{"id":82682,"date":"2021-06-17T17:09:56","date_gmt":"2021-06-17T15:09:56","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=82682"},"modified":"2021-06-07T05:49:39","modified_gmt":"2021-06-07T03:49:39","slug":"20-09-57","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=82682","title":{"rendered":"Str\u00f3j, kt\u00f3ry robi wra\u017cenie [komentarz do parszy Tecawe]"},"content":{"rendered":"

\u201eChana oddaje Samuela pod opiek\u0119 kap\u0142anowi”, Jan Victors\/ Wikipedia<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Str\u00f3j, kt\u00f3ry robi wra\u017cenie [komentarz do parszy Tecawe]<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

RABIN JONATHAN SACKS
\n<\/strong>T\u0142umaczenie: Jolanta R\u00f3\u017cy\u0142o<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

PARSZA TECAWE 7 MARCA 2020\/ 11 ADAR 5780<\/strong><\/h4>\n

Parsza Tecawe<\/i>, w kt\u00f3rej znajdziemy wyczerpuj\u0105ce opisy kap\u0142a\u0144skich \u015bwi\u0119tych szat noszonych \u201ena cze\u015b\u0107 i na ozdob\u0119\u201d, wydaje si\u0119 sta\u0107 w sprzeczno\u015bci z pewnymi fundamentalnymi warto\u015bciami judaizmu.<\/span><\/p>\n

Szaty maj\u0105 robi\u0107 wra\u017cenie i cieszy\u0107 oko, judaizm natomiast jest raczej religi\u0105 ucha ni\u017c oka. Jednym z jego kluczowych s\u0142\u00f3w jest szema<\/i> \u2013 s\u0142ysze\u0107, s\u0142ucha\u0107, rozumie\u0107 i podporz\u0105dkowywa\u0107 si\u0119. Czasownik o rdzeniu szin-mem-ajn <\/i>stanowi wa\u017cny element ksi\u0119gi Dwarim \u2013 pojawia si\u0119 w niej ponad dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t razy. \u017bydowska duchowo\u015b\u0107 polega na s\u0142uchaniu, nie na patrzeniu. To z tego powodu podczas modlitwy Szema Israel <\/i>zas\u0142aniamy oczy. Odcinamy si\u0119 od \u015bwiata wizualnego i zag\u0142\u0119biamy w \u015bwiecie d\u017awi\u0119ku \u2013 s\u0142\u00f3w, komunikacji i znacze\u0144. <\/span><\/p>\n

Powodem tego jest prawdopodobnie batalia, jak\u0105 Tora prowadzi z ba\u0142wochwalstwem. Inni widzieli b\u00f3stwa w s\u0142o\u0144cu, gwiazdach, rzekach i morzach, deszczach i burzach, w \u015bwiecie flory i fauny, a nast\u0119pnie tworzyli ich wizualne reprezentacje. Judaizm ca\u0142kowicie od tych praktyk odchodzi. <\/span><\/p>\n

B\u00f3g nie jest w naturze, ale ponad ni\u0105. Stworzy\u0142 j\u0105, dlatego j\u0105 przewy\u017csza. W Psalmie \u00f3smym czytamy: \u201eGdy spogl\u0105dam na niebiosa Twoje, dzie\u0142o pi\u0119\u015bci Twoich<\/i>, ksi\u0119\u017cyc i gwiazdy, kt\u00f3re\u015b ustanowi\u0142. Czem\u017ce jest cz\u0142owiek, \u017ce pami\u0119tasz o nim, a syn cz\u0142owieczy, \u017ce na\u0144 zwa\u017casz\u201d. Dla psalmisty ogrom wszech\u015bwiata i natura s\u0105 niczym wi\u0119cej jak tylko \u201edzie\u0142em Bo\u017cych pi\u0119\u015bci\u201d. Boga nie mo\u017cna dostrzec w naturze \u2013 B\u00f3g jest ukryty.<\/span><\/p>\n

