{"id":82405,"date":"2020-12-05T17:09:57","date_gmt":"2020-12-05T15:09:57","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=82405"},"modified":"2020-11-29T15:01:34","modified_gmt":"2020-11-29T13:01:34","slug":"05-09-56","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=82405","title":{"rendered":"Prof. Friszke: Gdyby komuni\u015bci wygrali, byliby\u015bmy tylko grup\u0105 etnograficzn\u0105, a nie narodem"},"content":{"rendered":"

R\u00f3\u017ca Luksemburg przemawia w 1907 r. w Stuttgarcie podczas II Mi\u0119dzynarod\u00f3wki Socjalistycznej (Fot. Domena publiczna)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Prof. Friszke: Gdyby komuni\u015bci wygrali, byliby\u015bmy tylko grup\u0105 etnograficzn\u0105, a nie narodem<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

J\u00f3zef Krzyk<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Bolszewicy nie przewidywali istnienia pa\u0144stw narodowych. Z tego, co pisa\u0142 Julian Marchlewski, mo\u017cna domniemywa\u0107, \u017ce wytyczono by jaki\u015b obszar dla Polak\u00f3w, prawdopodobnie kawa\u0142ek mi\u0119dzy Zamo\u015bciem na wschodzie a Kaliszem na zachodzie. Rozmowa z prof. Andrzejem Friszkem<\/h4>\n

J\u00d3ZEF KRZYK: Proletariat musi si\u0119 odwr\u00f3ci\u0107 plecami do programu odbudowania Polski \u2013 agitowa\u0142a R\u00f3\u017ca Luksemburg. W tym czasie PPS do tych samych robotnik\u00f3w wyst\u0119powa\u0142a z has\u0142ami walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Da\u0142o si\u0119 to pogodzi\u0107?<\/strong><\/h5>\n

PROF. ANDRZEJ FRISZKE: Nie, stosunek do niepodleg\u0142o\u015bci by\u0142 na lewicy g\u0142\u00f3wnym wyr\u00f3\u017cnikiem. Z jednej strony by\u0142a PPS, a z drugiej SDKPiL i tacy dzia\u0142acze jak R\u00f3\u017ca Luksemburg, kt\u00f3rzy uwa\u017cali, \u017ce wszystkie problemy zostan\u0105 rozwi\u0105zane w wyniku rewolucji. D\u0105\u017cenia do odbudowy niepodleg\u0142ej Polski nazywali mrzonkami i utopi\u0105. Inne, ideologiczne r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy PPS a SDKPiL by\u0142y wt\u00f3rne i mniej istotne. Mo\u017cna by\u0142o z radykalnymi pogl\u0105dami spo\u0142ecznymi zmie\u015bci\u0107 si\u0119 w PPS, ale dla kogo\u015b z programem niepodleg\u0142o\u015bciowym nie by\u0142o miejsca w SDKPiL. Dla ludzi z kr\u0119gu tej partii, a potem Komunistycznej Partii Robotniczej Polski to by\u0142 fundament my\u015blenia: kwestie pa\u0144stwowe i narodowe mia\u0142y by\u0107 rozwi\u0105zywane tylko na drodze rewolucji.<\/span><\/p>\n

Z takim programem chyba nie mieli czego szuka\u0107 w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w pod zaborem?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 <\/b>O, nie! Dzi\u015b to si\u0119 nam nie mie\u015bci w g\u0142owie, ale na samym pocz\u0105tku XX w. odbudowa niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa polskiego wydawa\u0142a si\u0119 iluzj\u0105. T\u0119 my\u015bl podziela\u0142a w\u0105ska grupa demokrat\u00f3w, patriot\u00f3w, socjalist\u00f3w zgrupowanych wok\u00f3\u0142 PPS i w pewnym stopniu narodowi demokraci. Ale to by\u0142y ruchy skupiaj\u0105ce g\u0142\u00f3wnie ludzi m\u0142odych i niewielkie, licz\u0105ce najwy\u017cej kilka tysi\u0119cy os\u00f3b. SDKPiL by\u0142a zreszt\u0105 jeszcze mniejsza, liczy\u0142a \u2013 wed\u0142ug tego, co m\u00f3wi\u0142a R\u00f3\u017ca Luksemburg \u2013 kilkaset os\u00f3b. W kilkunastomilionowym spo\u0142ecze\u0144stwie to garstka.<\/span><\/p>\n

