{"id":82383,"date":"2020-12-21T17:09:44","date_gmt":"2020-12-21T15:09:44","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=82383"},"modified":"2020-12-21T17:29:53","modified_gmt":"2020-12-21T15:29:53","slug":"04-09-54","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=82383","title":{"rendered":"INTERNOWANIE W JAB\u0141ONNIE I SYTUACJA \u017bYD\u00d3W W OKRESIE BITWY WARSZAWSKIEJ"},"content":{"rendered":"

\"KazimierzKazimierz Sosnkowski, rysunek Leopolda Gottlieba z czas\u00f3w wsp\u00f3lnej s\u0142u\u017cby w Legionach Polskich, 1915 r. (fragment) \/ Muzuem Narodowe w Krakowie<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>INTERNOWANIE W JAB\u0141ONNIE I SYTUACJA \u017bYD\u00d3W W OKRESIE BITWY WARSZAWSKIEJ<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Przemys\u0142aw Batorski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Podczas wojny polsko-bolszewickiej stosunki polsko-\u017cydowskie jeszcze raz sta\u0142y si\u0119 napi\u0119te. Ma\u0142o znanym epizodem bitwy warszawskiej jest internowanie \u017co\u0142nierzy i oficer\u00f3w pochodzenia \u017cydowskiego w Jab\u0142onnie, do kt\u00f3rego dosz\u0142o po 16 sierpnia 1920 roku z rozkazu genera\u0142a Kazimierza Sosnkowskiego.<\/h4>\n

\n

Po zako\u0144czeniu I wojny \u015bwiatowej, wraz z upadkiem imperium rosyjskiego, niemieckiego i austro-w\u0119gierskiego, w Europie \u015arodkowej i Wschodniej powstawa\u0142y nowe pa\u0144stwa, kt\u00f3re prowadzi\u0142y walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 i zmian\u0119 granic. Towarzyszy\u0142y temu pogromy i ekscesy anty\u017cydowskie. W Rosji \u017byd\u00f3w prze\u015bladowali zar\u00f3wno bolszewicy, jak oddzia\u0142y bia\u0142ych, do akt\u00f3w terroru dochodzi\u0142o te\u017c na W\u0119grzech, w Czechach, na S\u0142owacji. Podczas rosyjskiej wojny domowej, wojny polsko-bolszewickiej i innych konflikt\u00f3w od 1917 roku do pocz\u0105tku lat 20. na obszarze od Wis\u0142y do Donu trwa\u0142y walki formacji rosyjskich (bolszewickich i bia\u0142ych), ukrai\u0144skich, polskich, kozackich, rumu\u0144skich, anarchistycznych i innych. Wiele z tych formacji prowadzi\u0142o aktywne prze\u015bladowania \u017byd\u00f3w. Podczas fali pogrom\u00f3w w latach 1918\u20131921, stanowi\u0105cej cz\u0119\u015b\u0107 wojny domowej w Rosji, zamordowano ok. 180\u2013200 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w[1]<\/a>.<\/span><\/p>\n

W okresie nieustannych walk i zmian granic towarzysz\u0105cych wojnie domowej w Rosji w\u0142a\u015bciwie jedyn\u0105 stron\u0105, kt\u00f3ra nie prowadzi\u0142a zorganizowanych prze\u015bladowa\u0144 \u017byd\u00f3w ze wzgl\u0119du na ich przynale\u017cno\u015b\u0107 etniczn\u0105, byli bolszewicy. \u201eNawet je\u015bli nowe w\u0142adze bolszewickie odbiera\u0142y w\u0142asno\u015b\u0107, nacjonalizowa\u0142y fabryki, warsztaty, sklepy, zamyka\u0142y synagogi, likwidowa\u0142y religijne instytucje, delegalizowa\u0142y \u017cydowskie partie, to mimo wszystko gwarantowa\u0142y minimalny poziom bezpiecze\u0144stwa fizycznego. To by\u0142o ju\u017c, jak na te czasy, du\u017co\u201d[2]<\/a> \u2013 pisze Pawe\u0142 \u015apiewak. W oczach \u017byd\u00f3w bolszewicy byli przeciwnikami caratu, kt\u00f3ry przez dziesi\u0119ciolecia prze\u015bladowa\u0142 ich antysemickim prawodawstwem i pogromami[3]<\/a>. Rosjanie z armii bia\u0142ych, d\u0105\u017c\u0105cy do przywr\u00f3cenia caratu, byli w du\u017cej cz\u0119\u015bci nastawieni antysemicko \u2013 tak\u017ce z tego wzgl\u0119du cz\u0119\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w odnosi\u0142a si\u0119 z sympati\u0105 do bolszewik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Podczas wojny polsko-bolszewickiej nie wszyscy \u017bydzi opowiadali si\u0119 za w\u0142adz\u0105 polsk\u0105, przy czym nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce w okresie bitwy warszawskiej odrodzone pa\u0144stwo polskie istnia\u0142o dopiero nieca\u0142e dwa lata. Ze strony wojsk polskich \u017bydzi do\u015bwiadczyli pogromu we Lwowie w listopadzie 1918 r., kt\u00f3ry przyni\u00f3s\u0142 kilkadziesi\u0105t ofiar \u015bmiertelnych, oraz wielu innych antysemickich eksces\u00f3w[4]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Stosunek w\u0142adz Polski i Wojska Polskiego do \u017byd\u00f3w, jak twierdzi Christhardt Henschel, \u201eilustruje kruchy stosunek samych Polak\u00f3w do w\u0142asnej zbiorowo\u015bci, pa\u0144stwowo\u015bci i lojalno\u015bci\u201d[5]<\/a>. Jak podkre\u015bla Henschel, sprawy dotycz\u0105ce Polak\u00f3w s\u0105 zrozumia\u0142e tylko w kontek\u015bcie polskiego do\u015bwiadczenia historycznego, a \u201er\u00f3wnie\u017c w innych europejskich krajach w XIX i XX wieku stosunki w\u0142adz wojskowych do ludno\u015bci \u017cydowskiej by\u0142y polem minowym. Nie tylko w Polsce \u017byd\u00f3w uwa\u017cano za ludno\u015b\u0107 nieprzydatn\u0105 do s\u0142u\u017cby wojskowej\u201d[6]<\/a>. Nad lojalno\u015bci\u0105 \u017byd\u00f3w zastanawiali si\u0119 przyw\u00f3dcy wcze\u015bniejszych polskich powsta\u0144. Pytanie o ni\u0105 powr\u00f3ci\u0142o podczas wojny polsko-bolszewickiej.<\/span><\/p>\n

