![](\"https:\/\/chidusz.com\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/samuel-heilman-katka-reszke-zydzi-ultraortodoksyjni-ortodoksyjni-mea-szarim-chasydzi-sekta-zydowska-chidusz-com-09.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/chidusz.png\")
<\/a>To, \u017ce czasem jeste\u015bmy nieszcz\u0119\u015bliwe, to przypad\u0142o\u015b\u0107 cz\u0142owiecza, nie chasydzka<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\nKATARZYNA ANDERSZ<\/strong><\/span><\/p>\n CHASYDZKIE KOBIETY NIE KWESTIONUJ\u0104 SWOJEJ ROLI W RODZINIE I SPO\u0141ECZE\u0143STWIE ANI PORZ\u0104DKU \u015aWIATA, W KT\u00d3RYM \u017bYJ\u0104. NIE POWINNY\u015aMY TEGO ROBI\u0106 I MY, TWIERDZI (H)ANKA GRUPI\u0143SKA, KT\u00d3RA PRZEZ PRAWIE SIEDEM LAT PRACY NAD KSI\u0104\u017bK\u0104 \u201eNAJTRUDNIEJ JEST SPOTKA\u0106 LILIT\u201d PRZYPATRYWA\u0141A SI\u0118 OD \u015aRODKA ULTRAORTODOKSYJNEJ SPO\u0141ECZNO\u015aCI.<\/strong><\/span><\/p>\n Katarzyna Andersz: Od pierwszego wydania pani ksi\u0105\u017cki min\u0119\u0142o 18 lat, a pani wci\u0105\u017c je\u017adzi na spotkania autorskie w ca\u0142ej Polsce i opowiada o \u017cyciu kobiet, kt\u00f3re wtedy pozna\u0142a.<\/strong><\/p>\n (H)anka Grupi\u0144ska: W poci\u0105gu do Wroc\u0142awia przeczyta\u0142am swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 pierwszy raz od 2007 roku, kiedy wysz\u0142o jej ostatnie, trzecie wydanie. I pomy\u015bla\u0142am sobie, zupe\u0142nie nieskromnie, \u017ce ona rzeczywi\u015bcie jest bardzo ciekawa.<\/span><\/p>\n Nie tylko ciekawa, ale nie ma te\u017c podobnych publikacji na polskim rynku, kt\u00f3re w tak wnikliwy spos\u00f3b opisywa\u0142yby \u017cycie kobiet w ultraortodoksyjnych spo\u0142eczno\u015bciach.<\/strong><\/p>\n To \u2013 cho\u0107 zn\u00f3w zabrzmi nieskromnie \u2013 zas\u0142uga wysi\u0142ku, jaki w\u0142o\u017cy\u0142am w jej pisanie. Teraz wiele ksi\u0105\u017cek powstaje tak, \u017ce autor ob\u0142o\u017cy si\u0119 dziesi\u0119cioma publikacjami, odpali internet i gotowe. Oczywi\u015bcie, \u017ce mo\u017cna pisa\u0107 i tak, wida\u0107 to przecie\u017c na podstawie tytu\u0142\u00f3w, kt\u00f3re trafiaj\u0105 na p\u00f3\u0142ki ksi\u0119gar\u0144. Gdy ja zaczyna\u0142am prac\u0119 nad swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105, w 1993 roku, publikacji kulturoznawczych czy antropologicznych na temat kobiet w chasydyzmie nie by\u0142o wcale, wi\u0119c nie mia\u0142am si\u0119 czym ob\u0142o\u017cy\u0107. Moja ksi\u0105\u017cka jest wyrozmawiana i wyogl\u0105dana. Wszystko, o czym pisz\u0119, przesz\u0142o przez moje oczy, uszy, sk\u00f3r\u0119.<\/span><\/p>\n Po\u015bwi\u0119ci\u0142a pani pisaniu o kobietach z chasydzkich spo\u0142eczno\u015bci sze\u015b\u0107 lat. Sk\u0105d impuls, \u017ceby zaj\u0105\u0107 si\u0119 tym tematem?