{"id":82003,"date":"2020-11-07T17:09:38","date_gmt":"2020-11-07T15:09:38","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=82003"},"modified":"2020-11-07T16:30:12","modified_gmt":"2020-11-07T14:30:12","slug":"14-09-51","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=82003","title":{"rendered":"Druga fala hiszpanki przysz\u0142a jesieni\u0105. Najbardziej \u015bmierciono\u015bny miesi\u0105c w historii ludzko\u015bci"},"content":{"rendered":"

Ameryka\u0144scy \u017co\u0142nierze chorzy na gryp\u0119 hiszpank\u0119 w szpitalu polowym nr 42 w alpejskim uzdrowisku Aix-les-Bains na wschodzie Francji (Fot. BE&W)<\/em><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>Druga fala hiszpanki przysz\u0142a jesieni\u0105. Najbardziej \u015bmierciono\u015bny miesi\u0105c w historii ludzko\u015bci<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

\u0141ukasz Mieszkowski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Dopiero za spraw\u0105 drugiej fali hiszpanki trwaj\u0105ca od czterech lat wojna dos\u0142ownie sta\u0142a si\u0119 \u015bwiatowa. 30 dni pomi\u0119dzy po\u0142ow\u0105 pa\u017adziernika i listopada 1918 r. sta\u0142o si\u0119 najprawdopodobniej najbardziej \u015bmierciono\u015bnym miesi\u0105cem w historii ludzko\u015bci.<\/strong><\/h4>\n

.<\/p>\n

Wczesn\u0105 jesieni\u0105 1918 r. mog\u0142o si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce czas masowego umierania dobiega ko\u0144ca. W poprzednich latach pa\u0144stwa zaanga\u017cowane w \u015bwiatowy konflikt wynios\u0142y sztuk\u0119 zabijania na nieznany dot\u0105d poziom. Poleg\u0142o co najmniej 8 mln \u017co\u0142nierzy, pierwszy raz w historii wojen wi\u0119cej spo\u015br\u00f3d nich ponios\u0142o \u015bmier\u0107 w walce ni\u017c z powodu chor\u00f3b. Lecz na masow\u0105 skal\u0119 zacz\u0119li r\u00f3wnie\u017c gin\u0105\u0107 cywile.<\/span><\/p>\n

W 1915 r. Turcy dopu\u015bcili si\u0119 ludob\u00f3jstwa Ormian, Rosjanie przeprowadzili przymusow\u0105 ewakuacj\u0119 zachodnich rubie\u017cy imperium, zagro\u017conych nieprzyjacielsk\u0105 ofensyw\u0105. Cho\u0107 za oboma wydarzeniami sta\u0142y zupe\u0142nie inne intencje, \u0142\u0105cz\u0105 je podobne, tragiczne skutki \u2013 po oko\u0142o miliona ofiar.<\/span><\/p>\n

W wyniku blokady morskiej mocarstw centralnych tylko w Niemczech z g\u0142odu i chor\u00f3b zmar\u0142o oko\u0142o p\u00f3\u0142 miliona ludzi, dzia\u0142ania alianckich okr\u0119t\u00f3w wojennych przynios\u0142y zatem zapewne wi\u0119kszy \u2013 je\u015bli uwzgl\u0119dni\u0107 inne pa\u0144stwa regionu \u2013 skutek ni\u017c dywanowe bombardowania III Rzeszy dwadzie\u015bcia par\u0119 lat p\u00f3\u017aniej.<\/span><\/p>\n

Og\u00f3\u0142em liczba ofiar cywilnych si\u0119gn\u0119\u0142a 5,5-6 mln, jednak te szacunki, podobnie jak w przypadku \u017co\u0142nierzy, nie uwzgl\u0119dniaj\u0105 strat spowodowanych przez pandemi\u0119 grypy. Za spraw\u0105 drugiej, jesiennej fali hiszpanki wojna dos\u0142ownie sta\u0142a si\u0119 \u015bwiatowa \u2013 jej natychmiastowe zab\u00f3jcze skutki dotkn\u0119\u0142y mieszka\u0144c\u00f3w ca\u0142ego globu, i to na niespotykan\u0105 dot\u0105d skal\u0119.<\/span><\/p>\n

Pacjenci szpitala wojskowego w Kansas City podczas epidemii grypy hiszpanki w 1918 r. Fot. BE&W<\/em><\/span><\/p>\n

