowo-Wschodniej.<\/span><\/p>\n

Kto za to odpowiada? \u017be architekci \u0142adu ja\u0142ta\u0144sko-poczdamskiego, to oczywiste. \u017be totalitarni naje\u017ad\u017acy \u2013 r\u00f3wnie\u017c. \u017be zdradzieccy sojusznicy \u2013 te\u017c. Czy tak\u017ce my sami? Czy w \u00f3wczesnej sytuacji nie by\u0142o innego wyj\u015bcia? Je\u015bli nie, to racjonalny namys\u0142 nad b\u0142\u0119dami mo\u017ce zabezpieczy\u0107 przed ich powtarzaniem.<\/span><\/p>\n

Dziesi\u0105tki b\u0142\u0119d\u00f3w geostrategicznych pope\u0142nionych przez polskie przyw\u00f3dztwo mo\u017cna pogrupowa\u0107 w dziewi\u0119\u0107 kategorii.<\/span><\/p>\n

1. Konsekwencja ponad wszystko<\/b><\/h4>\n

Rz\u0105dz\u0105cy \u2013 zar\u00f3wno sanacja, jak i przedwojenne kr\u0119gi opozycyjne tworz\u0105ce potem rz\u0105dy emigracyjne \u2013 wykazywali zdumiewaj\u0105c\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do trzymania si\u0119 raz obranej strategii mimo g\u0142\u0119bokich zmian sytuacji zasadniczo rzutuj\u0105cej na sens tej strategii. Konsekwencja jest warto\u015bci\u0105 w polityce, ale przegrywa z interesami wy\u017cszej rangi. Politycy s\u0105 cz\u0119sto oceniani jako wiaro\u0142omni, dlatego \u017ce zmieniaj\u0105 strategie i sojusze w zale\u017cno\u015bci od sytuacji, ale to oni maj\u0105 racj\u0119: interes polityczny podlega nieustannej aktualizacji, a \u015blepo trzymaj\u0105cy si\u0119 wcze\u015bniejszych rozpozna\u0144 s\u0105 jak genera\u0142owie tocz\u0105cy poprzedni\u0105 wojn\u0119. Sprzymierzone z Rzecz\u0105pospolit\u0105 przeciwko Rosji w dobie Konstytucji 3 maja Prusy natychmiast zwr\u00f3ci\u0142y si\u0119 przeciwko Warszawie, gdy sytuacja si\u0119 zmieni\u0142a wskutek absencji Wielkiej Brytanii. Antysowiecki Hitler w mgnieniu oka zbli\u017cy\u0142 si\u0119 do Stalina, gdy okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nie mo\u017ce liczy\u0107 na Polsk\u0119, aby dwa lata p\u00f3\u017aniej toczy\u0107 ludob\u00f3jcz\u0105 wojn\u0119 na wschodzie. Itd\u2026<\/span><\/p>\n

Polskie przyw\u00f3dztwo pod koniec lat 30. \u015blepo trzyma\u0142o si\u0119 polityki r\u00f3wnowagi (zwanej te\u017c mylnie polityk\u0105 r\u00f3wnego dystansu wobec Berlina i Moskwy) pomimo radykalnej zmiany sytuacji mi\u0119dzynarodowej. Pomi\u0119dzy marcem 1938 (Anschluss Austrii) a marcem 1939 r. (podporz\u0105dkowanie III Rzeszy Czech i S\u0142owacji) europejski uk\u0142ad si\u0142 radykalnie si\u0119 zmieni\u0142.<\/span><\/p>\n

Niemcy przestaj\u0105 by\u0107 petentem pot\u0119g zachodnich, a staj\u0105 si\u0119 odrodzonym mocarstwem z wielk\u0105 armi\u0105 i ambicjami co najmniej dor\u00f3wnania Francji i Wielkiej Brytanii. \u0141ad wersalski staje si\u0119 martwy, a wiarygodno\u015b\u0107 gwarantuj\u0105cych jego utrzymanie Londynu i (zw\u0142aszcza) Pary\u017ca spada do okolic zera. Perspektywa nowej wojny \u015bwiatowej jest wysoce prawdopodobna \u2013 \u017cadna powa\u017cna polityka nie mo\u017ce ignorowa\u0107 tej ewentualno\u015bci.<\/span><\/p>\n

\n

Polityka r\u00f3wnowagi traci wi\u0119c sens, zgodnie zreszt\u0105 ze znanym dictum jej tw\u00f3rcy Pi\u0142sudskiego, \u017ce na dw\u00f3ch sto\u0142kach mo\u017cna siedzie\u0107 tylko przez jaki\u015b czas.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Krucha niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Rzeczypospolitej wymaga ju\u017c, niestety, oparcia si\u0119 na jednym z dw\u00f3ch strasznych s\u0105siad\u00f3w: III Rzeszy lub Zwi\u0105zku Sowieckim. Zamiast tego Polska kontynuuje zbankrutowan\u0105 polityk\u0119 r\u00f3wnowagi, a nast\u0119pnie idzie nie mieszcz\u0105cy si\u0119 w repertuarze realnej polityki antyniemiecki sojusz z\u00a0Francj\u0105<\/a>\u00a0i Wielk\u0105 Brytani\u0105.<\/span><\/p>\n

Minister spraw zagranicznych J\u00f3zef Beck po\u015bwi\u0119ca\u0142 niema\u0142o czasu na pr\u00f3by budowania wok\u00f3\u0142 Polski bloku pa\u0144stw Europy \u015arodkowej. Na zdj\u0119ciu zrobionym na lotnisku w Tallinnie w lipcu 1934 r. Beck i jego esto\u0144ski kolega Julius Seljamaa. Polski minister stara\u0142 si\u0119 kontynuowa\u0107 polityk\u0119 marsza\u0142ka J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, kt\u00f3ry u zarania II RP zabiega\u0142 o stworzenie federacji pa\u0144stw, w kt\u00f3rej wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142aby niepodleg\u0142a Ukraina. Fot. NAC<\/em><\/span><\/p>\n

