{"id":82166,"date":"2020-11-18T17:09:16","date_gmt":"2020-11-18T15:09:16","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=82166"},"modified":"2020-11-18T18:47:49","modified_gmt":"2020-11-18T16:47:49","slug":"24-09-55","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=82166","title":{"rendered":"Proces Matejki przeciwko \u017bydom. “Id\u017acie tam, gdzie nie ma \u017cadnej ojczyzny”"},"content":{"rendered":"

Jan Matejko (1838-93) w swojej pracowni w krakowskiej Szkole Sztuk Pi\u0119knych (Fot. domena publiczna)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Proces Matejki przeciwko \u017bydom. “Id\u017acie tam, gdzie nie ma \u017cadnej ojczyzny”<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Helena Kowalik<\/strong><\/span><\/p>\n

\n
– Sztuka nie jest spekulacyjn\u0105 robot\u0105, lecz prac\u0105 w wy\u017cszych celach. Je\u015bli chcecie si\u0119 uczy\u0107 w naszej szkole dla spekulacji, to znaczy, \u017ce nie chcecie by\u0107 Polakami. A skoro tak, wyno\u015bcie si\u0119 – tymi s\u0142owami zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 w 1882 r. do \u017cydowskich student\u00f3w krakowskiej Szko\u0142y Sztuk Pi\u0119knych jej dyrektor Jan Matejko.<\/strong><\/h5>\n

\u201eTe dwa lata (1880-1882) by\u0142y dla Mistrza bardzo ci\u0119\u017ckie\u201d \u2013 notuje w pami\u0119tniku Marian Gorzkowski, sekretarz Jana Matejki.<\/span><\/p>\n

Wpatrzony w swego chlebodawc\u0119 szczeg\u00f3\u0142owo opisuje te uci\u0105\u017cliwo\u015bci. Przede wszystkim \u2013 z\u0142a atmosfera w\u015br\u00f3d wyk\u0142adowc\u00f3w za\u0142o\u017conej przez Mistrza krakowskiej Szko\u0142y Sztuk Pi\u0119knych. Tyle stara\u0144, nawet za granic\u0105, m.in. we Francji<\/a>, o wyposa\u017cenie uczelni w cenne dzie\u0142a sztuki, tyle fatygi przy zapraszaniu notabli na akademickie uroczysto\u015bci, aby podnie\u015b\u0107 presti\u017c plac\u00f3wki, i niewdzi\u0119czno\u015b\u0107 skorych do intryg profesor\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\n

Straszna kobieta i mistrz<\/strong><\/h4>\n

A do tego nie ma spokoju w domu.<\/span><\/p>\n

\n

Los zrz\u0105dzi\u0142 \u2013 pisze Gorzkowski \u2013 \u017ce Mistrz \u201epo\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 ze z\u0142\u0105 kobiet\u0105 (chodzi o Teodor\u0119 Giebu\u0142towsk\u0105), kt\u00f3ra nie by\u0142a w stanie go zrozumie\u0107\u201d. Nawet w pracowni nie mia\u0142 spokoju.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Namalowa\u0142 portret siostrzenicy \u017cony. Pani Teodora, kt\u00f3ra \u017c\u0105da\u0142a, aby m\u0105\u017c uwiecznia\u0142 jej twarz na wszystkich obrazach, rozerwa\u0142a malowid\u0142o na kawa\u0142ki. Siostrzenica musia\u0142a si\u0119 wynie\u015b\u0107 z Krakowa. Nast\u0119pnego dnia pani Teodora zniszczy\u0142a w salonie sw\u00f3j portret. Mistrz odchorowa\u0142 ten wandalizm. Zw\u0142aszcza \u017ce skandal rozni\u00f3s\u0142 si\u0119 po mie\u015bcie.<\/span><\/p>\n

Wydatki na dom s\u0105 przera\u017caj\u0105ce, Matejko ma d\u0142ugi \u2013 stwierdza w pami\u0119tniku sekretarz artysty, kt\u00f3ry zajmuje si\u0119 te\u017c jego finansami. Oko\u0142o 2 tys. rubli miesi\u0119cznie idzie na g\u0142upstwa. Pani przez p\u00f3\u0142 roku siedzi na wsi i ci\u0105gle przesy\u0142a jakie\u015b rachunki. Nie opisuje, co kupi\u0142a, a Mistrz nie chce pyta\u0107, na co posz\u0142y pieni\u0105dze.<\/span><\/p>\n

