{"id":82570,"date":"2020-12-14T17:09:43","date_gmt":"2020-12-14T15:09:43","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=82570"},"modified":"2020-12-07T16:56:45","modified_gmt":"2020-12-07T14:56:45","slug":"14-09-52","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=82570","title":{"rendered":"Weronika Kostyrko – “Tancerka i zag\u0142ada. Historia Poli Nire\u0144skiej”"},"content":{"rendered":"

\"PolaPola Nire\u0144ska w ta\u0144cu “Niechciane dziecko”, fot. wydawnictwo Wydawnictwo Czerwone i Czarne.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>“Tancerka i zag\u0142ada. Historia Poli Nire\u0144skiej”<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Marcelina Obarska<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

To nie jest ksi\u0105\u017cka o ta\u0144cu. A z pewno\u015bci\u0105 nie tylko o nim \u2013 biografia Poli Nire\u0144skiej, tancerki znanej niestety przede wszystkim jako \u017cona Jana Karskiego, zostaje w ksi\u0105\u017cce Weroniki Kostyrko uj\u0119ta w ramy fascynuj\u0105cej narracji: o rozpaczy, mi\u0142o\u015bci i \u015bwiecie, kt\u00f3rego ju\u017c nie ma.<\/span><\/p>\n

Obsesja detektywa<\/strong><\/p>\n

“Tancerka i zag\u0142ada” dowodzi, \u017ce istotniejszy od samego \u017cyciorysu (jako zbioru zdarze\u0144) jest spos\u00f3b opowiadania o nim. Jako pierwszy przy obcowaniu z t\u0105 obszern\u0105 biografi\u0105 rzuca si\u0119 w oczy research \u2013 bardziej ni\u017c imponuj\u0105cy. Kostyrko skrupulatnie wy\u0142uskuje ze zdobytych materia\u0142\u00f3w i \u017ar\u00f3de\u0142 informacje pozwalaj\u0105ce na zbudowanie wielowymiarowego portretu. Si\u0119ga g\u0142\u0119boko \u2013 nie tylko do \u017ar\u00f3de\u0142 stylu\u00a0Nire\u0144skiej<\/a>, po kt\u00f3rej nie pozosta\u0142y \u017cadne nagrania, lecz tak\u017ce do postaci jej s\u0142ynnych nauczycielek.<\/span><\/p>\n

\n

Ok\u0142adka ksi\u0105\u017cki “Tancerka i zag\u0142ada. Historia Poli Nire\u0144skiej<\/strong>” Weroniki Kostyrko, fot. wydawnictwo Wydawnictwo Czerwone i Czarne<\/em><\/span><\/p>\n

Dociekliwo\u015b\u0107 autorki przypomina momentami obsesj\u0119, w kt\u00f3rej najdrobniejszy szczeg\u00f3\u0142 nie mo\u017ce zosta\u0107 pomini\u0119ty (przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 pr\u00f3ba zdobycia informacji o pierwszym m\u0119\u017cu Nire\u0144skiej, po kt\u00f3rym we wspomnieniach artystki i jej przyjaci\u00f3\u0142 nie zosta\u0142a nawet wzmianka). Chwilami Kostyrko, niczym\u00a0Witold Gombrowicz<\/strong><\/span><\/a>\u00a0w “Kosmosie”, z fragment\u00f3w, przypadkowo odnalezionych “strza\u0142ek” i domys\u0142\u00f3w pr\u00f3buje tworzy\u0107 sp\u00f3jny obraz rzeczywisto\u015bci \u2013 w tym wypadku t\u0105 ca\u0142o\u015bci\u0105 jest \u017cycie ukszta\u0142towane przez traum\u0119 i zderzenie z bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105 totalitarnych re\u017cim\u00f3w.<\/span><\/p>\n