Postawy ludno\u015bci \u017cydowskiej wobec bolszewik\u00f3w<\/strong><\/h4>\n

Od pocz\u0105tku 1919 roku do maja 1920 r. wojska polskie prowadzi\u0142y kolejne ofensywy w wojnie z radzieck\u0105 Rosj\u0105, zbli\u017caj\u0105c si\u0119 do dawnych, przedrozbiorowych granic Rzeczypospolitej. Polacy doszli nad Dniepr i zdobyli Kij\u00f3w. W maju 1920 r. Armia Czerwona rozpocz\u0119\u0142a w\u0142asn\u0105 ofensyw\u0119 na Ukrainie, w rejonie Kijowa. Bolszewicy prze\u0142amali front wojsk polskich i zmusili Polak\u00f3w do odwrotu. Kolejna ofensywa pod dow\u00f3dztwem genera\u0142a Tuchaczewskiego na prze\u0142omie lipca i sierpnia odepchn\u0119\u0142a wojska polskie z terytorium \u015brodkowej Bia\u0142orusi. W sierpniu Armia Czerwona dosz\u0142a nad Wis\u0142\u0119 w rejonie Warszawy oraz P\u0142ocka. Wobec b\u0142yskawicznych post\u0119p\u00f3w wojsk bolszewickich wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce wkr\u00f3tce upadnie Warszawa, a Armia Czerwona dotrze do Niemiec.<\/span><\/p>\n

Polacy przyst\u0105pili do gor\u0105czkowego organizowania obrony (i w\u0142asnej kontrofensywy). Jednym z tych dzia\u0142a\u0144 by\u0142o powo\u0142anie Rady Ochrony Pa\u0144stwa, kt\u00f3ra kierowa\u0142a tworzeniem Armii Ochotniczej, z\u0142o\u017conej g\u0142\u00f3wnie z \u201em\u0142odych niepodlegaj\u0105cych obowi\u0105zkowej s\u0142u\u017cbie wojskowej, ale zdolnych do noszenia broni (szeregowych w wieku 17\u201342 lata oraz oficer\u00f3w do lat 50)\u201d[7]<\/a>. Do wst\u0119powania w szeregi wojska zach\u0119ca\u0142y w\u0142adze pa\u0144stwowe, a tak\u017ce przedstawiciele ko\u015bcio\u0142a katolickiego, ewangelickiego i gmin \u017cydowskich[8]<\/a>. \u201eDo armii nap\u0142ywa\u0142a m\u0142odzie\u017c akademicka pochodzenia \u017cydowskiego, kt\u00f3r\u0105 do poparcia dzia\u0142a\u0144 Rady Obrony Pa\u0144stwa wzywa\u0142a Rada Naczelna Zjednoczenia Polak\u00f3w Wyznania Moj\u017ceszowego Wszystkich Ziem Polskich\u201d[9]<\/a>. 15 lipca syjonistyczni pos\u0142owie na Sejm wzywali \u017byd\u00f3w do udzia\u0142u w walce przeciw bolszewikom[10]<\/a>. W lipcu i sierpniu w szeregi Wojska Polskiego wst\u0105pi\u0142o kilka tysi\u0119cy \u017cydowskich ochotnik\u00f3w, jednak ich zaci\u0105g zmniejszy\u0142 si\u0119 po internowaniu w Jab\u0142onnie[11]<\/a>.<\/span><\/p>\n