Boi si\u0119 \u017cony. Kiedy hrabia Dzieduszycki napisa\u0142 z Pary\u017ca, \u017ce \u201eBitwa pod Grunwaldem\u201d nie b\u0119dzie przyj\u0119ta na wystaw\u0119 parysk\u0105, Matejko prosi przyjaci\u00f3\u0142, aby nie m\u00f3wili o tym przy jego ma\u0142\u017conce; b\u0119dzie z\u0142a, \u017ce nic nie zarobi\u0105 na ekspozycji.<\/span><\/p>\n

Gorzkowski: \u201ePrzekonanie moje o pani jest coraz gorsze. Dotychczas my\u015bla\u0142em, \u017ce ona rz\u0105dzi si\u0119 tylko fantazj\u0105, ale teraz widz\u0119 \u2013 to straszna kobieta. Ani m\u0105\u017c, ani dzieci zgo\u0142a jej nie obchodz\u0105, ona marzy o aktorstwie. Mistrz, gdy m\u00f3wi o swym ma\u0142\u017ce\u0144stwie, ma twarz grobow\u0105 i \u0142zy w oczach. Kiedy\u015b powiedzia\u0142 z gorycz\u0105: \u00bbJa pierwszy z malarzy b\u0119d\u0119 \u015bwi\u0119tym, wszystko znosz\u0119 w mym sercu, ju\u017c si\u0119 ono przepali\u0142o cierpieniem i smutkiem. Nikt o tym nie wie\u00ab\u201d.<\/span><\/p>\n

Geniusz i patriota<\/strong><\/h4>\n

W opinii publicznej Matejko zas\u0142uguje, aby go nosi\u0107 na r\u0119kach. Nie tylko z powodu jego talentu, ale te\u017c patriotycznych gest\u00f3w. Jak podaje \u201eKurier Warszawski\u201d z 9 pa\u017adziernika 1882 r., Mistrz postanowi\u0142 ofiarowa\u0107 narodowi \u201eHo\u0142d pruski\u201d, kt\u00f3ry malowa\u0142 przez dwa lata. Obwie\u015bci\u0142 to na posiedzeniu sejmu galicyjskiego. Obraz ma przyozdobi\u0107 zamek wawelski. \u201eArtysta pragnie \u2013 mo\u017cna przeczyta\u0107 w gazecie \u2013 aby wspaniale namalowany kr\u00f3l Zygmunt po wieczne czasy przyjmowa\u0142 ho\u0142dy lenne na zamku krakowskim, a potomno\u015b\u0107 podziwia\u0142a nie tylko p\u0119dzel artysty, ale i jego obywatelsk\u0105 ofiarno\u015b\u0107. To \u015bwiadectwo publicznej cnoty b\u0119dzie cz\u0119\u015bciowym odkupieniem za rozterki, grzechy p\u0142ocho\u015bci i b\u0142\u0119dy dzisiejszej spo\u0142eczno\u015bci. Na pro\u015bb\u0119 artysty Wysoki Sejm raczy\u0142 uchwali\u0107 jedno stypendium im. Jana Matejki dla szczeg\u00f3lnie uzdolnionego ucznia Szko\u0142y Sztuk Pi\u0119knych w Krakowie\u201d.<\/span><\/p>\n

W podzi\u0119ce za kr\u00f3lewski dar mistrza Rada Krakowa na posiedzeniu nadzwyczajnym 18 pa\u017adziernika 1882 r. powzi\u0119\u0142a uchwa\u0142\u0119 o nadaniu arty\u015bcie honorowego obywatelstwa Krakowa. Jedna z ulic b\u0119dzie nazwana imieniem Jana Matejki.<\/span><\/p>\n

Kilka dni p\u00f3\u017aniej \u201eCzas\u201d publikuje wiersz dedykowany mistrzowi. A wychodz\u0105cy w zaborze rosyjskim \u201eKurier Warszawski\u201d komentuje dar mistrza: \u201eJak ten Wierzynek staro\u017cytny ugaszczaj\u0105c kr\u00f3la, z\u0142oto i srebro sk\u0142ada\u0142 u jego n\u00f3g, tak dzi\u015b inny mieszczanin krakowski obdarza braci z\u0142otem i srebrem swego geniuszu artystycznego. Tam by\u0142a fantazja bogacza, tu ofiara magnata duchowego. Dlatego Matejko darem swym zaliczy\u0142 si\u0119 do najwi\u0119kszych testator\u00f3w 19 wieku\u201d.<\/span><\/p>\n

