{"id":80780,"date":"2020-09-05T17:09:03","date_gmt":"2020-09-05T15:09:03","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=80780"},"modified":"2020-09-04T16:56:25","modified_gmt":"2020-09-04T14:56:25","slug":"12-09-41","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=80780","title":{"rendered":"Pakt z Hitlerem to absurd."},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Pakt z Hitlerem to absurd. Polskie elity nie mia\u0142y alternatywy dla sojuszu z Zachodem<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Piotr M. Majewski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Minister spraw zagranicznych Polski J\u00f3zef Beck (w \u015brodku) w towarzystwie ministra wojny Rzeszy Wernera von Blomberga (z prawej) i naczelnego dow\u00f3dcy wojsk l\u0105dowych gen. Wernera von Fritscha przed Grobem Nieznanego \u017bo\u0142nierza na Unter den Linden w Berlinie, lipiec 1935 r. (Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe)<\/em><\/span><\/p>\n

Podporz\u0105dkowanie si\u0119 III Rzeszy oznacza\u0142oby bankructwo wcze\u015bniejszej polityki pi\u0142sudczyk\u00f3w i sta\u0142oby w sprzeczno\u015bci z ich systemem warto\u015bci. A kapitulacja bez walki przynios\u0142aby Polsce druzgoc\u0105ce skutki polityczne, wywo\u0142uj\u0105c prawdopodobnie pot\u0119\u017cne protesty spo\u0142eczne. Wrzesie\u0144 1939 – najwi\u0119ksza polska kl\u0119ska.<\/h4>\n

Niemiecka propaganda z upodobaniem przedstawia\u0142a kampani\u0119 przeciwko Polsce jako \u0142atwe zwyci\u0119stwo. Slogan o wojnie osiemnastodniowej, kt\u00f3ry uku\u0142a, nie tylko gloryfikowa\u0142 pot\u0119g\u0119 Wehrmachtu, ale tak\u017ce wyra\u017ca\u0142 pogard\u0119 dla pokonanego przeciwnika. Teza ta, cz\u0119sto powtarzana bezrefleksyjnie przez innych, ukszta\u0142towa\u0142a w du\u017cej mierze dominuj\u0105cy do dzi\u015b na \u015bwiecie obraz wojny polsko-niemieckiej 1939 r., co wywo\u0142uje w\u015br\u00f3d nas zrozumia\u0142e rozczarowanie i irytacj\u0119.<\/span><\/p>\n

Nale\u017cy oczywi\u015bcie przypomina\u0107 o tym, \u017ce Polska broni\u0142a si\u0119 dwukrotnie d\u0142u\u017cej, a jej pech polega\u0142 na tym, i\u017c jako pierwsza sta\u0142a si\u0119 obiektem agresji III Rzeszy, kiedy \u015bwiatowa opinia publiczna nie mia\u0142a jeszcze \u017cadnego innego punktu odniesienia, aby prawid\u0142owo oceni\u0107 przebieg walk, charakter i styl polskiej pora\u017cki. Nie powinno to jednak przes\u0142ania\u0107 istoty sprawy: Wrzesie\u0144 1939 r. pozostaje jedn\u0105 z najdotkliwszych kl\u0119sk militarnych w naszej historii, kt\u00f3ra tragicznie zawa\u017cy\u0142a na losach naszego pa\u0144stwa na kolejne p\u00f3\u0142 wieku.<\/span><\/p>\n

Cena oporu<\/strong><\/h4>\n

W jej nast\u0119pstwie Polska zosta\u0142a wymazana z mapy Europy i nietrudno wyobrazi\u0107 sobie scenariusz, w kt\u00f3rym ju\u017c by na ni\u0105 nie powr\u00f3ci\u0142a. Nawet jako wasal ZSRR, jak mia\u0142o to miejsce w latach 1945-89. Wystarczy\u0142o np., aby premierem Wielkiej Brytanii zosta\u0142 w 1940 r. nie Winston Churchill, lecz lord Edward Halifax, kt\u00f3ry w imi\u0119 ratowania swojego kraju chcia\u0142 da\u0107 Hitlerowi carte blanche<\/i> na urz\u0105dzenie wschodu Europy a la<\/i> \u201eMein Kampf\u201d. Mo\u017cna oczywi\u015bcie zasadnie dowodzi\u0107, \u017ce polscy przyw\u00f3dcy nie zdawali sobie sprawy z tego, o jak\u0105 stawk\u0119 toczy\u0142a si\u0119 gra, gdy w 1939 r. odrzucili \u017c\u0105dania terytorialne niemieckiego dyktatora. Tym gorzej to jednak o nich \u015bwiadczy.<\/span><\/p>\n