Widz\u0105c nieskuteczno\u015b\u0107 \u201eefektu odstraszania\u201d sojuszu z mocarstwami, brnie w niemo\u017cliw\u0105 do wygrania wojn\u0119. Widz\u0105c rozpad swoich z\u0142udze\u0144 o wojnie na dwa fronty i pomocy mocarstw, trwa przy fikcyjnych ju\u017c sojuszach, i to wr\u0119cz fanatycznie: przegrawszy wojn\u0119, nie podpisuje wbrew uniwersalnej zasadzie kapitulacji, ale kontynuuje walk\u0119 z naje\u017ad\u017ac\u0105 (jednym z dw\u00f3ch). Nie znajduje si\u0119 te\u017c \u017caden polski Quisling ani polski P\u00e9tain, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by obni\u017cy\u0107 poziom brutalno\u015bci okupacji.<\/span><\/p>\n

Przyw\u00f3dcy nieistniej\u0105cej ju\u017c II RP tworz\u0105 rz\u0105d emigracyjny i imponuj\u0105ce pa\u0144stwo podziemne, kt\u00f3rych cel jest jeden: dalej walczy\u0107 z Niemcami. Nie powstrzymuj\u0105 ich ani niedotrzymanie francuskich zobowi\u0105za\u0144 i mglistych brytyjskich obietnic np. o pancernikach w Gdyni, ani kl\u0119ska Francji \u2013 nic. Polscy \u017co\u0142nierze walcz\u0105 i gin\u0105 w obronie papierowych sojusznik\u00f3w: znakomita 1. Dywizja Grenadier\u00f3w bije si\u0119 z Niemcami nad kana\u0142em Marna-Ren zacieklej ni\u017c Francuzi, Samodzielna Brygada Strzelc\u00f3w Karpackich ws\u0142awia si\u0119 waleczno\u015bci\u0105 w Afryce P\u00f3\u0142nocnej. Pod okupacj\u0105 za\u015b trwa zbrojny op\u00f3r, akcje sabota\u017cowe, zab\u00f3jstwa nazist\u00f3w i kolaborant\u00f3w. W odpowiedzi Niemcy wprowadzaj\u0105 regu\u0142\u0119 odwetowego mordowania 50 Polak\u00f3w za jednego zabitego Niemca, co czyni zbrojny op\u00f3r samob\u00f3jczym.<\/span><\/p>\n

Gdy w 1941 r. III Rzesza atakuje Zwi\u0105zek Sowiecki, w tunelu pojawia si\u0119 \u015bwiate\u0142ko: konflikt mi\u0119dzy naje\u017ad\u017acami.<\/span><\/p>\n

Jedyna szansa dla Polski to mniejsze lub wi\u0119ksze powodzenie Niemiec w tej wojnie, w przeciwnym wypadku kraj znajdzie si\u0119 pod w\u0142adaniem Moskwy.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

W scenariuszu minimum Hitler Sowiety os\u0142abia, zanim przegra. W scenariuszu maksimum rozbija i podbija, by nast\u0119pnie ulec zachodnim pot\u0119gom \u2013 tak w\u015br\u00f3d naszych patriot\u00f3w si\u0119 kalkuluje, w finalne zwyci\u0119stwo Hitlera nie wierz\u0105c.<\/span><\/p>\n

Jest wi\u0119c jasne, \u017ce Polacy nie powinni mu przeszkadza\u0107 \u2013 gdzie dw\u00f3ch si\u0119 bije, tam trzeci korzysta. Przyw\u00f3dztwo z raz obranej linii jednak nie schodzi: sabotuje niemieckie ty\u0142y w wojnie wschodniej, pomagaj\u0105c Sowietom i przy\u015bpieszaj\u0105c nadej\u015bcie PRL. Nawet ju\u017c po ca\u0142kowitej utracie wszelkich z\u0142udze\u0144 co do pomocy sojusznik\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 przynios\u0142y konferencje w Moskwie i Teheranie, kontynuujemy wybran\u0105 strategi\u0119, dok\u0142adaj\u0105c powod\u00f3w do niewdzi\u0119czno\u015bci samob\u00f3jcz\u0105 hekatomb\u0105 powstania warszawskiego i autodestrukcj\u0105 podziemia w akcji \u201eBurza\u201d.<\/span><\/p>\n

2. Gra va banque<\/b><\/h4>\n

Polityka jest w pewnym sensie hazardem \u2013 sztuk\u0105 przewidywania przysz\u0142o\u015bci i wygrywania przez obstawianie takich, a nie innych scenariuszy. Umiej\u0119tno\u015bci\u0105 priorytetow\u0105 jest zdolno\u015b\u0107 przewidywania r\u00f3\u017cnych wariant\u00f3w rozwoju sytuacji i dopasowywania si\u0119 do prawdopodobie\u0144stwa ich realizacji. Jednowariantowa gra va banque bywa konieczno\u015bci\u0105, ale nie regu\u0142\u0105, jak\u0105 zrobi\u0142o z niej polskie przyw\u00f3dztwo przedwojenne i wojenne.<\/span><\/p>\n