Garstka, kt\u00f3ra liczy\u0142a na rewolucj\u0119. Ta jednak u nas nie wybuch\u0142a, cho\u0107 rozpali\u0142a Rosj\u0119.<\/strong><\/h4>\n

\u2013 <\/b>W 1918 r. rzeczywi\u015bcie rewolucji w Polsce nie by\u0142o, ale nie nale\u017cy zapomina\u0107 o tej z 1905 r. By\u0142a bardzo wa\u017cna, bo w ogromnej mierze przeora\u0142a polskie spo\u0142ecze\u0144stwo i sta\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bciwie pocz\u0105tkiem systematycznych ruch\u00f3w politycznych \u2013 zar\u00f3wno na lewicy, jak i na prawicy. Pod pewnymi wzgl\u0119dami wydarzenia z lat 1905-07 przypominaj\u0105 rewolucj\u0119 \u201eSolidarno\u015bci\u201d \u2013 by\u0142y masow\u0105 erupcj\u0105 aktywno\u015bci spo\u0142ecznej, zw\u0142aszcza ludno\u015bci miast. To wtedy zosta\u0142 po\u0142o\u017cony kamie\u0144 w\u0119gielny pod spo\u0142ecze\u0144stwo polskie pierwszych dziesi\u0119cioleci XX w.<\/span><\/p>\n

Natomiast w 1918 r. rewolucja nie wybuch\u0142a, bo pojawi\u0142a si\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 budowania pa\u0144stwa polskiego. W dodatku klasa robotnicza, kt\u00f3ra mog\u0142a by\u0107 motorem rewolucji, zosta\u0142a zdziesi\u0105tkowana w trakcie Wielkiej Wojny. Olbrzymia wi\u0119kszo\u015b\u0107 za\u0142\u00f3g fabryk Kongres\u00f3wki zosta\u0142a wywieziona albo do Rosji, albo do Niemiec<\/a>, a jeszcze inni wr\u00f3cili na wie\u015b. Z 350 tys. robotnik\u00f3w przemys\u0142owych w 1914 r. cztery lata p\u00f3\u017aniej pracowa\u0142o tylko 14 proc., a w maju 1919 \u2013 gdy ju\u017c troch\u0119 wr\u00f3ci\u0142o \u2013 by\u0142o ich niewiele wi\u0119cej, 90 tys. Panowa\u0142o olbrzymie bezrobocie, co oczywi\u015bcie te\u017c by\u0142o czynnikiem rewolucyjnym, ale to nie bezrobotni, ale za\u0142ogi fabryk sta\u0142y za rewolucjami \u2013 zar\u00f3wno t\u0105 z 1905 r., jak i t\u0105 rosyjsk\u0105 z 1917<\/a>.<\/span><\/p>\n

Kolejnym czynnikiem, kt\u00f3ry sprawi\u0142, \u017ce w Polsce nie wybuch\u0142a rewolucja, by\u0142a niejednoznaczno\u015b\u0107 tego, co si\u0119 dzia\u0142o w Rosji \u2013 dla wi\u0119kszo\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa rewolucja rosyjska by\u0142a czym\u015b przera\u017caj\u0105cym, cho\u0107 dla jakiej\u015b aktywnej mniejszo\u015bci \u2013 czym\u015b fascynuj\u0105cym. Te dwie postawy rywalizowa\u0142y z sob\u0105, ale powstanie pa\u0144stwa polskiego \u2013 s\u0142u\u017cb i wojska \u2013 powodowa\u0142o, \u017ce ten potencja\u0142 rewolucyjny ulega\u0142 \u201eupa\u0144stwowieniu\u201d. Zosta\u0142 wci\u0105gni\u0119ty w konstruktywne dzia\u0142ania na gruncie pa\u0144stwa i prawa.<\/span><\/p>\n