Artyst\u0119 odwiedza sam cesarz Franciszek J\u00f3zef. Tego dnia Gorzkowski notuje: \u201ePieni\u0105dze za \u00bbGrunwald\u00ab wyczerpa\u0142y si\u0119, a pani zasmakowana w balach. Wydatki na jej str\u00f3j tak bardzo wzros\u0142y, \u017ce najzamo\u017cniejsze rodziny nie by\u0142yby w stanie temu podo\u0142a\u0107. Mistrz musi wzi\u0105\u0107 kredyt\u201d.<\/span><\/p>\n

Szale\u0144stwo Teodory Matejko<\/strong><\/h4>\n

Jesieni\u0105 1882 r. Matejkowa przychodzi na posterunek policji i informuje, \u017ce jej m\u0105\u017c ma tysi\u0105ce kochanek i niemoralnie prowadzi si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na oczach dzieci. Ona je wychowuje, cho\u0107 s\u0105 podrzucone. Policja odwozi kobiet\u0119 do szpitala psychiatrycznego.<\/span><\/p>\n

Teodora z Giebu\u0142towskich Matejkowa (1846-96) Fot. domena publiczna<\/em><\/span><\/p>\n

Wie\u015b\u0107 szybko roznosi si\u0119 w Krakowie. Przyjaciele i znajomi unikaj\u0105 spotka\u0144 z Matejk\u0105. Pozosta\u0142 mu tylko Gorzkowski. Na pro\u015bb\u0119 mistrza sekretarz zamawia msz\u0119 za powr\u00f3t \u017cony do zdrowia, z Lourdes sprowadza wod\u0119 \u015bwi\u0119con\u0105.<\/span><\/p>\n

Matejkowa u\u017cywa r\u00f3\u017cnych sposob\u00f3w, aby wydoby\u0107 si\u0119 ze szpitala. Przekupuje personel, pr\u00f3buje ucieczki. Malarz ulega jej pro\u015bbom i na swoje nieszcz\u0119\u015bcie zabiera pacjentk\u0119 do domu, gdzie wkr\u00f3tce nast\u0119puje kolejny atak. Zagro\u017cone jest \u017cycie dzieci. Teodora m\u00f3wi, \u017ce je pozabija. Wraca na szpitalne \u0142\u00f3\u017cko w kaftanie.<\/span><\/p>\n

Malarz tak jest tym wszystkim przybity, \u017ce tylko w pracowni znajduje ukojenie. Od rana do p\u00f3\u017anej nocy tworzy obraz \u201eSobieski pod Wiedniem\u201d. \u201eNigdy dot\u0105d nie malowa\u0142 z takim zawzi\u0119ciem\u201d \u2013 zauwa\u017ca Gorzkowski.<\/span><\/p>\n

Na uczelni, w kt\u00f3rej Matejko jest dyrektorem, wkr\u00f3tce wakacje. Pozosta\u0142o tylko jeszcze rozstrzygni\u0119cie prac konkursowych student\u00f3w i przyznanie nagrody pieni\u0119\u017cnej.<\/span><\/p>\n

Do mistrza dociera bulwersuj\u0105ca informacja: jeden ze student\u00f3w \u2013 Saul Wahl \u2013 wys\u0142a\u0142 na konkurs nie sw\u00f3j obraz. Matejko jest oburzony: szachrajstwa, jak to okre\u015bla, dopu\u015bci\u0142 si\u0119 jego ucze\u0144!<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Sprzeniewierzenie si\u0119 etyce artysty nie daje mistrzowi spokoju przez ca\u0142e wakacje. Cz\u0119sto wraca do tej sprawy.<\/span><\/p>\n

Wybuch dyrektora<\/strong><\/h4>\n

16 pa\u017adziernika 1883 r., podczas uroczystego rozpocz\u0119cia nowego roku akademickiego w Szkole Sztuk Pi\u0119knych, profesura i studenci s\u0142uchaj\u0105 wyk\u0142adu inauguracyjnego dyrektora.<\/span><\/p>\n

