![](\"https:\/\/kulturaliberalna.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/Kijek_ok%C5%82adka.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/k-liberalna.png\")
<\/a>Polska, czyli wsz\u0119dzie. Refleksje wok\u00f3\u0142 \u201ePolanim. Z Polski do Izraela\u201d Karoliny Przewrockiej-Aderet<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\nKamil Kijek<\/strong><\/span><\/p>\n Reporta\u017c Karoliny Przewrockiej-Aderet, mieszkaj\u0105cej od kilku lat w Izraelu dziennikarki \u201eTygodnika Powszechnego\u201d, to na pierwszy rzut oka kawa\u0142 bardzo dobrze napisanej ksi\u0105\u017cki. Talent pisarski i warsztat dziennikarski na dobrym poziomie przebijaj\u0105 przez wci\u0105gaj\u0105c\u0105, potoczyst\u0105 narracj\u0119. Autorka potrafi znale\u017a\u0107 interesuj\u0105cych rozm\u00f3wc\u00f3w, umiej\u0119tnie przeprowadzi\u0107 z nimi wywiad, przela\u0107 na papier nie tylko informacje, lecz tak\u017ce napi\u0119cia, rozterki i b\u00f3l tych, z kt\u00f3rymi rozmawia.<\/span><\/p>\n Jednak najciekawsze w tej ksi\u0105\u017cce jest to, co kryje si\u0119 pod powierzchni\u0105 \u2013 przyj\u0119ta optyka oraz b\u0142\u0119dy i wypaczenia, kt\u00f3re ona generuje. Niejako wbrew intencjom autorki \u201ePolanim\u201d [hebr. Polacy lub \u017bydzi polskiego pochodzenia] s\u0105 bowiem nie tyle o Izraelu, co o polskim ogl\u0105dzie tego kraju. Ten spos\u00f3b patrzenia nie jest do ko\u0144ca u\u015bwiadomiony, lecz wynika ze specyficznej formacji kulturowej.<\/span><\/p>\n Perspektywa polskiej Autorki, zanurzonej w izraelsk\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, mog\u0142aby przynie\u015b\u0107 wzajemn\u0105 konfrontacj\u0119 dw\u00f3ch bardzo etnocentrycznych pa\u0144stwowych i narodowych kultur \u2013 i w konsekwencji umo\u017cliwi\u0107 ich przewietrzenie, przebicie si\u0119 przez nak\u0142adane przez Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w maski, zrewidowa\u0107 wzajemne wyobra\u017cenia. Szansa ta zosta\u0142a jednak przez Karolin\u0119 Przewrock\u0105-Aderet zaprzepaszczona. Autorka pozosta\u0142a przy innej metodzie \u2013 spojrzenia na Izrael z perspektywy w\u0142asnego bezkrytycznego inteligenckiego etnocentryzmu. Uwa\u017cna i krytyczna lektura \u201ePolanim\u201d staje si\u0119 wi\u0119c interesuj\u0105cym \u0107wiczeniem z rozpoznawania mielizn, kompleks\u00f3w i ogranicze\u0144 tego\u017c etnocentryzmu.<\/span><\/p>\n Ju\u017c pierwsze zdania \u201ePolanim\u201d pokazuj\u0105, w jaki spos\u00f3b Autorka podchodzi do wsp\u00f3\u0142czesnej, potocznej i ahistorycznej kategorii \u201epolsko\u015bci\u201d zaw\u0142aszcza wszystkich \u017byd\u00f3w urodzonych na bardzo szeroko zdefiniowanych \u201eziemiach polskich\u201d, zupe\u0142nie przeinaczaj\u0105c, a najcz\u0119\u015bciej w og\u00f3le nie bior\u0105c pod uwag\u0119, jak swoje \u201epolanijut\u201d lub \u201epojliszkajt\u201d [hebr. i jid. polsko\u015b\u0107] definiowali sami \u017bydzi. Nie zastanawia si\u0119 te\u017c, jak ta autodefinicja na przestrzeni wiek\u00f3w si\u0119 zmienia\u0142a. Przewrocka-Aderet sugeruje, \u017ce to by\u0142a \u201epolsko\u015b\u0107\u201d taka jak nasza i w zwi\u0105zku z tym, to my\u015bmy \u2013 nie chwal\u0105c si\u0119 \u2013 ten Izrael zbudowali. Czego \u015bwiadectwem jest jej ksi\u0105\u017cka, Autorce nie jest \u0142atwo nosi\u0107 brzemienia europejskich p\u00f3\u0142peryferii, \u201ePolski, czyli nigdzie\u201d, kt\u00f3rego bez w\u0105tpienia do\u015bwiadczy\u0142a r\u00f3wnie\u017c w Izraelu. Jej reakcj\u0105 jest \u201ePolska, czyli wsz\u0119dzie\u201d. Dowody na to znajdujemy od pierwszych zda\u0144 \u201ePolanim\u201d.