Czechos\u0142owacki prezydent Edvard Bene\u0161 (b\u0119d\u0119 cz\u0119sto odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 do do\u015bwiadcze\u0144 naszych po\u0142udniowych s\u0105siad\u00f3w) dysponowa\u0142 przecie\u017c rok wcze\u015bniej z grubsza tak\u0105 sam\u0105 wiedz\u0105 na temat nazizmu jak minister J\u00f3zef Beck czy marsza\u0142ek Edward Rydz-\u015amig\u0142y, ale lepiej ni\u017c oni rozumia\u0142 jego zbrodniczy charakter. Doszed\u0142 wi\u0119c do wniosku, \u017ce rozjuszona stawionym jej oporem hitlerowska III Rzesza zgotuje Czechom krwaw\u0105 \u0142a\u017ani\u0119. Polacy natomiast albo w og\u00f3le nie zastanawiali si\u0119, jak b\u0119dzie wygl\u0105da\u0142a niemiecka okupacja, albo przyjmowali, i\u017c nie b\u0119dzie si\u0119 ona zbytnio r\u00f3\u017cni\u0107 od tej, kt\u00f3r\u0105 pami\u0119tali z I wojny \u015bwiatowej. Nierealistyczne wyobra\u017cenia na temat przysz\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra mo\u017ce czeka\u0107 kraj w razie pora\u017cki, by\u0142y najbardziej fundamentalnym b\u0142\u0119dem polskich kalkulacji, bo bez prawid\u0142owego oszacowania ceny, jak\u0105 przyjdzie zap\u0142aci\u0107 za op\u00f3r, nie da\u0142o si\u0119 przecie\u017c racjonalnie oceni\u0107 ani poziomu ryzyka, ani sensowno\u015bci w\u0142asnych dzia\u0142a\u0144.<\/span><\/p>\n

Minister Joseph Goebbels (na pierwszym planie w jasnym p\u0142aszczu), wiceminister spraw zagranicznych Polski Jan Szembek (z lewej), dyrektor Biblioteki Jagiello\u0144skiej Edward Kuntze (z prawej) i kierownik Biura Propagandy Krakowa Tadeusz Przypkowski (na prawo za ministrem) podczas zwiedzania Collegium Maius w Krakowie, 15-16 czerwca 1934 r. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/em><\/span><\/p>\n

Nie chc\u0119 przez to powiedzie\u0107, \u017ce op\u00f3r nie mia\u0142 sensu; chodzi raczej o to, \u017ce nale\u017ca\u0142o si\u0119 liczy\u0107 ze znacznie wy\u017cszymi kosztami odrzucenia niemieckich \u017c\u0105da\u0144, ni\u017c milcz\u0105co przyj\u0119to, podejmuj\u0105c tak\u0105 decyzj\u0119. Kosztami na tyle wysokimi, \u017ce uprawnia\u0142y one, a wr\u0119cz zobowi\u0105zywa\u0142y polityk\u00f3w do przeanalizowania na ch\u0142odno wszystkich, cho\u0107by najbardziej nieprzyjemnych scenariuszy alternatywnych. Wszystkie one le\u017ca\u0142y w 1939 r. na stole, nawet je\u015bli wi\u0119kszo\u015bci z nich w og\u00f3le nie brano w Warszawie pod uwag\u0119.<\/span><\/p>\n

Wariant w\u0119gierski<\/strong><\/h4>\n

Pierwszy z nich, najbardziej oczywisty, sprowadza\u0142 si\u0119 do przyj\u0119cia \u017c\u0105da\u0144 Hitlera, i to na tyle szybko, aby zachowa\u0107 resztki godno\u015bci i mo\u017cliwie du\u017cy zakres suwerenno\u015bci wewn\u0119trznej. Nazwijmy ten scenariusz w\u0119gierskim, bo podobn\u0105 polityk\u0119 prowadzi\u0142y w tym czasie W\u0119gry pod przyw\u00f3dztwem admira\u0142a Mikl\u00f3sa Horthy\u2019ego; stanowi on dzisiaj przedmiot westchnie\u0144 prawicowych publicyst\u00f3w i historyk\u00f3w amator\u00f3w marz\u0105cych o polskich \u017co\u0142nierzach dumnie defiluj\u0105cych, rami\u0119 w rami\u0119 z Wehrmachtem, po zdobytej Moskwie. Rzeczpospolita sta\u0142aby si\u0119 w\u00f3wczas formalnie sojuszniczk\u0105 Niemiec, ale w praktyce by\u0142by to sojusz wybitnie nier\u00f3wnoprawny ze wzgl\u0119du na ogromn\u0105 dysproporcj\u0119 si\u0142 partner\u00f3w. Co gorsza, status Polski ulega\u0142by z up\u0142ywem czasu nieuchronnej degradacji.<\/span><\/p>\n

Trudno np. przypuszcza\u0107, aby przej\u015bcie przez nasze terytorium kilku milion\u00f3w niemieckich \u017co\u0142nierzy w drodze na podb\u00f3j Zwi\u0105zku Radzieckiego nie zawa\u017cy\u0142o na sytuacji wewn\u0119trznej kraju.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Przed wybuchem wojny nikt w Warszawie nie umia\u0142 sobie z pewno\u015bci\u0105 wyobrazi\u0107, \u017ce w takiej sytuacji mog\u0142oby np. doj\u015b\u0107 do eksterminacji polskich \u017byd\u00f3w, ale i bez tego wymuszony sojusz z Niemcami jawi\u0142 si\u0119 w og\u00f3lnym rozrachunku jako podr\u00f3\u017c w nieznane, i to bez biletu powrotnego.<\/span><\/p>\n

Atutami tej opcji by\u0142yby natomiast utrzymanie przez jaki\u015b jeszcze czas w\u0142asnej, cho\u0107 kulawej, podmiotowo\u015bci w europejskiej rozgrywce i, prawdopodobnie, mniejsze straty ludzkie (tak przynajmniej mieliby prawo s\u0105dzi\u0107 Beck i Rydz-\u015amig\u0142y).<\/span><\/p>\n