\u201eStosunek ludno\u015bci \u017cydowskiej do wojny polsko-bolszewickiej latem 1920 r., podobnie jak do Polak\u00f3w, by\u0142 do\u015b\u0107 zr\u00f3\u017cnicowany\u201d[12]<\/a> \u2013 pisze Janusz Szczepa\u0144ski. \u201eDu\u017ce nadzieje z wkroczeniem wojsk sowieckich wi\u0105za\u0142o \u015brodowisko \u017cydowskie skupione wok\u00f3\u0142 Bundu i Poalej-Syjon. Po stronie polskiej by\u0142o bogate kupiectwo \u017cydowskie obawiaj\u0105ce si\u0119 utraty maj\u0105tku oraz grupy ortodoksyjne, dla kt\u00f3rych rz\u0105dy bolszewickie oznacza\u0142y ateizacj\u0119 \u017cycia religijnego\u201d \u2013 pisze Jolanta Za\u0142\u0119czny[13]<\/a>. R\u00f3wnie\u017c raport Wojska Polskiego z lipca 1920 r. dzieli\u0142 ludno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105 na \u201ewielk\u0105 mas\u0119 ortodoksyjn\u0105 i cz\u0119\u015bciowo zasymilowane mieszcza\u0144stwo\u201d, ze strony kt\u00f3rych \u201ezauwa\u017cy\u0107 mo\u017cna wysi\u0142ek w kierunku prze\u0142amania lod\u00f3w dziel\u0105cych spo\u0142ecze\u0144stwo polskie od \u017byd\u00f3w\u201d[14]<\/a> oraz \u201ewarstw\u0119 robotnicz\u0105 i drobnomieszcza\u0144sk\u0105\u201d, zwi\u0105zane z partiami Bund i Poalej Syjon, sympatyzuj\u0105ce z bolszewikami[15]<\/a>. Z kolei \u017cydowscy komuni\u015bci, nale\u017c\u0105cy do Komunistycznej Partii Robotniczej Polski, uczestniczyli w agitacji przeciw rz\u0105dowi Pi\u0142sudskiego i przeciw rozbudowie armii polskiej[16]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Niejednoznaczne by\u0142y tak\u017ce postawy spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego wobec \u017byd\u00f3w, zw\u0142aszcza w sytuacji, gdy rozpowszechniony by\u0142 \u201estereotyp \u017byda popieraj\u0105cego idee rewolucyjne\u201d[17]<\/a>. Wizerunek \u017byda-komunisty rozpowszechnia\u0142a w swojej propagandzie szczeg\u00f3lnie narodowa demokracja, oskar\u017caj\u0105c \u017byd\u00f3w o rozszerzanie wp\u0142yw\u00f3w komunistycznych w Polsce[18]<\/a>. Obawy wojska o nielojalno\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w by\u0142y tak du\u017ce, \u017ce 10 lipca rz\u0105d rozwi\u0105za\u0142 Bund w Polsce i internowa\u0142 jego przyw\u00f3dc\u00f3w[19]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Internowanie w Jab\u0142onnie<\/strong><\/h4>\n

Na pocz\u0105tku sierpnia 1920 r. wojsko rozpocz\u0119\u0142o wysiedlanie \u017byd\u00f3w z teren\u00f3w wok\u00f3\u0142 twierdzy Modlin i Nowego Dworu Mazowieckiego, miejscowo\u015bci o znaczeniu strategicznym, do kt\u00f3rych zbli\u017cy\u0142 si\u0119 front \u2013 opuszczone przez \u017byd\u00f3w domy by\u0142y nierzadko grabione. Podczas odwrotu armii polskiej nasila\u0142y si\u0119 przypadki napa\u015bci polskich \u017co\u0142nierzy na \u017byd\u00f3w[20]<\/a>, po kt\u00f3rych 30 lipca minister spraw wojskowych genera\u0142 Kazimierz Sosnkowski \u201ewyda\u0142 rozkaz wszystkim Dow\u00f3dztwom Okr\u0119g\u00f3w Generalnych, nakazuj\u0105c surowe karanie anty\u017cydowskich eksces\u00f3w\u201d[21]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Dwa tygodnie p\u00f3\u017aniej \u2013 data wydania rozkazu nie jest pewna; \u017ar\u00f3d\u0142a podaj\u0105 16 lub 17 sierpnia 1920 r.[22]<\/a> \u2013 czyli niemal w chwili rozpocz\u0119cia polskiej kontrofensywy w bitwie warszawskiej, pod presj\u0105 \u017c\u0105da\u0144 organizacji nacjonalistycznych, Sosnkowski \u201ewyda\u0142 rozkaz o aresztowaniu we wszystkich Okr\u0119gach Generalnych oko\u0142o tysi\u0105ca wojskowych, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych wi\u0119kszo\u015b\u0107 stanowili \u017bydzi. Wielu znanych oficer\u00f3w wyznania moj\u017ceszowego, zas\u0142u\u017conych w okresie walk o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski, zosta\u0142o usuni\u0119tych z wojska. Aresztowanych osadzano w obozie dla internowanych w Jab\u0142onnie pod Warszaw\u0105. \u017bydowsk\u0105 m\u0142odzie\u017c akademick\u0105 z oddzia\u0142\u00f3w ochotniczych skierowano do kompanii karnych\u201d[23]<\/a>.<\/span><\/p>\n