<\/strong><\/p>\n Pierwszy raz przyjecha\u0142am do Izraela w pa\u017adzierniku 1988 roku. Wyje\u017cd\u017caj\u0105c z Polski, mia\u0142am poczucie ucieczki z wi\u0119zienia. Lata osiemdziesi\u0105te to by\u0142 absolutnie szary, przygn\u0119biaj\u0105cy czas: stan wojenny, aresztowania, bieda. A Izrael by\u0142 wtedy niezwykle pobudzaj\u0105cy, bardziej ni\u017c dzi\u015b. Dla mnie by\u0142 miejscem, w kt\u00f3rym mog\u0142abym usi\u0105\u015b\u0107 na kraw\u0119\u017cniku i ju\u017c tam zosta\u0107. W Mea Szearim, gdzie znalaz\u0142am si\u0119 przypadkiem, tu\u017c po przyje\u017adzie do Jerozolimy, mia\u0142am poczucie, \u017ce wkraczam do \u015bwiata przedwojnia. Polska tamtych lat w mojej g\u0142owie zawsze by\u0142a rajem utraconym. Tu okaza\u0142o si\u0119, \u017ce kobiety, kt\u00f3re widz\u0119, i kt\u00f3re wygl\u0105daj\u0105 tak, jak z przedwojennych zdj\u0119\u0107 z Krakowa, czy Lwowa, s\u0105 \u017cywe, ruszaj\u0105 si\u0119 i \u015bmiej\u0105. To by\u0142o moje pierwsze do\u015bwiadczenie w Izraelu, kt\u00f3re potem trzyma\u0142o mnie przez lata.<\/span><\/p>\n Mea Szearim i spo\u0142eczno\u015b\u0107 chasydzka to jednak hermetyczny \u015bwiat, w kt\u00f3ry trudno wej\u015b\u0107.<\/strong><\/p>\n Zadecydowa\u0142 przypadek-nieprzypadek, bo w przypadki nie wierz\u0119. W\u0142a\u015bnie rezygnowa\u0142am ze swojej pracy w Ambasadzie Polski w Tel Awiwie. Od dawna chcia\u0142am napisa\u0107 co\u015b o chasydzkich kobietach, ale wiedzia\u0142am, \u017ce stoi przede mn\u0105 mur. I wtedy do ambasady przysz\u0142a Judith Rotem, kt\u00f3ra w ksi\u0105\u017cce wyst\u0119puje jako Chawa. Mia\u0142a do za\u0142atwienia jak\u0105\u015b urz\u0119dow\u0105 spraw\u0119. Okaza\u0142a si\u0119 ciekaw\u0105 kobiet\u0105, zacz\u0119\u0142y\u015bmy ze sob\u0105 du\u017co rozmawia\u0107.<\/span><\/p>\n O jej \u017cyciu te\u017c?<\/strong><\/p>\n Judith pochodzi\u0142a z ultraortodoksyjnej w\u0119gierskiej rodziny, wysz\u0142a za m\u0105\u017c za Litwaka, ale potem sta\u0142a si\u0119 chozeret be-szeela. <\/em>W jej przypadku oznacza\u0142o to przej\u015bcie na stron\u0119 bardziej liberalnego, cho\u0107 wci\u0105\u017c definiowanego jako ortodoksyjny, judaizmu. Porzuci\u0142a \u015bwiat ultraortodoksji, przez co straci\u0142a kontakt z synem i wnukami, z kt\u00f3rymi on zabroni\u0142 si\u0119 jej spotyka\u0107. Bardzo cierpia\u0142a. Zacz\u0119\u0142a pisa\u0107 \u2013 by\u0142a wtedy jedyn\u0105 kobiet\u0105 w Izraelu, kt\u00f3ra opisywa\u0142a \u017cycie ultraortodoksyjnych kobiet. To by\u0142y cenne powie\u015bci, bo wtedy taka literatura nie istnia\u0142a i wiedzy na ten temat w \u201e\u015bwieckim obiegu\u201d nie by\u0142o. Dzi\u0119ki Judith trafi\u0142am do wielu chasydzkich kobiet.<\/span><\/p>\n Jak?<\/strong><\/p>\n Judith da\u0142a mi kontakty do swoich kole\u017canek ze szko\u0142y \u2013 ortodoksyjnej oczywi\u015bcie. Jedna z nich by\u0142a c\u00f3rk\u0105 rebego Wy\u017cnic, druga \u2013 jakiego\u015b wa\u017cnego rebego Satmar. Dzwoni\u0142am do nich i czasem te kobiety m\u00f3wi\u0142y: \u201eJudith? Nie, nie znam Judith\u201d. I odk\u0142ada\u0142y s\u0142uchawk\u0119. Odci\u0119\u0142y si\u0119 od niej, poniewa\u017c ona odesz\u0142a od ultraortodoksji. W ko\u0144cu jednak znalaz\u0142a si\u0119 pierwsza, a potem kolejne, kt\u00f3re chcia\u0142y ze mn\u0105 rozmawia\u0107. One da\u0142y mi kontakty do swoich kole\u017canek, znajomych.