{"id":82662,"date":"2020-12-12T17:09:53","date_gmt":"2020-12-12T15:09:53","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=82662"},"modified":"2020-12-12T15:38:22","modified_gmt":"2020-12-12T13:38:22","slug":"19-09-59","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=82662","title":{"rendered":"Bu\u0142garia to jedyny kraj, w kt\u00f3rym w czasie wojny zwi\u0119kszy\u0142a si\u0119 liczba \u017byd\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Car Bu\u0142garii Borys III podczas wizyty w Niemczech w 1943 r., z lewej Adolf Hitler (Fot. domena publiczna)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Bu\u0142garia to jedyny kraj, w kt\u00f3rym w czasie wojny zwi\u0119kszy\u0142a si\u0119 liczba \u017byd\u00f3w<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Andrzej Krawczyk<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Komunistyczne w\u0142adze Bu\u0142garii podkre\u015bla\u0142y, \u017ce by\u0142a ona jedynym krajem w Europie, w kt\u00f3rym pod koniec wojny mieszka\u0142o wi\u0119cej \u017byd\u00f3w ni\u017c przed ni\u0105.<\/h4>\n

.<\/p>\n

Cho\u0107 Bu\u0142garia ma wspania\u0142\u0105 histori\u0119 z czas\u00f3w wczesnego \u015bredniowiecza, przez 500 lat by\u0142a tureck\u0105 prowincj\u0105. Niepodleg\u0142o\u015b\u0107 odzyska\u0142a w 1878 r. w konsekwencji przegranej przez Turcj\u0119 wojny z Rosj\u0105. Swoje postulowane granice odbudowa\u0142a (z wyj\u0105tkiem Macedonii i Tracji Egejskiej) kilka lat przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105, wchodz\u0105c jednocze\u015bnie w konflikt z s\u0105siadami: Serbi\u0105, Rumuni\u0105, Grecj\u0105 i Turcj\u0105. Podczas Wielkiej Wojny by\u0142a sojusznikiem Niemiec i Austro-W\u0119gier, a wi\u0119c w systemie wersalskim znalaz\u0142a si\u0119 w obozie pa\u0144stw przegranych i napi\u0119tnowanych. Spowodowa\u0142o to silny rewan\u017cyzm i marzenie o odtworzeniu (a tak naprawd\u0119 utworzeniu) Wielkiej Bu\u0142garii. Mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o podobie\u0144stwie z sytuacj\u0105 w Republice Weimarskiej, tote\u017c nie dziwi\u0105 zwi\u0105zki Bu\u0142garii z Niemcami.<\/span><\/p>\n

Demokracja za\u0142ama\u0142a si\u0119 w Bu\u0142garii w czerwcu 1923 r., kiedy obalony zosta\u0142 rz\u0105d agraryst\u00f3w (fenomenem kraju by\u0142a bardzo silna partia ch\u0142opska) przez organizacj\u0119 wzoruj\u0105c\u0105 si\u0119 na pa\u0144stwie w\u0142oskim Mussoliniego. W 1935 r. w\u0142adz\u0119 przej\u0105\u0142 car Borys III, zawiesi\u0142 funkcjonowanie konstytucji, modernizowa\u0142 administracj\u0119, jednocze\u015bnie nadaj\u0105c pa\u0144stwu konserwatywny i autokratyczny charakter.<\/span><\/p>\n

W marcu 1941 r. Bu\u0142garia przyst\u0105pi\u0142a do bloku pa\u0144stw Osi, wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w inwazji na Jugos\u0142awi\u0119 i Grecj\u0119, za co dosta\u0142a terytoria obu tych pa\u0144stw, do kt\u00f3rych zg\u0142asza\u0142a pretensje. Wojska niemieckie, szczeg\u00f3lnie marynarka wojenna, utworzy\u0142y w Bu\u0142garii bazy do ataku na ZSRR, ale car odm\u00f3wi\u0142 wypowiedzenia Sowietom wojny, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na silne prorosyjskie sympatie spo\u0142ecze\u0144stwa. Bez zastrze\u017ce\u0144 natomiast wypowiedzia\u0142 w grudniu 1941 r. wojn\u0119 USA i Wielkiej Brytanii.<\/span><\/p>\n