<\/span><\/p>\n Przewrocka-Aderet zaczyna swoj\u0105 opowie\u015b\u0107 od opisu postaci i dzia\u0142alno\u015bci odeskiego lekarza Leona Pinskera, uczestnika wojny krymskiej i jednego z pierwszych \u017byd\u00f3w odznaczonych za bohatersk\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 w armii rosyjskiej. Tego wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciela rosyjskiego syjonizmu, autora \u201eAutoemancypacji\u201d, czyli opublikowanego po niemiecku najwa\u017cniejszego syjonistycznego manifestu sprzed czas\u00f3w Teodora Herzla, \u201ePolakiem\u201d lub \u201epolskim \u017bydem\u201d czyni\u0107 mia\u0142 fakt narodzin w Tomaszowie Mazowieckim. Jest to w najlepszym przypadku bezrefleksyjne za\u0142o\u017cenie z rz\u0119du tych, kt\u00f3re urodzonego na terenie Prus Micha\u0142a Drzyma\u0142\u0119 czyni\u0142yby \u201eNiemcem\u201d. \u201ePolsk\u0105\u201d, z kt\u00f3rej wywodzili si\u0119 dziewi\u0119tnastowieczni \u017cydowscy syjoni\u015bci i pierwsi imigranci do Palestyny, s\u0105 dla Przewrockiej-Aderet wszystkie dawne terytoria Rzeczpospolitej Obojga Narod\u00f3w. Zupe\u0142nie abstrahuje ona tutaj od faktu, \u017ce w\u0142a\u015bciwie w ca\u0142ej Strefie Osiedlenia, a wi\u0119c terytoriach na wsch\u00f3d od dawnego Kr\u00f3lestwa Kongresowego, a\u017c do 1918 roku w \u017cyciu \u017cydowskim kultura polska, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o emocjonalnych zwi\u0105zkach z ni\u0105, by\u0142a w\u0142a\u015bciwie nieobecna.<\/span><\/p>\n Co wi\u0119cej, prawie nieobecna by\u0142a tam r\u00f3wnie\u017c autodefinicja \u201epolskiego \u017byda\u201d. Ta funkcjonowa\u0142a daleko na zach\u00f3d od tych teren\u00f3w i do 1918 roku nie obejmowa\u0142a nawet Bia\u0142egostoku! \u201ePolanim\u201d w ksi\u0105\u017cce Przewrockiej-Aderet s\u0105 wi\u0119c galicjanerzy, litwacy czy te\u017c \u017bydzi z tak zwanej Nowej Rosji, co jest gwa\u0142tem na dziewi\u0119tnastowiecznej rzeczywisto\u015bci spo\u0142eczno-politycznej, kulturowej i przede wszystkim \u2013 na \u00f3wczesnej kulturze \u017cydowskiej. Wschodnioeuropejski syjonizm sta\u0142 si\u0119 w tym uj\u0119ciu syjonizmem polskim. Autorka nie zaj\u0105knie si\u0119 nawet, \u017ce do I wojny \u015bwiatowej syjonizm na ziemiach etnicznie polskich by\u0142 wyj\u0105tkowo s\u0142aby, \u017ce zar\u00f3wno w\u00f3wczas, jak i dzisiaj, o wschodnioeuropejskim syjonizmie m\u00f3wi si\u0119 przede wszystkim jako o syjonizmie rosyjskim, i \u017ce do miast takich jak \u0141\u00f3d\u017a czy Warszawa przywozili go g\u0142\u00f3wnie przybysze ze wschodu.<\/span><\/p>\n Tego rodzaju etnocentryczne okulary, upraszczaj\u0105ce i zafa\u0142szowuj\u0105ce obraz spo\u0142ecze\u0144stwa \u017cydowskiego, tak w Europie \u015arodowo-Wschodniej, jak i w Palestynie i Izraelu, wida\u0107 r\u00f3wnie\u017c w dalszych partiach ksi\u0105\u017cki. Przyk\u0142adowo, Autorka zupe\u0142nie ignoruje r\u00f3\u017cnice pokoleniowe mi\u0119dzy urodzonymi na ziemiach polskich \u017bydami, a tym samym przemilcza historycznie zmieniaj\u0105ce si\u0119 wzorce \u201e\u017cydowskiej polsko\u015bci\u201d. Najlepiej wida\u0107 to wypadku najs\u0142ynniejszej pary izraelskich antagonist\u00f3w politycznych, Dawida Grina (Ben Guriona) i Menachema Begina (kt\u00f3rego Autorka wprowadza jedynie pod cywilnym imieniem \u201eMieczys\u0142awa\u201d). W \u201ePolanim\u201d