Wariant czeski<\/strong><\/h4>\n

Drugi wariant, to scenariusz czeski. Oznacza\u0142 kapitulacj\u0119 wobec niemieckich \u017c\u0105da\u0144, ale nie od razu, lecz po d\u0142u\u017cszym okresie dyplomatycznej rozgrywki. Polska musia\u0142aby p\u00f3j\u015b\u0107 w jakim\u015b momencie na ust\u0119pstwa, kt\u00f3rych domaga\u0142 si\u0119 Hitler \u2013 zapewne ju\u017c nie tylko w kwestii uprawnie\u0144 w Gda\u0144sku i eksterytorialnych arterii komunikacyjnych przez Pomorze, ale tak\u017ce na \u015al\u0105sku i gdzie indziej \u2013 w zamian za co unikn\u0119\u0142aby druzgoc\u0105cego najazdu.<\/span><\/p>\n

Nale\u017ca\u0142o liczy\u0107 si\u0119 z tym, \u017ce okrojonej terytorialnie i upokorzonej Rzeczpospolitej Rzesza narzuci\u0142aby jak\u0105\u015b form\u0119 protektoratu jak Czechom w marcu 1939 r. Docelowo niemal na pewno czeka\u0142aby nas okupacja, cho\u0107 zapewne nie tak krwawa, jak mia\u0142o to miejsce w rzeczywisto\u015bci. Podstawowa zaleta takiego wariantu polega\u0142aby na tym, \u017ce Polska nie ponios\u0142aby strat ludzkich i materialnych w konfrontacji zbrojnej z Wehrmachtem, a jednocze\u015bnie nie przylgn\u0119\u0142aby do niej stygmatyzuj\u0105ca etykietka sojuszniczki Hitlera.<\/span><\/p>\n

Polski plan na Wrzesie\u0144 1939 r.<\/strong><\/h4>\n

Trzeci scenariusz \u2013 odrzucenie niemieckich \u017c\u0105da\u0144 i wojna w sojuszu z Francj\u0105<\/a> i Wielk\u0105 Brytani\u0105 \u2013 rozegra\u0142 si\u0119 naprawd\u0119, a jego plusy oraz minusy s\u0105 powszechnie znane. W jego obr\u0119bie istnia\u0142o jednak kilka r\u00f3\u017cnych ewentualno\u015bci, niekonieczne wi\u0119c przebieg wydarze\u0144 musia\u0142 przyj\u0105\u0107 taki kierunek, jak si\u0119 to sta\u0142o. Mo\u017ce scenariusz taki da\u0142oby si\u0119 zrealizowa\u0107 lepiej, unikaj\u0105c tak ci\u0119\u017ckich strat w\u0142asnych i zadaj\u0105c wi\u0119ksze przeciwnikowi, walcz\u0105c d\u0142u\u017cej i bardziej planowo?<\/span><\/p>\n

To, \u017ce nie da si\u0119 pokona\u0107 Niemc\u00f3w, by\u0142o dla polskich decydent\u00f3w oczywiste. Mimo tromtadrackiej gadaniny o nieoddawaniu ani guzika od munduru i bu\u0144czucznych przechwa\u0142ek o paradowaniu po Berlinie polski plan obrony, plan \u201eZach\u00f3d\u201d, opiera\u0142 si\u0119 na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce przewaga liczebna i techniczna Wehrmachtu wyklucza cokolwiek poza strategicznym odwrotem. Rozmieszczone wzd\u0142u\u017c ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci granic z Rzesz\u0105 polskie armie mia\u0142y przyj\u0105\u0107 uderzenie nieprzyjaciela, a nast\u0119pnie stopniowo wycofywa\u0107 si\u0119 na wsch\u00f3d, aby ostatecznie si\u0119 zatrzyma\u0107 i ustabilizowa\u0107 front gdzie\u015b w po\u0142udniowo-wschodnim naro\u017cniku kraju. Do tego czasu, jak przewidywano, niemiecki nap\u00f3r powinien zel\u017ce\u0107, poniewa\u017c ofensywa Francji i Wielkiej Brytanii na zachodzie zmusi Wehrmacht do wycofania wi\u0119kszo\u015bci si\u0142 z Polski. A w przysz\u0142o\u015bci, dzi\u0119ki alianckiej pomocy dostarczanej przez Rumuni\u0119, Wojsko Polskie mia\u0142o przeprowadzi\u0107 kontrofensyw\u0119 i odzyska\u0107 utracone prowincje.<\/span><\/p>\n

Plan ten mia\u0142 mankamenty militarne, o kt\u00f3rych b\u0119dzie jeszcze mowa, przede wszystkim jednak jego powodzenie zale\u017ca\u0142o od jednoczesnego zaj\u015bcia trzech okoliczno\u015bci politycznych: zachodni sojusznicy musieli rozpocz\u0105\u0107 ofensyw\u0119 nad Renem na tyle szybko, aby Wehrmacht nie zd\u0105\u017cy\u0142 do tego czasu unicestwi\u0107 Wojska Polskiego; wschodni s\u0105siad, czyli Zwi\u0105zek Radziecki, musia\u0142 pozosta\u0107 neutralny przez ca\u0142y okres trwania dzia\u0142a\u0144 zbrojnych; Rumunia musia\u0142a wytrwa\u0107 w sojuszu z Polsk\u0105, przepuszczaj\u0105c przez swoje terytorium zaopatrzenie, sprz\u0119t i ewentualne posi\u0142ki dla naszej armii. Bez spe\u0142nienia dw\u00f3ch pierwszych przes\u0142anek ca\u0142a koncepcja bra\u0142a tak czy inaczej w \u0142eb; w przypadku, gdyby nie zasz\u0142a trzecia, nawet po udanym odwrocie na owo przedmo\u015bcie rumu\u0144skie, jak zacz\u0119to je p\u00f3\u017aniej nazywa\u0107, Wojsko Polskie czeka\u0142aby powolna agonia.<\/span><\/p>\n

