{"id":81984,"date":"2020-11-06T17:09:24","date_gmt":"2020-11-06T15:09:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=81984"},"modified":"2020-11-06T07:48:06","modified_gmt":"2020-11-06T05:48:06","slug":"13-09-41","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=81984","title":{"rendered":"Jedna wojna i sze\u015bciu przegrywaj\u0105cych"},"content":{"rendered":"

Na zdj\u0119ciu: zespo\u0142y ratownicze pracuj\u0105 w miejscu uderzenia pociskiem rakietowym w mie\u015bcie Ganja w Azerbejd\u017canie 17 pa\u017adziernika 2020 r. W wyniku uderzenia rakietowego kilka dom\u00f3w w Ganja zosta\u0142o zr\u00f3wnane z ziemi\u0105. (Zdj\u0119cie: Bulent Kilic \/ AFP via Getty Images)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Jedna wojna i sze\u015bciu przegrywaj\u0105cych<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Amir Taheri<\/strong><\/span><\/p>\n


\n<\/strong><\/strong>T\u0142umaczenie: Ma\u0142gorzata Koraszewska<\/strong><\/p>\n

\n

Ma\u0142a enklawa bez dost\u0119pu do morza w odleg\u0142ym zak\u0105tku Zakaukazia mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 beczk\u0105 prochu, kt\u00f3ra zagrozi bezpiecze\u0144stwu kilku kraj\u00f3w, w tym Rosji, Turcji, Iranowi i dw\u00f3m bezpo\u015brednim przeciwnikom: Armenii i Azerbejd\u017canowi.<\/span><\/p>\n

High Qarabagh, Nagorno Karabach po rosyjsku, Artsach po ormia\u0144sku, Karabagh Olja po persku i azersku [G\u00f3rski Karabach po polsku] zajmuje obszar 4 400 kilometr\u00f3w kwadratowych, mniej ni\u017c po\u0142owa Libanu, i ma populacj\u0119 150 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w \u2013 ponad 90 procent z nich to etniczni Ormianie. Niemniej w 1924 roku, kiedy J\u00f3zef Stalin, odpowiedzialny w\u00f3wczas za narodowo\u015bci w nowoutworzonym Zwi\u0105zku Radzieckim, kroi\u0142 by\u0142e imperium carskie na republiki, do\u0142\u0105czy\u0142 G\u00f3rski Karabach do autonomicznej republiki Azerbejd\u017canu, kt\u00f3ra sama zosta\u0142a wymy\u015blona przez szefa bolszewik\u00f3w z terytori\u00f3w znanych jako Aran Szirwan i Nachiczewan.<\/span><\/p>\n

Gdyby Stalin kierowa\u0142 si\u0119 etnicznymi zwi\u0105zkami, enklawa powinna by\u0142a zosta\u0107 do\u0142\u0105czona do Armenii, innej republiki, kt\u00f3r\u0105 wstawi\u0142 na map\u0119. Umie\u015bci\u0142 kawa\u0142 swojego nowego Azerbejd\u017canu, znany jako Nachiczewan, w pewnej odleg\u0142o\u015bci od republiki, z Armeni\u0105 wci\u015bni\u0119t\u0105 pomi\u0119dzy nie. Poszed\u0142 jeszcze dalej przez podzielenie enklawy o kurdyjskiej wi\u0119kszo\u015bci, Lachin, mi\u0119dzy Armeni\u0119 i Azerbejd\u017can, przyczepiaj\u0105c Talesz, nieazersk\u0105 ziemi\u0119 nadbrze\u017cn\u0105 do Azerbejd\u017canu. Strategia “dziel i rz\u0105d\u017a” Stalina mia\u0142a na celu uczynienie “zniewolonych narod\u00f3w” bolszewickiego imperium zale\u017cnymi w sprawach pokoju i bezpiecze\u0144stwa od Matki Rosji. Narzuci\u0142 podobny plan na Azj\u0119 \u015arodkow\u0105, przez zamian\u0119 Uzbekistanu, Turkmenistanu, Tad\u017cykistanu, Kirgistanu i Kazachstanu w mozaik\u0119 grup etnicznych.<\/span><\/p>\n