Po \u015bladach Hitlera<\/strong><\/h4>\n

Pod koniec lat 30. mieszka\u0142o w Bu\u0142garii ok. 48 tys. \u017byd\u00f3w sefardyjskich (0,8 proc. ludno\u015bci). Ich udzia\u0142 w \u017cyciu ekonomicznym kraju nie by\u0142 znacz\u0105cy, a antysemityzm nie mia\u0142 w Bu\u0142garii tradycji. Do pierwszych anty\u017cydowskich demonstracji w Sofii, po\u0142\u0105czonych z wybijaniem szyb w \u017cydowskich sklepach i warsztatach, dosz\u0142o dopiero 19 wrze\u015bnia 1939 r. w reakcji na niemiecki atak na Polsk\u0119. Inicjatorem by\u0142a organizacja kombatant\u00f3w z czas\u00f3w I wojny \u015bwiatowej Ratnicy (uczestnicy wojny). Jej tw\u00f3rca, prof. prawa Petar Gabrovski g\u0142osi\u0142 has\u0142a wyrugowania \u017byd\u00f3w z \u017cycia publicznego.<\/span><\/p>\n

W lutym 1940 r. Gabrovski zosta\u0142 ministrem spraw wewn\u0119trznych. Z inicjatywy cara, szefa rz\u0105du i Gabrovskiego podj\u0119to prace nad antysemickim ustawodawstwem. Ostateczna wersja tej legislacji wesz\u0142a w \u017cycie 21 stycznia 1941 r. pod nazw\u0105 ustawy o ochronie narodu. III Rzesza uzna\u0142a Bu\u0142gari\u0119 za cz\u0119\u015b\u0107 \u201enowego \u0142adu europejskiego\u201d.<\/span><\/p>\n

Gabrovski stara\u0142 si\u0119 deportowa\u0107 \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy uciekli do Bu\u0142garii z Niemiec, Austrii, Czech, S\u0142owacji, a po wrze\u015bniu 1939 r. tak\u017ce z Polski. Znalaz\u0142 ich w sumie kilkuset. W 1941 r. wys\u0142a\u0142 do Niemiec na sta\u017c komisarza ds. \u017cydowskich Alexandra Beleva, aby zapozna\u0142 si\u0119 z procedurami eliminacji \u017byd\u00f3w z \u017cycia publicznego, ograniczania ich przemieszczania si\u0119 i deportowania z kraju. W po\u0142owie 1942 r. Niemcy, realizuj\u0105c plany \u201eostatecznego rozwi\u0105zania kwestii \u017cydowskiej\u201d, za\u017c\u0105dali od sojusznika wydania im \u017byd\u00f3w, Bu\u0142garzy mieli \u201eodstawi\u0107 ich do granicy\u201d ich terytori\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Prosto do Treblinki<\/strong><\/h4>\n

W styczniu 1943 r. Adolf Eichmann wys\u0142a\u0142 do Sofii jednego ze swych \u201especjalist\u00f3w\u201d od deportacji \u017byd\u00f3w, SS-Hauptsturmf\u00fchrera Theodora Danneckera, kt\u00f3ry wcze\u015bniej organizowa\u0142 wyw\u00f3zki z\u00a0Francji<\/a>. W ci\u0105gu miesi\u0105ca wsp\u00f3lnie z Belevem opracowa\u0142 on plan deportacji. Na mocy porozumienia zawartego 22 lutego 1943 r. bu\u0142garskie w\u0142adze godzi\u0142y si\u0119 na wywiezienie z przy\u0142\u0105czonych ziem Macedonii i Tracji 20 tys. \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rym nie przyznano obywatelstwa bu\u0142garskiego. Wyw\u00f3zki \u017byd\u00f3w z Macedonii mia\u0142y si\u0119 zacz\u0105\u0107 4 marca 1943 r., a z Tracji 11 marca. Poci\u0105gi mieli dostarczy\u0107 Niemcy, lecz zesp\u00f3\u0142 Eichmanna, o czym Bu\u0142garzy nie wiedzieli, musia\u0142 najpierw zapewni\u0107 \u201ewolne miejsce\u201d dla tych transport\u00f3w w Treblince.<\/span><\/p>\n