Seks wirus\u00f3w<\/strong><\/h4>\n

W przededniu kryzysu grypa ju\u017c od miesi\u0119cy szerzy\u0142a si\u0119 na co najmniej trzech kontynentach. Wed\u0142ug niewykluczaj\u0105cych si\u0119 wzajemnie hipotez pierwsze przypadki wyst\u0105pi\u0142y na \u015brodkowym zachodzie USA lub w p\u00f3\u0142nocnych Chinach, a nowe odmiany wirusa zawlekli do Europy jad\u0105cy na front \u017co\u0142nierze ameryka\u0144scy lub ochotnicy z Chi\u0144skiego Korpusu Pracy (Chinese Labour Corps). W wielkich alianckich obozach tranzytowych we\u00a0Francji<\/a>, w kt\u00f3rych, wed\u0142ug weteran\u00f3w, warunki \u017cycia by\u0142y jeszcze gorsze ni\u017c na froncie, zar\u00f3wno cz\u0142onkowie obu formacji, jak i przenoszone przez nich drobnoustroje spotka\u0142y si\u0119 ze swoimi odpowiednikami z r\u00f3\u017cnych zak\u0105tk\u00f3w imperium brytyjskiego i francuskich kolonii, w s\u0105siedztwie zagr\u00f3d z byd\u0142em, trzod\u0105 chlewn\u0105 i drobiem.<\/span><\/p>\n

Je\u015bli histori\u0119 rozwoju pandemii upro\u015bci\u0107 do trzech etap\u00f3w, by\u0142 to kulminacyjny moment pierwszego z nich \u2013 inkubacji. Dzi\u0119ki uruchomionym przez wojn\u0119 globalnym mechanizmom dosz\u0142o do przemieszania si\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w adres\u00f3w ekologicznych, kt\u00f3re dot\u0105d dzieli\u0142y nieraz dziesi\u0105tki tysi\u0119cy mil. W efekcie na pocz\u0105tku 1918 r. na francuskim wybrze\u017cu kana\u0142u La Manche dosz\u0142o do tzw. skoku antygenowego. Jedna ze \u015bwi\u0144 zarazi\u0142a si\u0119 gryp\u0105 jednocze\u015bnie od cz\u0142owieka i od kaczki, obie odmiany drobnoustroj\u00f3w po\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 w jej organizmie \u2013 zjawisko to naukowcy okre\u015blaj\u0105 czasem \u201eseksem wirus\u00f3w\u201d. Nowy wirus, zdolny do przeskoczenia (st\u0105d nazwa) bariery mi\u0119dzygatunkowej, z \u0142atwo\u015bci\u0105 przemieszcza\u0142 si\u0119 pomi\u0119dzy lud\u017ami, kt\u00f3rych uk\u0142ad odporno\u015bciowy nie by\u0142 w stanie skutecznie reagowa\u0107 na jego nieznan\u0105, ptasi\u0105 odmian\u0119.<\/span><\/p>\n

W drugim etapie, wiosn\u0105, grypa o pandemicznym potencjale zaatakowa\u0142a Europ\u0119 i b\u0142yskawicznie si\u0119 po niej rozprzestrzeni\u0142a. Sw\u00f3j przydomek zdoby\u0142a w maju w Madrycie, podczas hucznych obchod\u00f3w patrona miasta, \u015bw. Izydora. Zarazi\u0107 mia\u0142o si\u0119 nawet dwie trzecie spo\u015br\u00f3d ok. 600 tys. mieszka\u0144c\u00f3w, w tym kr\u00f3l, premier rz\u0105du i wielu ministr\u00f3w.<\/span><\/p>\n

D\u0142ugie macki zarazy<\/strong><\/h4>\n

Hiszpanka pocz\u0105tkowo charakteryzowa\u0142a si\u0119 \u0142agodnym przebiegiem i nisk\u0105 \u015bmiertelno\u015bci\u0105 \u2013 spo\u015br\u00f3d setek tysi\u0119cy zara\u017conych madrytczyk\u00f3w zmar\u0142o, wed\u0142ug oficjalnych danych, mniej ni\u017c 300 os\u00f3b. W tamtym momencie chorowali na ni\u0105 ju\u017c jednak nie tylko mieszka\u0144cy Galicji nad Atlantykiem, te\u017c ziem nad Wis\u0142\u0105 i Sanem, a pandemia wywar\u0142a ogromny wp\u0142yw na rozw\u00f3j wydarze\u0144 na kontynencie.<\/span><\/p>\n