obaj w taki sam spos\u00f3b reprezentuj\u0105 nieproblematyczn\u0105 \u201epolsko\u015b\u0107\u201d. W wypadku Ben Guriona nie dowiadujemy si\u0119, \u017ce urodzony w 1886 roku w P\u0142o\u0144sku uczy\u0142 si\u0119 w rosyjskim gimnazjum, \u017ce g\u0142\u00f3wn\u0105 nie-\u017cydowsk\u0105 kultur\u0105, w kt\u00f3rej si\u0119 porusza\u0142, kt\u00f3ra stanowi\u0142a punkt odniesienia dla jego syjonizmu, by\u0142a kultura rosyjska. Co by\u0142o zreszt\u0105 typowe dla ogromnej wi\u0119kszo\u015bci tego syjonistycznego pokolenia. I ten syjonizm lat 1881\u20131921 (od pierwszej do trzeciej aliji \u2013 czyli syjonistycznych fal imigracji do Palestyny) Autorka jednym tchem zestawia z syjonizmem Polski lat 30., uosabianym przez Menachema Begina, urodzonego w Brze\u015bciu w 1913 roku. W ten spos\u00f3b pomija zupe\u0142nie r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy pierwszym a drugim.<\/span><\/p>\n Pokolenie Begina by\u0142o pierwszym, kt\u00f3re posz\u0142o masowo do polskich szk\u00f3\u0142 pa\u0144stwowych b\u0105d\u017a zetkn\u0119\u0142o si\u0119 z polskim programem nauczania w szko\u0142ach \u017cydowskich, obcowa\u0142o z wysokimi i niskimi formami kultury polskiej jako kultury pa\u0144stwa, kt\u00f3rego obywatelami byli. Niestety, niezajmuj\u0105cy si\u0119 tym tematem czytelnik nie dowie si\u0119, \u017ce rzecz si\u0119 mia\u0142a zupe\u0142nie inaczej z pokoleniem poprzednim; \u017ce kult Mickiewicza, Pi\u0142sudskiego i czynu legionowego, kluczowy dla prawicowo-syjonistycznej organizacji m\u0142odzie\u017cowej Bejtar, w kt\u00f3rej dzia\u0142a\u0142 i kt\u00f3r\u0105 p\u00f3\u017aniej kierowa\u0142 Begin, to tylko cz\u0119\u015b\u0107 polskiego syjonizmu, rozwijaj\u0105ca si\u0119 szeroko dopiero od lat 30. Opr\u00f3cz jednego zdania, stanowi\u0105cego cytat z wypowiedzi syna Menachema Begina, nie dowiemy si\u0119 te\u017c o jego nader ambiwalentnym stosunku do polsko\u015bci. W zamian dostajemy w ksi\u0105\u017cce jednorodn\u0105, nieproblematyczn\u0105 polsko\u015b\u0107, niezmienn\u0105 od lat 80. XIX wieku a\u017c po Holocaust.<\/span><\/p>\n Charakterystyczne jest te\u017c to, \u017ce tak szeroka definicja polsko\u015bci \u017cydowskich imigrant\u00f3w do Palestyny nie uwzgl\u0119dnia \u201e\u017cydowskiej polsko\u015bci\u201d zupe\u0142nie innej ni\u017c ta, kt\u00f3r\u0105 dzisiaj znamy. Odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do przyk\u0142adu Menachema Begina, sk\u0142ada\u0142aby si\u0119 na ni\u0105 nie tylko wyniesiona ze szko\u0142y znajomo\u015b\u0107 Mickiewicza, S\u0142owackiego i j\u0119zyka polskiego, lecz tak\u017ce aszkenazyjska wymowa modlitw hebrajskich z brzeskiej synagogi, elementy \u201eminhag polani\u201d, czyli \u201epolskiej tradycji\u201d religijnych rytua\u0142\u00f3w, jidysz, w kt\u00f3rym rozmawiano w domu jego dzieci\u0144stwa i kt\u00f3ry by\u0142 j\u0119zykiem czytanej literatury, prasy i popularnych dzie\u0142 religijnych. Zamiast polsko\u015bci historycznie zmiennej, polifonicznej, dostajemy polsko\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105, etnocentryczn\u0105 i zestandaryzowan\u0105, nijak maj\u0105c\u0105 si\u0119 do rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3r\u0105 ksi\u0105\u017cka opisuje.