<\/span><\/p>\n Mog\u0142y tak po prostu nie spyta\u0107 m\u0119\u017ca, zaprosi\u0107 kogo\u015b spoza ich spo\u0142eczno\u015bci do domu?<\/strong><\/p>\n Bywa\u0142o r\u00f3\u017cnie. Podzieli\u0142abym ich reakcje na trzy kategorie. Niekt\u00f3re kobiety odmawia\u0142y od razu, twierdz\u0105c, \u017ce nie maj\u0105 nic do powiedzenia. Inne \u2013 waha\u0142y si\u0119, m\u00f3wi\u0142y: \u201eDobrze, ale zadzwo\u0144 za tydzie\u0144, bo musz\u0119 zapyta\u0107 m\u0119\u017ca\u201d. W ko\u0144cu by\u0142y i takie, kt\u00f3re zgadza\u0142y si\u0119 ze mn\u0105 porozmawia\u0107 od razu, bez pytania o zgod\u0119 m\u0119\u017ca. Druga i trzecia kategoria rozk\u0142ada\u0142a si\u0119 mniej wi\u0119cej po po\u0142owie, w pierwszej by\u0142o najmniej kobiet. To nie by\u0142a jednak tylko ta kwestia, \u017ce \u017cy\u0142y w okre\u015blonej kulturze, ale tak\u017ce kwestia osobowo\u015bciowa. Nie zawsze ma si\u0119 ochot\u0119 na rozmow\u0119 z obcym, niezale\u017cnie od tego, na jaki temat. Nie s\u0105dz\u0119, \u017ceby one by\u0142y zamkni\u0119te z powodu chasydyzmu. Spotyka\u0142am kobiety niebywale skromne i pewne siebie.<\/p>\n Jak wygl\u0105da\u0142o ich \u017cycie obserwowane od \u015brodka?<\/strong><\/p>\n Kobiety chasydzkie \u017cyj\u0105 ze sob\u0105 bardzo blisko. Jest to blisko\u015b\u0107 wymuszona i zarazem wybrana, ale przede wszystkim wymuszona przez struktur\u0119 spo\u0142eczn\u0105. \u015awiaty m\u0119ski i kobiecy s\u0105 rozdzielone. Nawet je\u015bli jest wielka simcha<\/em>, na przyk\u0142ad jakie\u015b wesele, to m\u0119\u017cczy\u017ani i kobiety bawi\u0105 si\u0119 w osobnych salach. Kobieta spotyka si\u0119 z m\u0119\u017cczyzn\u0105 tylko w nocy, w sypialni i zawsze jest to spotkanie sam na sam. Nie ma spo\u0142eczno\u015bci m\u0119\u017cczyzn i kobiet, kt\u00f3re miesza\u0142yby si\u0119 w jakiej\u015b sytuacji dziennej lub nocnej. \u015awiat kobiet jest dla nich \u015bwiatem zupe\u0142nie kompletnym. One za\u0142atwiaj\u0105 pomi\u0119dzy sob\u0105 wszystko. Przyja\u017ani\u0105 si\u0119 i nie znosz\u0105, wspieraj\u0105 si\u0119 albo \u017ale o sobie m\u00f3wi\u0105. Wszystkie maj\u0105 du\u017co dzieci, wi\u0119c pomagaj\u0105 sobie w spos\u00f3b zupe\u0142nie niezwyk\u0142y, wr\u0119cz biologiczny. S\u0105siadka obserwuje przez okno dzieci na podw\u00f3rku i patrzy, czy wszystkie s\u0105 bezpieczne, niezale\u017cnie od tego, kt\u00f3re jest jej, a kt\u00f3re kobiety, kt\u00f3ra mieszka trzy domy dalej. One \u017cyj\u0105 w siatce wzajemno\u015bci.<\/span><\/p>\n W kt\u00f3rej pozwoli\u0142y pani uczestniczy\u0107?<\/strong><\/p>\n Spotyka\u0142am si\u0119 z nimi przez kilka lat i robi\u0142am z nimi r\u00f3\u017cne rzeczy: gotowa\u0142am, chodzi\u0142am na zakupy. Je\u015bli wychodzi\u0142y\u015bmy na spotkanie, to po drodze przechodzi\u0142y\u015bmy przez trzy, cztery domy, bo Zajdi trzeba by\u0142o zmieni\u0107 pieluch\u0119, a chorej znajomej podrzuci\u0107 ziemniaki.<\/span><\/p>\n Zaprzyja\u017ani\u0142y\u015bcie si\u0119?