\u017bydowscy \u017co\u0142nierze zostali internowani w dawnych carskich koszarach przy stacji kolejowej Jab\u0142onna na terenie dzisiejszego Legionowa, w barakach za drutem kolczastym[24]<\/a>. Umieszczono tam od kilku do kilkunastu tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy i oficer\u00f3w Wojska Polskiego maj\u0105cych \u017cydowskie pochodzenie[25]<\/a>, w tym by\u0142ych \u017co\u0142nierzy Legion\u00f3w Polskich z I wojny \u015bwiatowej, walcz\u0105cych w Wojsku Polskim, oraz \u015bwie\u017cych ochotnik\u00f3w: uczni\u00f3w i student\u00f3w[26]<\/a>. Byli oni przetrzymywani pod stra\u017c\u0105 \u017co\u0142nierzy pochodz\u0105cych z okolic Poznania, uwa\u017canych za nastawionych anty\u017cydowsko. Ob\u00f3z nie by\u0142 jednak przeznaczony wy\u0142\u0105cznie dla \u017byd\u00f3w \u2013 jeszcze w czasie I wojny \u015bwiatowej z terenu tego korzysta\u0142o wojsko niemieckie[27]<\/a>. \u0179r\u00f3d\u0142a podaj\u0105 liczb\u0119 od ok. 5 do 17 tysi\u0119cy osadzonych \u017co\u0142nierzy i oficer\u00f3w pochodzenia \u017cydowskiego, jednak dok\u0142adne dane nie s\u0105 znane[28]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Po pierwszych doniesieniach prasowych decyzj\u0119 Sosnkowskiego oprotestowali pos\u0142owie \u017cydowscy i \u015brodowiska \u017cydowskie, a tak\u017ce przedstawiciele spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego (m.in. Stefan \u017beromski). \u201eAnty\u017cydowskie represje w Polsce szeroko komentowa\u0142a \u017cydowska prasa na ca\u0142ym \u015bwiecie, kt\u00f3ra m.in. domaga\u0142a si\u0119 likwidacji obozu dla internowanych \u017byd\u00f3w w Jab\u0142onnie\u201d \u2013 pisze Szczepa\u0144ski[29]<\/a>. Zagraniczne media wyolbrzymia\u0142y zreszt\u0105 obraz Jab\u0142onny jako niemal obozu koncentracyjnego \u2013 jeszcze 24 wrze\u015bnia 1920 r. londy\u0144ski The Jewish Chronicle<\/em> donosi\u0142, \u017ce \u017bydzi osadzeni w Jab\u0142onnie byli \u201eniedo\u017cywiani, wy\u015bmiewani i bici\u201d[30]<\/a>. W innych doniesieniach powi\u0105zano internowanie w Jab\u0142onnie z katastrof\u0105 kolejow\u0105 pod Lublinem, w kt\u00f3rej 11 wrze\u015bnia, ju\u017c po rozwi\u0105zaniu obozu, ponios\u0142o \u015bmier\u0107 sze\u015bciu \u017byd\u00f3w \u2013 jechali oni drugim poci\u0105giem, odwo\u017c\u0105cym internowanych[31]<\/a>. Pisano te\u017c o tysi\u0105cach \u017byd\u00f3w rzekomo zmar\u0142ych na tyfus, kt\u00f3ry faktycznie pojawia\u0142 si\u0119 podczas wojny z bolszewikami w polskich obozach jenieckich. Wzmianki takie mia\u0142y \u015bwiadczy\u0107 o umy\u015blnym zabijaniu \u017co\u0142nierzy pochodzenia \u017cydowskiego przez w\u0142adze polskie.<\/span><\/p>\n

Do Jab\u0142onny trafili m.in. J\u00f3zef Lejtes, p\u00f3\u017aniejszy re\u017cyser filmowy, pracuj\u0105cy w Polsce i USA, oraz Alfred Teitelbaum, p\u00f3\u017aniej Alfred Tarski, wybitny logik i profesor uniwersytetu w Berkeley. Maurice Adus (wcze\u015bniej Ejdus), ochotnik w wojnie 1920 r., tak wspomina\u0142 internowanie w Jab\u0142onnie w \u201eZeszytach Historycznych\u201d Instytutu Literackiego w Pary\u017cu 50 lat po bitwie warszawskiej:<\/span><\/p>\n

\u201ePo pierwsze, nikt tam z g\u0142odu nie umar\u0142, w\u0105tpi\u0119 nawet czy tam grasowa\u0142a jaka\u015b epidemia. Co prawda od\u017cywiano nas \u017ale, bardzo \u017ale nawet, ale by\u0142 tam jaki\u015b Komitet Pomocy. Po drugie, wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy pochodzi\u0142a z Warszawy. Porucznik S\u0142owik, komendant obozu i cz\u0142owiek zacny, by dowie\u015b\u0107 \u017ce my wszyscy \u017cyjemy i nic z\u0142ego nam si\u0119 jeszcze nie sta\u0142o, zezwoli\u0142 aby\u015bmy mogli dwa razy na tydzie\u0144 wyj\u015b\u0107 na polan\u0119 na jak\u0105 godzink\u0119. Nasze matki i siostry przyje\u017cd\u017ca\u0142y w\u00f3wczas hurmem do Jab\u0142onny, aby nas odwiedzi\u0107, a jednocze\u015bnie przynosi\u0142y nam \u017cywno\u015b\u0107. A wi\u0119c dzi\u0119ki matkom naszym nikt z nas z g\u0142odu nie umar\u0142. (\u2026)<\/span><\/p>\n