Obro\u0144cy polityki zagranicznej J\u00f3zefa Becka argumentuj\u0105 cz\u0119sto, \u017ce zachowywa\u0142 si\u0119 racjonalnie, gdy blefowa\u0142 i pr\u00f3bowa\u0142 odstraszy\u0107 Hitlera. To prawda, by\u0142a to racjonalna strategia, obliczona na st\u0142umienie zap\u0119d\u00f3w agresora gro\u017ab\u0105 uruchomienia przewa\u017caj\u0105cych zasob\u00f3w sojuszniczych i na uaktywnienie antywojennej frakcji w Niemczech. Problem w tym, \u017ce jej powodzenie by\u0142o w\u0105tpliwe ze znanych ju\u017c wtedy powod\u00f3w: braku armii l\u0105dowej Wielkiej Brytanii, defensywnej i pacyfistycznej postawy Francji (straumatyzowanej po I wojnie), nadmiernego rozproszenia si\u0142 tych obu pa\u0144stw na \u015bwiecie i wielu innych. Przek\u0142ada\u0142o si\u0119 to na niezdolno\u015b\u0107 do efektywnego u\u017cycia wszystkich si\u0142 jednocze\u015bnie, a wi\u0119c i do szybkiego otwarcia dw\u00f3ch front\u00f3w. To oznacza\u0142o dla Polski zgub\u0119, a dla Hitlera \u2013 mo\u017cliwo\u015b\u0107 oddzielania przeciwnik\u00f3w od siebie i atakowania ich z osobna.<\/span><\/p>\n

Rewers racjonalnego do pewnego stopnia (i momentu) blefu, co do kt\u00f3rego powodzenia nie mo\u017cna by\u0142o mie\u0107 pewno\u015bci, to katastrofa niemo\u017cliwej do wygrania wojny. Po Monachium sytuacja Polski robi si\u0119 niebezpieczna, a pi\u0119\u0107 miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej \u2013 beznadziejna. Niemcy przejmuj\u0105 ogromny arsena\u0142 czeskiej broni pancernej i jeden z najlepszych przemys\u0142\u00f3w zbrojeniowych w Europie, okr\u0105\u017caj\u0105c Polsk\u0119 z trzech stron. Zach\u00f3d nie reaguje zbrojnie. Hitler karmi si\u0119 asymetri\u0105 swojej zdolno\u015bci i zachodniej niezdolno\u015bci do wojny, a poniewa\u017c ma imperialne ambicje, wiadomo, \u017ce to dopiero pocz\u0105tek.<\/span><\/p>\n

\"Wrzesie\u0144Wrzesie\u0144 1939<\/span>\u00a0Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Jednak Beck wci\u0105\u017c blefuje. Szczytem s\u0105 brytyjskie gwarancje bezpiecze\u0144stwa z prze\u0142omu marca i kwietnia. Nast\u0119puje autodemaskacja blefu: z sytuacji geostrategicznej jasno przecie\u017c wynika, ze ani Wielka Brytania nie mo\u017ce pom\u00f3c Polsce, ani Polska Brytanii. Obrazu dope\u0142nia majowa umowa wojskowa z Francj\u0105. Abstrahuj\u0105c od niezdolno\u015bci wi\u0119dn\u0105cego mocarstwa znad Sekwany do dzia\u0142a\u0144 agresywnych, pakt by\u0142 nie tylko w wa\u017cnych punktach m\u0119tny, ale te\u017c uzale\u017cniony od umowy politycznej, kt\u00f3ra dosz\u0142a do skutku\u2026 w czwartym dniu wojny.<\/span><\/p>\n

Konsekwencj\u0105 autodemaskacji blefu jest wypowiedzenie przez Hitlera paktu o nieagresji, wyciszenie retoryki antysowieckiej i obranie konfrontacyjnego kursu wobec Polski. Skutkiem papierowych sojuszy z Brytani\u0105 i Francj\u0105 jest skierowanie niemieckiego ekspansjonizmu najpierw na Polsk\u0119, najs\u0142absze ogniwo sojuszu antyhitlerowskiego, oraz ryzyko powrotu do porozumienia niemiecko-sowieckiego. Beck odpowiada bu\u0144czucznym przem\u00f3wieniem z 5 maja 1939 r., ze s\u0142ynn\u0105 puent\u0105 o bezcenno\u015bci honoru w \u017cyciu narod\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\n

Polska rzuca si\u0119 w sojusz z Brytania i Francj\u0105 ca\u0142kowicie, bez opami\u0119tania. Nic nie jest w stanie sk\u0142oni\u0107 polskich elit do zmiany strategii.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Trwa\u0142y przy niej przed wojn\u0105, w kampanii wrze\u015bniowej i podczas okupacji, a potem w powstaniach wile\u0144skim i warszawskim, w akcji \u201eBurza\u201d. Im bardziej nieskuteczna jest strategia, tym wi\u0119ksze zasoby s\u0105 przeznaczone na jej realizacj\u0119. Na szal\u0119 rzuca si\u0119 narodow\u0105 substancj\u0119, \u017cycie i mienie cywil\u00f3w, w ko\u0144cu istnienie stolicy.<\/span><\/p>\n

3. Licz\u0105c na sojusznik\u00f3w<\/b><\/h4>\n

Polskie elity przecenia\u0142y si\u0142y sojusznik\u00f3w, zar\u00f3wno ich mo\u017cliwo\u015bci militarne, jak i ich zdolno\u015b\u0107 do dzia\u0142ania na rzecz Polski. Naiwno\u015b\u0107, z jak\u0105 wierzono w pot\u0119g\u0119 Francji, z jak\u0105 przek\u0142adano og\u00f3ln\u0105 kategori\u0119 pot\u0119gi brytyjskiej na jej zdolno\u015bci w konfrontacji z Hitlerem \u2013 zdumiewa. Podobnie wiara w to, \u017ce pozbawiona woli walki Francja ruszy lekcewa\u017conej przez siebie Polsce z odsiecz\u0105, wspierana przez brytyjski atak powietrzny.<\/span><\/p>\n