<\/span><\/p>\n Z \u201ePolanim\u201d tylko na marginesie i w spos\u00f3b nader wyt\u0142umiony dowiadujemy si\u0119 o do\u015bwiadczeniu mi\u0119dzywojennego antysemityzmu. Nie przeczytamy w niej r\u00f3wnie\u017c o skuteczno\u015bci, z jak\u0105 nowohebrajska, syjonistyczna kultura mi\u0119dzywojennego jiszuwu (\u017cydowskiej spo\u0142eczno\u015bci Palestyny) szybko zaciera\u0142a zwi\u0105zki nowoprzyby\u0142ych nie tylko z kultur\u0105 Polski, ale i z ca\u0142\u0105 Diaspor\u0105. Ksi\u0105\u017cka o tak znacz\u0105cym tytule nie odpowiada na podstawowe pytanie: skoro od samego pocz\u0105tku Polska w Izraelu by\u0142a wsz\u0119dzie i \u2013 jak wielokrotnie jest to sugerowane \u2013 odpowiada za wszystko, co w tym kraju najlepsze, to dlaczego jest jej tak ma\u0142o? Na podstawie \u201ePolanim\u201d nie zrozumiemy przyczyn tak silnych we wsp\u00f3\u0142czesnym Izraelu antypolskich resentyment\u00f3w, niesprawiedliwych uproszcze\u0144 dotycz\u0105cych Polski, Polak\u00f3w, stosunk\u00f3w polsko-\u017cydowskich, czy wreszcie historii \u017byd\u00f3w w Polsce. Nie dowiadujemy si\u0119 z niej, \u017ce resentyment ten rozwija\u0142 si\u0119 jeszcze przed Holocaustem (cho\u0107 niew\u0105tpliwie to ten ostatni wzmocni\u0142 go najbardziej), \u017ce zasila\u0142a go zawiedziona mi\u0142o\u015b\u0107 mi\u0119dzywojennego pokolenia do Polski (pocz\u0105wszy od pogromu lwowskiego w 1918 roku, poprzez antysemityzm Hallerczyk\u00f3w, internowanie \u017cydowskich oficer\u00f3w w Jab\u0142onnie w 1920 roku, a\u017c po przemoc anty\u017cydowsk\u0105 lat 30.) i organicystyczno-nacjonalistyczny charakter \u00f3wczesnego syjonizmu, kt\u00f3ry szczeg\u00f3lnie podatny grunt do rozwoju znalaz\u0142 w Palestynie.<\/span><\/p>\n \u201ePolanim\u201d, buduj\u0105c obraz Izraela jako czego\u015b na podobie\u0144stwo bliskowschodniej polskiej kolonii, r\u00f3wnie mocno co histori\u0119 \u017byd\u00f3w w Polsce przekrzywia histori\u0119 pa\u0144stwa \u017cydowskiego. Zal\u0105\u017cek przysz\u0142ego Tel Awiwu, czyli ufundowana w 1909 roku dzielnica Ahuzat Bait, wyrasta samotnie na wydmach. Nie znajdujemy w ksi\u0105\u017cce informacji o po\u0142o\u017conej mniej ni\u017c kilometr od niej arabskiej Jafie, z kt\u00f3rej Ahuzat Beit wyp\u0105czkowa\u0142a, czy o za\u0142o\u017conej w 1887 roku kilkadziesi\u0105t metr\u00f3w od niej, \u017cydowskiej dzielnicy Jafo, Newe Tzedek. W\u015br\u00f3d wymienionych za\u0142o\u017cycieli Ahuzat Beit s\u0105 oczywi\u015bcie sami \u201epolscy\u201d (wed\u0142ug powy\u017cszej definicji) \u017bydzi. Zar\u00f3wno taka narracja, jak i syjonistyczna legenda \u201emiasta, kt\u00f3re powsta\u0142o w niczego. Z grupki ludzi po\u015brodku piaszczystego odludzia\u201d [s. 28], jest tylko mitem. Podobnie jest z przypominaj\u0105cym foldery izraelskiego ministerstwa turystyki obrazem \u201ebia\u0142ego miasta\u201d, stolicy Bauhausu, rozwini\u0119tego oczywi\u015bcie niemal wy\u0142\u0105cznie przez polskich \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n Razi r\u00f3wnie\u017c skrajny orientalizm wielu opis\u00f3w Przewrockiej-Aderet. W czwartej aliji z lat 1924\u20131926 \u201eprzybywaj\u0105 polscy rzemie\u015blnicy, kupcy, inteligenci, przywo\u017c\u0105 europejski styl \u017cycia\u201d [s. 31]. Mo\u017cemy si\u0119 wi\u0119c domy\u015bla\u0107, \u017ce by\u0142 on tutaj wcze\u015bniej nieobecny. Jak gdyby europejsko\u015b\u0107 kawiarni, bia\u0142ych modernistycznych dom\u00f3w i r\u0119kawiczek przywozili rzemie\u015blnicy i drobni handlarze z warszawskich Nalewek, a nie mieli z ni\u0105 nic wsp\u00f3lnego potomkowie pierwszej aliji, kszta\u0142ceni w szko\u0142ach Alliance Isra\u00e9lite Universelle, wracaj\u0105cy do Palestyny po studiach w Pary\u017cu\u2026 