Jak wiadomo, nie zosta\u0142 spe\u0142niony ani jeden warunek, na skutek czego wojna z Niemcami zako\u0144czy\u0142a si\u0119 tragiczn\u0105 katastrof\u0105. Nie za dobrze \u015bwiadczy to o jako\u015bci polskiego planowania.<\/span><\/p>\n

Czy da\u0142oby si\u0119 jednak osi\u0105gn\u0105\u0107 co\u015b wi\u0119cej, gdyby przyj\u0119to inne, bardziej realistyczne za\u0142o\u017cenia?<\/span><\/p>\n

Inny sojusz by\u0142by dziwny<\/strong><\/h4>\n

Militarne wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie z Zachodem na wypadek wojny stanowi\u0142o w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym fundament polskiej racji stanu. Mimo polityki \u201ewstawania z kolan\u201d, kt\u00f3r\u0105 uprawia\u0142 minister Beck, w Warszawie doskonale wiedziano, \u017ce pod koniec lat 30. Polska bez sojuszu z Francj\u0105 nie mog\u0142aby stawi\u0107 czo\u0142a rosn\u0105cym w si\u0142\u0119 Niemcom i albo musia\u0142aby sta\u0107 si\u0119 ich wasalem jak W\u0119gry, albo zosta\u0142aby przez nich zaszczuta na \u015bmier\u0107 jak Czechos\u0142owacja. \u017baden z tych wariant\u00f3w, jak si\u0119 wydaje, nie mie\u015bci\u0142 si\u0119 w g\u0142owie rz\u0105dz\u0105cym krajem pi\u0142sudczykom.<\/span><\/p>\n

Minister Joachim von Ribbentrop (z lewej) w towarzystwie ministra spraw zagranicznych Polski J\u00f3zefa Becka opuszcza dworzec w Warszawie. Widoczne flagi ze swastykami, kt\u00f3rymi udekorowano dworzec, 25 stycznia 1939 r. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/em><\/span><\/p>\n

Podporz\u0105dkowanie si\u0119 Hitlerowi oznacza\u0142oby kompromituj\u0105ce bankructwo ca\u0142ej ich wcze\u015bniejszej polityki i sta\u0142oby w g\u0142\u0119bokiej sprzeczno\u015bci z wyznawanym przez nich systemem warto\u015bci. Kapitulacja bez walki przynios\u0142aby tak samo druzgoc\u0105ce skutki polityczne, wywo\u0142uj\u0105c na dodatek prawdopodobnie pot\u0119\u017cne protesty spo\u0142eczne \u2013 po latach pobrz\u0119kiwania szabelk\u0105 i podbijania b\u0119benka mocarstwowych mrzonek trudno by\u0142oby przecie\u017c wyt\u0142umaczy\u0107 ludziom przygn\u0119biaj\u0105c\u0105 prawd\u0119 o w\u0142asnej s\u0142abo\u015bci. Przyjmijmy wi\u0119c dla uproszczenia, \u017ce w realiach panuj\u0105cych w przededniu wybuchu II wojny \u015bwiatowej polskie elity nie mia\u0142y w istocie wyboru i musia\u0142y utrzymywa\u0107 sojusz z Zachodem.<\/span><\/p>\n

\n

Warianty w\u0119gierski ani czeski \u2013 czy si\u0119 to komu\u015b dzisiaj podoba czy nie \u2013 nie wchodzi\u0142y w gr\u0119 z przyczyn psychologicznych i wewn\u0105trzpolitycznych.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

W teorii polski system sojuszy opiera\u0142 si\u0119 na bardzo solidnych podstawach. Polsk\u0119 \u0142\u0105czy\u0142a z Francj\u0105 nie tylko umowa o przyja\u017ani i wsp\u00f3\u0142pracy, ale r\u00f3wnie\u017c szczeg\u00f3\u0142owa konwencja wojskowa. To w\u0142a\u015bnie ona okre\u015bla\u0142a, \u017ce 15. dnia od og\u0142oszenia przez Pary\u017c mobilizacji powszechnej armia francuska osi\u0105gnie gotowo\u015b\u0107 do przeprowadzenia generalnej ofensywy przeciwko Rzeszy. Wielka Brytania sta\u0142a si\u0119 formalnie sojuszniczk\u0105 Polski dopiero 25 sierpnia 1939 r. i konkretny zakres jej pomocy wojskowej nie zosta\u0142 uzgodniony, ale pozycja imperium brytyjskiego by\u0142a w\u00f3wczas mniej wi\u0119cej taka jak dzisiaj Stan\u00f3w Zjednoczonych: pa\u0144stwo to uchodzi\u0142o za najwi\u0119ksz\u0105 \u015bwiatow\u0105 pot\u0119g\u0119 i g\u0142\u00f3wnego gwaranta globalnego \u0142adu politycznego, Polsce mog\u0142o si\u0119 wi\u0119c wydawa\u0107, \u017ce chwyci\u0142a w\u0142a\u015bnie Pana Boga za nogi.<\/span><\/p>\n