<\/strong><\/p>\n My\u015bl\u0119, \u017ce niekt\u00f3re z nich mnie polubi\u0142y. Skoro pozwala\u0142y mi zmienia\u0107 pieluch\u0119 Zajdi, musia\u0142y mnie zaakceptowa\u0107 i polubi\u0107. Co nie znaczy, \u017ce nie by\u0142am dla nich zawsze lekkim dziwol\u0105giem. Jednak ze wzgl\u0119du na jakie\u015b moje przymioty, kt\u00f3re widocznie im si\u0119 spodoba\u0142y, ta dziwno\u015b\u0107 by\u0142a akceptowalna. Wszystkie mia\u0142y wyobra\u017cenie, \u017ce jestem na dobrej drodze do wiary. Wiele z nich mia\u0142o na pewno przekonanie, \u017ce spotykaj\u0105c si\u0119 ze mn\u0105, robi dobry uczynek.<\/span><\/p>\n Na ko\u0144cu ksi\u0105\u017cki przytaczam rozmow\u0119, co prawda z m\u0119\u017cczyzn\u0105, kt\u00f3ra ilustruje ich przekonanie o tym, co dla mnie z ich punku widzenia by\u0142o bez w\u0105tpienia s\u0142uszne.<\/span><\/p>\n \u2013 [\u2026]A gdzie ty mieszkasz?<\/em><\/p>\n \u2013 W Polsce.<\/em><\/p>\n \u2013 W Polsce?!<\/em><\/p>\n \u2013 Tak. W Warszawie.<\/em><\/p>\n \u2013 W Warszawie?!<\/em><\/p>\n \u2013 A dlaczego nie mieszkasz w Kraju?<\/em><\/p>\n \u2013 Bo w Polsce mam rodzin\u0119 i prac\u0119.<\/em><\/p>\n \u2013 Aaaa, w Warszawie? Ty przestrzegasz Tory i przykaza\u0144?<\/em><\/p>\n \u2013 Nie. Nie przestrzegam.<\/em><\/p>\n \u2013 Aaa! Nie my\u015bla\u0142em.<\/em><\/p>\n \u2013 Jeszcze (!) nie \u2013 po\u015bpiesznie uzupe\u0142ni\u0142a Lea.<\/em><\/p>\n \u2013 Jeszcze nie \u2013 potwierdzam uspokajaj\u0105co.<\/em><\/p>\n \u2013 [\u2026] A jakie masz imi\u0119?<\/em><\/p>\n \u2013 Anka.<\/em><\/p>\n \u2013 To tak jak Chana \u2013 wyja\u015bnia Lea.<\/em><\/p>\n \u2013 Nie. Anka to Anka, a Chana to Chana. No, nie szkodzi. Trudno. Powinna\u015b wr\u00f3ci\u0107 do Izraela. I wr\u00f3ci\u0107 do wiary. Bez wiary nie ma \u017cydostwa. No, a je\u015bli kto\u015b chce \u017cy\u0107 bez wiary, to nie \u017cyje w \u017cydostwie. Po jakiemu rozmawiacie? \u2013 reb Szulem pyta Lei.<\/em><\/p>\n \u2013 Po angielsku.<\/em><\/p>\n \u2013 To dobrze, \u017ce ja nie rozumiem. Ale ty powinna\u015b i\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105 drog\u0105! To jest nasz obowi\u0105zek \u2013 zamyka nasz\u0105 rozmow\u0119 reb Szulem.<\/em><\/p>\n <\/em><\/p>\n Lea, kt\u00f3ra mia\u0142a wtedy 75 lat, chcia\u0142a mnie zaadoptowa\u0107, mimo \u017ce ja mia\u0142am ju\u017c trzydzie\u015bci kilka. M\u00f3wi\u0142a o tym naprawd\u0119 na powa\u017cnie.<\/span><\/p>\n Najbardziej zapad\u0142 mi w pami\u0119\u0107 fragment, w kt\u00f3rym jedna z pani rozm\u00f3wczy\u0144 m\u00f3wi, \u017ce kobiety nie mog\u0105 posi\u0105\u015b\u0107 m\u0105dro\u015bci Tory, bo maj\u0105 \u201ezbyt s\u0142abe m\u00f3zgi\u201d. Nie mia\u0142a pani ochoty, \u017ceby je od takiego my\u015blenia odwie\u015b\u0107?<\/strong><\/p>\n Moj\u0105 rol\u0105 nie by\u0142o niesienie o\u015bwiecenia. Nie by\u0142am prokuratorem, kt\u00f3ry mia\u0142by oskar\u017ca\u0107, lekarzem, kt\u00f3ry mia\u0142by diagnozowa\u0107, ani te\u017c mesjaszem, kt\u00f3ry mia\u0142by nawraca\u0107. By\u0142am osob\u0105, kt\u00f3r\u0105 one wpu\u015bci\u0142y do swojego \u015bwiata. Moja intencja by\u0142a taka, \u017ceby si\u0119 temu \u015bwiatu przyjrze\u0107 z bliska i jak najuczciwiej go opisa\u0107. Kim jestem, \u017cebym mia\u0142a nie\u015b\u0107 kaganek o\u015bwiaty? Zreszt\u0105 ja wcale nie uwa\u017cam, \u017ce one s\u0105 w jaki\u015b spos\u00f3b wsteczne. Nie czu\u0142am dyskomfortu intelektualnego, kiedy rozmawia\u0142y\u015bm<\/span>y.