Traktowano nas w obozie jako wi\u0119\u017ani\u00f3w, a pilnowali nas pozna\u0144czycy; wiadomo, co to byli za antysemici. Strach by\u0142 wielki. Gdy przyby\u0142em do Jab\u0142onny kr\u0105\u017cy\u0142y w\u00f3wczas pog\u0142oski, \u017ce maj\u0105 oni zamiar podpali\u0107 baraki, oczywi\u015bcie w nocy. Aby si\u0119 nie da\u0107 zaskoczy\u0107 postanowiono nocne warty\u201d[32]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Po interwencji wicepremiera Ignacego Daszy\u0144skiego, 25 dni po uruchomieniu, 9 wrze\u015bnia 1920 r. (wed\u0142ug innych \u017ar\u00f3de\u0142 \u2013 10 wrze\u015bnia), nakazano likwidacj\u0119 obozu. Jednak cz\u0119\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w w nim osadzonych przeniesiono do kompanii karnej o zaostrzonym rygorze, stacjonuj\u0105cej w Piotrkowie[33]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Mimo kr\u00f3tkotrwa\u0142ego funkcjonowania, sprawa obozu w Jab\u0142onnie wci\u0105\u017c rezonowa\u0142a. Pose\u0142 Izaak Gr\u00fcnbaum powiedzia\u0142 w Sejmie 14 pa\u017adziernika 1920 r.: \u201eca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo \u017cydowskie, prawie wszystkie gminy \u017cydowskie, najpowa\u017cniejsze organizacje \u017cydowskie w chwili gro\u017anego niebezpiecze\u0144stwa wyst\u0105pi\u0142y z odezwami nawo\u0142uj\u0105cymi do niesienia ofiar z krwi i mienia na o\u0142tarzu Pa\u0144stwa (\u2026) po tych odezwach ca\u0142a akademicka m\u0142odzie\u017c \u017cydowska posz\u0142a do wojska. (G\u0142os<\/em>: Zadekowa\u0142a si\u0119). Panowie zadekowali\u015bcie t\u0119 m\u0142odzie\u017c w Jab\u0142onnie, a nast\u0119pnie w rozmaitych innych miejscowo\u015bciach w karnych kompaniach. Panowa\u0142 w\u00f3wczas w spo\u0142ecze\u0144stwie \u017cydowskim taki nastr\u00f3j, jakiego do tej pory nie by\u0142o i gotowo\u015b\u0107 taka, jakiej nigdy do tej pory nie by\u0142o. I trzeba by\u0142o tylko jednego s\u0142owa, trzeba by\u0142o tylko odpowiedzi rz\u0105du i spo\u0142ecze\u0144stwa a\u017ceby to w tej chwili za\u0142atwi\u0107, za\u0142agodzi\u0107 i mo\u017ce usun\u0105\u0107 na wiele, wiele lat przeciwie\u0144stwa i konflikty polsko-\u017cydowskie. Ale na nasz\u0105 gotowo\u015b\u0107 otrzymali\u015bmy inn\u0105 zgo\u0142a odpowied\u017a (\u2026) odepchni\u0119to nas (\u2026) odpowiedziano nam\u2026 Jab\u0142onn\u0105, w kt\u00f3rej skoncentrowano, jak wi\u0119\u017ani\u00f3w, jak zdrajc\u00f3w, naszych ochotnik\u00f3w\u201d[34]<\/a>. Gr\u00fcnbaum krytykowa\u0142 te\u017c uto\u017csamienie bolszewik\u00f3w z \u017bydami w antybolszewickiej propagandzie.<\/span><\/p>\n

\u201eNadu\u017cycia\u201d i pogromy<\/strong><\/h4>\n

Po zwyci\u0119stwie Polak\u00f3w w bitwie warszawskiej i rozpocz\u0119ciu nowej ofensywy wojsk polskich komuni\u015bci narodowo\u015bci \u017cydowskiej, zwi\u0105zani z KPRP, uciekali wraz z Armi\u0105 Czerwon\u0105 na wsch\u00f3d. W odbitych miejscowo\u015bciach Wojsko Polskie represjonowa\u0142o osoby oskar\u017cone o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z bolszewikami, w tym \u017byd\u00f3w. Oskar\u017cenia takie wysuni\u0119to mi\u0119dzy innymi pod adresem \u017byd\u00f3w p\u0142ockich, jednak zosta\u0142y wycofane po posiedzeniu Rady Miejskiej, kt\u00f3ra za\u015bwiadczy\u0142a o udziale \u017byd\u00f3w w obronie miasta. Za kolaboracj\u0119 z bolszewikami s\u0105dzono m.in. \u017byd\u00f3w z Wyszkowa, Pu\u0142tuska, Przasnysza i innych miejscowo\u015bci p\u00f3\u0142nocnego Mazowsza. Niekiedy tym s\u0105dom \u2013 jak w miejscowo\u015bci Chorzele \u2013 towarzyszy\u0142y \u201etakie ekscesy anty\u017cydowskie, jak zgwa\u0142cenia kobiet, obcinanie br\u00f3d i bicie\u201d[35]<\/a>. Spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskie stara\u0142y si\u0119 o uwolnienie aresztowanych \u017byd\u00f3w czy z\u0142agodzenie wyrok\u00f3w[36]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Podejrzenia \u017byd\u00f3w o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z bolszewikami prowadzi\u0142y niekiedy do wyrok\u00f3w \u015bmierci w s\u0105dach dora\u017anych i samos\u0105d\u00f3w. By\u0142y to jednak wzgl\u0119dnie rzadkie przypadki w skali ca\u0142ej wojny. \u201e\u0141\u0105czna liczba \u017byd\u00f3w skazanych przez s\u0105dy dora\u017ane wynios\u0142a jednak tylko 66 os\u00f3b, przy czym g\u0142\u00f3wnie byli to dezerterzy\u201d \u2013 pisze Jacek Walicki[37]<\/a>. Samos\u0105dy doprowadzi\u0142y do \u015bmierci \u201ekilkunastu, najwy\u017cej dwudziestu zabitych\u201d, jak ocenia\u0142 w przem\u00f3wieniu sejmowym Gr\u00fcnbaum[38]<\/a>. 17 \u017co\u0142nierzy Wojska Polskiego zosta\u0142o skazanych na \u015bmier\u0107 za rabunki i morderstwa na ludno\u015bci \u017cydowskiej[39]<\/a>. Zdarza\u0142y si\u0119 tak\u017ce pogromy \u017byd\u00f3w, dokonywane podczas powrotu armii polskiej na tereny kr\u00f3tkotrwale okupowane przez Armi\u0119 Czerwon\u0105. Podczas pogromu w \u0141ukowie po 17 sierpnia 1920 r. zamordowano kilkunastu \u017byd\u00f3w, czemu towarzyszy\u0142 rabunek \u017cydowskiego mienia na du\u017c\u0105 skal\u0119, prowadzony zar\u00f3wno przez \u201e\u017co\u0142dactwo\u201d, jak i miejscow\u0105 ludno\u015b\u0107 polsk\u0105[40]<\/a>. Doda\u0107 nale\u017cy, \u017ce wszystko to dzia\u0142o si\u0119 w wojennym chaosie, kiedy obie armie dopuszcza\u0142y si\u0119 rekwizycji \u017cywno\u015bci od ch\u0142opstwa, pobi\u0107 i gwa\u0142t\u00f3w[41]<\/a>, a zw\u0142aszcza grabie\u017ce i zbrodnie Armii Czerwonej wzbudza\u0142y ch\u0119\u0107 odwetu na zwyci\u0119skich wojskach polskich. Nie wiadomo dok\u0142adnie, jakie formacje Wojska Polskiego dopu\u015bci\u0142y si\u0119 pogromu w \u0141ukowie[42]<\/a>.<\/span><\/p>\n