Gdy si\u0119gn\u0105\u0107 po manifest rz\u0105du Ignacego Daszy\u0144skiego, mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce uk\u0142adali go ludzie o radykalnych pogl\u0105dach. A mo\u017ce chodzi\u0142o tylko o rozbrojenie rewolucyjnych nastroj\u00f3w?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 <\/b>Jego autorzy byli radyka\u0142ami. Pisa\u0142 go przede wszystkim Tadeusz Ho\u0142\u00f3wko, a poprawia\u0142 Stanis\u0142aw Thugutt. Byli lewicowcami, jeden z PPS, drugi z ruchu ludowego, i manifest oddawa\u0142 ich perspektywy ideowe. Poza tym wiedzieli, jakie radykalne nastroje wywo\u0142uje rewolucja rosyjska i \u017ce ten powiew ze Wschodu mo\u017ce spowodowa\u0107 rewolucj\u0119 w Polsce. Ho\u0142\u00f3wko w po\u0142owie 1918 r. by\u0142 w Moskwie, widzia\u0142 to na w\u0142asne oczy. Razem z innymi dzia\u0142aczami PPS bra\u0142 pod uwag\u0119, \u017ce ta fala mo\u017ce u nas si\u0119 podnie\u015b\u0107, i chcieli j\u0105 wyprzedzi\u0107, pchn\u0105\u0107 Polsk\u0119 \u2013 jak to powiedzia\u0142 potem Pi\u0142sudski \u2013 z feudalizmu do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Na dzisiejsze czasy ten program nie wydaje si\u0119 tak radykalny: o\u015bmiogodzinny dzie\u0144 pracy, r\u00f3wnouprawnienie wszystkich obywateli, prawa wyborcze dla wszystkich, r\u00f3wnouprawnienie kobiet i m\u0119\u017cczyzn, ubezpieczenia spo\u0142eczne od wypadk\u00f3w, na staro\u015b\u0107, na wypadek choroby, prawo do strajk\u00f3w. By\u0142a te\u017c zapowied\u017a reformy rolnej. Radykalizm wyra\u017ca\u0142 si\u0119 w tym, \u017ce jeszcze przed chwil\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwo \u017cy\u0142o w monarchii, a b\u0142yskawicznie przechodzi\u0142o w realia republiki.<\/span><\/p>\n

W tym samym czasie zwolennicy rewolucji tworzyli o\u015brodki w\u0142adzy, kt\u00f3re nie tylko nazwami nawi\u0105zywa\u0142y do tego, co si\u0119 dzia\u0142o w Rosji.<\/strong><\/h4>\n

\u2013 <\/b>W D\u0105browie G\u00f3rniczej powsta\u0142a Rada Komisarzy Ludowych, a gdzie indziej Rady Delegat\u00f3w Robotniczych, kt\u00f3re przejmowa\u0142y w\u0142adz\u0119 nie tylko w fabrykach, ale te\u017c w miastach. W SDKPiL panowa\u0142o przekonanie, \u017ce rewolucja jest nieuchronna, bo z jednej strony mamy Rosj\u0119, a z drugiej strony Niemcy, dwa ogarni\u0119te ni\u0105 kraje.<\/span><\/p>\n

Dla prawicy, kt\u00f3ra rewolucji si\u0119 ba\u0142a, jej zwiastunem by\u0142 czerwony sztandar zawieszony 13 listopada 1918 r. na wie\u017cy Zamku Kr\u00f3lewskiego w Warszawie.<\/strong><\/h4>\n

\u2013 <\/b>Prawica ba\u0142a si\u0119 nie tyle wybuchu rewolucji, ile rz\u0105du J\u0119drzeja Moraczewskiego. Patrzy\u0142a na zadekretowane przez niego prawa jak na co\u015b w rodzaju rosyjskiej rewolucji lutowej: oto radyka\u0142owie doszli do w\u0142adzy, ale za chwil\u0119 \u2013 podobnie jak w Rosji \u2013 strac\u0105 kontrol\u0119 nad wydarzeniami i Polska popadnie w anarchi\u0119 rewolucyjn\u0105. Z powodu takich obaw z wrogo\u015bci\u0105 odnosi\u0142a si\u0119 nie tylko do Moraczewskiego, ale te\u017c J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego. Por\u00f3wnywano go do Aleksandra Kiere\u0144skiego, premiera Rz\u0105du Tymczasowego, obalonego przez rewolucj\u0119 bolszewick\u0105.<\/span><\/p>\n