4 marca deportacje zacz\u0119\u0142y si\u0119 od Tracji Egejskiej (okupowanych teren\u00f3w Grecji), gdzie zewidencjonowanych by\u0142o 4273 \u017byd\u00f3w. Bu\u0142garska policja przewozi\u0142a zatrzymanych do miejscowo\u015bci Lom nad Dunajem na p\u00f3\u0142nocnym zachodzie kraju. Tylko niewielu uda\u0142o si\u0119 uciec albo zosta\u0107 na miejscu, poniewa\u017c mieli w\u0142oskie lub hiszpa\u0144skie paszporty. W Lom mi\u0119dzy 20 a 22 marca za\u0142adowano na barki 4058 os\u00f3b, p\u00f3\u017aniej z okolic Wiednia poci\u0105gami przewieziono ich do Treblinki, gdzie zostali zamordowani. Deportacja z Macedonii rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 tydzie\u0144 p\u00f3\u017aniej. Tamtejszych \u017byd\u00f3w zwieziono do nieczynnej fabryki papieros\u00f3w w Skopje, a po dw\u00f3ch tygodniach 7215 os\u00f3b przetransportowano do Treblinki. W wi\u0119kszo\u015bci wypadk\u00f3w policjanci bu\u0142garscy odwozili transporty na granic\u0119 serbsk\u0105, gdzie na stacji Lapovo poci\u0105gi przejmowali esesmani. Do Treblinki dotar\u0142o w sumie pi\u0119\u0107 60-wagonowych transport\u00f3w. W jednym przypadku bu\u0142garska eskorta policyjna zosta\u0142a zmieniona dopiero w Katowicach.<\/span><\/p>\n

Poniewa\u017c w\u0142adze bu\u0142garskie nie doszacowa\u0142y liczby \u017byd\u00f3w na przy\u0142\u0105czonych terenach, gdzie zamiast 20 tys. by\u0142o ich nieca\u0142e 12 tys., Niemcy za\u017c\u0105dali, aby \u201ebrakuj\u0105ce do realizacji umowy\u201d 8 tys. wywie\u017a\u0107 ze \u201estarej\u201d Bu\u0142garii, czyli spo\u015br\u00f3d obywateli tego kraju. Te deportacje mia\u0142y si\u0119 rozpocz\u0105\u0107 10 marca 1943 r. o trzeciej nad ranem.<\/span><\/p>\n

Nikt was nie skrzywdzi<\/strong><\/h4>\n

Plany nazist\u00f3w i bu\u0142garskiej administracji zosta\u0142y jednak pokrzy\u017cowane. \u017bydzi bu\u0142garscy byli dobrze zasymilowani i mieli du\u017co znajomych, a poza Sofi\u0105 mieszka\u0142o ich niewielu. Zatrzymania \u017cydowskich obywateli przez policj\u0119 i przeszukiwania ich mieszka\u0144 wzbudzi\u0142y protesty. Bu\u0142garzy organizowali dla nich pomoc i demonstracje na ulicach.<\/span><\/p>\n

Rozkazy rozpocz\u0119cia wysiedle\u0144 lokalnym w\u0142adzom i policji wydano 9 marca i wie\u015b\u0107 o tym natychmiast rozesz\u0142a si\u0119 po kraju. Z apelem do premiera Bogdana Filova o wstrzymanie deportacji wyst\u0105pili prezes zwi\u0105zku literat\u00f3w i zwi\u0105zku lekarzy. Proboszczowie w ci\u0105gu jednego dnia wydali dziesi\u0105tki fa\u0142szywych \u015bwiadectw chrztu dla \u017byd\u00f3w ze swoich parafii. Wiceprzewodnicz\u0105cy parlamentu Dimitar Peshev (polityk o pogl\u0105dach bliskich faszyzmowi), cho\u0107 g\u0142osowa\u0142 za antysemick\u0105 ustaw\u0105 o ochronie narodu, zaalarmowany przez delegacj\u0119 z jego rodzinnego miasta Kiustendi\u0142 zebra\u0142 podpisy 42 pos\u0142\u00f3w pod listem protestacyjnym do premiera. Cyryl, metropolita Ko\u015bcio\u0142a bu\u0142garskiego z P\u0142owdiw, wys\u0142a\u0142 do Filova telegram z \u017c\u0105daniem zaprzestania deportacji. Nast\u0119pnego dnia rano stan\u0105\u0142 na czele demonstrant\u00f3w naprzeciw kordonu policji i nie dopu\u015bci\u0142 do zatrzymania mniej wi\u0119cej 0,5 tys. \u017byd\u00f3w. Mia\u0142 do nich m\u00f3wi\u0107: \u201eMoje drogie dzieci, nie pozwol\u0119, by sta\u0142a si\u0119 wam krzywda. Po\u0142o\u017c\u0119 si\u0119 na torach i nie pozwol\u0119 odjecha\u0107 poci\u0105gom\u201d. Kiedy policja przyzwoli\u0142a zatrzymanym \u017bydom opu\u015bci\u0107 szkolne podw\u00f3rko, gdzie ich zwo\u017cono, zaproponowa\u0142 im schronienie w swojej rezydencji i jej ogrodach.<\/span><\/p>\n