Kiedy Radzieckie Imperium pad\u0142o w 1991 roku, by\u0142o nieuniknione, \u017ce kartograficzne wyczyny Stalina b\u0119d\u0105 kwestionowane. Korzystaj\u0105c z okazji ormia\u0144ska populacja G\u00f3rskiego Karabachu wygna\u0142a azersk\u0105 mniejszo\u015b\u0107 w procesie, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 modelem czystki etnicznej w innych miejscach, szczeg\u00f3lnie na Ba\u0142kanach. Wspierani przez Armeni\u0119 etniczni Ormianie z enklawy zwyci\u0119\u017cyli w serii bitew i ustanowili w\u0142asn\u0105, autonomiczn\u0105 republik\u0119. W tym czasie by\u0142o oczywiste, \u017ce rebelianci z Artsach otrzymywali znacz\u0105c\u0105 pomoc od post-sowieckiej Rosji. Cz\u0119\u015bciowo spowodowane to by\u0142o faktem, \u017ce przez ca\u0142\u0105 radzieck\u0105 histori\u0119 etniczni Ormianie, cho\u0107 o znacznie mniejszej liczebno\u015bci, odgrywali znacznie wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 ni\u017c Azerowie.<\/span><\/p>\n

Centralne kierownictwo radzieckie zawsze mia\u0142o Ormian na szczeblach politycznym i wojskowym; niekt\u00f3rzy, jak Anastazy Mikojan, si\u0119gn\u0119li samych szczyt\u00f3w. Tak\u017ce obecnie etniczni Ormianie, kt\u00f3rzy postanowili pozosta\u0107 w Rosji, znajduj\u0105 si\u0119 w\u015br\u00f3d moskiewskiego kierownictwa, w\u015br\u00f3d nich minister spraw zagranicznych, Siergiej \u0141awrow, kt\u00f3rego prawdziwe nazwisko ormia\u0144skie brzmi Serge Kalantarian.<\/span><\/p>\n

W odr\u00f3\u017cnieniu od tego, etniczni Azerowie, kt\u00f3rzy \u017cyli w Rosji, zdecydowali si\u0119 na powr\u00f3t do swojego kraju en masse<\/i> i wkr\u00f3tce spotka\u0142a ich nagroda w postaci nowego bogactwa wytworzonego przez dwadzie\u015bcia lat boomu naftowego. Przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 historii Ormianie uwa\u017cali Rosj\u0119, nar\u00f3d chrze\u015bcija\u0144skich wsp\u00f3\u0142wyznawc\u00f3w, za swojego obro\u0144c\u0119 przed muzu\u0142ma\u0144skimi s\u0105siadami, szczeg\u00f3lnie Imperium Osma\u0144skim. To by\u0142 jeden z powod\u00f3w, dla kt\u00f3rego Armenia zgodzi\u0142a si\u0119 na goszczenie wielkiej rosyjskiej bazy wojskowej, w kt\u00f3rej w szczycie przebywa\u0142o 20 tysi\u0119cy rosyjskich \u017co\u0142nierzy. W odr\u00f3\u017cnieniu od tego, azerscy przyw\u00f3dcy rozgrywali antyrosyjsk\u0105 kart\u0119 przez wyra\u017canie historycznych za\u017cale\u0144 przeciwko “okupantowi”. Ich przyw\u00f3dca, Abulfaz Elczibej, posun\u0105\u0142 si\u0119 jeszcze dalej przez promowanie masowej derusyfikacji, kt\u00f3ra obejmowa\u0142a zmian\u0119 alfabetu i nazwisk rodzinnych w rosyjskim stylu. Niezale\u017cny Azerbejd\u017can chcia\u0142 do\u0142\u0105czy\u0107 do “\u015bwiata zachodniego”, przedstawiaj\u0105c si\u0119 jako najbardziej niezawodny sojusznik Stan\u00f3w Zjednoczonych w regionie. Azerbejd\u017can nawi\u0105za\u0142 r\u00f3wnie\u017c bliskie stosunki z Izraelem a\u017c do stopnia promowania \u015bcis\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy wojskowej i m\u00f3wienia o osi Baku-Tel Awiw.<\/span><\/p>\n