Polsko, licz na siebie<\/strong><\/h4>\n

Nie mo\u017cna wini\u0107 polskich przyw\u00f3dc\u00f3w za to, \u017ce we wrze\u015bniu 1939 r. Zach\u00f3d nie udzieli\u0142 nam w jakiejkolwiek efektywnej pomocy. Nie mieli na to realnego wp\u0142ywu. Jak dowodzi przyk\u0142ad czechos\u0142owacki, nawet gdyby minister Beck prowadzi\u0142 wcze\u015bniej wobec Francji najbardziej lojaln\u0105 polityk\u0119, Pary\u017c i Londyn i tak post\u0105pi\u0142yby wobec Polski egoistycznie, bo ich przyw\u00f3dcy uwa\u017cali, \u017ce nie s\u0105 gotowi do konfrontacji militarnej z Niemcami.<\/span><\/p>\n

\n

Mo\u017cna natomiast mie\u0107 pretensje do polskich w\u0142adz, \u017ce nie zastanawia\u0142y si\u0119, co si\u0119 stanie, je\u015bli Zach\u00f3d nie zaatakuje Niemiec.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

W sztabie generalnym zdawano sobie przecie\u017c spraw\u0119 z wp\u0142ywu linii Maginota na skostnienie francuskiej doktryny wojennej. A mog\u0142o si\u0119 przecie\u017c zdarzy\u0107 te\u017c tak, \u017ce aliancka ofensywa nast\u0105pi\u0142aby p\u00f3\u017aniej, ni\u017c przewidywano, mog\u0142a si\u0119 nie powie\u015b\u0107 albo by\u0142aby s\u0142absza, ni\u017c zak\u0142adano, a tym samym nie odci\u0105gn\u0119\u0142aby na czas wystarczaj\u0105cej liczby niemieckich dywizji z Polski. \u017badnej z takich ewentualno\u015bci nasze dow\u00f3dztwo nie uwzgl\u0119dni\u0142o, niestety, w swoich planach.<\/span><\/p>\n

\"AttacheAttache wojskowy Ambasady Niemiec w Polsce pp\u0142k. von Gerstenberg (drugi z lewej) w asy\u015bcie polskich wojskowych na tle Grobu Nieznanego \u017bo\u0142nierza w Warszawie, 17 kwietnia 1938 r.<\/span> Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Tymczasem nale\u017ca\u0142o si\u0119 przygotowywa\u0107 nie na najbardziej optymistyczny, lecz na najbardziej realistyczny wariant rozwoju wydarze\u0144 i przyj\u0105\u0107, \u017ce Zach\u00f3d nie zd\u0105\u017cy nam efektywnie pom\u00f3c wcze\u015bniej ni\u017c za kilka miesi\u0119cy. Skoro za\u015b Francja i Wielka Brytania nie by\u0142y w stanie natychmiast odci\u0105\u017cy\u0107 walcz\u0105cej Polski, nale\u017ca\u0142o zacz\u0105\u0107 liczy\u0107 wy\u0142\u0105cznie na siebie. To oznacza\u0142o, \u017ce w\u0142adze II RP nie powinny by\u0142y s\u0142ucha\u0107 sojusznik\u00f3w, kt\u00f3rzy doradzali wstrzymywanie si\u0119 z og\u0142oszeniem mobilizacji powszechnej, ale przeprowadzi\u0107 j\u0105 tak szybko, jak tylko si\u0119 da\u0142o, jeszcze przed rozpocz\u0119ciem niemieckiego najazdu. Wojsko Polskie dysponowa\u0142oby kilkunastoma dywizjami wi\u0119cej, a przede wszystkim unikn\u0119\u0142o destrukcyjnego chaosu koncentracji odbywaj\u0105cej si\u0119 ju\u017c pod bombami Luftwaffe.<\/span><\/p>\n

Plan \u201eB\u201d tylko na papierze<\/strong><\/h4>\n
\n
\n

W takiej sytuacji konieczne by\u0142oby gruntowne zrewidowanie polskiego planu wojny z Niemcami, co wysz\u0142oby mu wy\u0142\u0105cznie na zdrowie. Plan \u00f3w, zreszt\u0105 bardzo enigmatyczny, pozbawiony dok\u0142adnych ram czasowych i nigdy nieprze\u0107wiczony przez sztabowc\u00f3w, przewidywa\u0142 skoncentrowanie wi\u0119kszo\u015bci si\u0142 w zachodniej cz\u0119\u015bci pa\u0144stwa. W Warszawie dobrze wiedziano, \u017ce ze wzgl\u0119du na niekorzystny uk\u0142ad granic i niemieck\u0105 przewag\u0119 polskie armie sta\u0142y od pocz\u0105tku na straconych pozycjach, ale obawiano si\u0119 je stamt\u0105d wycofa\u0107, bo sojusznicy mogliby uzna\u0107 to za pretekst, aby wym\u00f3wi\u0107 si\u0119 od dzia\u0142ania. Skoro wy nie walczycie o swoje Pomorze, dlaczego my mamy si\u0119 bi\u0107 za was? Za\u0142o\u017cenie zawczasu, \u017ce Francja i Wielka Brytania tak czy inaczej nie kiwn\u0105 w najbli\u017cszym czasie palcem, pozwoli\u0142oby Polsce raz na zawsze wydosta\u0107 si\u0119 z tej pu\u0142apki. Jedynym, na co realnie mog\u0142a bowiem liczy\u0107 Warszawa, by\u0142o wypowiedzenie przez Zach\u00f3d wojny Niemcom, a to nast\u0105pi\u0142oby niezale\u017cnie od takiego b\u0105d\u017a innego ugrupowania polskich armii, poniewa\u017c decyzja taka wynika\u0142a z kalkulacji natury politycznej.<\/span><\/p>\n