\u201eMy, tw\u00f3rcy \u2013 rozpoczyna Matejko \u2013 mamy dwie ojczyzny: sztuk\u0119 i kraj. Dzi\u015b nie wolno nam tego oddziela\u0107. Wi\u0119c wy, uczniowie hebrajczycy, pami\u0119tajcie, \u017ce sztuka nie jest handlow\u0105, spekulacyjn\u0105 robot\u0105, lecz prac\u0105 w wy\u017cszych celach ducha ludzkiego, w mi\u0142o\u015bci Boga z mi\u0142o\u015bci\u0105 kraju z\u0142\u0105czon\u0105. Je\u015bli wy chcecie uczy\u0107 si\u0119 w naszej szkole dla spekulacji, nie odczuwa\u0107 dla kraju, w kt\u00f3rym \u017cyjecie od wiek\u00f3w, potrzeby szlachetniejszych uczynk\u00f3w, to znaczy, \u017ce nie chcecie by\u0107 Polakami. A skoro tak, wyno\u015bcie si\u0119, id\u017acie od nas tam, gdzie nie ma \u017cadnej ojczyzny ni wy\u017cszych cn\u00f3t ludzkich w mi\u0142o\u015bci do rodzimej ziemi pocz\u0119tych\u201d.<\/span><\/p>\n

Jeszcze tego dnia krakowscy \u017bydzi spotykaj\u0105 si\u0119 na kahalnych zborach, aby zaprotestowa\u0107 przeciwko przem\u00f3wieniu Matejki. Seniorzy gminy upowa\u017cniaj\u0105 rabina do wys\u0142ania ich protestu do gazet. Pe\u0142ny tekst ukazuje si\u0119 w krakowskim \u201eCzasie\u201d i lwowskim \u201eDzienniku Polskim\u201d.<\/span><\/p>\n

\u201ePan dyrektor Szko\u0142y Sztuk Pi\u0119knych w Krakowie, zwracaj\u0105c si\u0119 do uczni\u00f3w, wyr\u00f3\u017cni\u0142 niekt\u00f3rych z nich upo\u015bledzaj\u0105cym mianem plemienia hebrajczyk\u00f3w. (\u2026) S\u0142owa powy\u017csze powiedziane przez mistrza, dla kt\u00f3rego geniuszu wszyscy jeste\u015bmy przej\u0119ci czci\u0105 i uwielbieniem, zrobi\u0142y na nas nieodparcie przykre i bolesne wra\u017cenie i zmuszaj\u0105 do publicznego odparcia \u2013 stwierdzono\u201d.<\/span><\/p>\n

Autorzy protestu, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych jest znany w Krakowie adwokat Leon Eibensch\u00fctz, nie wyja\u015bniaj\u0105, co by\u0142o przyczyn\u0105 irytacji artysty. Nie pada nazwisko nieuczciwego studenta Saula Wahla. Pisz\u0105 o krzywdzie wyrz\u0105dzonej niewinnej \u017cydowskiej m\u0142odzie\u017cy, kt\u00f3ra zapisa\u0142a si\u0119 do Szko\u0142y Sztuk Pi\u0119knych wiedziona jedynie ch\u0119ci\u0105 kszta\u0142cenia si\u0119 w szlachetnej sztuce. W tek\u015bcie jest wiele o sianiu ziarna nienawi\u015bci i pogardy. \u201ePan dyrektor zapomnia\u0142, \u017ce izraelici, od kilkuset lat mieszkaj\u0105c na tej ziemi, nie s\u0105 ju\u017c hebrajczykami, lecz synami tego kraju, w kt\u00f3rym ich przodkowie \u017cyli i umarli\u201d.<\/span><\/p>\n

Oliw\u0105 w ogie\u0144<\/strong><\/h4>\n

Awantura przenosi si\u0119 do medi\u00f3w. Bankier Rosenblum publikuje w gazetach warszawskich protest pot\u0119piaj\u0105cy Matejk\u0119. Padaj\u0105 s\u0142owa, jakie zwykle si\u0119 wykropkowuje. Red. Jan Jele\u0144ski, wydawca antysemickiej \u201eRoli\u201d, broni mistrza. Podbudowany Matejko odpowiada listem do redakcji, w kt\u00f3rym wini ju\u017c nie tylko swoich uczni\u00f3w hebrajczyk\u00f3w, ale i ca\u0142\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105.<\/span><\/p>\n