G\u0142odowa\u0142a, \u017ceby ta\u0144czy\u0107<\/strong><\/p>\n

Pola Nire\u0144ska zapisa\u0142a si\u0119 na kartach historii jako ikona ta\u0144ca modern. \u017beby ta\u0144czy\u0107, szanta\u017cowa\u0142a rodzic\u00f3w, organizuj\u0105c np. “strajki g\u0142odowe”. Nie interesowa\u0142 j\u0105 jednak sam kunszt czy warsztat \u2013 ale emocjonalna ekspresja. Nazywa si\u0119 j\u0105 artystk\u0105 “ta\u0144ca wyzwolonego”. Uczy\u0142a si\u0119 w s\u0142ynnej szkole Mary Wigman w Dre\u017anie, emigrowa\u0142a do Londynu, a nast\u0119pnie do Stan\u00f3w. W Holokau\u015bcie straci\u0142a ponad siedemdziesi\u0119ciu cz\u0142onk\u00f3w rodziny. Trauma naznaczy\u0142a ca\u0142e jej doros\u0142e \u017cycie, kt\u00f3re zako\u0144czy\u0142a samob\u00f3jczym skokiem z balkonu swojego mieszkania.<\/span><\/p>\n

Atutem jest to, \u017ce autorka pokazuje nie tylko nieznane szerzej fakty dotycz\u0105ce Nire\u0144skiej, ale tak\u017ce drog\u0119 do nich, ods\u0142aniaj\u0105c sw\u00f3j warsztat reporterki i nie obawiaj\u0105c si\u0119 emocji. Czytaj\u0105c “Tancerk\u0119 i zag\u0142ad\u0119”, mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce praca nad ksi\u0105\u017ck\u0105 by\u0142a osobist\u0105 przygod\u0105, prze\u017cyt\u0105 przez autork\u0119 \u015bwiadomie i z pe\u0142nym zaanga\u017cowaniem. Kostyrko nie unika prywatnych wtr\u0105ce\u0144, nie ukrywa swojego “ja pisz\u0105cego” \u2013 wr\u0119cz przeciwnie, niekt\u00f3re akapity s\u0105 jak notatki z podr\u00f3\u017cy, jak\u0105 \u2013 w przeno\u015bni, ale i ca\u0142kiem dos\u0142ownie \u2013 odby\u0142a podczas tworzenia ksi\u0105\u017cki.<\/span><\/p>\n

Jednocze\u015bnie Kostyrko nie sytuuje siebie w pozycji wszechwiedz\u0105cej narratorki, ale pozwala sobie na niepewno\u015b\u0107. W “Tancerce i zag\u0142adzie” wiele jest pyta\u0144 i domys\u0142\u00f3w. Te momenty niewiedzy czy zawahania mog\u0105 by\u0107 dla czytelnika inspiruj\u0105ce i zach\u0119ca\u0107 do w\u0142asnych spekulacji. Taka postawa autorki \u015bwiadczy o otwarciu na czytelnik\u00f3w i czytelniczki, ch\u0119ci w\u0142\u0105czenia ich w dialog. “Do kt\u00f3rego kina mog\u0142a chodzi\u0107 Pola?”, pyta na przyk\u0142ad, przybieraj\u0105c ton, jak gdyby zapraszaj\u0105co m\u00f3wi\u0142a “zastan\u00f3wmy si\u0119 wsp\u00f3lnie”.<\/span><\/p>\n

Rozdeptany kanarek, horror na ulicach<\/strong><\/p>\n

Wspomniana skrupulatno\u015b\u0107 mo\u017ce jednak momentami przyt\u0142acza\u0107 \u2013 g\u0119sta od szczeg\u00f3\u0142\u00f3w narracja rozrzedzona jest wieloma dok\u0142adnymi opisami postaci pobocznych, np. sylwetkami przodk\u00f3w drugiego m\u0119\u017ca Nire\u0144skiej. Gdzie indziej za\u015b owa szczeg\u00f3\u0142owo\u015b\u0107 ujmuj\u0105co \u0142agodzi tragiczn\u0105 przecie\u017c histori\u0119 tancerki \u2013 Kostyrko porusza si\u0119 jak po nanizanych na sznurek koralikach, przygl\u0105daj\u0105c si\u0119 z pozoru b\u0142ahym faktom, gdy wspomina np. o rozdeptanym przez babci\u0119 Poli kanarku. Niekiedy obszerne dygresje s\u0105 fascynuj\u0105ce \u2013 taki jest opis popularnych w czasach Wielkiego Kryzysu maraton\u00f3w tanecznych.<\/span><\/p>\n