Z czysto militarnego punktu widzenia nie by\u0142o przeszk\u00f3d, aby Wojsko Polskie przyj\u0119\u0142o jakikolwiek inny plan obrony.<\/span><\/p>\n

\n

Na granicy z Niemcami sztab generalny m\u00f3g\u0142by np. pozostawi\u0107 troch\u0119 jednostek os\u0142onowych, kt\u00f3re mia\u0142yby za zadanie zademonstrowa\u0107 \u015bwiatu, \u017ce Polska nie oddaje swoich ziem bez walki, wi\u0119kszo\u015b\u0107 si\u0142 wycofa\u0107 jednak za Narew, Wis\u0142\u0119 i San, gdzie Wehrmachtowi by\u0142oby trudniej je rozbi\u0107.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Rozwi\u0105zanie takie mia\u0142oby oczywi\u015bcie wiele minus\u00f3w \u2013 Niemcy szybko zaj\u0119liby najbogatsze i najg\u0119\u015bciej zaludnione polskie ziemie, a Hitler m\u00f3g\u0142by o\u015bwiadczy\u0107, \u017ce podb\u00f3j jej reszty w og\u00f3le go nie interesuje \u2013 ale dawa\u0142oby te\u017c bardzo wymierne korzy\u015bci.<\/span><\/p>\n

Wojna z Hitlerem, szansa za Wis\u0142\u0105<\/strong><\/h4>\n

Po pierwsze, Wojsko Polskie nie musia\u0142oby dokonywa\u0107 karko\u0142omnego odwrotu na po\u0142udniowy wsch\u00f3d, kt\u00f3ry przer\u00f3s\u0142 niemal wszystkich jego dow\u00f3dc\u00f3w, marsza\u0142ka Rydza-\u015amig\u0142ego nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c, i zako\u0144czy\u0142 si\u0119 rozbiciem wszystkich polskich armii. Tak skomplikowany manewr m\u00f3g\u0142by si\u0119 powie\u015b\u0107 Napoleonowi, ale cokolwiek my\u015bleli o sobie rz\u0105dz\u0105cy mi\u0119dzywojenn\u0105 Polsk\u0105 pu\u0142kownicy, \u017caden z nich nie zab\u0142ysn\u0105\u0142 we Wrze\u015bniu \u201939 geniuszem. Kadra wy\u017cszego i najwy\u017cszego szczebla \u2013 dow\u00f3dcy brygad, dywizji, armii oraz naczelne dow\u00f3dztwo \u2013 z kilkoma chlubnymi wyj\u0105tkami mia\u0142a przeci\u0119tne kompetencje, a nie brakowa\u0142o w\u015br\u00f3d niej r\u00f3wnie\u017c oficer\u00f3w miernych, ra\u017c\u0105co niedorastaj\u0105cych do powierzonych im funkcji. By\u0142y to m.in. skutki upolitycznienia si\u0142 zbrojnych, gdzie o awansach, zw\u0142aszcza po zamachu majowym, decydowa\u0142a przede wszystkim wierno\u015b\u0107 rz\u0105dz\u0105cym pi\u0142sudczykom.<\/span><\/p>\n

\"MinisterMinister spraw zagranicznych Polski J\u00f3zef Beck w asy\u015bcie dyplomat\u00f3w oraz polskich i niemieckich wojskowych na Grobie Nieznanego \u017bo\u0142nierza przy Unter den Linden w Berlinie, lipiec 1935 r.<\/span> Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Nale\u017ca\u0142o spojrze\u0107 tej prawdzie w oczy i unika\u0107 ekstrawagancji na polu bitwy. Im bardziej konwencjonalne dzia\u0142ania prowadzi\u0142yby polskie armie, tym wi\u0119ksza by\u0142a szansa, \u017ce nie zostan\u0105 b\u0142yskawiczne starte na proch przez Wehrmacht. Hipotetyczne usytuowanie wi\u0119kszo\u015bci si\u0142 za Wis\u0142\u0105 dawa\u0142o na to wi\u0119ksze szanse ni\u017c plan \u201eZach\u00f3d\u201d. Gdyby za\u015b Wojsko Polskie nie zosta\u0142o tak szybko pobite, Polska, mimo utraty sporej cz\u0119\u015bci terytorium, pozosta\u0142aby nadal w europejskiej grze. Prezydent, rz\u0105d i w\u00f3dz naczelny nie musieliby po kilkunastu dniach wojny ucieka\u0107 z kraju, zdaj\u0105c si\u0119 na \u0142ask\u0119 i nie\u0142ask\u0119 sojusznik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Wycofanie wi\u0119kszo\u015bci armii za Wis\u0142\u0119 i ocalenie ich w ten spos\u00f3b przynajmniej na jaki\u015b czas zwi\u0119ksza\u0142oby te\u017c szanse na to, \u017ce Zwi\u0105zek Radziecki zachowa neutralno\u015b\u0107, a Rumunia wywi\u0105\u017ce si\u0119 z sojuszniczych zobowi\u0105za\u0144.<\/span><\/p>\n