\u201eDowiedzia\u0142em si\u0119 o otwartym li\u015bcie p. Rosenbluma, kt\u00f3ry podobnie jak inni wyznawcy talmudu z wielkim zuchwalstwem i arogancj\u0105 odzywaj\u0105 si\u0119 o wszystkim i o wszystkich. Ust\u0119pstwa nasze s\u0105 na ka\u017cdym kroku i na ka\u017cdym miejscu, to wielki upadek ducha. Brak energii, ospa\u0142o\u015b\u0107 w sprawach spo\u0142ecznych oraz bierne, powiedzia\u0142bym nawet s\u0142u\u017calcze poddanie si\u0119 wp\u0142ywom hebrajskim, spowodowa\u0142y, \u017ce \u017cydzi maj\u0105 nas ju\u017c dzisiaj za trup\u00f3w chodz\u0105cych, nad kt\u00f3rymi wolno si\u0119 zn\u0119ca\u0107. Oto przera\u017caj\u0105ce nast\u0119pstwa naszego bezw\u0142adu i ospa\u0142o\u015bci\u201d.<\/span><\/p>\n

To jak dolanie oliwy do ognia. Kiedy nast\u0119pnego dnia Gorzkowski natyka si\u0119 w kantorze Arona Eibensch\u00fctza na jego kuzyna, doktora prawa, ten krzyczy:<\/span><\/p>\n

\u201eCo ten \u0142ajdak Matejko my\u015bli sobie wygadywa\u0107 na \u017byd\u00f3w, my go nauczymy, my mu poka\u017cemy, my go pod Siemiradzkiego podkopiemy\u201d.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Awantura dociera do ratusza. Prezydent Krakowa dr Ferdynand Weigel zaprasza do siebie Gorzkowskiego. Ma pro\u015bb\u0119 \u2013 niech nak\u0142oni swego chlebodawc\u0119, aby publicznie za\u017cegna\u0142 konflikt z \u017bydami. Najlepiej by\u0142oby, aby odwo\u0142a\u0142 swoj\u0105 mow\u0119 inauguracyjn\u0105.<\/span><\/p>\n

\u2013 Nie ulegniemy \u017cydowskiej arogancji \u2013 odpowiada sekretarz Matejki. Mistrz wniesie do s\u0105du pozew o obraz\u0119 czci przeciwko panu Leonowi Eibensch\u00fctzowi. Jego pe\u0142nomocnikiem jest mec. J\u00f3zef Mochnacki.<\/span><\/p>\n

Siemiradzki nad Matejk\u0119<\/strong><\/h4>\n

Grudzie\u0144 1882 r. Pierwszy dzie\u0144 procesu, kt\u00f3ry toczy si\u0119 w najwi\u0119kszej sali s\u0105du wy\u017cszego.<\/span><\/p>\n

Leon Eibensch\u00fctz nie przyznaje si\u0119 do winy. Nie u\u017cy\u0142 w stosunku do Matejki epitetu \u201e\u0142ajdak\u201d: \u2013 Protestuj\u0119 najmocniej, jakobym wyraz ten stosowa\u0142 do mistrza naszego, nigdy nawet na my\u015bli nie mia\u0142em zamiaru go obrazi\u0107.<\/span><\/p>\n

Twierdzi, \u017ce sekretarz malarza przekr\u0119ci\u0142 jego s\u0142owa. Prawda, krzycza\u0142 w kantorze w wielkich emocjach, poruszony w mowie inauguracyjnej pana Matejki ust\u0119pem o uczniach hebrajczykach. Bo okaza\u0142o si\u0119, \u017ce na uczelni jest segregacja student\u00f3w. Ci gorsi, wyznania hebrajskiego, s\u0105 pos\u0105dzeni o merkantylny stosunek do dzie\u0142 sztuki. Odmawia im si\u0119 poczucia polsko\u015bci.<\/span><\/p>\n

\u2013 \u015awietny s\u0105dzie \u2013 zwraca si\u0119 pozwany do zespo\u0142u orzekaj\u0105cego \u2013 od wiek\u00f3w mieszkamy na tej ziemi, kochali j\u0105 ojcowie nasi, my j\u0105 kochamy, dzieci nasze w mi\u0142o\u015bci ojczyzny wychowujemy. Teraz si\u0119 okazuje, \u017ce zamkni\u0119ta dla nich brama przybytku sztuki. Kiedy w kantorze mojego kuzyna Aarona zasta\u0142em pana Gorzkowskiego, prawdopodobnie inspiratora inauguracyjnej mowy, powiedzia\u0142em mu w rozgoryczeniu, \u017ce potomno\u015b\u0107 postawi Siemiradzkiego nad Matejk\u0119, bo tamten nikogo nie obra\u017ca\u0142. A pan sekretarz na to, \u017ce mistrz nie m\u00f3wi\u0142 do \u017cyd\u00f3w takich jak ja, tylko do cha\u0142aciarzy. Wtedy to wykr\u0119tne t\u0142umaczenie nazwa\u0142em \u0142ajdactwem.<\/span><\/p>\n