Objawia si\u0119 za to g\u0142\u00f3wnie w s\u0142owach. U podn\u00f3\u017ca Synaju Moj\u017cesz powiedzia\u0142: \u201eI przemawia\u0142 Wiekuisty do was z po\u015br\u00f3d ognia; g\u0142os s\u0142\u00f3w s\u0142yszeli\u015bcie, ale\u015bcie postaci \u017cadnej nie widzieli, a jedynie g\u0142os<\/i>!\u201d (Dwarim 4:12). Eliasz podczas swojego objawienia na g\u00f3rze odkry\u0142, \u017ce \u201enie w trz\u0119sieniu ziemi ani w ogniu by\u0142 Wiekuisty\u201d, ale w kol demama daka<\/i> \u2013 \u201eszmerze tchnienia \u0142agodnego\u201d. <\/span><\/p>\n

Miszkan (Przybytek), a p\u00f3\u017aniej Mikdasz (\u015awi\u0105tynia) by\u0142y pod tym wzgl\u0119dem wyj\u0105tkowe. Tutaj istotny by\u0142 element wizualny, a najlepszym tego przyk\u0142adem s\u0105 \u015bwi\u0119te szaty kap\u0142an\u00f3w i arcykap\u0142an\u00f3w \u2013 bigdej kodesz<\/i>.<\/span><\/p>\n

To do\u015b\u0107 zaskakuj\u0105ce. Hebrajski rdze\u0144 oznaczaj\u0105cy \u201eubrania\u201d mo\u017ce znaczy\u0107 r\u00f3wnie\u017c \u201ezdrad\u0119\u201d \u2013 jak w s\u0142owach spowiedzi recytowanych w pokutne dni: Aszamnu bagadnu<\/i>, zawinili\u015bmy, zdradzili\u015bmy. Za ka\u017cdym razem, kiedy element odzie\u017cy odgrywa w historii istotn\u0105 rol\u0119, historia owa dotyczy jakiego\u015b oszustwa albo zdrady. <\/span><\/p>\n

Po zjedzeniu zakazanego owocu Adam i Ewa okrywaj\u0105 si\u0119 figowymi li\u015b\u0107mi. Jakub przebra\u0142 si\u0119 w str\u00f3j Ezawa, \u017ceby podst\u0119pem odebra\u0107 swojemu bratu b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo ojca. Tamar przebra\u0142a si\u0119 za prostytutk\u0119, aby Juda si\u0119 z ni\u0105 przespa\u0142. Bracia J\u00f3zefa pos\u0142u\u017cyli si\u0119 jego zakrwawionymi szatami, a\u017ceby ok\u0142ama\u0107 ojca, m\u00f3wi\u0105c mu, \u017ce jego syn zosta\u0142 rozszarpany przez dzikie zwierz\u0119. \u017bona Potifara u\u017cy\u0142a p\u0142aszcza J\u00f3zefa jako fa\u0142szywego dowodu na to, \u017ce ch\u0142opak pr\u00f3bowa\u0142 j\u0105 zgwa\u0142ci\u0107. J\u00f3zef zreszt\u0105 r\u00f3wnie\u017c skorzysta\u0142 z przebrania egipskiego mo\u017cnow\u0142adcy, gdy jego bracia przybyli do Egiptu po jedzenie. Wyj\u0105tkowo dziwne wi\u0119c, \u017ce Tora nagle m\u00f3wi o elementach odzie\u017cy w pozytywnym kontek\u015bcie.<\/span><\/p>\n

Ubrania kojarz\u0105 si\u0119 nie z tym, co ukryte g\u0142\u0119boko, ale z tym, co na wierzchu \u2013 jakie co\u015b sprawia wra\u017cenie, a nie jakie jest w rzeczywisto\u015bci. Jeszcze dziwniejsze zatem, \u017ce s\u0105 tak wa\u017cnym elementem s\u0142u\u017cby kap\u0142a\u0144skiej, jako \u017ce \u201ecz\u0142owiek baczy na poz\u00f3r, ale Wiekuisty baczy na serce\u201d (1 Ks. Samuela 16:7).<\/span><\/p>\n