\n

Wielka manifestacja robotnicza 13 listopada zako\u0144czona zatkni\u0119ciem czerwonego sztandaru na Zamku Kr\u00f3lewskim by\u0142a dla prawicy policzkiem, wi\u0119c w odpowiedzi cztery dni p\u00f3\u017aniej urz\u0105dzi\u0142a kontrmanifestacj\u0119 \u201enarodow\u0105\u201d.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Przypuszczono frontalny atak na rz\u0105d Moraczewskiego, licz\u0105c, \u017ce w\u0142adz\u0119 przejmie endecja. Niejako w zast\u0119pstwie Romana Dmowskiego, kt\u00f3ry przebywa\u0142 w Pary\u017cu, przyw\u00f3dc\u0105 prawicy by\u0142 Wojciech Korfanty. Temu starciu przygl\u0105da\u0142a si\u0119 SDKPiL i dosz\u0142a do wniosku, \u017ce Moraczewski w\u0142adzy nie utrzyma, a zwyci\u0119ska endecja wywr\u00f3ci do g\u00f3ry nogami wszystkie dopiero co zadekretowane reformy. Klasy posiadaj\u0105ce wymusz\u0105 takie dzia\u0142anie. W pa\u0144stwie prawicy \u2013 argumentowali zwolennicy rewolucji \u2013 \u017cadne zdobycze si\u0119 nie utrzymaj\u0105, a skoro tak, to trzeba si\u0119 po\u0142\u0105czy\u0107 z rewolucyjn\u0105 Rosj\u0105: nie bawi\u0107 si\u0119 w kompromisy klasowe i polityczne, tylko zrobi\u0107 rewolucj\u0119.<\/span><\/p>\n

Dlaczego Pi\u0142sudski nie przegra\u0142 tak jak Kiere\u0144ski?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 <\/b>Bo w obu krajach panowa\u0142a odmienna sytuacja. W Polsce nie by\u0142o tak masowej dezorganizacji spo\u0142ecze\u0144stwa, nie by\u0142o syndromu kl\u0119ski jak w Rosji z setkami tysi\u0119cy zabitych i rannych, z t\u0142umami \u017co\u0142nierzy, do niedawna przewa\u017cnie ch\u0142opami, kt\u00f3rzy nagle znale\u017ali si\u0119 w miastach. Polskie przyw\u00f3dztwo nie mia\u0142o poczucia kl\u0119ski, kt\u00f3re ci\u0105\u017cy\u0142o w 1917 r. elitom Rosji. By\u0142o odwrotnie: mia\u0142o poczucie kreowania rzeczywisto\u015bci, a w zwi\u0105zku z tym \u0142atwiej mog\u0142o zbudowa\u0107 poparcie. Pi\u0142sudski przez poprzednie 20 lat budowa\u0142 sw\u00f3j ob\u00f3z polityczny. Przede wszystkim PPS \u2013 sta\u0142a przy nim i mia\u0142a ogromny wp\u0142yw na robotnik\u00f3w w kluczowych miastach. Pi\u0142sudski mia\u0142 te\u017c kadry z Pierwszej Brygady Legion\u00f3w i POW. I to ten dobrze zorganizowany ob\u00f3z, licz\u0105cy 20-30 tys. ludzi, pozwoli\u0142 utrzyma\u0107 kontrol\u0119 nad biegiem wydarze\u0144. Komuni\u015bci nie doszacowali tego, nie przewidzieli, \u017ce \u201esocjalzdrajcy\u201d, jak nazywali PPS-owc\u00f3w, dadz\u0105 rad\u0119 w bardzo kr\u00f3tkim czasie zbudowa\u0107 pa\u0144stwo. Tymczasem wystarczy\u0142y im zaledwie dwa miesi\u0105ce.<\/span><\/p>\n

20 tys. bolszewik\u00f3w wystarczy\u0142o, \u017ceby opanowa\u0107 du\u017co wi\u0119ksz\u0105 Rosj\u0119<\/strong>.<\/h4>\n

\u2013 <\/b>Owszem, nawet ma\u0142a grupa da rad\u0119 tego dokona\u0107, ale w kraju, w kt\u00f3rym panuje anarchia i nie ma przeciwnika, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by si\u0119 przeciwstawi\u0107.<\/span><\/p>\n

\n

Zwyci\u0119stwo rewolucji pa\u017adziernikowej wzi\u0119\u0142o si\u0119 z tego, \u017ce nikt w\u0142a\u015bciwie nie chcia\u0142 broni\u0107 republiki.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Bolszewicy bez trudu, bez bitew na ulicach przej\u0119li w\u0142adz\u0119, bo nikt im si\u0119 nie przeciwstawi\u0142. W Polsce sytuacja by\u0142a inna. By\u0142 przyw\u00f3dca, by\u0142y oddzia\u0142y POW, i oni nie zamierzali pozwoli\u0107 na anarchi\u0119.<\/span><\/p>\n