Jako \u017ce wybuch\u0142a w\u015br\u00f3d \u017co\u0142nierzy, oni najdotkliwiej odczuli uderzenie jej pierwszej fali, kt\u00f3ra zbieg\u0142a si\u0119 z rozpocz\u0119ciem bitwy cesarza \u2013 decyduj\u0105cego niemieckiego uderzenia na froncie zachodnim. Historycy spieraj\u0105 si\u0119, czy gdyby nie hiszpanka, alianci przegraliby wojn\u0119. Nie spos\u00f3b jednak zaprzeczy\u0107, \u017ce utrata 400 tys. \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy z powodu choroby wypadli z szereg\u00f3w armii kajzera, przyczyni\u0142a si\u0119 do ostatecznego za\u0142amania niemieckiej ofensywy. Kierunek wzajemnej relacji \u015bwiatowego konfliktu i epidemii odwr\u00f3ci\u0142y si\u0119 \u2013 wojna stworzy\u0142a warunki do rozwoju grypy, a ta potem wp\u0142yn\u0119\u0142a na jej ostateczny wynik.<\/span><\/p>\n

Zmieni\u0142a si\u0119 te\u017c geograficzna dynamika pandemii. Gdyby wyobrazi\u0107 sobie map\u0119 \u015bwiata z przemieszczaj\u0105cymi si\u0119 skupiskami wirus\u00f3w, to do tej pory ich \u015bcie\u017cki, prowadz\u0105ce przez Pacyfik, Azj\u0119, Stany Zjednoczone i Atlantyk, zbiega\u0142y si\u0119 w Europie. P\u00f3\u017anym latem, z tego najwi\u0119kszego w\u00f3wczas ogniska, poprzez morskie szlaki handlowe, pandemia z powrotem rozci\u0105gn\u0119\u0142a swoje macki, tym razem na niemal ca\u0142y \u015bwiat, od Arktyki po wyspy po\u0142udniowego Pacyfiku. Wkr\u00f3tce, jak wcze\u015bniej na Starym Kontynencie, nast\u0105pi\u0142 kolejny, trzeci etap \u2013 globalna eksplozja. Jesienn\u0105 fal\u0119 pandemii charakteryzowa\u0142a wysoka wirulencja \u2013 zdolno\u015b\u0107 do szybkiego przechodzenia w ci\u0119\u017ckie, pokomplikowane stadium, a co za tym idzie \u2013 wysoka, si\u0119gaj\u0105ca w niekt\u00f3rych miejscach i okresach kilkudziesi\u0119ciu procent, \u015bmiertelno\u015b\u0107. I by\u0142o co\u015b jeszcze.<\/span><\/p>\n

\n

Hiszpanka \u0142ama\u0142a konsensus, wed\u0142ug kt\u00f3rego jej ofiarami pada\u0107 mieli najs\u0142absi \u2013 dzieci i osoby starsze.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

W odr\u00f3\u017cnieniu od COVID-19, najcz\u0119\u015bciej umiera\u0142y na ni\u0105 kobiety i m\u0119\u017cczy\u017ani w sile wieku.<\/span><\/p>\n