Pomimo fakt\u00f3w przecz\u0105cych tym z\u0142udzeniom internowany w Rumunii Beck stwierdzi\u0142: \u201ePolska jest rozbita, lecz honor jej ocaleje. Liczymy na\u00a0naszych sojusznik\u00f3w, kt\u00f3rych szuka\u0142em i\u00a0kt\u00f3rych znalaz\u0142em\u201d. Po wypowiedzeniu przez aliant\u00f3w wojny Niemcom 3 wrze\u015bnia by\u0142 z siebie zadowolony: \u201eJak to dobrze, \u017ce w\u00a0Londynie zawar\u0142em przymierze z\u00a0Angli\u0105 i\u00a0\u017ce po\u00a0powrocie stamt\u0105d nie wda\u0142em si\u0119 w\u00a0parszywe rozmowy z\u00a0Niemcami. Mo\u017ce by\u015bmy wybuch wojny oddalili, ale na\u00a0wiosn\u0119 by\u015bmy j\u0105 mieli.\u00a0I\u00a0byliby\u015bmy sami\u201d. A zatem uwa\u017ca\u0142, \u017ce antyniemieckim zwrotem wprawdzie przy\u015bpieszy\u0142 (zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce tak czy inaczej jest nieuchronna) wojn\u0119, ale dla tak warto\u015bciowych sojuszy \u2013 by\u0142o warto. Wci\u0105\u017c nie rozumia\u0142 bankructwa swojej polityki.<\/span><\/p>\n

4. Przecenianie w\u0142asnych si\u0142<\/b><\/h4>\n

Trudno powiedzie\u0107, w jakim stopniu polskie przyw\u00f3dztwo da\u0142o si\u0119 zahipnotyzowa\u0107 wsp\u00f3\u0142tworzonym przez siebie nastrojom mocarstwowym (i antyniemieckim jednocze\u015bnie). Powtarzane w prasie i w radio zakl\u0119cia o pot\u0119dze, przysz\u0142ych koloniach, a pod koniec \u2013 o pojeniu koni w Szprewie \u2013 niew\u0105tpliwie kszta\u0142towa\u0142y narodow\u0105 wyobra\u017ani\u0119.<\/span><\/p>\n

Polska posz\u0142a na frontalne starcie z najbardziej w\u00f3wczas mordercz\u0105 machin\u0105 wojenn\u0105 \u015bwiata, w rytm propagandy o nieuchronnym zwyci\u0119stwie. Wystawi\u0142a do niej armi\u0119 poni\u017cej swoich i tak nieprzystaj\u0105cych do tego zadania mo\u017cliwo\u015bci, licz\u0105c\u0105 oko\u0142o 1 mln zamiast planowanego 1,35 mln \u017co\u0142nierzy, bo m.in. mobilizacj\u0119 czasowo zawieszono na pro\u015bb\u0119 Brytanii i Francji, licz\u0105cych na odwleczenie wojny. Zaopatrzon\u0105 poni\u017cej mo\u017cliwo\u015bci, poniewa\u017c wiele fabryk nie wykorzystywa\u0142o swych mocy, jednocze\u015bnie produkuj\u0105c\u2026 na eksport. Nie zrezygnowano te\u017c z restrykcyjnej polityki gospodarczej, wzbraniaj\u0105c si\u0119 przed psuciem waluty i wzrostem zad\u0142u\u017cenia nawet w obliczu katastrofy.<\/span><\/p>\n

Wojsko polskie zosta\u0142o b\u0142yskawicznie pobite, a kampania ujawni\u0142a katastrofalny stan dowodzenia i \u0142\u0105czno\u015bci. Naczelny w\u00f3dz nie zosta\u0142 z \u017co\u0142nierzami, lecz rzuci\u0142 si\u0119 do chaotycznego exodusu w kierunku przedmo\u015bcia rumu\u0144skiego. Zabra\u0142 ze sob\u0105 nie tylko ca\u0142y rz\u0105d i prezydenta, ale te\u017c administracj\u0119, a\u017c po \u2013 nie wiedzie\u0107 czemu \u2013 kierownictwo powiat\u00f3w.By\u0142 to rozk\u0142ad pa\u0144stwa wcale nie tak s\u0142abego, ale tak \u017ale rz\u0105dzonego w przeddzie\u0144 i w chwili pr\u00f3by.<\/span><\/p>\n

Je\u015bli wed\u0142ug klasycznej definicji Georga Jellinka pa\u0144stwo to w\u0142adza nad terytorium i ludno\u015bci\u0105, to sanacja utraci\u0142a j\u0105 ju\u017c po kilku dniach wojny. Przegra\u0142a zar\u00f3wno z agresorem, jak i z w\u0142asn\u0105 nieudolno\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n

5. Nikt nam nie zrobi nic<\/b><\/h4>\n

W Polsce nie doceniano Hitlera. Na\u015bmiewano si\u0119 z jego chaplinowskiego w\u0105sika, egzaltowanych przem\u00f3wie\u0144 i nerwowych gest\u00f3w. Nie by\u0142oby to warte wspominania, gdyby nie to, \u017ce zlekcewa\u017cono r\u00f3wnie\u017c odbudowan\u0105 przez niego pot\u0119g\u0119 wojskow\u0105 i morderczo-ludob\u00f3jcze sk\u0142onno\u015bci totalitarnego ustroju, kt\u00f3ry stworzy\u0142.<\/span><\/p>\n

Wrzesie\u0144 1939 Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/em><\/span><\/p>\n

\u201eTen nieprzyjaciel jest czynnikiem k\u0142opotliwym, gdy\u017c wydaje si\u0119 traci\u0107 umiar my\u015blenia i post\u0119powania. Mo\u017ce ten umiar odzyska\u0107, kiedy napotka zdecydowan\u0105 postaw\u0119, co mu si\u0119 dotychczas nie zdarzy\u0142o. Mo\u017cni byli wobec niego pokorni, a s\u0142abi kapitulowali z g\u00f3ry. Za pomoc\u0105 dziewi\u0119ciu dywizji Niemcy promenuj\u0105 si\u0119 dzi\u015b po ca\u0142ej Europie. Z t\u0105 si\u0142\u0105 nikt Polski nie we\u017amie\u201d \u2013 ocenia\u0142 Beck pi\u0119\u0107 miesi\u0119cy przed wojn\u0105. Hitler mia\u0142 1 wrze\u015bnia ponad 80 dywizji.<\/span><\/p>\n