No i lewicy rewolucyjnej w Polsce nie uda\u0142o si\u0119 stworzy\u0107 centralnego o\u015brodka w\u0142adzy, jaki stworzy\u0142 Lenin w Piotrogrodzie.<\/strong><\/h4>\n

\u2013 <\/b>Nie uda\u0142o si\u0119, ale pr\u00f3bowano. Ale socjali\u015bci w odpowiedzi na za\u0142o\u017con\u0105 przez SDKPiL rad\u0119 delegat\u00f3w robotniczych stworzyli w\u0142asn\u0105. Dzi\u0119ki temu potencja\u0142 buntu zosta\u0142 roz\u0142adowany. Ta rada zosta\u0142a przetworzona z o\u015brodka w\u0142adzy w co\u015b w rodzaju parlamentu robotniczego.<\/span><\/p>\n

Pr\u00f3b\u0105 stworzenia przez zwolennik\u00f3w rewolucji centralnego o\u015brodka w\u0142adzy by\u0142o powstanie w grudniu 1918 r. Komunistycznej Partii Robotniczej Polski, cho\u0107 mo\u017cna uzna\u0107, \u017ce by\u0142a to inicjatywa o miesi\u0105c sp\u00f3\u017aniona. Ale i tak by nie mia\u0142a znaczenia, bo oni nie dysponowali potencja\u0142em uderzeniowym jak bolszewicy, kt\u00f3rzy mieli swoich marynarzy z Kronsztadu i oddzia\u0142y, kt\u00f3re kr\u0105\u017cy\u0142y po Piotrogrodzie. Tego komuni\u015bci w Polsce mie\u0107 nie mogli, cho\u0107 pr\u00f3bowali tworzy\u0107 gwardi\u0119 czerwon\u0105 i szkoli\u0107 \u017co\u0142nierzy. Nie uda\u0142o im si\u0119 stworzy\u0107 gwardii, kt\u00f3ra by\u0142aby zagro\u017ceniem dla porz\u0105dku. Wyj\u0105tkiem by\u0142o Zag\u0142\u0119bie D\u0105browskie \u2013 tam ten proces toczy\u0142 si\u0119 samoczynnie, a agitatorzy komunistyczni mieli wi\u0119kszy pos\u0142uch.<\/span><\/p>\n

By\u0142 kto\u015b, kto m\u00f3g\u0142 si\u0119 sta\u0107 polskim Leninem?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 <\/b>Mo\u017ce R\u00f3\u017ca Luksemburg, ale w tamtym czasie znajdowa\u0142a si\u0119 w ogarni\u0119tym rewolucj\u0105 Berlinie, a ju\u017c w styczniu 1919 zosta\u0142a zamordowana. Jednak to nie brak lidera \u2013 znanego i gotowego na wszystko \u2013 zdecydowa\u0142, \u017ce wypadki w Polsce potoczy\u0142y si\u0119 inaczej ni\u017c w Rosji. Rewolucja ma szanse tylko wtedy, gdy si\u0142y broni\u0105ce starego porz\u0105dku si\u0119 rozpadn\u0105 albo zaczn\u0105 walk\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105. Wtedy nawet ma\u0142a, ale zdeterminowana i zdyscyplinowana grupa mo\u017ce dorwa\u0107 si\u0119 do w\u0142adzy.<\/p>\n

Nadzieje komunist\u00f3w w Polsce chyba ostatecznie pogrzeba\u0142a wojna polsko-bolszewicka. Trzeba by\u0142o wybra\u0107 mi\u0119dzy pa\u0144stwem a rewolucj\u0105 i okaza\u0142o si\u0119, \u017ce zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 jest po tej pierwszej stronie.<\/strong><\/h4>\n

\u2013 <\/b>Tak w\u0142a\u015bnie by\u0142o. Socjali\u015bci twardo i wielokrotnie to m\u00f3wili w sporze z komunistami. Podkre\u015blali, \u017ce oni reprezentuj\u0105 obc\u0105, czyli rosyjsk\u0105 ideologi\u0119, a ich wygrana oznacza\u0142aby utrat\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci. Na wiecach i w gazetach socjali\u015bci przedstawiali komunist\u00f3w jako reprezentant\u00f3w obcego pa\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