Czarna \u015bmier\u0107<\/strong><\/h4>\n

Zgon z powodu grypy m\u00f3g\u0142 mie\u0107 wiele przyczyn, w zale\u017cno\u015bci od tego, kt\u00f3re uk\u0142ady uleg\u0142y infekcji, jednak jego najcz\u0119stszym powodem by\u0142a ostra niewydolno\u015b\u0107 oddechowa nazywana w\u00f3wczas krwotocznym zapaleniem p\u0142uc. Ludzki uk\u0142ad odporno\u015bciowy rozpoznaje wirusy po sk\u0142adzie chemicznym bia\u0142ek pokrywaj\u0105cych ich otoczki \u2013 nowej, ptasiej odmiany typu H1N1 nie rozpoznawa\u0142 w\u00f3wczas jako niebezpiecze\u0144stwa. Niezagro\u017cone cz\u0105steczki z \u0142atwo\u015bci\u0105 kolonizowa\u0142y pierwsze nadaj\u0105ce si\u0119 do tego tereny \u2013 delikatny nab\u0142onek wy\u015bcielaj\u0105cy \u015bciany uk\u0142adu oddechowego. Do tego wspomniane ju\u017c bia\u0142ka \u2013 hemaglutynina i neuraminidaza \u2013 idealnie nadawa\u0142y si\u0119 do w\u0142amywania si\u0119 do kom\u00f3rek gard\u0142a, tchawicy i oskrzeli, podmieniania ich kodu genetycznego, a z nim funkcji. W ci\u0105gu kilkunastu, a czasem kilku godzin po zara\u017ceniu, kom\u00f3rki p\u0142uc, zamiast zapewni\u0107 organizmowi wymian\u0119 gazow\u0105 i natlenianie krwi, produkowa\u0142y miriady wirus\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Dopiero wtedy do akcji wkracza\u0142 uk\u0142ad odporno\u015bciowy, ale sp\u00f3\u017aniona reakcja obronna, s\u0142ynna \u201eburza cytokin\u201d, tym gwa\u0142towniejsza, im silniejszy by\u0142 organizm, by\u0142a dla niego nieraz zab\u00f3jcza \u2013 co t\u0142umaczy wysok\u0105 \u015bmiertelno\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d ludzi m\u0142odych. Aby powstrzyma\u0107 namna\u017caj\u0105ce si\u0119 patogeny, serce pompowa\u0142o do p\u0142uc coraz wi\u0119cej krwi, a z ni\u0105 \u2013 przeciwcia\u0142 i leukocyt\u00f3w. W obliczu niebezpiecze\u0144stwa stosowa\u0142y taktyk\u0119 \u201espalonej ziemi\u201d \u2013 niszczy\u0142y zar\u00f3wno kom\u00f3rki zawirusowane, jak i te zdrowe. Coraz wi\u0119ksze fragmenty uk\u0142adu oddechowego, zalewane przez mieszanin\u0119 krwi, osocza i resztek materii organicznej, nie spe\u0142nia\u0142y swojej funkcji, a chirurdzy, kt\u00f3rzy p\u00f3\u017aniej otwierali klatki piersiowe zmar\u0142ych, przyr\u00f3wnywali to, co w nich zobaczyli, do wypalonych przez gazy bojowe p\u0142uc \u017co\u0142nierzy poleg\u0142ych na froncie.<\/span><\/p>\n

Nastr\u00f3j grozy nasila\u0142y zewn\u0119trzne objawy ostrej niewydolno\u015bci oddechowej. Chory dusi\u0142 si\u0119, a w\u0142a\u015bciwie topi\u0142 od \u015brodka we w\u0142asnej krwi. Ka\u017cdy wdech stanowi\u0142 ogromny wysi\u0142ek, z ka\u017cdym wydechem na ustach pieni\u0142y si\u0119 czerwone b\u0105ble, a z nozdrzy ciek\u0142a krew. Niedotleniony organizm atakowa\u0142a sinica \u2013 twarz przybiera\u0142a niebieski, potem czarny odcie\u0144, a usta, uszy, ko\u0144c\u00f3wki nosa i palc\u00f3w obumiera\u0142y, wywo\u0142uj\u0105c dotkliwy b\u00f3l.<\/span><\/p>\n

\n

Umieraj\u0105cy na hiszpank\u0119 francuski poeta Guillaume Apollinaire by\u0142 ca\u0142y czarny, a wizytuj\u0105cych wojskowe lazarety ameryka\u0144skich genera\u0142\u00f3w oburza\u0142o, \u017ce w salach chorych nie stosuje si\u0119 obowi\u0105zuj\u0105cej w armii segregacji rasowej.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

My\u015bl, \u017ce tak szokuj\u0105ce objawy mog\u0142y by\u0107 spowodowane przez gryp\u0119, nie mie\u015bci\u0142a w g\u0142owach. Dementowane przez \u201eKurier Pozna\u0144ski\u201d rewelacje, \u017ce rozpowszechniona w Niemczech, ale te\u017c w Krakowie, epidemia to d\u017cuma p\u0142ucna, by\u0142y zapewne odbiciem plotek szerz\u0105cych si\u0119 po ca\u0142ej Europie.<\/span><\/p>\n