\u201eNadu\u017cycia\u201d, a tak\u017ce zbrodnie pope\u0142niane by\u0142y cz\u0119\u015bciej przez oddzia\u0142y bia\u0142ogwardyjskie, bia\u0142oruskie i ukrai\u0144skie wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ce z armi\u0105 polsk\u0105, zw\u0142aszcza jednostki dowodzone przez genera\u0142a Stanis\u0142awa Bu\u0142ak-Ba\u0142achowicza, pochodz\u0105cego z Kres\u00f3w by\u0142ego oficera armii carskiej, kt\u00f3rych \u201enie by\u0142y w stanie opanowa\u0107 wojskowe w\u0142adze polskie\u201d[43]<\/a>. Formacje te, jak r\u00f3wnie\u017c oddzia\u0142y kozackie Salnikowa i Jakowlewa, utworzone z dezerter\u00f3w walcz\u0105cych wcze\u015bniej po stronie Armii Czerwonej, dopuszcza\u0142y si\u0119 mord\u00f3w, rabunk\u00f3w i gwa\u0142t\u00f3w na ludno\u015bci \u017cydowskiej na Lubelszczy\u017anie, zachodnim Wo\u0142yniu i Polesiu. Wojska polskie niejednokrotnie stara\u0142y si\u0119 chroni\u0107 \u017byd\u00f3w przed pogromami wsp\u00f3lnie z miejscow\u0105 ludno\u015bci\u0105 oraz \u015bciga\u0107 winnych \u201eba\u0142achowc\u00f3w\u201d, kt\u00f3rych ofiar\u0105 pad\u0142o w sumie kilkuset \u017byd\u00f3w[44]<\/a>.<\/span><\/p>\n

\n

\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/u><\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

Maurice Adus, Na marginesie \u201ePami\u0119tnik\u00f3w\u201d Witosa (W pi\u0119\u0107dziesi\u0105t\u0105 rocznic\u0119 Jab\u0142onny), \u201eZeszyty Historyczne\u201d, z. 20, Pary\u017c 1971, s. 173\u2013177.<\/em><\/span><\/p>\n

Adam Cio\u0142kosz, \u201eDzielnica \u017cydowska\u201d obozu w Jab\u0142onnie, \u201eZeszyty Historyczne\u201d, z. 20, Pary\u017c 1971, s. 178\u2013200.<\/em><\/span><\/p>\n

Alicja Gontarek, Pogrom w \u0141ukowie podczas wojny 1920 r. \u2013 przyczyny, przebieg i skutki, w: Pogromy \u017byd\u00f3w na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, T. 2: Studia przypadk\u00f3w (do 1939 roku), redakcja naukowa Kamil Kijek\u00b8 Artur Markowski, Konrad Zieli\u0144ski, Warszawa 2019, s. 301\u2013326.<\/em><\/span><\/p>\n

Christhardt Henschel, wyk\u0142ad Lojalno\u015b\u0107. \u017bydzi i wojsko mi\u0119dzy integracj\u0105 i wykluczeniem, wyg\u0142oszony w Muzeum \u017byd\u00f3w Polskich POLIN 7.03.2019 r., nagranie dost\u0119pne na stronie https:\/\/www.polin.pl\/pl\/wydarzenie\/lojalnosc-zydzi-i-wojsko-miedzy-integracja-i-wykluczeniem<\/a>, dost\u0119p 11.08.2020.<\/em><\/span><\/p>\n

Legionowo. Historia spo\u0142eczno\u015bci, Wirtualny Sztetl, https:\/\/sztetl.org.pl\/pl\/miejscowosci\/l\/1364-legionowo\/99-historia-spolecznosci\/138355-historia-spolecznosci<\/a>, dost\u0119p 11.08.2020.<\/em><\/span><\/p>\n