\u015awiadek Marian Gorzkowski zaprzecza tym wyja\u015bnieniom. Wyra\u017anie us\u0142ysza\u0142 w kantorze, jak Eibensch\u00fctz nazwa\u0142 Matejk\u0119 \u0142ajdakiem. A zza lady przytakiwali mu \u017cona w\u0142a\u015bciciela kantoru i ich syn. Gorzkowski wyja\u015bnia s\u0105dowi, co tak zirytowa\u0142o mistrza, \u017ce otwieraj\u0105c nowy rok szkolny, udzieli\u0142 grupie student\u00f3w ojcowskiej reprymendy. Opowiada o oszustwie starozakonnego ucznia i rozwodzi si\u0119 nad cierpieniem oburzonego Matejki.<\/span><\/p>\n

\u015awiadkowie Aron Eibensch\u00fctz i jego \u017cona zeznaj\u0105, \u017ce rozmowy ich kuzyna z sekretarzem Matejki nie s\u0142yszeli, bo byli zaj\u0119ci swoimi powinno\u015bciami.<\/span><\/p>\n

Czy “hebrajczycy” to obelga<\/strong><\/h4>\n

Mecenas Mochnacki dowodzi, \u017ce okre\u015blenie \u201e\u0142ajdak\u201d dotyczy\u0142o Matejki. Wysz\u0142o z ust znanego doktora prawa, kt\u00f3rego dot\u0105d pe\u0142nomocnik malarza uwa\u017ca\u0142 za cz\u0142owieka kulturalnego i nieskorego do awantur. \u2013 Zrazu pomy\u015bla\u0142em \u2013 wyznaje \u2013 \u017ce dosz\u0142o do nieporozumienia. Dr Eibensch\u00fctz przeczyta\u0142 w gazecie mow\u0119 mistrza li tylko pobie\u017cnie, mo\u017ce nawet z pewnym uprzedzeniem, i wypatrzy\u0142 w tek\u015bcie co\u015b, czego tam nie by\u0142o. Oburzy\u0142 si\u0119, powiedzia\u0142 z\u0142e s\u0142owo, a potem \u017ca\u0142owa\u0142.<\/span><\/p>\n

Mochnacki postanowi\u0142 wi\u0119c prywatnie zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 koledze po fachu na grub\u0105 niew\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 jego post\u0119powania. A z drugiej strony nak\u0142oni\u0107 mistrza, aby spraw\u0119 pu\u015bci\u0142 w niepami\u0119\u0107. Ale awantura przenios\u0142a si\u0119 do gazet i ogarn\u0119\u0142a kraj.<\/span><\/p>\n

\u2013 A ja jestem jej koz\u0142em ofiarnym! \u2013 krzyczy Leon Eibensch\u00fctz.<\/span><\/p>\n

Ale Mochnacki nie reaguje i peroruje dalej. Za c\u00f3\u017c to oskar\u017cony i \u017cydostwo rzucili si\u0119 na mistrza? \u017be maj\u0105c w pami\u0119ci niechlubny post\u0119pek studenta, kt\u00f3ry chcia\u0142 dosta\u0107 pieni\u0119\u017cn\u0105 nagrod\u0119 drog\u0105 oszustwa, upomnia\u0142 wychowank\u00f3w, aby si\u0119 oddawali sztukom pi\u0119knym dla wy\u017cszych cel\u00f3w?<\/span><\/p>\n

\u2013 Skoro zosta\u0142 wszcz\u0119ty taki tumult, to powiedzmy sobie ca\u0142\u0105 prawd\u0119 \u2013 adwokat zapowiada rozpraw\u0119 z problemem polskich \u017byd\u00f3w na przestrzeni wiek\u00f3w, przemawia kilka godzin.<\/span><\/p>\n

Najpierw Mochnacki wylicza: na 800 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w zamieszkuj\u0105cych Galicj\u0119 pracuje zaledwie 50 tysi\u0119cy. Reszta \u017cyje ze spekulacji i cudzej pracy.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Student szko\u0142y Matejki, kt\u00f3ry przedstawi\u0142 cudz\u0105 prac\u0119 jako w\u0142asn\u0105, na co dzie\u0144 widzi takie w\u0142a\u015bnie post\u0119powanie w swoim plemiennym \u015brodowisku.<\/span><\/p>\n