R\u00f3wnie niezwyk\u0142y jest fakt, \u017ce po raz pierwszy spotykamy si\u0119 z ide\u0105 uniformu \u2013 ujednoliconego stroju noszonego nie ze wzgl\u0119du na w\u0142asne preferencje, ale na piastowane stanowisko, takie jak Koen <\/i>czy Koen gadol<\/i>. Judaizm z regu\u0142y skupia si\u0119 na osobie, nie na zajmowanym przez ni\u0105 stanowisku. Prorocy nie mieli przecie\u017c swoich uniform\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W Tecawe <\/i>spotykamy si\u0119 r\u00f3wnie\u017c po raz pierwszy z fraz\u0105 \u201ena cze\u015b\u0107 i na ozdob\u0119\u201d, okre\u015blaj\u0105c\u0105 charakter i cel \u015bwi\u0119tych szat. Do tej pory okre\u015blenie kawod<\/i>, \u201ecze\u015b\u0107\u201d, odnosi\u0142o si\u0119 tylko do Boga. Teraz cz\u0119\u015b\u0107 tej chwa\u0142y ma nale\u017ce\u0107 r\u00f3wnie\u017c do ludzi. <\/span><\/p>\n

Po raz pierwszy w Torze pojawia si\u0119 te\u017c inne s\u0142owo \u2013 tiferet<\/i> \u2013 oznaczaj\u0105ce wspania\u0142o\u015b\u0107 i przepych, ale tak\u017ce pi\u0119kno. Parsza Tecawe<\/i> wprowadza wi\u0119c zupe\u0142nie now\u0105 kategori\u0119 \u2013 estetyk\u0119. Wcze\u015bniej czytali\u015bmy w Biblii o pi\u0119knie etycznym, na przyk\u0142ad w historii Rywki, kt\u00f3ra proponuje wod\u0119 s\u0142udze Abrahama. Spotkali\u015bmy si\u0119 te\u017c z pi\u0119knem fizycznym. Sara, Rywka, Rachel \u2013 wszystkie przedstawione s\u0105 jako kobiety pe\u0142ne wdzi\u0119ku. Jednak dopiero w historii budowy Miszkanu i odprawianych w nim rytua\u0142\u00f3w mowa jest o kunszcie i pi\u0119knie przedmiot\u00f3w. <\/span><\/p>\n

Jest to sta\u0142y element opis Namiotu, a p\u00f3\u017aniej tak\u017ce \u015awi\u0105tyni. Pierwsz\u0105 wzmiank\u0119 tego rodzaju znajdujemy ju\u017c w historii zwi\u0105zania Izaaka na g\u00f3rze Moria, na kt\u00f3rej p\u00f3\u017aniej wzniesiona zostanie \u015awi\u0105tynia: \u201eI nazwa\u0142 Abraham imi\u0119 miejsca onego: Wiekuisty upatrzy; st\u0105d m\u00f3wi\u0105 po dzi\u015b dzie\u0144: na g\u00f3rze Wiekuistego uka\u017ce si\u0119\u201d (Be-reszit 22:14). Akcent niezaprzeczalnie po\u0142o\u017cony jest na aspekt wizualny \u2013 \u015awi\u0105tynia ma by\u0107 ogl\u0105dana i b\u0119dzie si\u0119 w niej ogl\u0105da\u0107.<\/span><\/p>\n

Dobrze znana modlitwa recytowana w Jom Kipur m\u00f3wi o mare koen<\/i>, \u201ewygl\u0105dzie kap\u0142ana\u201d:<\/span><\/p>\n

Jak obraz t\u0119czy pojawiaj\u0105cej si\u0119 w\u015br\u00f3d chmur\u2026<\/p>\n

Jak r\u00f3\u017ca w sercu pi\u0119knego ogrodu\u2026<\/p>\n

Jak \u015bwiat\u0142o lampy migocz\u0105ce mi\u0119dzy \u017caluzjami\u2026<\/p>\n

Jak pok\u00f3j ozdobiony b\u0142\u0119kitem i kr\u00f3lewsk\u0105 purpur\u0105\u2026<\/p>\n

Jak lilia pn\u0105ca si\u0119 przez chwasty\u2026<\/p>\n

Jak Orion i Plejady ogl\u0105dane na po\u0142udniu\u2026<\/p>\n

Refren modlitwy brzmi: \u201eJak\u017ce szcz\u0119\u015bliwe jest oko, kt\u00f3re widzia\u0142o to wszystko\u201d. Dlaczego aspekt wizualny by\u0142 tak istotny w\u0142a\u015bnie w kontek\u015bcie \u015awi\u0105tyni i Miszkanu?<\/span><\/p>\n