\u015alub ko\u015bcielny Jana Karskiego i Poli Nire\u0144skiej, Waszyngton 1965 rok. Obok Karskiego stoi jego \u015bwiadek, by\u0142y ambasador RP w Waszyngtonie Jan Ciechanowski, fot. Wydawnictwo Czerwone i Czarne.<\/em><\/span><\/p>\n

Skala mikro opisywanych zdarze\u0144 spotyka si\u0119 zatem z szerokim kontekstem historycznym, politycznym, kulturowym i spo\u0142ecznym. Ksi\u0105\u017cka nie jest zbiorem atrakcyjnych dykteryjek, jak to nierzadko bywa z biografiami, ale pr\u00f3b\u0105 rzetelnego naszkicowania obrazu \u015bwiata, kt\u00f3ry bezpowrotnie przemin\u0105\u0142. Osiemdziesi\u0105t dwa lata \u017cycia Nire\u0144skiej opisane zosta\u0142y przy tym z rysem artystycznym \u2013 styl biografii przywodzi na my\u015bl elegancj\u0119 i wywa\u017cenie reporta\u017cy\u00a0Hanny Krall<\/a>. Kostyrko pisze sugestywnie i plastycznie, przez co “Tancerk\u0119 i zag\u0142ad\u0119” czyta si\u0119 jak dobr\u0105 powie\u015b\u0107.<\/p>\n

Autorka niczym wytrawna monta\u017cystka tworzy anga\u017cuj\u0105c\u0105 emocjonalnie narracj\u0119 z dost\u0119pnych fragment\u00f3w, obszernie przedstawiaj\u0105c t\u0142o biografii tancerki. Pora\u017caj\u0105ce s\u0105 np. opisy brutalnych antysemickich akt\u00f3w przemocy w Warszawie w latach 20. mimo swojej zwi\u0119z\u0142o\u015bci i lapidarno\u015bci. Przypominaj\u0105 raport, ale \u2013 z racji \u00a0nagromadzenia \u2013 tworz\u0105 obraz horroru. Dzi\u0119ki tym zabiegom “Tancerka i zag\u0142ada” nie jest ksi\u0105\u017ck\u0105 jedynie o Poli Nire\u0144skiej, ale te\u017c wprowadzeniem w krajobraz XX wieku.<\/p>\n

Pola Nire\u0144ska<\/strong> na jednym z kilku portret\u00f3w, kt\u00f3re zrobi\u0142a jej s\u0142ynna fotografka Lee Miller (1941), fot. wydawnictwo Wydawnictwo Czerwone i Czarne<\/em><\/span>.<\/p>\n

Mi\u0142o\u015b\u0107 \u017cycia<\/strong><\/p>\n

Z ksi\u0105\u017cki wy\u0142ania si\u0119 obraz nie tylko poch\u0142oni\u0119tej ta\u0144cem artystki, ale i kobiety obdarzonej intensywnym \u017cyciem emocjonalnym. Pola Nire\u0144ska by\u0142a biseksualna, a zakochiwa\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w kobietach \u2013 to w “Tancerce i zag\u0142adzie” zostaje powiedziane wprost. Mi\u0142o\u015b\u0107 nienormatywna zyskuje w ksi\u0105\u017cce widzialno\u015b\u0107 i r\u00f3wnouprawnienie. W\u0105tki romansu Poli Nire\u0144skiej z Mary Wigman czy z kompozytork\u0105 Priaulx Rainier nie zostaj\u0105 “taktownie pomini\u0119te” ani poddane umniejszaj\u0105cym zabiegom. “My\u015bl\u0119, \u017ce mi\u0142o\u015bci\u0105 \u017cycia Poli by\u0142a Priaulx Rainier”, pisze bez zb\u0119dnych zawi\u0142o\u015bci autorka. Tworzy tym samym rodzaj przeciw-historii \u2013 opowie\u015bci zgo\u0142a odmiennej od tej powszechnie funkcjonuj\u0105cej, w kt\u00f3rej Nire\u0144ska sytuowana jest u boku m\u0119\u017ca, legendarnego kuriera Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego. Karski, jak pisze Kostyrko, o orientacji seksualnej swojej ukochanej wiedzia\u0142 i j\u0105 akceptowa\u0142. M\u0119\u017cowi Poli po\u015bwi\u0119cony jest w ksi\u0105\u017cce ca\u0142y osobny rozdzia\u0142.<\/span><\/p>\n