Adwokat przypomina, \u017ce Matejko upomnia\u0142 \u017cydowskich uczni\u00f3w bardzo delikatnie. Ani s\u0142owem nie wspomnia\u0142 o powodach, kt\u00f3re go do takiej reakcji sk\u0142oni\u0142y.<\/span><\/p>\n

\u2013 Czy okre\u015blenie hebrajczycy mo\u017cna uzna\u0107 za obelg\u0119? \u2013 zastanawia si\u0119. \u2013 Jak was inaczej nazywa\u0107? \u2013 pyta oskar\u017conego. \u2013 Je\u015bli spodziewacie si\u0119 Mesjasza, to chyba jako hebrajczycy, nie za\u015b jako Polacy.<\/span><\/p>\n

Adwokat oskar\u017ca<\/strong><\/h4>\n

Gdyby adwokat na tym sko\u0144czy\u0142, prawdopodobnie wyrok nie by\u0142by inny od tego, kt\u00f3ry zapad\u0142. Ale J\u00f3zefa Mochnackiego poni\u00f3s\u0142 temperament.<\/span><\/p>\n

Rzuca gromy na wszystkich galicyjskich \u017byd\u00f3w. \u2013 W prote\u015bcie twierdzicie \u2013 krzyczy tak, \u017ce musi interweniowa\u0107 s\u0119dzia \u2013 \u017ce Matejko dotkn\u0105\u0142 wasz\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107, a sami si\u0119 od nas oddzielacie. Wasze talmudy, chajdery, wasza solidarno\u015b\u0107 dla nas zgubna, czyni was odr\u0119bnymi, wielu z was nawet podpisanych pod protestem nie umie po polsku. Przed kilkuset laty, gdy w ca\u0142ej Europie mordowano was, w \u0142achmanach uciekali\u015bcie tysi\u0105cami do Polski. Znale\u017ali\u015bcie tu schronienie pewnie i przyj\u0119to was z go\u015bcinno\u015bci\u0105 prawdziwie s\u0142owia\u0144sk\u0105, pozostawiano wam wszelk\u0105 wolno\u015b\u0107, nie ci\u0105gano do \u017cadnych ci\u0119\u017car\u00f3w krajowych.<\/span><\/p>\n

“U\u017cywali\u015bcie tego z ca\u0142\u0105 swobod\u0105 jak paso\u017cyty, nie pracuj\u0105c ani na roli, ani w rzemio\u015ble, wyzyskuj\u0105c wszystko, niszcz\u0105c nas ekonomicznie na wszelkie sposoby. Zawsze umieli\u015bcie obej\u015b\u0107 ka\u017cd\u0105 ustaw\u0119”<\/strong>.<\/p><\/blockquote>\n

Nast\u0119pnie dostaje si\u0119 polskiej inteligencji, kt\u00f3ra na publiczne spostponowanie Matejki w wi\u0119kszo\u015bci zareagowa\u0142a wzruszeniem ramion. A byli te\u017c przeciwnicy wytaczania procesu, bo to \u201enie jest na czasie, nie trzeba dra\u017cni\u0107 \u017cyd\u00f3w itd.\u201d.<\/span><\/p>\n

\u2013 Sk\u0105d taka postawa? \u2013 adwokat zna odpowied\u017a: \u201eNiejeden z tych inteligent\u00f3w liczy na zyski materialne w interesach z \u017bydami albo siedzi u nich kieszeni\u201d.<\/span><\/p>\n

Napa\u015b\u0107 na Matejk\u0119 Mochnacki nazywa czarn\u0105 niewdzi\u0119czno\u015bci\u0105. Wszak malarz, tw\u00f3rca historycznych obraz\u00f3w m\u00f3g\u0142 obra\u0107 sobie za temat jedno z tych prawdziwych wydarze\u0144, gdzie z powodu \u017byda ca\u0142a polska rodzina zosta\u0142a pogr\u0105\u017cona w najwi\u0119kszym nieszcz\u0119\u015bciu. Ale wiedzia\u0142, \u017ce odmalowanie takiej sceny mog\u0142oby wznieci\u0107 fal\u0119 antysemityzmu. Nigdy si\u0119 do tego nie posun\u0105\u0142, gdy\u017c jest cz\u0142owiekiem szlachetnym, chrze\u015bcijaninem, kt\u00f3ry nawet we wrogach kraju zawsze widzi swoich bli\u017anich.<\/span><\/p>\n