6. Zlekcewa\u017cenie Sowiet\u00f3w<\/strong><\/h4>\n

\u201eTaki cios nieoczekiwany. Przecie\u017c mamy z Sowietami pakt o nieagresji z 1932 r., poparty umow\u0105 z ko\u0144ca zesz\u0142ego roku i traktatem handlowym. To co\u015b potwornego\u201d \u2013 pisa\u0142 o 17 wrze\u015bnia premier S\u0142awoj Sk\u0142adkowski. Zaskoczeni sojuszem sowiecko-niemieckim polscy przyw\u00f3dcy wpadli w panik\u0119 i pogr\u0105\u017cyli pa\u0144stwo w jeszcze g\u0142\u0119bszej dezorganizacji.<\/span><\/p>\n

Sowietom nie wypowiedziano wojny ani w \u017caden inny spos\u00f3b nie stwierdzono faktu, \u017ce toczy si\u0119 te\u017c ona z drugim naje\u017ad\u017ac\u0105. Oznacza\u0142o to bezpowrotn\u0105 utrat\u0119 argument\u00f3w prawnomi\u0119dzynarodowych i propagandowych przeciwko zaborowi wschodniej cz\u0119\u015bci II RP. A tak\u017ce utrat\u0119 narz\u0119dzia presji na zachodnich sojusznik\u00f3w w sprawie (rozwa\u017canego kr\u00f3tko) wypowiedzenia wojny ZSRS, a p\u00f3\u017aniej \u2013 w sprawie przynale\u017cno\u015bci zaj\u0119tych ziem. Oznacza\u0142o to legitymizacj\u0119 sowieckiej narracji: \u201epa\u0144stwo polskie przesta\u0142o istnie\u0107, wi\u0119c Kreml jedynie bierze w opiek\u0119 ludno\u015b\u0107 zachodniej Bia\u0142orusi i zachodniej Ukrainy\u201d. Pozosta\u0142ych tam Polak\u00f3w nie chroni\u0142o ju\u017c nic.<\/span><\/p>\n

Absurdalna \u201edyrektywa og\u00f3lna\u201d Rydza zakazywa\u0142a strzela\u0107 do Sowiet\u00f3w, o ile nie strzelaj\u0105 pierwsi lub nie pr\u00f3buj\u0105 rozbraja\u0107 polskich oddzia\u0142\u00f3w, pog\u0142\u0119bi\u0142a dezorientacj\u0119 i przyczyni\u0142a si\u0119 do tego, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 wojsk dosta\u0142a si\u0119 bez walki w niewol\u0119.<\/span><\/p>\n

To tragiczne pogubienie przyw\u00f3dc\u00f3w by\u0142o skutkiem nie tylko braku wyobra\u017ani, ale te\u017c prowadzenia polityki tak, jakby zagro\u017cenia sowieckiego, a wi\u0119c tak\u017ce ryzyka wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania Moskwy z Berlinem, w og\u00f3le nie by\u0142o.<\/span><\/p>\n

\n

Prawdopodobnie by\u0142 to w wielkiej mierze skutek penetracji agenturalnej polskiego pa\u0144stwa przez Kreml, a tak\u017ce sowieckiej dezinformacji strategicznej: umiej\u0119tnego, wieloletniego wyciszenia zar\u00f3wno dzia\u0142alno\u015bci dywersyjnej w Polsce, jak i gro\u017anych aktywno\u015bci na arenie mi\u0119dzynarodowej.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Na Kremlu analizowano sytuacj\u0119 nad Wis\u0142\u0105, przygotowywano plany wojen agresywnych i obronnych, ale po cichu, by nie budzi\u0107 polskiej czujno\u015bci. To przekierowa\u0142o uwag\u0119 Warszawy w sferze wykrywania zagro\u017ce\u0144 na Niemcy.<\/span><\/p>\n

Wrzesie\u0144 1939. Adolf Hitler Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/em><\/span><\/p>\n

Dezinformacja ZSRS by\u0142a majstersztykiem, ale nie zwalnia\u0142a z obowi\u0105zku my\u015blenia i przetwarzania og\u00f3lnie dost\u0119pnych informacji. Pot\u0119gi ZSRS trudno by\u0142o nie zauwa\u017cy\u0107. Podobnie jak sowiecko-niemieckiego paktu o nieagresji z 22 sierpnia 1939 r., publicznie dost\u0119pnego dowodu bankructwa polityki Becka. On sam oceni\u0142 jednak to wydarzenie jako pozbawione wi\u0119kszego znaczenia. Nie wzbudzi\u0142a podejrze\u0144 nawet opisywana przez media sowiecka mobilizacja z 7-9 wrze\u015bnia \u2013 wed\u0142ug \u201eDaily Telegraph\u201d przybli\u017caj\u0105ca do granic Polski 80 dywizji i 4 miliony \u017co\u0142nierzy.<\/span><\/p>\n

7. Furda gepolityka!<\/b><\/h4>\n

Polskie przyw\u00f3dztwo cechowa\u0142a ignorancja geopolityczna. Pomimo znakomitych prac Eugeniusza Romera, W\u0142odzimierza Wakara czy Adolfa Boche\u0144skiego, mimo brutalnych lekcji, jakie da\u0142a nam historia 300 poprzednich lat. Zamkni\u0119cie oczu na Heartland, niezrozumienie natury pot\u0119gi zar\u00f3wno morskiej (Wielka Brytania), jak i l\u0105dowej (Niemcy, ZSRS), ignorowanie si\u0142y poszczeg\u00f3lnych aktor\u00f3w, a zw\u0142aszcza: krucho\u015bci polskiego bytu politycznego w \u201estrefie zgniotu\u201d. Po raz kolejny zem\u015bci\u0142a si\u0119 na nas geografia od wiek\u00f3w podpowiadaj\u0105ca, \u017ce maj\u0105c potencja\u0142 mniejszy od pot\u0119\u017cnych s\u0105siad\u00f3w, musimy zapobiec ich antypolskiemu porozumieniu, a w sytuacji ich antagonizmu sprzyja\u0107 temu, kt\u00f3ry d\u0105\u017cy do konfliktu przeciwko temu, kt\u00f3ry d\u0105\u017cy do porozumienia (Boche\u0144ski).<\/span><\/p>\n