Ale wa\u017cnym elementem, kt\u00f3ry przechyli\u0142 szal\u0119 na niekorzy\u015b\u0107 zwolennik\u00f3w rewolucji, by\u0142 te\u017c masowy pob\u00f3r do armii polskiej. W 1919 r. pod bro\u0144 powo\u0142ano a\u017c 900 tys. ludzi. Oznacza\u0142o to, \u017ce z\u0142agodnia\u0142y problemy socjalne, bo wielu bezrobotnych znalaz\u0142o si\u0119 w armii, dostali ubranie i jedzenie. W wojsku znalaz\u0142o si\u0119 bardzo wielu ludzi m\u0142odych, radykalnie nastawionych. Nie mogli jednak rozsadzi\u0107 armii od \u015brodka, bo musieli podporz\u0105dkowa\u0107 si\u0119 dyscyplinie. Obni\u017cenie potencja\u0142u buntu, anarchii, rewolucji osi\u0105gni\u0119to bez terroru. Owszem, aresztowania by\u0142y, ale nie na masow\u0105 skal\u0119. W ten spos\u00f3b potencja\u0142 gro\u017c\u0105cy destabilizacj\u0105 zosta\u0142 wch\u0142oni\u0119ty przez wojsko i tworz\u0105ce si\u0119 s\u0142u\u017cby policyjne. Wielu radyka\u0142\u00f3w mog\u0142o da\u0107 upust swojej energii tak\u017ce w zwi\u0105zkach zawodowych. I nawet je\u015bli tam g\u0142osili has\u0142a rewolucyjne, to znale\u017ali si\u0119 na polu zakre\u015blonym ramami prawa, zostali spacyfikowani.<\/span><\/p>\n

W II RP komunist\u00f3w oskar\u017cano, \u017ce byli ekspozytur\u0105 Moskwy. S\u0142usznie?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 <\/b>Inaczej to wygl\u0105da\u0142o z pocz\u0105tku, gdy Moskwa jeszcze nie by\u0142a silnym centrum organizacyjnym. Za Stalina Komintern m\u00f3g\u0142 wyrzuca\u0107 z partii, zawiesza\u0107, a w ko\u0144cu zlikwidowa\u0107 ca\u0142\u0105 KPP, ale w 1918 r. i jeszcze troch\u0119 potem komuni\u015bci w Polsce mieli spory margines autonomii. Sami szukali drogi, jednak byli \u015blepo wpatrzeni w rewolucj\u0119 rosyjsk\u0105. Traktowali j\u0105 jako wz\u00f3r i uwa\u017cali, \u017ce w\u0142adz\u0119 da si\u0119 przej\u0105\u0107 tylko w gwa\u0142towny spos\u00f3b przez rozbicie aparatu pa\u0144stwowego, ustanowienie czysto klasowej w\u0142adzy, delegalizacj\u0119 wszystkich innych \u201ebur\u017cuazyjnych\u201d partii i ich medi\u00f3w. De facto byli za jednopartyjn\u0105 dyktatur\u0105. Nie uznawali wi\u0119c \u017cadnych innych ugrupowa\u0144 za partner\u00f3w, sami chcieli decydowa\u0107, co jest dobre, a co z\u0142e dla robotnik\u00f3w. Mimo wszystko nie mogli jednak socjalist\u00f3w ignorowa\u0107, bo skoro sw\u00f3j program kierowali do tej samej grupy, musieli wchodzi\u0107 z nimi w sp\u00f3r. To robotnicy decydowali, czy p\u00f3jd\u0105 za socjalistami, czy za komunistami.<\/span><\/p>\n

Co jeszcze r\u00f3\u017cni\u0142o sytuacj\u0119 polskich komunist\u00f3w od tej, w jakiej funkcjonowali rosyjscy?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 <\/b>Istotne by\u0142o np. to, \u017ce w Polsce jedn\u0105 trzeci\u0105 mieszka\u0144c\u00f3w miast stanowili \u017bydzi, co skutkowa\u0142o tym, \u017ce w radach robotniczych opr\u00f3cz frakcji socjalistycznej i komunistycznej by\u0142y frakcje \u017cydowskie, np. Bund. Te podzia\u0142y dotyczy\u0142y te\u017c mas robotniczych. Wymusza\u0142o to walk\u0119, ale te\u017c kompromisy. W Polsce nie by\u0142o te\u017c tego potencja\u0142u zdemoralizowanego przegran\u0105 wojn\u0105 wojska, a centralny o\u015brodek w\u0142adzy by\u0142 sprawny i konstruktywny. Sprawny nie przez stosowanie przemocy, ale przez polityk\u0119 fakt\u00f3w dokonanych, kt\u00f3re wci\u0105ga\u0142y ludzi do wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania i stabilizowa\u0142y sytuacj\u0119.<\/span><\/p>\n