Odpowied\u017a zwi\u0105zana jest z histori\u0105 z\u0142otego cielca. Grzech pokaza\u0142, \u017ce ludziom nie wystarczy\u0142 B\u00f3g, kt\u00f3ry nie dawa\u0142 trwa\u0142ego i widocznego znaku swojej obecno\u015bci i komunikowa\u0142 si\u0119 z ludem tylko przez najwi\u0119kszych prorok\u00f3w. Tora zosta\u0142a dana wszystkim ludziom, nie tylko anio\u0142om czy wyj\u0105tkowym jednostkom jak Moj\u017cesz. Trudno uwierzy\u0107 w Boga, kt\u00f3ry jest jednocze\u015bnie wsz\u0119dzie i nigdzie. Trudno utrzymywa\u0107 relacj\u0119 z Bogiem objawiaj\u0105cym si\u0119 tylko w cudach i niezwyk\u0142ych zdarzeniach, ale nigdy w \u017cyciu codziennym. Trudno zrozumie\u0107 Boga, kt\u00f3ry manifestuje swoj\u0105 obecno\u015b\u0107 wy\u0142\u0105cznie poprzez akty przyt\u0142aczaj\u0105cej mocy.<\/span><\/p>\n

PRENUMERATA<\/span><\/span><\/strong>
\n<\/a>Miszkan sta\u0142 si\u0119 wi\u0119c namacalnym znakiem Bo\u017cej obecno\u015bci w\u015br\u00f3d ludu Izraela. Ci, kt\u00f3rzy odprawiali w nim rytua\u0142y, nie wyr\u00f3\u017cniali si\u0119 niczym szczeg\u00f3lnym (tak jak by\u0142o to na przyk\u0142ad w przypadku Moj\u017cesza) \u2013 o pe\u0142nionej funkcji \u015bwiadczy\u0142o pochodzenie i odpowiednie ubranie. Miszkan potwierdza, \u017ce ludzka duchowo\u015b\u0107 zwi\u0105zana jest nie tylko z intelektem, ale te\u017c z emocjami \u2013 z sercem, a nie wy\u0142\u0105cznie z umys\u0142em. St\u0105d estetyka, kt\u00f3ra s\u0142u\u017cy wywo\u0142ywaniu respektu i podziwu. W <\/span>Przewodniku b\u0142\u0105dz\u0105cych<\/i> Majmonides <\/span>pisze<\/span>:<\/span><\/p>\n

Aby zwi\u0119kszy\u0107 powa\u017canie \u015awi\u0105tyni, ci kt\u00f3rzy w niej s\u0142u\u017cyli, obdarowywani byli szczeg\u00f3lnymi honorami; kap\u0142ani i lewici byli zatem wyr\u00f3\u017cnieni w\u015br\u00f3d pozosta\u0142ych. Nakazane by\u0142o, aby kap\u0142ani ubrani byli odpowiednio w pi\u0119kne i dobre szaty, \u201e\u015bwi\u0119te szaty na cze\u015b\u0107 i na ozdob\u0119\u201d. Wszyscy mieli powa\u017ca\u0107 \u015awi\u0105tyni\u0119 (cz. III, r. 44).<\/span><\/p>\n

Wspania\u0142o\u015b\u0107 i splendor \u015bwi\u0119tych szat, Miszkanu i \u015awi\u0105tyni mia\u0142y wzbudza\u0107 podziw, cho\u0107 Rilke twierdzi\u0142, \u017ce \u201epi\u0119kno jest wy\u0142\u0105cznie pocz\u0105tkiem terroru, kt\u00f3ry jeste\u015bmy jeszcze w stanie znie\u015b\u0107\u201d. Miszkan i szaty s\u0142u\u017c\u0105cych w nim kap\u0142an\u00f3w mia\u0142y tworzy\u0107 atmosfer\u0119 czci i szacunku, poniewa\u017c wskazywa\u0142y na pi\u0119kno i splendor samego Boga.<\/span><\/p>\n

Majmonides rozumia\u0142, jakie emocje wzbudza pi\u0119kno. We wst\u0119pie do komentarza do traktatu Awot<\/i> pisze<\/span>: \u201eDusza musi odpocz\u0105\u0107 i da\u0107 odpocz\u0105\u0107 zmys\u0142om, patrz\u0105c na przyk\u0142ad na pi\u0119kne przedmioty i dekoracje\u201d. Sztuka i architektura mog\u0105 pobudzi\u0107 zmys\u0142y i pom\u00f3c pokona\u0107 przygn\u0119bienie.<\/span><\/p>\n