Polscy przyw\u00f3dcy post\u0105pili odwrotnie: sk\u0142onili wrogie Sowietom Niemcy do antypolskiego porozumienia z nimi, a przeciwko Berlinowi zawi\u0105zali papierowe sojusze z odleg\u0142ymi pot\u0119gami.<\/span><\/p>\n

8. Odmowa wiedzy<\/b><\/h4>\n

Zar\u00f3wno sanacja, jak i rz\u0105dy emigracyjne konsekwentnie odmawia\u0142y przyjmowania do wiadomo\u015bci analiz, prognoz i fakt\u00f3w \u015bwiadcz\u0105cych o zmieniaj\u0105cych sens prowadzonej polityki przeobra\u017ceniach sytuacji mi\u0119dzynarodowej oraz oceny potencja\u0142\u00f3w g\u0142\u00f3wnych aktor\u00f3w \u2013 gdy by\u0142y sprzeczne z ich wyobra\u017ceniami. Ta odmowa wiedzy (poj\u0119cie Leszka Ko\u0142akowskiego) by\u0142a sprzeczna z podstawowymi zasadami prowadzenia nowoczesnej (tj. datowanej od pokoju westfalskiego z 1648 r.) polityki kieruj\u0105cej si\u0119 ch\u0142odno kalkulowan\u0105 racj\u0105 stanu. Jej sens najtrafniej uj\u0105\u0142 wybitny angielski polityk Henry Temple: \u201eWielka Brytania nie ma wiecznych sojusznik\u00f3w ani wiecznych wrog\u00f3w; wieczne s\u0105 tylko interesy Wielkiej Brytanii i obowi\u0105zek ich ochrony\u201d. Dbanie o interesy pa\u0144stwa wymaga ich rozpoznania i zrozumienia, to za\u015b \u2013 utrzymywania kontaktu ze zmieniaj\u0105c\u0105 si\u0119 rzeczywisto\u015bci\u0105, w tym z faktami niewygodnymi i g\u0142osami krytyki.<\/span><\/p>\n

Sanacja ignorowa\u0142a trudne prawdy o pogarszaj\u0105cym si\u0119 po\u0142o\u017ceniu Polski. Zignorowa\u0142a przestrogi o gro\u017abie paktu Hitler-Stalin polskiego pos\u0142a w Oslo W\u0142adys\u0142awa Neumana i attach\u00e9 wojskowego w Berlinie Antoniego Szyma\u0144skiego. Ignorowa\u0142a przestrogi W\u0142adys\u0142awa Studnickiego, krytyki Stanis\u0142awa Mackiewicza, analizy Adolfa Boche\u0144skiego. Nie doceni\u0142a nawet prorz\u0105dowych intelektualist\u00f3w i analityk\u00f3w, kt\u00f3rych wok\u00f3\u0142 \u201eBuntu M\u0142odych\u201d i \u201ePolityki\u201d zgromadzi\u0142 Jerzy Giedroy\u0107 \u2013 kisili si\u0119 w swoim sosie jako pozbawiony wp\u0142ywu klub dyskusyjny.<\/span><\/p>\n

9. Duch pyszny poprzedza upadek<\/b><\/h4>\n

Przebija z tego wszystkiego tyle\u017c wielka, co bezpodstawna pycha. Uderza podobie\u0144stwo, z jakim lekcewa\u017cono m\u0105dre g\u0142osy spoza i z obrze\u017cy w\u0142asnego obozu politycznego w kraju, z lekcewa\u017ceniem zagro\u017cenia niemieckiego i \u2013 zupe\u0142nym ju\u017c \u2013 sowieckiego.<\/span><\/p>\n

Wrzesie\u0144 1939 Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/em><\/span><\/p>\n

Podobnie zachowywa\u0142 si\u0119 emigracyjny rz\u0105d gen. Sikorskiego. Jedn\u0105 z pierwszy trosk tej grupy okaza\u0142o si\u0119 stworzenie Berezy Kartuskiej\u00a0a rebours<\/i>, najpierw w Cerizay, potem na szkockiej Wyspie W\u0119\u017cy (Bute).<\/span><\/p>\n

\u201ePrzed pora\u017ck\u0105 \u2013 wynios\u0142o\u015b\u0107, duch pyszny poprzedza upadek\u201d \u2013 ta starotestamentowa m\u0105dro\u015b\u0107 opisuje koniec zar\u00f3wno I Rzeczypospolitej, jak i II<\/span>.<\/p>\n

My\u015blenie antypolityczne<\/b><\/h4>\n

Podsumujmy: nasi przyw\u00f3dcy, chc\u0105c zachowa\u0107 pok\u00f3j, wprowadzili Rzeczpospolit\u0105 jako pierwsz\u0105 do wojny, zignorowawszy przestrogi i prognozy oraz sygna\u0142y samej rzeczywisto\u015bci. Wojny, do kt\u00f3rej nie zdo\u0142ali kraju nale\u017cycie przygotowa\u0107, kt\u00f3ra by\u0142a nie do wygrania i kt\u00f3ra grozi\u0142a bezprecedensowymi konsekwencjami. Opierali si\u0119 w tym na \u017cyczeniowym my\u015bleniu co do mo\u017cliwo\u015bci w\u0142asnych, si\u0142y przeciwnik\u00f3w i mocy sojusznik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Z raz obranej drogi nie zeszli cho\u0107by o krok, tak samo ich nast\u0119pcy na emigracji. Ich odpowiedzi\u0105 na kolejne kl\u0119ski strategii frontalnej konfrontacji (z Niemcami, z Sowietami ju\u017c nie) i totalnego oporu, tak odmiennej od postaw elit innych kraj\u00f3w, by\u0142o jeszcze wi\u0119cej tego samego w nadziei na inny tym razem efekt. W praktyce oznacza\u0142o to coraz wi\u0119cej ofiar i zniszcze\u0144. Ich odpowiedzi\u0105 na pora\u017cki stawiania wszystkiego na jedn\u0105 kart\u0119 by\u0142o ponowne stawianie wszystkiego na jedn\u0105 kart\u0119.<\/span><\/p>\n