W ten spos\u00f3b Autorka wik\u0142a si\u0119 w kolejne absurdy, w kt\u00f3rych \u201epochodz\u0105cy z Rawicza\u201d niemiecko-\u017cydowski socjolog i m\u00f3zg \u017cydowskiego osadnictwa w Palestynie Artur Rupin staje si\u0119 polskim \u017bydem, Katowice z 1884 roku s\u0105 polskim miastem, pracownicy otwartej w 1924 roku telawiwskiej fabryki nie m\u00f3wili w jidysz z akcentami galicyjskim, kongresowym (czyli polsk\u0105 odmian\u0105 j\u0119zyka jidysz), litewskim, lecz \u201ew jidysz z silnym polskim akcentem\u201d. Niestety, tego rodzaju nie\u015bcis\u0142o\u015bci b\u0105d\u017a b\u0142\u0119d\u00f3w zar\u00f3wno w opisie palesty\u0144skiej, jak i polskiej rzeczywisto\u015bci do 1939 roku jest tutaj bez liku i wymieni\u0107 mo\u017cna by\u0142oby ich o wiele wi\u0119cej.<\/span><\/p>\n Niewiele lepiej przedstawia si\u0119 dalsza cz\u0119\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki po\u015bwi\u0119cona historii Izraela i \u201ePolanim\u201d po Zag\u0142adzie, cho\u0107 wi\u0119cej tu jasnych punkt\u00f3w. Mn\u00f3stwo w niej doskona\u0142ych wywiad\u00f3w, mi\u0119dzy innymi z Borysem Dorfmanem, kt\u00f3ry prze\u017cy\u0142 pogrom kielecki, czy Hadas\u0105 Rywkind (Perlberg) z W\u0142oc\u0142awka, kt\u00f3ra asystowa\u0142a przy podpisaniu izraelskiej deklaracji niepodleg\u0142o\u015bci. Autorka z taktem i empati\u0105 ukazuje poczucie winy ocalonych z Zag\u0142ady, frenetyczne rzucanie si\u0119 w wir \u017cycia jednych, ukrywanie tego do\u015bwiadczenia przed dzie\u0107mi przez innych, pokazuje g\u0142\u0119boko krzywdz\u0105cy stosunek Izraela do ocalonych w pierwszych latach istnienia pa\u0144stwa i ogromn\u0105 zmian\u0119, jaka dokona\u0142a si\u0119 w latach 60. wraz z procesem Eichmanna. Wreszcie, najmocniejsz\u0105 bodaj\u017ce stron\u0105 ksi\u0105\u017cki jest opis historii, dylemat\u00f3w i emocji przedstawicieli ostatnich fal polsko-\u017cydowskich imigrant\u00f3w, tych z \u201857 i \u201868 roku oraz nam wsp\u00f3\u0142czesnych.<\/span><\/p>\n Opowie\u015b\u0107 o \u201eGomu\u0142kowie\u201d, czyli osiedlu Ramat Awiw w p\u00f3\u0142nocnym Tel Awiwie, urzeknie pewnie ka\u017cdego czytelnika. Ujmuj\u0105ca jest historia polskich ksi\u0119gar\u0144 oraz ich stopniowego zanikania wraz ze \u015bmierci\u0105 ich klient\u00f3w w latach 90. Ta strona ksi\u0105\u017cki jest najmocniejsza, pewnie dlatego, \u017ce Autorka nie musia\u0142a wykona\u0107 tutaj pracy krytycznej. Pisa\u0142a o polskiej inteligencji, si\u0119gaj\u0105c do w\u0142asnego do\u015bwiadczenia i formacji. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na dob\u00f3r rozm\u00f3wc\u00f3w przez Przewrock\u0105-Aderet, zw\u0142aszcza tych reprezentuj\u0105cych tak zwan\u0105 alij\u0119 gomu\u0142kowsk\u0105, czyli t\u0119 z lat 1957\u20131961 (\u201em\u0142oda i wykszta\u0142cona, wyasymilowana ze spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej\u201d [s. 170]). Czy dob\u00f3r ten wynika z tego, \u017ce Autorce nie chcia\u0142o si\u0119 rozmawia\u0107 z nie-inteligentami, czy te\u017c po prostu nie wiedzia\u0142a, \u017ce imigracja ta bardzo r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 od marcowej i \u017ce jej dominuj\u0105cym komponentem nie by\u0142a wcale inteligencja, a rzemie\u015blnicy i robotnicy, z kt\u00f3rych wielu urodzonych przed wojn\u0105 potrafi\u0142o jeszcze m\u00f3wi\u0107 w jidysz i m\u00f3wi\u0142o po polsku z jidyszowym akcentem?