Zlekcewa\u017cony Stalin<\/strong><\/h4>\n

Zupe\u0142ne zignorowanie przez polskie kierownictwo wschodniego s\u0105siada by\u0142o z pewno\u015bci\u0105 jednym z najbardziej kardynalnych b\u0142\u0119d\u00f3w Becka i Rydza-\u015amig\u0142ego, kt\u00f3rzy nie wiedzie\u0107 czemu przyj\u0119li, \u017ce Stalin dotrzyma uk\u0142adu o nieagresji z 1932 r. By\u0142a to wyj\u0105tkowa kr\u00f3tkowzroczno\u015b\u0107, bo przecie\u017c przez niemal ca\u0142y okres mi\u0119dzywojenny ZSRR uwa\u017cano w Warszawie za przeciwnika numer jeden i systematycznie przygotowywano si\u0119 do odparcia jego agresji. Kryzys monachijski w 1938 r., kiedy Kreml deklarowa\u0142 gotowo\u015b\u0107 udzielenia pomocy militarnej Czechos\u0142owacji, a Polska znalaz\u0142a si\u0119 w\u015br\u00f3d pa\u0144stw, kt\u00f3re j\u0105 osacza\u0142y, nie poprawi\u0142 ani na jot\u0119 relacji polsko-radzieckich. Gdyby nawet nie dosz\u0142o do zawarcia paktu Ribbentrop-Mo\u0142otow, kt\u00f3ry spowodowa\u0142 najazd Armii Czerwonej 17 wrze\u015bnia i p\u00f3\u017aniejszy rozbi\u00f3r naszego kraju, w przypadku wybuchu wojny z Niemcami Polska powinna by\u0142a powa\u017cnie liczy\u0107 si\u0119 z wrog\u0105 postaw\u0105 wschodniego s\u0105siada.<\/span><\/p>\n

\n

W\u0105tpliwe, czy Warszawa mog\u0142a z wyprzedzeniem wykupi\u0107 sobie czym\u015b radzieck\u0105 neutralno\u015b\u0107.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

By\u0107 mo\u017ce powinna okazywa\u0107 wi\u0119ksze zainteresowanie wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aniem z Armi\u0105 Czerwon\u0105, gdy latem 1939 r. Brytyjczycy pr\u00f3bowali wci\u0105gn\u0105\u0107 Moskw\u0119 do antyniemieckiej koalicji, ale najprawdopodobniej nie mia\u0142oby to wi\u0119kszego wp\u0142ywu na postaw\u0119 Kremla. Nawet gdyby polscy przyw\u00f3dcy pope\u0142nili polityczne harakiri, prosz\u0105c go o wys\u0142anie nad Wis\u0142\u0119 radzieckich dywizji (kt\u00f3re niemal na pewno by ju\u017c z naszego kraju nie wysz\u0142y), i tak nie mogliby przecie\u017c przebi\u0107 oferty Hitlera, kt\u00f3ry opr\u00f3cz po\u0142owy Polski da\u0142 Stalinowi jeszcze zgod\u0119 na zab\u00f3r teren\u00f3w od Finlandii a\u017c po rumu\u0144sk\u0105 Besarabi\u0119.<\/span><\/p>\n

\"Ust\u0119puj\u0105cyUst\u0119puj\u0105cy attache wojskowych Ambasady Niemiec w Polsce gen. Bogislav von Studnitz i nowo mianowany attache wojskowy p\u0142k Kurt von Himer w asy\u015bcie polskich oficer\u00f3w sk\u0142adaj\u0105 wieniec na Grobie Nieznanego \u017bo\u0142nierza w Warszawie, 9 listopada 1938 r.<\/span> Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Apetyty radzieckiego dyktatora m\u00f3g\u0142 powstrzyma\u0107 co najwy\u017cej niekorzystny dla niego rozw\u00f3j sytuacji na europejskiej szachownicy. Nawet po zawarciu sojuszu z Hitlerem Stalin nie dzia\u0142a\u0142 bowiem pochopnie i zanim 17 wrze\u015bnia wys\u0142a\u0142 Armi\u0119 Czerwon\u0105 na zach\u00f3d, cierpliwie poczeka\u0142, a\u017c Wehrmacht rozbije g\u0142\u00f3wne si\u0142y polskie i zajmie wi\u0119kszo\u015b\u0107 zachodnich i centralnych ziem Rzeczpospolitej.<\/span><\/p>\n

Gdyby polskie armie przyj\u0119\u0142y pozycj\u0119 obronn\u0105 za Wis\u0142\u0105 i nie da\u0142y si\u0119 w ten spos\u00f3b rozbi\u0107 Niemcom po dw\u00f3ch tygodni kampanii, Zwi\u0105zek Radziecki wstrzyma\u0142by si\u0119 by\u0107 mo\u017ce z agresj\u0105.<\/span><\/p>\n