<\/p>\n PRENUMERATA<\/strong><\/span> One mieszkaj\u0105 w innym \u015bwiecie, kt\u00f3ry rz\u0105dzi si\u0119 swoimi prawami, a nam, osobom z zewn\u0105trz, mog\u0105 si\u0119 te prawa tylko bardziej lub mniej podoba\u0107. Nie widz\u0119 \u017cadnego uzasadnienia dla potrzeby naprawiania. Biali kolonizatorzy pr\u00f3bowali na przyk\u0142ad naprawia\u0107 czarn\u0105 Afryk\u0119 i wiemy, jak si\u0119 to sko\u0144czy\u0142o.<\/span><\/p>\n S\u0105 r\u00f3\u017cne porz\u0105dki w \u015bwiecie i w tych porz\u0105dkach r\u00f3\u017cni ludzie maj\u0105 swoje wolno\u015bci i swoje szcz\u0119\u015bcia. Nie traktujmy innych protekcjonalnie. Naprawd\u0119 nie mamy \u017cadnego powodu do my\u015blenia, \u017ce nasz spos\u00f3b \u017cycia jest lepszy ni\u017c innych. My inne \u015bwiaty ogl\u0105damy tylko z zewn\u0105trz, nie rozumiemy ich dobrze, bo w nich nie \u017cyjemy.<\/span><\/p>\n A je\u015bli one s\u0105 nieszcz\u0119\u015bliwe?<\/strong><\/p>\n Je\u015bli jaka\u015b kobieta przysz\u0142aby i powiedzia\u0142a: \u201eJestem bardzo nieszcz\u0119\u015bliw\u0105 chasydk\u0105 z Mea Szearim, a ty jeste\u015b m\u0142od\u0105 kobiet\u0105 z Wroc\u0142awia, kt\u00f3ra ma swoj\u0105 prac\u0119, kas\u0119 i niezale\u017cno\u015b\u0107. Powiedz mi, co mam zrobi\u0107, \u017ceby \u017cy\u0107 tak jak ty\u201d, wtedy masz prawo jej pom\u00f3c, doradzi\u0107. Je\u015bli jednak nie prosi o pomoc, to nie powinno si\u0119 narzuca\u0107 jej swojego sposobu my\u015blenia. To, \u017ce czasem jeste\u015bmy nieszcz\u0119\u015bliwe, to przypad\u0142o\u015b\u0107 cz\u0142owiecza, nie chasydzka.<\/span><\/p>\n Ale po przeczytaniu pani ksi\u0105\u017cki wiele os\u00f3b reaguje w\u0142a\u015bnie w taki spos\u00f3b jak ja. Oczywi\u015bcie. Kiedy wysz\u0142o pierwsze wydanie ksi\u0105\u017cki, moje kole\u017canki, kt\u00f3re wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142y pismo feministyczne \u201eZadra\u201d, zorganizowa\u0142y dyskusj\u0119, podczas kt\u00f3rej wiesza\u0142y na ksi\u0105\u017cce psy. A przy okazji te\u017c na mnie, za to, \u017ce opisuj\u0119 ten \u015bwiat bez pot\u0119pienia. O dyskusji dowiedzia\u0142am si\u0119 dopiero p\u00f3\u017aniej i \u017ca\u0142uj\u0119, \u017ce wtedy nie mog\u0142am nikomu powiedzie\u0107 tego, co powiem w naszej rozmowie teraz. Czyli: \u017ceby\u015bmy nie by\u0142y takie m\u0105dre. \u017byjmy swoim \u017cyciem. Uk\u0142adajmy swoje sprawy w spos\u00f3b, kt\u00f3ry wed\u0142ug nas jest prawdziwy, dobry i m\u0105dry, ale nie wymagajmy tego od kogokolwiek innego. \u015awiat nie jest sto\u0142em, kt\u00f3ry zetrzesz jedn\u0105 \u015bcierk\u0105 i b\u0119dzie wszystko r\u00f3wno.<\/span><\/p>\n Ja z czystej sympatii dla tych kobiet mam po prostu obawy, \u017ce one nie s\u0105 szcz\u0119\u015bliwe.<\/strong><\/p>\n Nie mo\u017ce si\u0119 nam wydawa\u0107, \u017ce tak, jak my my\u015blimy o \u015bwiecie, jest najlepiej. One bywaj\u0105 zupe\u0142nie szcz\u0119\u015bliwe.