My\u015bleli nieelastycznie, dogmatycznie, ignorowali bie\u017c\u0105c\u0105 zmienno\u015b\u0107 geostrategiczn\u0105 i prawid\u0142a geopolityczne wynikaj\u0105ce z trudnej polskiej historii, znane i opisane, wielokrotnie podsuwane im pod nos przez przenikliwsze od nich umys\u0142y. Pobrzmiewa\u0142y w ich mentalno\u015bci relikty przednowoczesnej mentalno\u015bci rycersko-szlacheckiej, z jej przywi\u0105zaniem do honoru, logik\u0105 grupow\u0105 zamiast pa\u0144stwowej, z przywi\u0105zaniem do chrze\u015bcija\u0144sko-mesjanistycznej eschatologii (walka dobra ze z\u0142em, wolno\u015bci z tyrani\u0105). By\u0142o to my\u015blenie antypolityczne w nowoczesnym tego s\u0142owa znaczeniu.<\/span><\/p>\n

Wrzesie\u0144 1939 – problem z wyobra\u017ani\u0105<\/b><\/h4>\n

Wrzesie\u0144 doprowadzi\u0142 Polsk\u0119 do najwi\u0119kszej katastrofy w jej dziejach. W wojnie wyst\u0105pi\u0142a w roli naiwniaka narod\u00f3w, ochoczo krwawi\u0105cego w imi\u0119 w\u0142asnych z\u0142udze\u0144 i cudzych interes\u00f3w. Nie tylko interes\u00f3w aliant\u00f3w, lecz tak\u017ce \u2013 a w\u0142a\u015bciwie przede wszystkim \u2013 sowieckiego okupanta, kt\u00f3ry wkr\u00f3tce zosta\u0142 nowym hegemonem.<\/span><\/p>\n

\n

Bezmiar przelanej krwi i materialnego zniszczenia, o energii milion\u00f3w patriot\u00f3w nie wspominaj\u0105c, poszed\u0142 w pustk\u0119. Nie przyni\u00f3s\u0142 nic poza brzmi\u0105cymi jak drwiny frazesami przyw\u00f3dc\u00f3w mocarstw wychwalaj\u0105cych polskie m\u0119stwo.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Zrujnowana i okaleczona Polska w epok\u0119 zimnej wojny wesz\u0142a z uszkodzonym m\u00f3zgiem i przetr\u0105conym kr\u0119gos\u0142upem. Jej elity zosta\u0142y przetrzebione i zast\u0105pione s\u0142ugami nowego ustroju. Jej heroiczny duch oporu zosta\u0142 z\u0142amany i \u2013 tak jak we Francji po masakrze I wojny \u2013 ust\u0105pi\u0142 miejsca znikczemnieniu: tch\u00f3rzliwo\u015bci, oportunizmowi, cwaniactwu oraz zastraszeniu. Jej rozw\u00f3j terytorialno-pa\u0144stwowy zosta\u0142 cofni\u0119ty do czas\u00f3w piastowskich, czyni\u0105c j\u0105 niegro\u017an\u0105\u00a0dla Moskwy \u2013 jako potencjalna konkurentka na pomo\u015bcie ba\u0142tycko-czarnomorskim. By\u0142 to kolejny majstersztyk geopolityczny Stalina, kt\u00f3rego z\u0142owrogi geniusz jest potwierdzany przez fakt, \u017ce po dzi\u015b dzie\u0144 wielu polskich patriot\u00f3w uwa\u017ca ja\u0142ta\u0144skie granice za lepsze od wersalskich \u2013 i nie ma wok\u00f3\u0142 tego wi\u0119kszych spor\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Wrzesie\u0144 1939. Adolf Hitler Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/em><\/span><\/p>\n

Nie znaczy to, \u017ce Polska postawa nie odegra\u0142a roli w historii Europy i \u015bwiata. Odegra\u0142a du\u017c\u0105. Spowolnili\u015bmy poch\u00f3d Hitlera. Kto wie, czy nie zawa\u017cyli\u015bmy na wyniku wojny na Wschodzie. Mo\u017ce bez kilkunastu procent polskich zestrzele\u0144 samolot\u00f3w Luftwaffe Wielka Brytania nie obroni\u0142aby si\u0119\u00a0w bitwie o Angli\u0119. Radykalnie u\u0142atwili\u015bmy te\u017c Stalinowi sowietyzacj\u0119 Polski.<\/span><\/p>\n

Jednak odegrali\u015bmy t\u0119 rol\u0119 w s\u0142u\u017cbie cudzych interes\u00f3w.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Byli\u015bmy Winkelriedem koalicji antyhitlerowskiej mimo tego, \u017ce racje stanu Polski i mocarstw zachodnich by\u0142y pod wieloma wzgl\u0119dami sprzeczne, a Polski i Sowiet\u00f3w \u2013 sprzeczne niemal pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem.<\/span><\/p>\n