Choroba bolszewicka<\/strong><\/h4>\n

Drug\u0105 fal\u0119 hiszpanki, tak jak ca\u0142\u0105 pandemi\u0119, charakteryzowa\u0142y niepewno\u015b\u0107 i brak sprawdzonych informacji. W pa\u0144stwach tocz\u0105cych wojn\u0119 obowi\u0105zywa\u0142a \u015bcis\u0142a cenzura, podobnie by\u0142o i na ziemiach polskich, cho\u0107 w sposobie, w jaki o przebiegu epidemii informowa\u0142a prasa, wida\u0107 specyfik\u0119 ka\u017cdego z zabor\u00f3w. Gazety pozna\u0144skie o grypie informowa\u0142y rzetelnie, ale raczej w kontek\u015bcie lokalnym, co najwy\u017cej pruskim. Reporterzy warszawscy, mimo ponad 3 lat niemieckiej okupacji, pisali tak, jakby wci\u0105\u017c wisia\u0142 nad nimi cie\u0144 carskich cenzor\u00f3w \u2013 kryzysu epidemicznego w zasadzie nie dostrzegali, a je\u015bli ju\u017c, to za granic\u0105, najch\u0119tniej w Niemczech. Zgodnie z przedwojennym standardem wolno\u015bci obywatelskich najpe\u0142niej i najciekawiej rozw\u00f3j sytuacji relacjonowa\u0142a prasa krakowska i lwowska.<\/span><\/p>\n

Niestety, wszystkie dzielnice \u0142\u0105czy\u0142o jedno \u2013 gdy tylko zacz\u0105\u0142 wali\u0107 si\u0119 dotychczasowy porz\u0105dek polityczny, dok\u0142adnie w tym samym czasie, co nadej\u015bcie drugiej fali epidemii, dziennikarze natychmiast stracili ni\u0105 jakiekolwiek zainteresowanie. Jako \u017ce odpowiedzialni za statystyki niemieccy i austriaccy urz\u0119dnicy w\u0142a\u015bnie w po\u015bpiechu zwijali manatki, a polscy nie zd\u0105\u017cyli jeszcze zaj\u0105\u0107 miejsca, dane o jesiennym ataku grypy s\u0105 bole\u015bnie fragmentaryczne.<\/span><\/p>\n

Dominuj\u0105cy latem, swobodny ton pisania o chorobie \u201ebolszewickiej\u201d, jak \u017cartobliwie okre\u015blano hiszpank\u0119, maj\u0105cej charakteryzowa\u0107 si\u0119 rzekomo \u201edobrotliwym\u201d charakterem, szybko si\u0119 ulotni\u0142. \u201eKurier Warszawski\u201d donosi\u0142, \u017ce na gryp\u0119 \u201eteraz to si\u0119 nawet bardzo \u0142atwo umiera\u201d. Z r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bci kraju dociera\u0142y doniesienia: od nieprecyzyjnych stwierdze\u0144 o \u201emasowych wyst\u0105pieniach\u201d, \u201eogarni\u0119ciu ca\u0142ego materia\u0142u palnego\u201d (czyli zachorowaniu wszystkich bez wypracowanej odporno\u015bci) czy \u201ezastraszaj\u0105cych\u201d rozmiarach epidemii, do precyzyjniejszych, ukazuj\u0105cych realia \u017cycia i okoliczno\u015bci \u015bmierci w kraju ogarni\u0119tym zaraz\u0105.<\/span><\/p>\n

Wielkopolsk\u0119 dotkn\u0119\u0142a kl\u0119ska logistyczna \u2013 z powodu masowych zachorowa\u0144 pracownik\u00f3w kolei pruskiej zlikwidowano wiele po\u0142\u0105cze\u0144, listonosze przestali roznosi\u0107 listy, telegrafistki wysy\u0142a\u0107 depesze, a przetrzebione redakcje nie wydawa\u0142y gazet. M\u0142oda wdowa z Poznania, za\u0142amana po \u015bmierci m\u0119\u017ca, zastrzeli\u0142a si\u0119, osierocaj\u0105c pi\u0119cioletni\u0105 c\u00f3reczk\u0119. Wybuch choroby w kompanii osiemnastoletnich poborowych ze \u015aremu oficerowie wzi\u0119li za zbiorow\u0105 symulacj\u0119 maj\u0105c\u0105 zapobiec wys\u0142aniu na front i odm\u00f3wili udzielenia pomocy, co sko\u0144czy\u0142o si\u0119 zgonem 16 rekrut\u00f3w. Lwowskie pogotowie ratunkowe, dysponuj\u0105ce jedynie dwoma konnymi ambulansami, nie nad\u0105\u017ca\u0142o z przyjmowaniem zg\u0142osze\u0144 \u2013 w rezultacie zdarza\u0142y si\u0119 przypadki, \u017ce chorzy przez wiele godzin, a nawet dni, le\u017celi w \u0142\u00f3\u017ckach ko\u0142o swoich zmar\u0142ych bliskich.<\/span><\/p>\n