Ob\u00f3z dla internowanych w Jab\u0142onnie, Polski S\u0142ownik Judaistyczny, https:\/\/www.jhi.pl\/psj\/oboz_dla_internowanych_w_Jablonnie<\/a>, dost\u0119p 11.08.2020.<\/em><\/span><\/p>\n

Stenogram Sejmu z dnia 14 pa\u017adziernika 1920 roku, https:\/\/bs.sejm.gov.pl\/F?func=direct&doc_number=000020969<\/a>, dost\u0119p 11.08.2020.<\/em><\/span><\/p>\n

Janusz Szczepa\u0144ski, Spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska Mazowsza w XIX\u2013XX wieku, Pu\u0142tusk 2005.<\/em><\/span><\/p>\n

Pawe\u0142 \u015apiewak, \u017bydokomuna. Interpretacje historyczne<\/em>, Warszawa 2012.<\/span><\/p>\n

Jacek Walicki, Po\u0142o\u017cenie \u017byd\u00f3w polskich podczas kampanii 1920 r.<\/em>, w: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica<\/em> 52, 1995, s. 113\u2013125.<\/span><\/p>\n

Jolanta Za\u0142\u0119czny, Wydarzenia wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku na terenie \u00f3wczesnego powiatu warszawskiego<\/em>, \u201eNiepodleg\u0142o\u015b\u0107 i Pami\u0119\u0107\u201d Nr 32, 2010, s. 23\u201338.<\/span><\/p>\n

Przypisy:<\/u><\/span><\/p>\n

[1]<\/a> Pawe\u0142 \u015apiewak, \u017bydokomuna. Interpretacje historyczne<\/em>, Warszawa 2012, s. 79.<\/span><\/p>\n

[2]<\/a> Tam\u017ce, s. 83.<\/span><\/p>\n

[3]<\/a> Janusz Szczepa\u0144ski, Spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska Mazowsza w XIX\u2013XX wieku<\/em>, Pu\u0142tusk 2005, s. 237.<\/span><\/p>\n

[4]<\/a> Christhardt Henschel, wyk\u0142ad Lojalno\u015b\u0107. \u017bydzi i wojsko mi\u0119dzy integracj\u0105 i wykluczeniem<\/em>, wyg\u0142oszony w Muzeum \u017byd\u00f3w Polskich POLIN 7.03.2019 r., nagranie dost\u0119pne na stronie https:\/\/www.polin.pl\/pl\/wydarzenie\/lojalnosc-zydzi-i-wojsko-miedzy-integracja-i-wykluczeniem<\/a>, dost\u0119p 11.08.2020.<\/span><\/p>\n

[5]<\/a> Tam\u017ce.<\/span><\/p>\n

[6]<\/a> Tam\u017ce.<\/span><\/p>\n

[7]<\/a> Jolanta Za\u0142\u0119czny, Wydarzenia wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku na terenie \u00f3wczesnego powiatu warszawskiego<\/em>, \u201eNiepodleg\u0142o\u015b\u0107 i Pami\u0119\u0107\u201d Nr 32, 2010, s. 24. Por. J. Szczepa\u0144ski, dz. cyt., s. 235.<\/span><\/p>\n

[8]<\/a> J. Za\u0142\u0119czny, dz. cyt., s. 24\u201326.<\/span><\/p>\n

[9]<\/a> Tam\u017ce, s. 26.<\/span><\/p>\n

[10]<\/a> Tam\u017ce, s. 26, przypis 22.<\/span><\/p>\n

[11]<\/a> Chocia\u017c w obozie akademickim w Rembertowie \u017bydzi stanowili 35% ochotnik\u00f3w (JSZ 236), ich \u0142\u0105czna liczba w\u015br\u00f3d ochotnik\u00f3w by\u0142a stosunkowo niewielka \u2013 2050 na 63 726 os\u00f3b do 31 lipca 1920 r. (3,2%), 708 na 26 818 w dniach 1\u201321 sierpnia 1920 r. (2,6%). J. Szczepa\u0144ski, dz. cyt., s. 237, przypis 28.<\/span><\/p>\n

[12]<\/a> Tam\u017ce, s. 235.<\/span><\/p>\n

[13]<\/a> J. Za\u0142\u0119czny, dz. cyt., s. 27.<\/span><\/p>\n

[14]<\/a> J. Szczepa\u0144ski, dz. cyt., s. 235.<\/span><\/p>\n

[15]<\/a> Tam\u017ce, s. 236.<\/span><\/p>\n

[16]<\/a> Tam\u017ce, s. 233\u2013234.<\/span><\/p>\n

[17]<\/a> J. Za\u0142\u0119czny, dz. cyt., s. 27.<\/span><\/p>\n

[18]<\/a> J. Szczepa\u0144ski, dz. cyt., s. 233\u2013234.<\/span><\/p>\n

[19]<\/a> Tam\u017ce, s. 238.<\/span><\/p>\n

[20]<\/a> Tam\u017ce, s. 239.<\/span><\/p>\n

[21]<\/a> Tam\u017ce. Por. J. Za\u0142\u0119czny, dz. cyt., s. 27.<\/em><\/span><\/p>\n