<\/span><\/p>\n Jednak i w tej cz\u0119\u015bci reporta\u017cu Autorka raz za razem popada w te same mielizny, co uprzednio. Pojawiaj\u0105cy si\u0119 tutaj \u201ePolanim\u201d niczym nie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od poprzednich pokole\u0144 przyje\u017cd\u017caj\u0105cych z Polski. Grubym nadu\u017cyciem jest zasugerowanie ci\u0105g\u0142o\u015bci pomi\u0119dzy mi\u0119dzywojennymi palesty\u0144skimi ziomkostwami wychod\u017ac\u00f3w z Polski (landsmanszaftami) z dzisiejszym Towarzystwem Przyja\u017ani Polsko-Izraelskiej. Gdyby Autorka rzeczywi\u015bcie poczyta\u0142a tak zwane Ksi\u0119gi Pami\u0119ci, wytworzone przez te pierwsze, by\u0107 mo\u017ce zrozumia\u0142aby lepiej te wszystkie sprzeczno\u015bci i r\u00f3\u017cnice, na temat kt\u00f3rych w swojej ksi\u0105\u017cce tak skrz\u0119tnie milczy.<\/span><\/p>\n Narodowy kompleks p\u00f3\u0142peryferii oraz inteligencki elitaryzm owocuje s\u0142abo zawoalowanymi sugestiami, \u017ce zar\u00f3wno izraelsk\u0105 bomb\u0119 atomow\u0105, jak i ruch \u201ePok\u00f3j Teraz\u201d stworzyli \u201ePolacy\u201d. Je\u015bli polsko\u015b\u0107 traktowa\u0107 tak szeroko, to szkoda, \u017ce Autorka nie zaj\u0119\u0142a si\u0119 nie tylko polskim, ale i wzajemnie splecionymi i uwik\u0142anymi dziedzictwami Europy \u015arodkowo-Wschodniej obecnymi w izraelskim etnonacjonalizmie, od Ben Guriona poczynaj\u0105c, na dzisiejszej izraelskiej prawicy ko\u0144cz\u0105c. Autorka na pewno setki razy w swoim \u017cyciu mija\u0142a w Tel Awiwie budynek dawnego muzeum Irgunu (prawicowej organizacji paramilitarnej dzia\u0142aj\u0105cej w latach 1929\u20131948), upami\u0119tniaj\u0105cy samowoln\u0105 decyzj\u0119 Menachema Begina i innych lider\u00f3w tej organizacji (prawie wszystkich pochodz\u0105cych z Polski, z Polski pochodzi\u0142a te\u017c najwi\u0119ksza grupa jej szeregowych cz\u0142onk\u00f3w) o zaatakowaniu w kwietniu 1948 roku arabskiego Jafo i wyp\u0119dzeniu z niego wi\u0119kszo\u015bci jego arabskich mieszka\u0144c\u00f3w \u2013 wbrew stanowisku innych lider\u00f3w jiszuwu. Ciekawe by\u0142oby pytanie, na ile w wypadku Begina i jego koleg\u00f3w, czy te\u017c Icchaka Szamira stoj\u0105cego na czele jeszcze bardziej radykalnej organizacji Lehi, w ukszta\u0142towaniu ich bezkompromisowo\u015bci wobec \u201earabskich wrog\u00f3w narodu \u017cydowskiego\u201d znaczenie mia\u0142o na przyk\u0142ad do\u015bwiadczenie i dziedzictwo Polski (jak i ca\u0142ej Europy) lat 30. i \u00f3wczesnego prawicowego radykalizmu.<\/span><\/p>\n By\u0107 mo\u017ce wtedy du\u017co lepiej zrozumieliby\u015bmy paranoiczno\u015b\u0107 dzisiejszych polsko-izraelskich relacji. T\u0119 swoist\u0105 mieszkank\u0119 sceptycyzmu wobec Europy Zachodniej, sympatii do rz\u0105d\u00f3w silnej r\u0119ki, upodobania do narcystycznych polityk historycznych, nieraz nawet wzajemnej sympatii, a jednocze\u015bnie poczucia moralnej wy\u017cszo\u015bci, przekonania o niemo\u017cliwo\u015bci pogodzenia wsp\u00f3lnej historii, a niekiedy protekcjonalnej pogardy, kt\u00f3re manifestuj\u0105 wobec siebie rz\u0105dz\u0105ce obecnie Izraelem i Polsk\u0105 ugrupowania polityczne.