Leczenie po omacku<\/strong><\/h4>\n

Wobec braku wiedzy o faktycznych przyczynach grypy \u2013 jej wirusa wyizolowano dopiero w latach 30. \u2013 nie by\u0142o skutecznych metod leczenia.<\/span><\/p>\n

\n

Wprost przeciwnie, wiele stosowanych kuracji przyczyni\u0142o si\u0119 do zwi\u0119kszenia liczby zgon\u00f3w.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Z sze\u015bciu pacjent\u00f3w, kt\u00f3rym w warszawskim szpitalu przy ulicy Nowowiejskiej upuszczono krew, nie prze\u017cy\u0142 \u017caden, lecz \u015bmiertelnie niebezpieczne mog\u0142y by\u0107 r\u00f3wnie dobrze najnowsze zdobycze nauki, np. aspiryna. Jako \u017ce dzia\u0142a\u0142a, lekarze przepisywali chorym ko\u0144skie dawki, skutkuj\u0105ce zbieraniem si\u0119 w p\u0142ucach wody i pog\u0142\u0119bianiem najgro\u017aniejszych objaw\u00f3w grypowych komplikacji.<\/span><\/p>\n

Paradoksalnie najskuteczniejsze by\u0142y metody tradycyjne \u2013 odpoczynek w \u0142\u00f3\u017cku i przyjmowanie du\u017cej ilo\u015bci p\u0142yn\u00f3w, najlepiej roso\u0142u. Niestety, w zrujnowanej przez wojn\u0119 Polsce i innych, targanych bied\u0105 zak\u0105tkach \u015bwiata by\u0142o o to trudno.<\/span><\/p>\n

Stosowano za to \u015bwietnie nam znane dzia\u0142ania prewencyjne. Zar\u00f3wno w metropoliach ameryka\u0144skich, jak i w Poznaniu czy we Lwowie wprowadzono elementy lockdownu. Zamkni\u0119to szko\u0142y ludowe, czyli podstaw\u00f3wki, ograniczano dzia\u0142alno\u015b\u0107 teatr\u00f3w i kin. Zamykanie tych ostatnich nie wszystkich zmartwi\u0142o: \u201eprzynajmniej pod jednym wzgl\u0119dem hiszpanka nie jest szkodliw\u0105, k\u0142ad\u0105c kres cho\u0107 na kr\u00f3tko urz\u0105dzeniom tak niekulturalnym, jak kinematografy\u201d \u2013 pisa\u0142 z satysfakcj\u0105 redaktor \u201eKuriera Pozna\u0144skiego\u201d.<\/span><\/p>\n

Pora\u017caj\u0105ce szacunki<\/strong><\/h4>\n

\u201eStosunkowo wysoka \u015bmiertelno\u015b\u0107\u201d \u2013 scharakteryzowa\u0142 jesienne uderzenie choroby cesarsko-kr\u00f3lewski namiestnik Lwowa, co zwiastuje trudno\u015bci w oszacowaniu liczby przypadk\u00f3w i zgon\u00f3w podczas drugiej fali epidemii. Lekcewa\u017c\u0105cy do tej pory gryp\u0119 lekarze nie nawykli do prowadzenia jej statystyk, a te, kt\u00f3re si\u0119 zachowa\u0142y, w wi\u0119kszo\u015bci przepad\u0142y podczas II wojny \u015bwiatowej. W przypadku ziem polskich mamy jedynie fragmentaryczne dane.<\/span><\/p>\n