<\/span><\/p>\n Ale czemu s\u0105 zadowolone? Bo boj\u0105 si\u0119 zadawa\u0107 sobie pyta\u0144 o porz\u0105dek ich \u015bwiata, kwestionowa\u0107 go?<\/strong><\/p>\n Zadawanie takich pyta\u0144 nie le\u017cy w ich porz\u0105dku dnia i nocy.<\/span><\/p>\n W ksi\u0105\u017cce padaj\u0105 takie s\u0142owa: \u201e\u015awiat spo\u0142eczno\u015bci religijnych jest idealnym miejscem dla ludzi przeci\u0119tnych, takich, kt\u00f3rzy nie p\u0119dz\u0105 do przodu, i nie zostaj\u0105 zbyt daleko z ty\u0142u. Dla niepewnych siebie konformist\u00f3w, kt\u00f3rzy potrafi\u0105 \u017cy\u0107 w spos\u00f3b zdyscyplinowany. [\u2026] Oni otrzymuj\u0105 gotowe odpowiedzi na wszystkie mo\u017cliwe pytania i wyrabiaj\u0105 sobie ca\u0142kowity brak zdolno\u015bci zadawania pyta\u0144\u201d.<\/strong><\/p>\n To prawda, chasydzi chc\u0105 mie\u0107 jednoznaczny porz\u0105dek \u017cycia, jednoznaczne rozumienie swojej roli w \u015bwiecie. Tak jest, ale wydaje mi si\u0119, \u017ce dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t procent ludzi na \u015bwiecie chce dok\u0142adnie tego samego. Chasydzi maj\u0105 ju\u017c znaleziony porz\u0105dek, kt\u00f3ry funkcjonuje od setek lat i nie wynika z tego \u017cadne z\u0142o.<\/span><\/p>\n A Chana, kt\u00f3ra od rana do wieczora pracuje, a jej m\u0105\u017c studiuje w kojlelu, nie jest wyzyskiwana?<\/strong><\/p>\n Chana to moja ulubiona bohaterka. Ma dziewi\u0119cioro dzieci, fajnego m\u0119\u017ca, kt\u00f3rego strasznie kocha. By\u0142am u niej w domu wielokrotnie. Wcze\u015bniej my\u015bla\u0142am, \u017ce ludzie nie s\u0105 w stanie a\u017c tak biednie mieszka\u0107. Ale Chana wszystko ma czyste, zadbane, jest s\u0142oneczna i radosna. Wstaje o czwartej rano i biegnie do synagogi, potem wraca, sprz\u0105ta, zmywa, opiekuje si\u0119 matk\u0105, te\u015bciow\u0105. I jest szcz\u0119\u015bliwa. To, \u017ce nie czyta ksi\u0105\u017cek i nie by\u0142a w Himalajach, nie dowodzi niczego z\u0142ego, a na pewno nie czyni jej gorsz\u0105.<\/span><\/p>\n Pytanie, czy nie ma czasem ochoty usi\u0105\u015b\u0107, mie\u0107 czas przeczyta\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119, ogl\u0105dn\u0105\u0107 film.<\/strong><\/p>\n W ich kanonie codzienno\u015bci nie ma telewizora ani kina, a ksi\u0105\u017cki pe\u0142ni\u0105 te\u017c ca\u0142kiem inn\u0105 rol\u0119.<\/span><\/p>\n Co nie znaczy, \u017ce za ksi\u0105\u017ckami nie t\u0119skni\u0105.<\/strong><\/p>\n By\u0107 mo\u017ce niekt\u00f3re z nich chcia\u0142yby czyta\u0107 ksi\u0105\u017cki albo p\u00f3j\u015b\u0107 do teatru, bo by\u0142y tam raz w \u017cyciu i bardzo im si\u0119 podoba\u0142o. Opisa\u0142am kilka kobiet, kt\u00f3re by\u0142y w stanie wynegocjowa\u0107 ze swoimi m\u0119\u017cami pewne ust\u0119pstwa. Jest Amerykanka pochodz\u0105ca z dynastii z Bobowej i jej m\u0105\u017c Motke. Motke jest ultraortodoksem, z pejsami do \u0142okci. Ich ma\u0142\u017ce\u0144stwo zosta\u0142o oczywi\u015bcie zaaran\u017cowane, ale ona twierdzi, i ja jej wierz\u0119, \u017ce od razu si\u0119 w nim zakocha\u0142a. Bardzo jej zale\u017ca\u0142o na ksi\u0105\u017ckach i na s\u0142uchaniu radia. Co zrobi\u0142a? Wynegocjowa\u0142a to z nim. Um\u00f3wi\u0142a si\u0119, \u017ce b\u0119dzie s\u0142ucha\u0142a radia, kiedy dzieci nie ma w domu, a potem b\u0119dzie chowa\u0142a je do szuflady. Ustalili te\u017c, \u017ce czasem b\u0119dzie czyta\u0142a ksi\u0105\u017cki.