Jeszcze 9 marca o godz. 17.30 Peshev wymusi\u0142 na Gabrovskim wstrzymanie wyw\u00f3zki z okr\u0119gu Kiustendi\u0142, a nast\u0119pnego dnia po dziesi\u0105tkach interwencji w rz\u0105dzie i u cara (w tym g\u0142\u00f3wnego rabina Bu\u0142garii maj\u0105cego dobre kontakty z sekretarzem monarchy) na \u017c\u0105danie Borysa III deportacja ze \u201estarej\u201d Bu\u0142garii zosta\u0142a odwo\u0142ana, a policja zwolni\u0142a \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Metropolita Ko\u015bcio\u0142a bu\u0142garskiego Cyryl Fot. domena publiczna<\/em><\/span><\/p>\n

Akt protestu<\/strong><\/h4>\n

1 kwietnia 1943 r. Borys III spotka\u0142 si\u0119 z Hitlerem na wcze\u015bniej zaplanowanych konsultacjach w Salzburgu. Rozz\u0142oszczony F\u00fchrer czyni\u0142 mu wyrzuty, \u017ce porozumienia w sprawie deportacji \u017byd\u00f3w nie zosta\u0142y w\u00a0pe\u0142ni<\/a>\u00a0zrealizowane, a s\u0105 oni III Rzeszy potrzebni \u201edo pracy\u201d. Car pr\u00f3bowa\u0142 \u201ezmi\u0119kcza\u0107\u201d niemieckie \u017c\u0105dania, przekonuj\u0105c, \u017ce bu\u0142garscy \u017bydzi sefardyjscy nie s\u0105 \u201etak szkodliwi\u201d jak askenazyjscy z Niemiec i Europy \u015arodkowej. Zobowi\u0105za\u0142 si\u0119, \u017ce skoncentruje \u017byd\u00f3w bu\u0142garskich w kilku g\u0142\u00f3wnych miastach w specjalnie kontrolowanych dzielnicach (mo\u017cna je por\u00f3wna\u0107 z gettami) oraz utworzy \u017cydowskie \u201ebataliony pracy\u201d, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 budowa\u0142y strategicznie wa\u017cn\u0105 dla Wehrmachtu lini\u0119 kolejow\u0105 z Grecji przez Bu\u0142gari\u0119 i Macedoni\u0119 do Europy \u015arodkowej.<\/span><\/p>\n

We wsp\u00f3\u0142pracy z Danneckerem opracowali plan minimum, czyli skoncentrowanie \u017byd\u00f3w w obozach pracy. Przedstawili go Borysowi III 20 maja 1943 r., a mia\u0142 by\u0107 wprowadzony natychmiast.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Nast\u0119pnego dnia ok. 25 tys. sofijskich \u017byd\u00f3w dosta\u0142o polecenie spakowania baga\u017cy podr\u0119cznych i opuszczenia miasta w ci\u0105gu trzech dni. Mieli si\u0119 przenie\u015b\u0107 do punkt\u00f3w zbornych na prowincji. Jednak tu\u017c przed up\u0142ywem terminu tysi\u0105ce \u017byd\u00f3w zacz\u0119\u0142o si\u0119 zbiera\u0107 przed g\u0142\u00f3wn\u0105 synagog\u0105 Sofii. W akcie protestu 24 maja postanowili przemaszerowa\u0107 pod pa\u0142ac carski. Borys III tego dnia, jak twierdz\u0105 jego krytycy, \u201etch\u00f3rzliwie\u201d wyjecha\u0142 na polowanie.<\/span><\/p>\n