Mogli\u015bmy lepiej przegra\u0107<\/strong><\/h4>\n

Nie chodzi o to, aby z perspektywy przesz\u0142o 80 lat pisa\u0107 alternatywne scenariusze dawno rozegranych bitew. Warto natomiast u\u015bwiadomi\u0107 sobie, \u017ce przebieg kampanii wrze\u015bniowej nie by\u0142 z g\u00f3ry przes\u0105dzony i wydarzenia mog\u0142y przybra\u0107 r\u00f3\u017cny obr\u00f3t. Przyw\u00f3dcom II RP zabrak\u0142o jednak samodzielno\u015bci my\u015blenia i uczciwo\u015bci intelektualnej nakazuj\u0105cej przyzna\u0107 przed samymi sob\u0105, \u017ce najbardziej po\u017c\u0105dany przez Polsk\u0119 scenariusz jest zarazem najmniej prawdopodobny i trzeba si\u0119 przygotowa\u0107 na najgorsze.<\/span><\/p>\n

Zamiast liczy\u0107 na Zach\u00f3d, powinni byli do\u0142o\u017cy\u0107 wszelkich stara\u0144, aby jak najlepiej wykorzysta\u0107 w\u0142asne si\u0142y. Czy zapewni\u0142oby to sukces? To zale\u017cy, co przez to s\u0142owo rozumiemy. Zwyci\u0119stwo nad Niemcami nie le\u017ca\u0142o w zasi\u0119gu mo\u017cliwo\u015bci naszego pa\u0144stwa, ale wojn\u0119 da\u0142o si\u0119 z pewno\u015bci\u0105 lepiej przegra\u0107: walczy\u0107 d\u0142u\u017cej, ponosz\u0105c mniejsze straty, by\u0107 mo\u017ce nawet przez pewien czas skutecznie broni\u0107 si\u0119 na jakim\u015b skrawku po\u0142udniowo-wschodniej Polski, a w mi\u0119dzyczasie w spos\u00f3b zorganizowany ewakuowa\u0107 na zach\u00f3d przez Rumuni\u0119 du\u017co wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 \u017co\u0142nierzy i sprz\u0119tu, ni\u017c si\u0119 uda\u0142o. Wszystko za\u015b po to, aby jak najd\u0142u\u017cej utrzyma\u0107 si\u0119 w grze, dysponuj\u0105c mo\u017cliwie najlepszymi kartami. P\u00f3\u017aniejsze losy rz\u0105du na uchod\u017astwie dowiod\u0142y bowiem bole\u015bnie, \u017ce ci, kt\u00f3rzy raz wypadali z gry, stawali si\u0119 bezpowrotnie przedmiotem pozbawionej skrupu\u0142\u00f3w rozgrywki pozosta\u0142ych.<\/span><\/p>\n

\n

Od redakcji<\/b>. 81 lat od wybuchu wojny dyskusja o Wrze\u015bniu \u201939 wci\u0105\u017c trwa. Jej uczestnicy spieraj\u0105 si\u0119 dzi\u015b ju\u017c nie o to, czy militarnie byli\u015bmy w stanie przeciwstawi\u0107 si\u0119 Wehrmachtowi i Armii Czerwonej, ale raczej o polityk\u0119 zagraniczn\u0105 II RP i kompetencje ludzi, kt\u00f3rzy stali na czele pa\u0144stwa. O opini\u0119 na ten temat poprosili\u015bmy publicyst\u00f3w z r\u00f3\u017cnych pokole\u0144 i \u015brodowisk. Pierwszy g\u0142os zabra\u0142 Bart\u0142omiej Radziejewski \u2013 politolog i publicysta, za\u0142o\u017cyciel i dyrektor \u201eNowej Konfederacji\u201d, thinkzine\u2019u (think tanku i magazynu idei) o tematyce politycznej. Autorem kolejnego tekstu jest:<\/i><\/span><\/p>\n

dr hab. Piotr M. Majewski<\/b> \u2013historyk, wyk\u0142adowca Uniwersytetu Warszawskiego, specjalizuj\u0105cy si\u0119 w dziejach mi\u0119dzywojnia, szczeg\u00f3lnie historii Czechos\u0142owacji. W latach 2009-17 by\u0142 zast\u0119pc\u0105 dyrektora Muzeum II Wojny \u015awiatowej. Jego ksi\u0105\u017cka \u201eKiedy wybuchnie wojna? 1938. Studium kryzysu\u201d (Wyd. Krytyki Politycznej 2019) o kulisach zawarcia uk\u0142adu monachijskiego zosta\u0142a w\u0142a\u015bnie nominowana do tegorocznej nagrody Nike.<\/i><\/span><\/p>\n

Ostatni g\u0142os zabierze dr hab. Leszek Moczulski<\/b>.<\/i><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pakt z Hitlerem to absurd. Polskie elity nie mia\u0142y alternatywy dla sojuszu z Zachodem Piotr M. Majewski Minister spraw zagranicznych Polski J\u00f3zef Beck (w \u015brodku) w towarzystwie ministra wojny Rzeszy Wernera von Blomberga (z prawej) i naczelnego dow\u00f3dcy wojsk l\u0105dowych gen. Wernera von Fritscha przed Grobem Nieznanego \u017bo\u0142nierza na Unter den Linden w Berlinie, lipiec […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80780"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=80780"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80780\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":80789,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80780\/revisions\/80789"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=80780"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=80780"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=80780"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}