\n

Wynika z nich, \u017ce jesieni\u0105 i zim\u0105 z 1918 na 1919 r. na zamieszkanym przez ok. 26 mln ludzi terenie Rzeczypospolitej na hiszpank\u0119 zachorowa\u0142o co najmniej 3,4 mln os\u00f3b, z czego 68 tys. zmar\u0142o.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Te szacunki wytrzymuj\u0105 konfrontacj\u0119 z danymi z innych kraj\u00f3w \u2013 w najbardziej do Polski zbli\u017conej pod wzgl\u0119dem liczby mieszka\u0144c\u00f3w Francji, licz\u0105cej w\u00f3wczas blisko 33 mln obywateli, umar\u0142o wtedy oko\u0142o 80 tys. ludzi, przy \u015bmiertelno\u015bci wynosz\u0105cej 0,73 proc.<\/span><\/p>\n

Tyle \u017ce dane te dotycz\u0105 ca\u0142ego roku, a nie drugiej fali. W oszacowaniu jej rozmiar\u00f3w pomocne mog\u0105 by\u0107 statystyki z USA. Wed\u0142ug nich pomi\u0119dzy po\u0142ow\u0105 pa\u017adziernika a listopada w Stanach zmar\u0142o na hiszpank\u0119 ok. 200 tys. ludzi. Jako \u017ce podczas ca\u0142ej pandemii w Ameryce w latach 1918-20 \u017cycie straci\u0142o 650 tys. os\u00f3b, oznacza to, \u017ce w ci\u0105gu feralnego miesi\u0105ca epidemia poch\u0142on\u0119\u0142a jedn\u0105 trzeci\u0105 wszystkich ofiar. W przypadku Rzeczypospolitej oznacza\u0142oby to ponad 22 tys. zgon\u00f3w, i liczba ta nie wydaje si\u0119 nieprawdopodobna \u2013 w 1919 r. tylu jej obywateli umiera\u0142o miesi\u0119cznie na tyfus.<\/span><\/p>\n

Jednak je\u015bli te proporcje przy\u0142o\u017cy\u0107 do wszystkich \u015bmiertelnych przypadk\u00f3w grypy na \u015bwiecie \u2013 a badacze okre\u015blaj\u0105 je na 50 do 100 mln \u2013 liczba ofiar wzro\u015bnie do astronomicznej sumy, wahaj\u0105cej si\u0119 pomi\u0119dzy 16 a 33 mln. W 2020 r. \u015brednia miesi\u0119czna liczba zgon\u00f3w w \u015bwiatowej populacji, blisko cztery razy wi\u0119kszej ni\u017c 100 lat wcze\u015bniej, wynosi jak na razie 4,9 mln. Wygl\u0105da na to, \u017ce trzydzie\u015bci dni pomi\u0119dzy po\u0142ow\u0105 pa\u017adziernika i listopada 1918 r. za spraw\u0105 hiszpanki sta\u0142o si\u0119 najprawdopodobniej najbardziej \u015bmierciono\u015bnym, najbardziej zgubnym miesi\u0105cem w historii ludzko\u015bci.<\/span><\/p>\n

Najwi\u0119ksza. Pandemia hiszpanki u progu niepodleg\u0142ej Polski’, \u0141ukasz Mieszkowski, wyd. Polityka<\/span>\u00a0Fot. materia\u0142y wydawnictwa<\/em><\/span><\/p>\n

\n

W sierpniu ukaza\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka \u0141ukasza Mieszkowskiego<\/strong> \u201eNajwi\u0119ksza. Pandemia hiszpanki u progu niepodleg\u0142ej Polski\u201d (wyd. Polityka).<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ameryka\u0144scy \u017co\u0142nierze chorzy na gryp\u0119 hiszpank\u0119 w szpitalu polowym nr 42 w alpejskim uzdrowisku Aix-les-Bains na wschodzie Francji (Fot. BE&W) Druga fala hiszpanki przysz\u0142a jesieni\u0105. Najbardziej \u015bmierciono\u015bny miesi\u0105c w historii ludzko\u015bci \u0141ukasz Mieszkowski Dopiero za spraw\u0105 drugiej fali hiszpanki trwaj\u0105ca od czterech lat wojna dos\u0142ownie sta\u0142a si\u0119 \u015bwiatowa. 30 dni pomi\u0119dzy po\u0142ow\u0105 pa\u017adziernika i listopada […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82003"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=82003"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82003\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":82013,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82003\/revisions\/82013"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=82003"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=82003"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=82003"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}