<\/span><\/p>\n Czy kobiety ze \u015bwiata chasydzkiego s\u0105 zainteresowane tym, jak my \u017cyjemy?<\/strong><\/p>\n Nie. S\u0105 wychowane tak, \u017ce s\u0105 w swoim \u015bwiecie intencjonalnie zamkni\u0119te. Oczywi\u015bcie, \u017ce tymi, kt\u00f3rzy te k\u0142\u00f3dki pozak\u0142adali, s\u0105 przede wszystkim m\u0119\u017cczy\u017ani, ale te\u017c one same siebie pilnuj\u0105, \u017ceby w tym \u015bwiecie pozosta\u0107 zamkni\u0119tymi. W ksi\u0105\u017cce wspominam socjolo\u017ck\u0119 Tamar El-Or, kt\u00f3ra napisa\u0142a pierwsz\u0105 naukow\u0105 prac\u0119 o edukacji chasydzkiej, tytu\u0142uj\u0105c j\u0105 \u201eEdukowane do ignorancji\u201d. Te kobiety od przedszkola s\u0105 uczone osobno\u015bci, skromno\u015bci i swojej roli, kt\u00f3ra jest bardzo jasno okre\u015blona. Maj\u0105 by\u0107 dobrymi \u017conami i dobrymi matkami. Maj\u0105 zadba\u0107 o koszerny st\u00f3\u0142 i koszerne \u0142\u00f3\u017cko, kt\u00f3re oczywi\u015bcie oznacza rodzenie dzieci. To wystarczy, nawet o wychowaniu dzieci nie musz\u0105 si\u0119 uczy\u0107, bo dzieci s\u0105 wychowywane w spo\u0142eczno\u015bci, w szkole.<\/span><\/p>\n Czy wydaje si\u0119 pani mo\u017cliwe, \u017ceby kiedy\u015b otworzy\u0142y si\u0119 na \u015bwiat, \u017ceby zapragn\u0119\u0142y \u017cy\u0107 troch\u0119 bardziej jak my?<\/strong><\/p>\n Antropolodzy kultury, kt\u00f3rzy w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych zacz\u0119li si\u0119 przygl\u0105da\u0107 temu \u015bwiatu z daleka, zastanawiali si\u0119, czy i jak d\u0142ugo mo\u017ce on przetrwa\u0107. Nawet je\u015bli teraz dziury w murze \u2013 za spraw\u0105 internetu, globalizacji \u2013 s\u0105 wi\u0119ksze ni\u017c kiedy\u015b, a przepuszczalno\u015b\u0107 ze \u015bwiata \u015bwieckiego do \u015bwiata ortodoksyjnego mocniejsza, nie wyobra\u017cam sobie, \u017ceby ultraortodoksja si\u0119 zliberalizowa\u0142a. Z jednej strony pojawiaj\u0105 si\u0119 dziury w murze, a z drugiej strony ortodoksyjno\u015b\u0107 staje si\u0119 bardziej ortodoksyjna. To s\u0105 dwie \u015bcieraj\u0105ce si\u0119 si\u0142y.<\/span><\/p>\n Skoro chasydzkie kobiety, o kt\u00f3rych pani pisze<\/span>, s\u0105 szcz\u0119\u015bliwe, to mo\u017ce zamiast pr\u00f3bowa\u0107 je o\u015bwieca\u0107, to my powinny\u015bmy si\u0119 czego\u015b od nich nauczy\u0107?