[22]<\/a> J. Za\u0142\u0119czny, dz. cyt., s. 28.<\/em><\/span><\/p>\n

[23]<\/a> J. Szczepa\u0144ski, dz. cyt., s. 238.<\/em><\/span><\/p>\n

[24]<\/a> Ch. Henschel, dz. cyt.<\/em><\/span><\/p>\n

[25]<\/a> Legionowo. Historia spo\u0142eczno\u015bci, Wirtualny Sztetl, https:\/\/sztetl.org.pl\/pl\/miejscowosci\/l\/1364-legionowo\/99-historia-spolecznosci\/138355-historia-spolecznosci<\/a>, dost\u0119p 11.08.2020.<\/em><\/span><\/p>\n

[26]<\/a> J. Za\u0142\u0119czny, dz. cyt., s. 28.<\/em><\/span><\/p>\n

[27]<\/a> Tam\u017ce; Adam Cio\u0142kosz, \u201eDzielnica \u017cydowska\u201d obozu w Jab\u0142onnie, \u201eZeszyty Historyczne\u201d, z. 20, Pary\u017c 1971, s. 180, 183.<\/em><\/span><\/p>\n

[28]<\/a> Ob\u00f3z dla internowanych w Jab\u0142onnie, Polski S\u0142ownik Judaistyczny, https:\/\/www.jhi.pl\/psj\/oboz_dla_internowanych_w_Jablonnie<\/a>, dost\u0119p 11.08.2020; Ch. Henschel, dz. cyt.<\/em><\/span><\/p>\n

[29]<\/a> J. Szczepa\u0144ski, dz. cyt., s. 246.<\/em><\/span><\/p>\n

[30]<\/a> Za: A. Cio\u0142kosz, dz. cyt., s. 184.<\/em><\/span><\/p>\n

[31]<\/a> Maurice Adus, Na marginesie \u201ePami\u0119tnik\u00f3w\u201d Witosa (W pi\u0119\u0107dziesi\u0105t\u0105 rocznic\u0119 Jab\u0142onny), \u201eZeszyty Historyczne\u201d, z. 20, Pary\u017c 1971, s. 177. Jak si\u0119 wydaje, Adus sugeruje, \u017ce katastrofa mog\u0142a by\u0107 umy\u015blnie spowodowana przez wojsko polskie. Takiej hipotezie sprzeciwia si\u0119 Cio\u0142kosz. A. Cio\u0142kosz, dz. cyt., s. 184\u2013185.<\/em><\/span><\/p>\n

[32]<\/a> M. Adus, dz. cyt., s. 175.<\/em><\/span><\/p>\n

[33]<\/a> Jacek Walicki, Po\u0142o\u017cenie \u017byd\u00f3w polskich podczas kampanii 1920 r., w: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica 52, 1995, s. 121.<\/em><\/span><\/p>\n

[34]<\/a> Stenogram Sejmu z dnia 14 pa\u017adziernika 1920 roku, https:\/\/bs.sejm.gov.pl\/F?func=direct&doc_number=000020969<\/a>, dost\u0119p 11.08.2020. Por. J. Walicki, dz. cyt., s. 121. Pisownia zosta\u0142a uwsp\u00f3\u0142cze\u015bniona.<\/em><\/span><\/p>\n

[35]<\/a> J. Szczepa\u0144ski, dz. cyt., s. 245.<\/em><\/span><\/p>\n

[36]<\/a> Tam\u017ce, s. 246.<\/em><\/span><\/p>\n

[37]<\/a> J. Walicki, dz. cyt., s. 122.<\/em><\/span><\/p>\n

[38]<\/a> Za: tam\u017ce.<\/em><\/span><\/p>\n

[39]<\/a> Tam\u017ce.<\/em><\/span><\/p>\n

[40]<\/a> Alicja Gontarek, Pogrom w \u0141ukowie podczas wojny 1920 r. \u2013 przyczyny, przebieg i skutki, w: Pogromy \u017byd\u00f3w na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, T. 2: Studia przypadk\u00f3w (do 1939 roku), redakcja naukowa Kamil Kijek\u00b8 Artur Markowski, Konrad Zieli\u0144ski, Warszawa 2019, s. 301\u2013326.<\/em><\/span><\/p>\n

[41]<\/a> Tam\u017ce, s. 323.<\/em><\/span><\/p>\n

[42]<\/a> Tam\u017ce, s. 312.<\/em><\/span><\/p>\n

[43]<\/a> J. Walicki, dz. cyt., s. 122\u2013123. Por. P. \u015apiewak, dz. cyt., s. 79.<\/em><\/span><\/p>\n

[44]<\/a> J. Walicki, dz. cyt., s. 124.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kazimierz Sosnkowski, rysunek Leopolda Gottlieba z czas\u00f3w wsp\u00f3lnej s\u0142u\u017cby w Legionach Polskich, 1915 r. (fragment) \/ Muzuem Narodowe w Krakowie INTERNOWANIE W JAB\u0141ONNIE I SYTUACJA \u017bYD\u00d3W W OKRESIE BITWY WARSZAWSKIEJ Przemys\u0142aw Batorski Podczas wojny polsko-bolszewickiej stosunki polsko-\u017cydowskie jeszcze raz sta\u0142y si\u0119 napi\u0119te. Ma\u0142o znanym epizodem bitwy warszawskiej jest internowanie \u017co\u0142nierzy i oficer\u00f3w pochodzenia \u017cydowskiego w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82383"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=82383"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82383\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":82873,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82383\/revisions\/82873"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=82383"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=82383"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=82383"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}