Mochnacki na koniec zwraca si\u0119 do wszystkich \u017byd\u00f3w: \u201ePrzyj\u0119li\u015bmy was jak braci w\u0142asnych, ale obywateli nie potrafili\u015bmy z was uczyni\u0107. Wyzyskujecie, niszczycie wszystkich. Zaklinam was na waszego Jehow\u0119 \u2013 nie tykajcie \u015bwi\u0119to\u015bci narodowych, nie obra\u017cajcie m\u0119\u017c\u00f3w, kt\u00f3rymi my si\u0119 chlubimy, nie przyspieszajcie tym sposobem godziny obrachunku z wami. I nie \u0142ud\u017acie si\u0119, \u017ce unikniecie kary, bo wsz\u0119dzie macie swoje wp\u0142ywy\u201d.<\/span><\/p>\n

Jeszcze tylko ekspozycja wielko\u015bci mistrza:<\/span><\/p>\n

\u201eGdy my pogr\u0105\u017ceni jeste\u015bmy w \u015bnie narodowym, to Jan Matejko maluje nam nasz\u0105 \u015bwietn\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107, ko\u0142ysze fantazj\u0119, aby\u015bmy \u015bnili mile i pi\u0119knie a\u017c do zbudzenia narodowego\u201d.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Zwraca si\u0119 do Eibensch\u00fctza: \u201eI tego to czcigodnego m\u0119\u017ca nazwano \u0142ajdakiem? Wstyd wam ha\u0144ba po wsze czasy\u201d.<\/span><\/p>\n

Jan Matejko – obroniona \u015bwi\u0119to\u015b\u0107<\/strong><\/h4>\n

S\u0105d pozwala oskar\u017conemu na ripost\u0119.<\/span><\/p>\n

Dr Eibensch\u00fctz z trudem powstrzymuje oburzenie. \u201eW taki spos\u00f3b \u2013 zauwa\u017ca \u2013 nikt jeszcze w Polsce nie wyra\u017ca\u0142 pogl\u0105d\u00f3w antysemickich. Jestem tak przej\u0119ty, \u017ce nie mog\u0119 m\u00f3wi\u0107. Nie ja tu jestem oskar\u017cony, to jest sprawa dr Mochnacki kontra \u017bydzi w og\u00f3le, kt\u00f3rej ja jestem koz\u0142em ofiarnym. Mimo wszelakich nies\u0142usznych pos\u0105dze\u0144 zarzucanych mojej nacji nadal pozostaniemy wiernymi synami ojczyzny\u201d.<\/span><\/p>\n

Tekst wyst\u0105pienia Mochnackiego wydrukowano w Lipsku. Ca\u0142y nak\u0142ad broszury zosta\u0142 natychmiast wykupiony i zniszczony, co dla Gorzkowskiego by\u0142o dowodem, \u017ce \u201ewp\u0142ywy lobby \u017cydowskiego swobodnie przekracza\u0142y granice pa\u0144stw\u201d.<\/span><\/p>\n

S\u0105d ukara\u0142 Eibensch\u00fctza grzywn\u0105 150 z\u0142 z zamian\u0105 na 10 dni aresztu.<\/span><\/p>\n

Nazajutrz do mieszkania mec. Mochnackiego udali si\u0119 uczniowie Matejki. Student Jan Styka podzi\u0119kowa\u0142 w ich imieniu za obron\u0119 mistrza, a tym samym obron\u0119 narodowej \u015bwi\u0119to\u015bci.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jan Matejko (1838-93) w swojej pracowni w krakowskiej Szkole Sztuk Pi\u0119knych (Fot. domena publiczna) Proces Matejki przeciwko \u017bydom. “Id\u017acie tam, gdzie nie ma \u017cadnej ojczyzny” Helena Kowalik – Sztuka nie jest spekulacyjn\u0105 robot\u0105, lecz prac\u0105 w wy\u017cszych celach. Je\u015bli chcecie si\u0119 uczy\u0107 w naszej szkole dla spekulacji, to znaczy, \u017ce nie chcecie by\u0107 Polakami. A […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82166"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=82166"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82166\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":82203,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82166\/revisions\/82203"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=82166"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=82166"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=82166"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}