Policja rozp\u0119dzi\u0142a demonstrant\u00f3w w ci\u0105gu kilkudziesi\u0119ciu minut, ale wy\u0142apywanie \u017byd\u00f3w i ich wywo\u017cenie z Sofii zaj\u0119\u0142o jej ok. 10 dni.<\/span><\/p>\n

Dlaczego car si\u0119 ugi\u0105\u0142?<\/strong><\/h4>\n

Przez kolejne dwa miesi\u0105ce sytuacja \u017byd\u00f3w bu\u0142garskich pozostawa\u0142a nierozstrzygni\u0119ta: wi\u0119kszo\u015b\u0107 musia\u0142a opu\u015bci\u0107 domy i przebywa\u0142a w punktach zbornych, ale nie byli wywo\u017ceni na tereny kontrolowane przez Niemc\u00f3w, czyli na zag\u0142ad\u0119. W tym czasie intensywnie naciskano na cara, szczeg\u00f3lnie metropolici: sofijski Stefan i p\u0142owdiwski Cyryl. Nie do przecenienia tak\u017ce, cho\u0107 trudno j\u0105 precyzyjnie wymierzy\u0107, by\u0142a akcja nuncjusza papieskiego w Stambule, arcybiskupa Angela Roncallego, p\u00f3\u017aniejszego Jana XXIII. W latach 1931-35 Roncalli by\u0142 nuncjuszem w Sofii i nawi\u0105za\u0142 serdeczne stosunki z carem, chrzcz\u0105c m.in. w 1937 r. jego syna Simeona.<\/span><\/p>\n

W 1943 r. w li\u015bcie przekonywa\u0142 cara, \u017ce moralne pryncypia i godno\u015b\u0107 pa\u0144stwa nie pozwalaj\u0105 na prze\u015bladowanie \u017byd\u00f3w. List nuncjusza zapewne wp\u0142yn\u0105\u0142 na Borysa III, cho\u0107 z pewno\u015bci\u0105 wa\u017cna by\u0142a te\u017c sytuacja na froncie \u2013 by\u0142o ju\u017c po Stalingradzie. Po dw\u00f3ch miesi\u0105cach car zdecydowa\u0142 o zwolnieniu \u017byd\u00f3w z oboz\u00f3w. Zwr\u00f3cono im tak\u017ce mieszkania i nieruchomo\u015bci.<\/span><\/p>\n

W sierpniu 1943 r., nied\u0142ugo po kolejnym spotkaniu z Hitlerem w Wilczym Sza\u0144cu, car Borys III zmar\u0142. Jego nast\u0119pc\u0105 zosta\u0142 sze\u015bcioletni Simeon (premier w latach 2001-05), w kt\u00f3rego imieniu rz\u0105dzi\u0142a rada regencyjna. We wrze\u015bniu 1944 r. w\u0142adz\u0119 w Bu\u0142garii na bagnetach Armii Czerwonej przej\u0119li komuni\u015bci, a dwa lata p\u00f3\u017aniej rodzina carska uda\u0142a si\u0119 na emigracj\u0119.<\/span><\/p>\n

Dyskusja wci\u0105\u017c trwa<\/strong><\/h4>\n

W latach 80. w\u0142adze komunistyczne, by poprawi\u0107 wizerunek kraju w \u015bwiecie, ch\u0119tnie przypomina\u0142y o ratowaniu \u017byd\u00f3w. Podkre\u015bla\u0142y, \u017ce Bu\u0142garia by\u0142a w Europie jedynym krajem, gdzie pod koniec wojny mieszka\u0142o wi\u0119cej \u017byd\u00f3w ni\u017c przed ni\u0105 (50 tys., a w 1939 r. \u2013 48 tys.).<\/span><\/p>\n

Z czasem wsp\u00f3\u0142istnia\u0142y dwa nurty spojrzenia na Holocaust w Bu\u0142garii: jeden wyra\u017ca\u0142 uznanie i wdzi\u0119czno\u015b\u0107 za uratowanie 50 tys. istnie\u0144 ludzkich; drugi przypomina\u0142, \u017ce jednak wys\u0142ano na \u015bmier\u0107 11,5 tys. \u017byd\u00f3w z Macedonii i Tracji. Dyskutowano, czy car Borys by\u0142 antysemit\u0105. Jedni przypominali, \u017ce pierwotnie zgodzi\u0142 si\u0119 na wyw\u00f3zki \u017byd\u00f3w, drudzy podkre\u015blali, \u017ce ostatecznie mia\u0142 odwag\u0119 powiedzie\u0107 Hitlerowi \u201enie\u201d i odm\u00f3wi\u0107 zgody na deportacje. Oczywi\u015bcie nie mo\u017cna por\u00f3wnywa\u0107 reali\u00f3w wasalnej, ale suwerennej Bu\u0142garii z okupacyjnym re\u017cimem Polski, Litwy, Bia\u0142orusi czy Ukrainy.<\/span><\/p>\n