Majmonides przywi\u0105zuje do aspektu wizualnego szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119, co pomaga mu wyja\u015bni\u0107 trudne do zrozumienia prawo, wed\u0142ug kt\u00f3rego kap\u0142an z \u201ecielesn\u0105 skaz\u0105\u201d nie mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 w \u015awi\u0105tyni. Jest to sprzeczne z og\u00f3ln\u0105 zasad\u0105 Rachmana liba baj<\/i>, \u201eB\u00f3g pragnie serca\u201d. To wykluczenie \u2013 pisze<\/span> Majmonides \u2013 nie ma nic wsp\u00f3lnego z modlitw\u0105 czy s\u0142u\u017cb\u0105 kap\u0142a\u0144sk\u0105, ale z postawami ludzi. \u201eT\u0142um nie ocenia cz\u0142owieka na podstawie jego prawdziwego ja\u201d, ale na podstawie wygl\u0105du. Nie jest to by\u0107 mo\u017ce w porz\u0105dku, ale musia\u0142o zosta\u0107 wzi\u0119te pod uwag\u0119, poniewa\u017c celem Miszkanu by\u0142o przybli\u017cenie ludziom do\u015bwiadczenia Boga dzi\u0119ki powtarzanym regularnie czynno\u015bciom wykonywanym przez zwyk\u0142ego cz\u0142owieka. Zadaniem kap\u0142ana by\u0142o u\u015bwiadomienie ludziom, \u017ce B\u00f3g jest w\u015br\u00f3d nich obecny, mimo \u017ce go nie widz\u0105.<\/span><\/p>\n

W \u017cyciu duchowym jest wi\u0119c miejsce na estetyk\u0119. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie osob\u0105, kt\u00f3ra wyczekiwa\u0142a odrodzenia si\u0119 sztuki \u017cydowskiej w Ziemi Izraela, by\u0142 Raw Kuk. On kocha\u0142 Rembrandta. Mawia\u0142, \u017ce \u015bwiat\u0142o w jego obrazach to \u015bwiat\u0142o pierwszego dnia stworzenia. Raw wspiera\u0142 r\u00f3wnie\u017c, cho\u0107 ostro\u017cnie, Akademi\u0119 Sztuk Pi\u0119knych Bezalel \u2013 jeden z pierwszych przejaw\u00f3w tego odrodzenia.<\/span><\/p>\n

Hidur micwa<\/i> \u2013 rabiniczna zasada \u201eupi\u0119kszania\u201d przykazania \u2013 ma sw\u00f3j pocz\u0105tek w historii Miszkanu. Staro\u017cytna Grecja r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 od Izraela tym, \u017ce Grecy wierzyli w \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 pi\u0119kno\u015bci, \u017bydzi za\u015b w hadrat kodesz<\/i>, pi\u0119kno \u015bwi\u0119to\u015bci.<\/span><\/p>\n

Wierz\u0119, \u017ce pi\u0119kno ma moc, kt\u00f3ra zawsze mia\u0142a swoj\u0105 duchow\u0105 rol\u0119 w judaizmie. Jego celem jest u\u015bwiadamianie nas, \u017ce wszech\u015bwiat to dzie\u0142o sztuki, b\u0119d\u0105ce \u015bwiadectwem najwy\u017cszego Artysty.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eChana oddaje Samuela pod opiek\u0119 kap\u0142anowi”, Jan Victors\/ Wikipedia Str\u00f3j, kt\u00f3ry robi wra\u017cenie [komentarz do parszy Tecawe] RABIN JONATHAN SACKS T\u0142umaczenie: Jolanta R\u00f3\u017cy\u0142o PARSZA TECAWE 7 MARCA 2020\/ 11 ADAR 5780 Parsza Tecawe, w kt\u00f3rej znajdziemy wyczerpuj\u0105ce opisy kap\u0142a\u0144skich \u015bwi\u0119tych szat noszonych \u201ena cze\u015b\u0107 i na ozdob\u0119\u201d, wydaje si\u0119 sta\u0107 w sprzeczno\u015bci z pewnymi fundamentalnymi warto\u015bciami judaizmu. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82682"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=82682"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82682\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":82850,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82682\/revisions\/82850"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=82682"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=82682"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=82682"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}