Biografia jak film<\/strong><\/p>\n

Na uznanie zas\u0142uguje gracja, z jak\u0105 autorka zdecydowa\u0142a si\u0119 zako\u0144czy\u0107 biografi\u0119 Nire\u0144skiej. Mimo \u017ce lwia cz\u0119\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki przypomina drobiazgowe \u015bledztwo, samob\u00f3jstwo artystki zosta\u0142o potraktowane z niezwyk\u0142ym wyczuciem. To jedyny bodaj moment, w kt\u00f3rym autorka rezygnuje z dociekania. Nie dr\u0105\u017cy tego tematu i \u2013 okazuj\u0105c szacunek swojej bohaterce \u2013 oddaje g\u0142os jej bliskim i rodzinie. O mo\u017cliwych przyczynach samob\u00f3jczej \u015bmierci w “Tancerce i zag\u0142adzie” wypowiadaj\u0105 si\u0119 tylko oni, Kostyrko usuwa si\u0119 w cie\u0144. Ksi\u0105\u017cka ko\u0144czy si\u0119 nagle, z podobn\u0105 dynamik\u0105, z jak\u0105 z \u017cyciem po\u017cegna\u0142a si\u0119 Nire\u0144ska.<\/span><\/p>\n

To nie jest ksi\u0105\u017cka o ta\u0144cu i nie tylko do zainteresowanych ta\u0144cem powinna by\u0107 adresowana. D\u0142ugi, naznaczony groz\u0105 totalitaryzm\u00f3w \u017cyciorys tancerki zosta\u0142 przedstawiony w spos\u00f3b anga\u017cuj\u0105cy na tyle, \u017ce mo\u017ce jawi\u0107 si\u0119 jako \u015bwietny materia\u0142 na film dokumentalny.<\/span><\/p>\n

Biografi\u0119 Nire\u0144skiej autorstwa Weroniki Kostyrko niew\u0105tpliwie warto przeczyta\u0107 \u2013 nawet je\u015bli nie dla samego poznania \u017cycia i tw\u00f3rczo\u015bci artystki \u2013 to dla warsztatu biografistki i ujmuj\u0105cego j\u0119zyka. To bowiem tak\u017ce ksi\u0105\u017cka erudycyjna, zahaczaj\u0105ca o wiele dziedzin kultury, przez co ma szans\u0119 usatysfakcjonowa\u0107 szerokie grono odbiorc\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pola Nire\u0144ska w ta\u0144cu “Niechciane dziecko”, fot. wydawnictwo Wydawnictwo Czerwone i Czarne. “Tancerka i zag\u0142ada. Historia Poli Nire\u0144skiej” Marcelina Obarska To nie jest ksi\u0105\u017cka o ta\u0144cu. A z pewno\u015bci\u0105 nie tylko o nim \u2013 biografia Poli Nire\u0144skiej, tancerki znanej niestety przede wszystkim jako \u017cona Jana Karskiego, zostaje w ksi\u0105\u017cce Weroniki Kostyrko uj\u0119ta w ramy fascynuj\u0105cej […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82570"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=82570"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82570\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":82588,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82570\/revisions\/82588"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=82570"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=82570"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=82570"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}