W obecnej rudzie walk Azerbejd\u017can ma przewag\u0119 w uzbrojeniu w du\u017cej mierze dzi\u0119ki izraelskiemu wsparciu. Niemniej, Izrael niepokoi si\u0119, by nie straci\u0107 drugiego regionalnego sojusznika \u2013 Armenii. Ta dwuznaczno\u015b\u0107 umo\u017cliwi\u0142a Turcji przedstawianie siebie jako g\u0142\u00f3wnego sponsora Azerbejd\u017canu, prezentuj\u0105c r\u00f3wnocze\u015bnie Rosj\u0119 i Islamsk\u0105 Republik\u0119 Iranu jako sojusznik\u00f3w Armenii. Chomeinistyczne kierownictwo w Teheranie jest szczeg\u00f3lnie zdezorientowane jaki kurs przyj\u0105\u0107 w sprawie Azerbejd\u017canu i tego konfliktu. Walki przedstawiaj\u0105 zagro\u017cenie bezpiecze\u0144stwa samego Iranu, cho\u0107by tylko dlatego, \u017ce mog\u0105 przela\u0107 si\u0119 na ira\u0144skie terytorium.<\/span><\/p>\n

Podczas walk w zesz\u0142ym tygodniu setki pocisk\u00f3w wystrzelonych przez obie strony wyl\u0105dowa\u0142y na terenach granicznych Iranu. Walki mog\u0105 tak\u017ce powodowa\u0107 du\u017ce liczby uchod\u017ac\u00f3w, kt\u00f3rych naturalnym schronieniem b\u0119dzie terytorium Iranu. Na w\u0142adze w Teheranie wywieraj\u0105 tak\u017ce naciski ludzie z armii i s\u0142u\u017cb bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105 Azer\u00f3w za przyjaci\u00f3\u0142 i krewnych. R\u00f3wnocze\u015bnie najwy\u017cszy przyw\u00f3dca Ali Chamenei nie chce antagonizowa\u0107 Rosji, kt\u00f3r\u0105 teraz uwa\u017ca za swojego g\u0142\u00f3wnego obro\u0144c\u0119 przed ameryka\u0144skim “Wielkim Szatanem”. Ma jeszcze jedno zmartwienie: wys\u0142anie przez Turcj\u0119 setek syryjskich boj\u00f3wkarzy dla wzmocnienia si\u0142 azerskich. Ci wojownicy maj\u0105 niewielkie do\u015bwiadczenie walk w stromych g\u00f3rach Zakaukazia, szczeg\u00f3lnie w surowym klimacie zimy. Jako oddani boj\u00f3wkarze Bractwa Muzu\u0142ma\u0144skiego mog\u0105 jednak umo\u017cliwi\u0107 Turcji stworzenie podobnego do Hezbollahu “legionu cudzoziemskiego”, stawiaj\u0105c Iranowi wyzwanie w innych miejscach, w\u0142\u0105cznie z Irakiem i Libanem.<\/span><\/p>\n