A gdyby rewolucja w Polsce wygra\u0142a?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 <\/b>Pewnie by\u015bmy nie rozmawiali. Komuni\u015bci w og\u00f3le nie przewidywali istnienia pa\u0144stw narodowych. Rosja sowiecka nabra\u0142a cech pa\u0144stwa o jednolitym charakterze dopiero kilka lat p\u00f3\u017aniej, gdy nadzieja na rewolucj\u0119 europejsk\u0105 si\u0119 rozwia\u0142a. Wykluczone wi\u0119c, \u017ce mog\u0142aby istnie\u0107 Polska jako odr\u0119bne pa\u0144stwo rewolucyjne. Jaki by mog\u0142a mie\u0107 kszta\u0142t i struktury w ramach tego ponadnarodowego tworu komunistycznego, to bardzo trudno powiedzie\u0107. Z tego, co w 1920 r. pisa\u0142 Julian Marchlewski, mo\u017cna domniemywa\u0107, \u017ce wytyczono by jakie\u015b miejsce dla Polak\u00f3w. Zapewne obszarowo do\u015b\u0107 niewielkie, bo \u015al\u0105sk, Wielkopolska i Pomorze znalaz\u0142yby si\u0119 w rewolucyjnych Niemczech. Za\u015b z drugiej strony ziemie do Bugu, \u0142\u0105cznie z Bia\u0142ymstokiem \u2013 w rewolucyjnej Rosji z\u0142\u0105czonej z Bia\u0142orusi\u0105 i Litw\u0105. Zosta\u0142by tylko kawa\u0142ek \u2013 mi\u0119dzy Zamo\u015bciem na wschodzie a Kaliszem na zachodzie, mo\u017ce z pewn\u0105 form\u0105 autonomii jako republika rad. Gdyby do takiego scenariusza dosz\u0142o, a by\u0142o do niego blisko w 1920 r., to musia\u0142aby nast\u0105pi\u0107 rze\u017a wszystkich twardych oponent\u00f3w. Nie tylko endek\u00f3w, ale te\u017c socjalist\u00f3w i pi\u0142sudczyk\u00f3w, bo oni by si\u0119 przecie\u017c na komunistyczn\u0105 Polsk\u0119 nie zgodzili.<\/span><\/p>\n

\n

Wymordowano by ziemian, fabrykant\u00f3w, bogatych mieszczan, ale te\u017c kler, przyw\u00f3dc\u00f3w \u017cydowskich i rabin\u00f3w, wszystkich wrog\u00f3w klasowych.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Wielka masakra. Takich scenariuszy nikt nie rozwija\u0142, ale logicznie my\u015bl\u0105c, by\u0142y oczywiste, je\u015bli obserwowa\u0107 to, co si\u0119 dzia\u0142o w Rosji.<\/span><\/p>\n

Na W\u0119grzech rewolucja jednak wybuch\u0142a, bez obcej interwencji.<\/strong><\/h4>\n

\u2013 <\/b>Tak, ale przez syndrom kl\u0119ski \u2013 gdy ententa postawi\u0142a W\u0119grom tak surowe warunki pokojowe, \u017ce ten kraj mia\u0142 straci\u0107 ponad po\u0142ow\u0119 terytorium. To samo dotyczy\u0142o Niemiec \u2013 rewolucja wybuch\u0142a tam w wyniku kl\u0119ski. W Polsce wprost przeciwnie \u2013 na kl\u0119sce trzech zaborc\u00f3w otoczenie Pi\u0142sudskiego mog\u0142o budowa\u0107 nowe fakty, kt\u00f3re oznacza\u0142y spe\u0142nienie marze\u0144. Modlitwa Mickiewicza o wojn\u0119 lud\u00f3w zosta\u0142a wys\u0142uchana. To, co przez dziesi\u0119ciolecia wydawa\u0142o si\u0119 mrzonk\u0105, stawa\u0142o si\u0119 realne \u2013 w\u0142asne pa\u0144stwo.<\/span><\/p>\n

Nawet gdy II RP okrzep\u0142a, rodzimi komuni\u015bci wci\u0105\u017c kontestowali pa\u0144stwo polskie.<\/strong><\/h4>\n