<\/span><\/p>\n Z braku miejsca pomin\u0119 tutaj zas\u0142uguj\u0105cy na druzgoc\u0105c\u0105 krytyk\u0119 rozdzia\u0142 \u201e\u017cydokomuna\u201d (kategori\u0105 t\u0105 Autorka pos\u0142uguje si\u0119 bez cudzys\u0142owu), czy te\u017c dob\u00f3r wydanej w Polsce literatury przedmiotu wykorzystanej w \u201ePolanim\u201d, ograniczaj\u0105cy si\u0119 do krakowskich autor\u00f3w. Ujawniaj\u0105 one brak podstawowej wiedzy i oczytania Autorki i ukazuj\u0105, jak bezbronna jest wobec bzdur, kt\u00f3re zdarza si\u0119 wygadywa\u0107 jej rozm\u00f3wcom (zw\u0142aszcza tam, gdzie przyjemnie \u0142echtaj\u0105 jej w\u0142asn\u0105 narodow\u0105 dum\u0119). Przyk\u0142adowo, ostatni wywiadowany okre\u015bla Izrael mianem kraju bliskowschodnich barbarzy\u0144c\u00f3w, pochodz\u0105cych z kraj\u00f3w arabskich, prymitywnej Rosji, ignoranckiej Ameryki, gdzie sznyt, klas\u0119 i kultur\u0119 przywozili przyje\u017cd\u017caj\u0105cy po Zag\u0142adzie Polacy.<\/span><\/p>\n Na ko\u0144cu ksi\u0105\u017cki Przewrocka-Aderet pisze, jak fatalna jest wsp\u00f3\u0142czesna izraelska pami\u0119\u0107 na temat Zag\u0142ady i zwi\u0105zana z ni\u0105 polityka historyczna, jednak nawet si\u0119 nie zaj\u0105knie w tym kontek\u015bcie o poczynaniach Polski. A przecie\u017c ksi\u0105\u017cka powstawa\u0142a w latach 2017\u2013 2018 po g\u0142o\u015bnej i bulwersuj\u0105cej ustawie o IPN-ie. R\u00f3wnie nieeleganckie jest pos\u0142u\u017cenie si\u0119 Markiem Edelmanem w s\u0142usznej krytyce ksenofobiczno-nacjonalistycznej instrumentalizacji historii Zag\u0142ady we wsp\u00f3\u0142czesnym Izraelu, przy jednoczesnym braku refleksji nad prostym faktem, i\u017c \u201epolska \u017cydowsko\u015b\u0107\u201d w wersji, o jak\u0105 walczy\u0142 Edelman, pogrzebana zosta\u0142a r\u00f3wnie\u017c w Polsce (i to nie tylko podczas Zag\u0142ady), a jego dziedzictwo (socjalizm, kultura jidysz, nie nacjonalistycznie i nie etnocentrycznie, a obywatelsko pojmowana polsko\u015b\u0107) traktowane jest u nas nie mniej wybi\u00f3rczo ni\u017c w Izraelu.<\/span><\/p>\n Dlatego t\u0119 \u015bwietnie napisan\u0105 i miejscami naprawd\u0119 bardzo dobr\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, z du\u017co m\u00f3wi\u0105cymi anegdotami i zgrabnie poprowadzonymi rozmowami, sugeruj\u0119 czyta\u0107 nie jako rzeczywisty zapis polskich \u015blad\u00f3w i polskiej roli odegranej w dziejach Izraela, ale jako \u0107wiczenie z pewnego rodzaju polonocentryzmu, podszytego kompleksem europejskich p\u00f3\u0142peryferii. Nie mieli\u015bmy kolonii, nie m\u00f3wi si\u0119 o nas zbyt wiele na \u015bwiecie, ale popatrzcie na nasz Izrael. By\u0107 mo\u017ce nawet jest to paradoksalne \u015bwiadectwo d\u0142ugiego trwania polskich sn\u00f3w o pot\u0119dze, od sanacyjnych mrzonek na temat Madagaskaru a\u017c po dzie\u0144 dzisiejszy?<\/span><\/p>\n W zako\u0144czeniu ksi\u0105\u017cki Karolina Przewrocka-Aderet pisze:<\/span><\/p>\n \u201eTego szybko si\u0119 w Izraelu ucz\u0119 \u2013 \u017ce spod warstwy bliskowschodniego balagan, spod fachu falafeli, zaataru, maroka\u0144skiej mi\u0119ty ni st\u0105d, ni zow\u0105d wyziera nagle co\u015b, co dobrze jest mi znane z polskiego domu: obraz, s\u0142owo, gest, zachowanie. Od chwili gdy jesieni\u0105 2010 roku po raz pierwszy o\u015blepia mnie izraelskie s\u0142o\u0144ce, co chwila natykam si\u0119 na jaki\u015b polski trop. Trzymam si\u0119 go kurczowo, pomaga mi si\u0119 odnale\u017a\u0107 w orientalnej rzeczywisto\u015bci. Ka\u017cdy z tych trop\u00f3w, male\u0144kich \u015blad\u00f3w Polski zwo\u017conych tu dekadami, jest przewodnikiem po tym przedziwnym kulturowym tyglu, lustrem, w kt\u00f3rym mog\u0119 si\u0119 przegl\u0105da\u0107. Kt\u00f3re nie ma nic wsp\u00f3lnego z tak dobrze znanym mi polskim \u00abjidyszlandem\u00bb\u201d [s. 243\u2013244].