Erdogan pr\u00f3bowa\u0142 cz\u0119\u015bciowo uzasadni\u0107 swoje poparcie dla Azerbejd\u017canu przez twierdzenie, \u017ce wojownicy PKK, rzekomo pochodz\u0105cy z As-Sulajmanijja w Iraku, kt\u00f3rzy przedostali si\u0119 przez Iran, do\u0142\u0105czyli do ormia\u0144skich si\u0142 w Karabachu. Wskrzesi\u0142 tak\u017ce temat “turecko\u015bci”, kt\u00f3ry ostatnio bagatelizowa\u0142 na rzecz twierdzenia o “islamsko\u015bci” jako podstawy tureckiej to\u017csamo\u015bci. Kryzys to\u017csamo\u015bci Erdogana dodatkowo na\u015bwietli\u0142 spis powszechny przeprowadzony dwa lata temu, kiedy obywateli pytano o ich pochodzenie etniczne. Wyniki trzeba by\u0142o zafa\u0142szowa\u0107, poniewa\u017c tylko mniejszo\u015b\u0107 wybra\u0142a okre\u015blenie “tureckie”. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 obywateli pozosta\u0142a przywi\u0105zana do to\u017csamo\u015bci “mellat<\/i>“, jakie mieli za czas\u00f3w Imperium Osma\u0144skiego, w\u0142\u0105cznie z: Dagesta\u0144czyk, Czeczen, Alawita, Kurd, Arab, Bizantyjczyk, Bu\u0142gar, Udmurt, Czerkies, a tak\u017ce Grek i Ormianin. Te zaskakuj\u0105ce rewelacje zmusi\u0142y Erdogana do pr\u00f3by wymigania si\u0119 od problemu to\u017csamo\u015bci przez twierdzenie, \u017ce Turcy s\u0105 potomkami staro\u017cytnych Hetyt\u00f3w sprzed 3000 lat.<\/span><\/p>\n

Reakcja Teheranu odznacza\u0142a si\u0119 pomieszaniem. Powstrzyma\u0142 si\u0119 przed zaj\u0119ciem wyra\u017anego stanowiska, za\u015b Chamenei a\u017c do momentu pisania tego artyku\u0142u, milcza\u0142. Po kilku ma\u0142ych demonstracjach w Tabriz, stolicy prowincji ira\u0144skiej, Azerbejd\u017can Wschodni, czterech azerskich mu\u0142\u0142\u00f3w zidentyfikowanych jako przedstawiciele Chameneiego, wyda\u0142o wsp\u00f3lne o\u015bwiadczenie, \u017c\u0105daj\u0105ce, by G\u00f3rski Karabach powr\u00f3ci\u0142 do republiki Azerbejd\u017canu.<\/span><\/p>\n

Doradca Chameneiego ds. polityki zagranicznej, Ali Akbar Velayati, wysun\u0105\u0142 podobne \u017c\u0105danie w starannie dobranych s\u0142owach, by nie rozgniewa\u0107 Rosji. Ministerstwo spraw zagranicznych jednak stara\u0142o si\u0119 unika\u0107 problemu, nawet nie wzywaj\u0105c ormia\u0144skiego ambasadora na udzielenie rutynowej nagany.<\/span><\/p>\n

Ignoruj\u0105c ten kryzys minister spraw zagranicznych, Mohammad D\u017cavad Zarif, oznajmi\u0142, \u017ce jedzie do Pekinu w nadziei przekonania Chi\u0144czyk\u00f3w, by uwolnili cz\u0119\u015b\u0107 zamro\u017conych aktyw\u00f3w Iranu.<\/span><\/p>\n

Konflikt w Karabachu mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 niedaj\u0105ce si\u0119 opanowa\u0107 reakcje w Iranie, gdzie, jak si\u0119 szacuje, jest 20 milion\u00f3w rozrzuconych po ca\u0142ym kraju ludzi m\u00f3wi\u0105cych po azersku, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105 Azerbejd\u017can za cz\u0119\u015b\u0107 wielkiego Iranu.<\/span><\/p>\n

Has\u0142a skandowane na demonstracjach w Tabriz i Teheranie obejmowa\u0142y takie jak: “Karabach jest nasz, Azerbejd\u017can jest nasz”.<\/span><\/p>\n

To, co jest obecnie Armeni\u0105 i Azerbejd\u017canem plus Gruzj\u0105 zosta\u0142o przekazane Iranowi w traktatach z Amasii (1550) i Ghasr-e Szirin (1639) podpisanych z Imperium Osma\u0144skim. W zamian Osmanowie dostali Mezopotami\u0119, dzisiejszy Irak plus Abchazj\u0119 i Ad\u017cari\u0119 oraz ormia\u0144sk\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Anatolii.<\/span><\/p>\n