Na Wrzesie\u0144 mo\u017cna wi\u0119c te\u017c spojrze\u0107 jak na brutaln\u0105 lekcj\u0119 nowoczesnej polityki udzielon\u0105 niedoros\u0142ym do niej polskim elitom przez innych aktor\u00f3w mi\u0119dzynarodowej gry. Lekcj\u0119 wci\u0105\u017c nieodrobion\u0105. Po 80 latach podnoszenie oczywistej kwestii historycznej odpowiedzialno\u015bci za ewidentne i katastrofalne b\u0142\u0119dy tamtego czasu spotyka si\u0119 z hurrapatriotycznym wrzaskiem i opluwaniem. Obecna tak zwana bia\u0142o-czerwona dru\u017cyna wraca za\u015b do \u00f3wczesnych wzorc\u00f3w patriotyzmu i postaw politycznych w nieprzepracowanej wersji, widz\u0105c w niej najwyra\u017aniej antidotum na kosmopolityczny nihilizm wyrastaj\u0105cy z peerelowsko-postkomunistycznego znikczemnienia. Wszystko to prowadzi do wniosku o zasadniczym defekcie polskiej wyobra\u017ani narodowej, kt\u00f3ry zar\u00f3wno wtedy, jak i teraz \u2013 cho\u0107 na r\u00f3\u017cne sposoby \u2013 nie pozwala obj\u0105\u0107 umys\u0142owo fundamentalnych aspekt\u00f3w rzeczywisto\u015bci zewn\u0119trznej i wewn\u0119trznej. Diagnoza tego defektu jest warunkiem jego wyleczenia, a jego wyleczenie \u2013 warunkiem koniecznym uchronienia Polski przed powtarzaniem b\u0142\u0119d\u00f3w przesz\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n

\n

Od redakcji<\/b>. Mimo up\u0142ywu czasu dyskusja o Wrze\u015bniu \u201939 trwa i zapewne szybko si\u0119 nie sko\u0144czy. Jej uczestnicy spieraj\u0105 si\u0119 dzi\u015b ju\u017c nie o to, czy militarnie byli\u015bmy w stanie przeciwstawi\u0107 si\u0119 Wehrmachtowi i Armii Czerwonej, bo to oczywiste, \u017ce nie byli\u015bmy, ale raczej o polityk\u0119 zagraniczn\u0105 II RP, o fundamentalne decyzje geostrategiczne oraz o jednostkowe dzia\u0142ania, kt\u00f3re wp\u0142yn\u0119\u0142y na przebieg g\u0142\u00f3wnych wydarze\u0144. A w ko\u0144cu o kompetencje ludzi, kt\u00f3rzy stali na czele pa\u0144stwa.<\/i><\/span><\/p>\n

O opini\u0119 na ten temat poprosili\u015bmy trzech publicyst\u00f3w z r\u00f3\u017cnych pokole\u0144 i \u015brodowisk. Niekt\u00f3re przedstawione pogl\u0105dy mog\u0105 prowokowa\u0107 do gwa\u0142townych protest\u00f3w, ale s\u0105 od dawna obecne w dyskusji o Wrze\u015bniu, wi\u0119c nie spos\u00f3b ich przemilcza\u0107.<\/i><\/span><\/p>\n

Rozpoczyna\u00a0Bart\u0142omiej Radziejewski<\/b>\u00a0\u2013 politolog, eseista, analityk i publicysta, za\u0142o\u017cyciel i dyrektor \u201eNowej Konfederacji\u201d, thinkzine\u2019u (think tanku i magazynu idei) o tematyce politycznej. Wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca centrum analiz Klubu Jagiello\u0144skiego, publicysta m.in. \u201eRzeczpospolitej\u201d, \u201eZnaku\u201d, \u201eArcan\u00f3w\u201d, \u201eDziennika Gazety Prawnej\u201d.<\/i><\/span><\/p>\n

Nast\u0119pne b\u0119d\u0105 g\u0142osy historyk\u00f3w:\u00a0Leszka Moczulskiego<\/b>\u00a0i\u00a0Piotra M. Majewskiego<\/b>.<\/i><\/span><\/p>\n

Dr hab. Piotr M. Majewski\u00a0<\/b>–\u00a0<\/b>historyk, wyk\u0142adowca Uniwersytetu Warszawskiego, specjalizuj\u0105cy si\u0119 w dziejach mi\u0119dzywojnia, szczeg\u00f3lnie historii Czechos\u0142owacji. W latach 2009-2017 by\u0142 zast\u0119pc\u0105 dyrektora Muzeum II Wojny \u015awiatowej. Jego ksi\u0105\u017cka\u00a0\u201eKiedy wybuchnie wojna. 1938 Studium kryzysu\u201d<\/a>\u00a0(Wyd. Krytyki Politycznej 2019) o kulisach zawarcia uk\u0142adu monachijskiego, zosta\u0142a nominowana do tegorocznej nagrody Nike.<\/span><\/p>\n

Dr hab. Leszek Moczulski<\/b>\u00a0– w czasach PRL-u opozycjonista (lider Konfederacji Polski Niepodleg\u0142ej, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca Ruchu Obrony Praw Cz\u0142owieka i Obywatela) i wi\u0119zie\u0144 polityczny. W III RP pose\u0142 na Sejm, historyk i publicysta. Jest profesorem w Wy\u017cszej Szkole Stosunk\u00f3w Mi\u0119dzynarodowych i Komunikacji Spo\u0142ecznej, autorem monografii o kampanii wrze\u015bniowej \u201eWojna polska\u201d 1939\u201d. \u00a0<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Polska naiwniakiem narod\u00f3w. Wrzesie\u0144 1939 doprowadzi\u0142 do najwi\u0119kszej katastrofy w jej dziejach Bart\u0142omiej Radziejewski Wrzesie\u0144 1939. Cz\u0142onkowie gda\u0144skich formacji policyjnych inscenizuj\u0105 wy\u0142amanie szlabanu granicznego mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Wolnym Miastem Gda\u0144skiem w Kolibkach (Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe) Wrzesie\u0144 ’39 to najwi\u0119ksza kl\u0119ska w naszej historii. Nie jest to ocena na wyrost, tylko najzwi\u0119\u017alejszy i najtrafniejszy opis […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80741"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=80741"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80741\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":80751,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80741\/revisions\/80751"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=80741"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=80741"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=80741"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}