\u2013 <\/b>Gdyby je zaakceptowali i pogodzili si\u0119 z istnieniem pa\u0144stwa opartego na kompromisie klasowym i politycznym, toby przestali by\u0107 komunistami. Znale\u017ali si\u0119 w sytuacji, w jakiej cz\u0119sto si\u0119 znajduj\u0105 sekciarskie grupy polityczne, kt\u00f3re kategorycznie upieraj\u0105 si\u0119 przy swoim programie i nie bior\u0105 pod uwag\u0119 oporu materii. Liczyli na europejsk\u0105 rewolucj\u0119. To by\u0142 zreszt\u0105 dramat nie tylko polskich komunist\u00f3w. Jednak ich sytuacja by\u0142a o tyle trudniejsza, \u017ce rewolucjoni\u015bci w Niemczech nie wspominali o likwidacji pa\u0144stwa. Polska natomiast istnia\u0142a zbyt kr\u00f3tko i znajdowa\u0142a si\u0119 w takim miejscu, \u017ce w razie zwyci\u0119stwa rewolucji natychmiast musia\u0142aby zosta\u0107 rozerwana na kawa\u0142ki.<\/span><\/p>\n

W mojej ksi\u0105\u017cce stawiam tez\u0119, \u017ce zbudowanie pa\u0144stwa w 1918 r. umo\u017cliwi\u0142o powstanie narodu polskiego. By\u0107 mo\u017ce niekt\u00f3re osoby b\u0119d\u0105 tym zdziwione albo i oburzone, ale moim zdaniem nar\u00f3d polski powstawa\u0142 jako masowy podmiot polityczny dopiero w drugiej po\u0142owie XIX w. i ten proces w pocz\u0105tkach XX w. jeszcze nie by\u0142 zaawansowany. \u015awiadomo\u015b\u0107 wsp\u00f3lnoty narodowej \u0142\u0105cz\u0105cej Polak\u00f3w z Cieszyna i Bia\u0142ej Podlaskiej, z Rzeszowa i Poznania \u2013 tego jeszcze nie by\u0142o. Dopiero powstanie pa\u0144stwa umo\u017cliwi\u0142o wytworzenie si\u0119 takiego poczucia w masach spo\u0142ecznych, a nie tylko w elitach kulturalnych. W zwi\u0105zku z tym, gdyby pa\u0144stwo nie powsta\u0142o, a w dodatku zosta\u0142oby zmasakrowane przez dzia\u0142ania rewolucyjne, to pewnie by\u015bmy byli tylko jak\u0105\u015b grup\u0105 etnograficzn\u0105 oczywi\u015bcie m\u00f3wi\u0105c\u0105 po polsku, ale bez poczucia wsp\u00f3lnego losu.<\/span><\/p>\n

\n

‘Pa\u0144stwo czy rewolucja. Polscy komuni\u015bci a odbudowanie pa\u0144stwa polskiego 1892-1920’, Andrzej Friszke<\/strong>, Wydawnictwo Krytyki Politycznej<\/strong> Fot. materia\u0142y wydawnictwa<\/em><\/span><\/p>\n

Nak\u0142adem Wydawnictwa Krytyki Politycznej ukaza\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie ksi\u0105\u017cka prof. Friszkego \u201ePa\u0144stwo czy rewolucja. Polscy komuni\u015bci a odbudowanie pa\u0144stwa polskiego 1892-1920\u201d. Autor jest jednym z najwybitniejszych badaczy najnowszych dziej\u00f3w Polski. Wyk\u0142ada w Collegium Civitas, jest cz\u0142onkiem korespondentem PAN.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

R\u00f3\u017ca Luksemburg przemawia w 1907 r. w Stuttgarcie podczas II Mi\u0119dzynarod\u00f3wki Socjalistycznej (Fot. Domena publiczna) Prof. Friszke: Gdyby komuni\u015bci wygrali, byliby\u015bmy tylko grup\u0105 etnograficzn\u0105, a nie narodem J\u00f3zef Krzyk Bolszewicy nie przewidywali istnienia pa\u0144stw narodowych. Z tego, co pisa\u0142 Julian Marchlewski, mo\u017cna domniemywa\u0107, \u017ce wytyczono by jaki\u015b obszar dla Polak\u00f3w, prawdopodobnie kawa\u0142ek mi\u0119dzy Zamo\u015bciem na […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82405"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=82405"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82405\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":82432,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82405\/revisions\/82432"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=82405"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=82405"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=82405"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}