<\/strong><\/p>\n Spos\u00f3b, w jaki cz\u0142owiek \u017cyje, jest rodzajem zewn\u0119trznej dekoracji, teatru. My nosimy d\u017cinsy, one maj\u0105 peruki i d\u0142ugie sp\u00f3dnice. Nie ma nic takiego, co jedna od drugiej mo\u017ce \u015bci\u0105gn\u0105\u0107, bo w jednym i w drugim \u015bwiecie jeste\u015bmy tak naprawd\u0119 takie same. Dla mnie \u015bwiat chasydzki jest tylko \u015bwiatem innego teatru, innych zasad, innych regu\u0142. Ale jest taki sam wewn\u0119trznie jak nasz \u015bwiat. W pewnych sytuacjach wszystkim jest \u017ale. Ka\u017cda kobieta, niezale\u017cnie od tego, czy mieszka we Wroc\u0142awiu, Warszawie, czy Mea Szearim chce w \u017cyciu dok\u0142adnie tego samego: spokoju wewn\u0119trznego, rado\u015bci, zdrowia, wspania\u0142ego m\u0119\u017cczyzny albo wspania\u0142ej kobiety, cudownych, m\u0105drych dzieci, a nie chorych. Ludzie s\u0105 do siebie wielce podobni \u2013 niezale\u017cnie od tego, czy nosz\u0105 peruki, czy nie.<\/span><\/p>\n Wywiad z autork\u0105 ukaza\u0142 si\u0119 w \u201eChiduszu<\/strong>\u201d w kwietniu 2017 roku.<\/em><\/span><\/p>\n Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em> To, \u017ce czasem jeste\u015bmy nieszcz\u0119\u015bliwe, to przypad\u0142o\u015b\u0107 cz\u0142owiecza, nie chasydzka KATARZYNA ANDERSZ Fot. Katka Reszke CHASYDZKIE KOBIETY NIE KWESTIONUJ\u0104 SWOJEJ ROLI W RODZINIE I SPO\u0141ECZE\u0143STWIE ANI PORZ\u0104DKU \u015aWIATA, W KT\u00d3RYM \u017bYJ\u0104. NIE POWINNY\u015aMY TEGO ROBI\u0106 I MY, TWIERDZI (H)ANKA GRUPI\u0143SKA, KT\u00d3RA PRZEZ PRAWIE SIEDEM LAT PRACY NAD KSI\u0104\u017bK\u0104 \u201eNAJTRUDNIEJ JEST SPOTKA\u0106 LILIT\u201d PRZYPATRYWA\u0141A SI\u0118 OD […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/81781"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=81781"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/81781\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":81907,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/81781\/revisions\/81907"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=81781"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=81781"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=81781"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nFot. Katka Reszke<\/em><\/span><\/p>\n
\n![](\"https:\/\/chidusz.com\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/pesach-pascha-%C5%9Bwi%C4%99ta-%C5%BCydowskie-dramat-wielkanoc-otwinowski-jankew-dinezon-jakub-lgbt-biblia-zmiany-klimatu-a-religia-ekologia-judaizm-02.png\")
<\/a>Nie o intelekt chodzi, ale o wt\u0142aczanie ich w rol\u0119 g\u0142upich, ale pos\u0142usznych matek i \u017con, kt\u00f3re nie maj\u0105 prawa wyboru.<\/strong><\/p>\n
\n<\/strong><\/p>\n
\n![](\"https:\/\/chidusz.com\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Hanka-Grupinska-Najtrudniej-jest-spotkac-Lilit-ksiazka-wydawnictwo-wielka-litera.jpg\")
Reporta\u017c Hanki Grupi\u0144skiej<\/strong> o kobietach z chasydzkich spo\u0142eczno\u015bci w Izraelu ukaza\u0142 si\u0119 po raz pierwszy w 1999 roku. Na fali zainteresowania \u015bwiatem ultraortodoksji, za kt\u00f3r\u0105 odpowiadaj\u0105 seriale Shtisel i Unorthodox, wydawnictwo Wielka Litera przygotowa\u0142o w\u0142a\u015bnie czwarte wydanie \u201eNajtrudniej jest spotka\u0107 Lilit\u201d. Z tej okazji przygotowali\u015bmy dla czytelnik\u00f3w \u201eChiduszu\u201d konkurs, w kt\u00f3rym do wygrania s\u0105 trzy egzemplarze ksi\u0105\u017cki. Szczeg\u00f3\u0142y na naszym profilu na Facebooku.<\/em><\/span><\/p>\n
\n\n\n\n
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"