<\/span><\/p>\n Niestety problem polega na tym, \u017ce autorka tak naprawd\u0119 nie zada\u0142a sobie trudu, by pozna\u0107 \u201epolskiego jidyszlandu\u201d, jego znaczenia w Izraelu nie mo\u017cna zrozumie\u0107, odgarniaj\u0105c po prostu na bok zatar czy falafel (\u201ejidyszland\u201d nale\u017cy smakowa\u0107 razem z nimi). Wreszcie s\u0142owo \u201eba\u0142agan\u201d, ma swoj\u0105 tureck\u0105, ukrai\u0144sk\u0105, polsk\u0105 i jidyszow\u0105, wzajemnie powi\u0105zan\u0105 histori\u0119. Czego mo\u017ce nauczy\u0107 bowiem jednoczesne do\u015bwiadczenie Polski i Izraela, ich wzajemna konfrontacja, to umiej\u0119tno\u015bci \u015bci\u0105gania etnocentrycznych okular\u00f3w. I do takiego, krytycznego zwiedzania Izraela czytelnik\u00f3w \u201ePolanim\u201d gor\u0105co zach\u0119cam.<\/span><\/p>\n Ksi\u0105\u017cka:<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n Karolina Przewrocka-Aderet, \u201ePolanim. Z Polski do Izraela\u201d, wyd. Czarne, Wo\u0142owiec 2019.<\/span><\/em><\/p>\n Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em> Polska, czyli wsz\u0119dzie. Refleksje wok\u00f3\u0142 \u201ePolanim. Z Polski do Izraela\u201d Karoliny Przewrockiej-Aderet Kamil Kijek \u201ePolanim\u201d to wci\u0105gaj\u0105ca i \u017cywo napisana opowie\u015b\u0107 o obecno\u015bci polskich \u017byd\u00f3w w Izraelu. Na jej zapleczu kryj\u0105 si\u0119 jednak klisze, stereotypy i fa\u0142szywe wyobra\u017cenia, zakorzenione w inteligenckim nacjonalizmie. Reporta\u017c Karoliny Przewrockiej-Aderet, mieszkaj\u0105cej od kilku lat w Izraelu dziennikarki \u201eTygodnika Powszechnego\u201d, to […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82519"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=82519"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82519\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":82660,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82519\/revisions\/82660"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=82519"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=82519"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=82519"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n\u201ePolanim\u201d to wci\u0105gaj\u0105ca i \u017cywo napisana opowie\u015b\u0107 o obecno\u015bci polskich \u017byd\u00f3w w Izraelu. Na jej zapleczu kryj\u0105 si\u0119 jednak klisze, stereotypy i fa\u0142szywe wyobra\u017cenia, zakorzenione w inteligenckim nacjonalizmie.<\/strong><\/h5>\n
M\u00f3j, mojszy, najmojszy<\/strong><\/h4>\n
Rzeczywisto\u015b\u0107 sp\u0142aszczona<\/strong><\/h4>\n
My\u015bmy \u2013 nie chwal\u0105c si\u0119 \u2013 ten Izrael zbudowali<\/strong><\/h4>\n
Pytania niezadane<\/h4>\n
![](\"https:\/\/kulturaliberalna.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/Kijek_ILUSTRACJA-1-750x502.jpg\")
Beit Gidi, muzeum Irgunu upami\u0119tniaj\u0105ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 tej organizacji w latach 1947\u20131948 i podb\u00f3j Jaffy. Muzeum za\u0142o\u017cone zosta\u0142o w 1983 roku na gruzach arabskiego domu ze zburzonej w 1948 roku arabskiej dzielnicy Manszije [ze zbior\u00f3w prywatnych Kamila Kijka].<\/em><\/span><\/p>\n![](\"https:\/\/kulturaliberalna.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/Kijek_ILUSTRACJA-2-503x600.jpg\")
Zdj\u0119cie s\u0142upa elektrycznego zrobione w styczniu 2020 roku przy \u0142\u0105cz\u0105cej Jafo i Tel Awiw ulicy Raziel, kilkadziesi\u0105t metr\u00f3w od muzeum Irgunu [ze zbior\u00f3w prywatnych Kamila Kijka].<\/em><\/span><\/p>\n
\n
\n\n\n\n
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"