W 1973 r. Yad Vashem uhonorowa\u0142 Dymitra Pesheva tytu\u0142em Sprawiedliwego w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata (w 2000 r. jego popiersie stan\u0119\u0142o w westybulu Pa\u0142acu Europy w Strasburgu), a w 2002 r. po\u015bmiertnie patriarch\u0119 Cyryla. W 2003 r. Kongres USA wyrazi\u0142 wdzi\u0119czno\u015b\u0107 Bu\u0142garom za uratowanie swoich \u017byd\u00f3w. W Yad Vashem zawis\u0142a te\u017c tablica po\u015bwi\u0119cona Borysowi III, ale wobec kontrowersji i spor\u00f3w po pewnym czasie zosta\u0142a usuni\u0119ta. W 1998 r. w Bu\u0142garskim Lesie w Izraelu \u017bydowski Fundusz Narodowy z inicjatywy ziomkostw \u017byd\u00f3w bu\u0142garskich postawi\u0142 carowi pomnik. Wskutek kampanii innych organizacji \u017cydowskich, uznaj\u0105cych Borysa za antysemit\u0119, kt\u00f3ry wyda\u0142 \u017byd\u00f3w z teren\u00f3w przy\u0142\u0105czonych do Bu\u0142garii na \u015bmier\u0107, a wyw\u00f3zki wstrzyma\u0142 dopiero pod presj\u0105 opinii publicznej i zagranicy, pomnik zdemontowano.<\/span><\/p>\n

W 2008 r. prezydent Bu\u0142garii Georgi Pyrvanov podczas wizyty w Izraelu powiedzia\u0142, \u017ce Bu\u0142garia uznaje sw\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za los \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rych wyda\u0142a Niemcom. Z drugiej strony przypominano o zas\u0142ugach Cerkwi bu\u0142garskiej i nawet zg\u0142oszono propozycj\u0119 przyznania jej Pokojowej Nagrody Nobla. Dwa lata temu z okazji 75. rocznicy zablokowania deportacji prezydent \u015awiatowego Kongresu \u017byd\u00f3w Ronald Lauder podzi\u0119kowa\u0142 \u201enie\u017cydowskim Bu\u0142garom\u201d za uratowanie swoich \u017cydowskich rodak\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Na podkre\u015blenie niew\u0105tpliwie zas\u0142uguje to, \u017ce w czasie znieczulenia i powszechnej zbrodni Bu\u0142garzy zachowali si\u0119 przyzwoicie wobec swoich s\u0105siad\u00f3w. Dyskusja o postawie w\u0142adz Bu\u0142garii wobec \u017byd\u00f3w wci\u0105\u017c jednak trwa i nigdy si\u0119 nie zako\u0144czy: bo jak wywa\u017cy\u0107 zas\u0142ug\u0119 ocalenia 50 tys. ludzi z jednoczesn\u0105 zgod\u0105 na wywiezienie na \u015bmier\u0107 11 tys. innych os\u00f3b? Dylemat przekraczaj\u0105cy mo\u017cliwo\u015bci ludzkiego rozumu!<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Car Bu\u0142garii Borys III podczas wizyty w Niemczech w 1943 r., z lewej Adolf Hitler (Fot. domena publiczna) Bu\u0142garia to jedyny kraj, w kt\u00f3rym w czasie wojny zwi\u0119kszy\u0142a si\u0119 liczba \u017byd\u00f3w Andrzej Krawczyk Komunistyczne w\u0142adze Bu\u0142garii podkre\u015bla\u0142y, \u017ce by\u0142a ona jedynym krajem w Europie, w kt\u00f3rym pod koniec wojny mieszka\u0142o wi\u0119cej \u017byd\u00f3w ni\u017c przed ni\u0105. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82662"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=82662"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82662\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":82673,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82662\/revisions\/82673"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=82662"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=82662"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=82662"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}