Je\u015bli zwyci\u0119\u017cy Azerbejd\u017can, koalicja Turcji, Izraela i Stan\u00f3w Zjednoczonych znajdzie si\u0119 w zwyci\u0119skim obozie, podczas gdy republika Iranu zostanie uznana za oboj\u0119tn\u0105 wobec aspiracji Azerbejd\u017canu, kt\u00f3ry jest trzecim najwi\u0119kszym pa\u0144stwem szyickim po Iranie i Iraku. Je\u015bli Armenia zwyci\u0119\u017cy, prawdopodobnymi zwyci\u0119zcami b\u0119d\u0105 Rosja i Izrael, znowu pozostawiaj\u0105c Iran w izolacji. Przez minione 30 lat Islamska Republika Iranu by\u0142a lin\u0105 ratunkow\u0105 dla niemaj\u0105cej dost\u0119pu do morza Armenii, dostarczaj\u0105c mo\u017cliwo\u015b\u0107 transportu dla jej handlu zagranicznego i zaopatruj\u0105c w elektryczno\u015b\u0107. Je\u015bli Armenia przegra, Teheran dostanie z\u0142y stopie\u0144 z Moskwy jako marny przyjaciel.<\/span><\/p>\n

Ta wojna mo\u017ce da\u0107 tylko przegranych. Jest ma\u0142o prawdopodobne, by Azerbejd\u017canowi uda\u0142o si\u0119 odzyska\u0107 pe\u0142ne panowanie nad sporn\u0105 enklaw\u0105. Armenia ju\u017c straci\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 terytorium i stoi przed fal\u0105 uchod\u017ac\u00f3w nap\u0142ywaj\u0105cych do stolicy, Erywania. Turcja mo\u017ce wygra\u0107 rund\u0119 propagandow\u0105 jako obro\u0144ca Azer\u00f3w, ale zostanie wci\u0105gni\u0119ta w pi\u0105t\u0105 wojn\u0119, kt\u00f3rej, z gospodark\u0105 ju\u017c w tarapatach, mo\u017ce nie by\u0107 w staniu utrzyma\u0107. Izrael mo\u017ce zosta\u0107 zmuszony do zej\u015bcia z p\u0142otu i wybrania jednej strony, co znaczy stracenie drugiej. Rosja straci przez nap\u0142yw boj\u00f3wkarzy tak blisko siebie, a r\u00f3wnocze\u015bnie b\u0119dzie musia\u0142a zrezygnowa\u0107 z twierdzenia, \u017ce zachowuje pok\u00f3j mi\u0119dzy by\u0142ymi republikami radzieckimi. Tak\u017ce Teheran b\u0119dzie przegranym zar\u00f3wno na polu geopolitycznym, jak i ideologicznym. Chamenei twierdzi, \u017ce jest najwy\u017cszym przyw\u00f3dc\u0105 muzu\u0142man\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie. Niemniej teraz widzimy, \u017ce nie mo\u017ce nawet wp\u0142yn\u0105\u0107 na wydarzenia w s\u0105siednim kraju.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Na zdj\u0119ciu: zespo\u0142y ratownicze pracuj\u0105 w miejscu uderzenia pociskiem rakietowym w mie\u015bcie Ganja w Azerbejd\u017canie 17 pa\u017adziernika 2020 r. W wyniku uderzenia rakietowego kilka dom\u00f3w w Ganja zosta\u0142o zr\u00f3wnane z ziemi\u0105. (Zdj\u0119cie: Bulent Kilic \/ AFP via Getty Images) Jedna wojna i sze\u015bciu przegrywaj\u0105cych Amir Taheri T\u0142umaczenie: Ma\u0142gorzata Koraszewska Ma\u0142a enklawa bez dost\u0119pu do morza […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/81984"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=81984"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/81984\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":81993,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/81984\/revisions\/81993"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=81984"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=81984"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=81984"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}