![](\"https:\/\/studioopinii.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/3703230.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/studio.png\")
<\/a>Paradoks wielce niedoskona\u0142ego dobra<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\nAndrzej Koraszewski<\/strong><\/span><\/p>\n Wielu filozof\u00f3w zmaga\u0142o si\u0119 ju\u017c z tym problemem i mamy gwarancj\u0119, \u017ce temat b\u0119dzie wraca\u0142, jak d\u0142ugo b\u0119dzie istnia\u0142 nasz gatunek. Richard Wrangham<\/strong> jest prymatologiem i antropologiem ewolucyjnym, czyli patrzy na problem naszej \u0142agodno\u015bci i naszych \u0142ajdactw przez pryzmat ewolucji, wsp\u00f3lnoty ze \u015bwiatem zwierz\u0119cym i tego, \u017ce kultura z konieczno\u015bci rozwija si\u0119 na fundamencie instynkt\u00f3w, a te s\u0105 dziedziczone, czyli siedz\u0105 w naszych genach.<\/span><\/p>\n Jego centralna hipoteza nie jest nowa, chocia\u017c przysz\u0142o mu \u017cy\u0107 w czasach eksplozji bada\u0144 nad zachowaniami zwierz\u0105t i solidnego nagromadzenia bada\u0144 antropologicznych. To, czego si\u0119 dawniej zaledwie domy\u015blano, daje si\u0119 dzi\u015b skonfrontowa\u0107 z ogromn\u0105 ilo\u015bci\u0105 danych empirycznych.<\/span><\/p>\n Jeste\u015bmy mniej agresywni ni\u017c nasi kuzyni, a przynajmniej ni\u017c szympans zwyczajny (Pan troglodytes<\/em>) i raczej mniej agresywni ni\u017c szympans bonobo (Pan paniscus<\/em>), chocia\u017c tu ju\u017c rzecz nie jest a\u017c tak oczywista. Wrangham rozr\u00f3\u017cnia agresj\u0119 reaktywn\u0105 i proaktywn\u0105, czyli przek\u0142adaj\u0105c to na codzienny j\u0119zyk, agresj\u0119 spontaniczn\u0105 powodowan\u0105 l\u0119kiem lub irytacj\u0105 oraz agresj\u0119 zaplanowan\u0105 prowadz\u0105c\u0105 cz\u0119sto do mordu, lub ludob\u00f3jstwa z premedytacj\u0105.<\/span><\/p>\n Hipoteza Wranghama g\u0142osi, \u017ce jeste\u015bmy \u0142agodniejsi ni\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzikich zwierz\u0105t i potrafimy opanowa\u0107 wybuchy z\u0142o\u015bci. Jeste\u015bmy r\u00f3wnocze\u015bnie bardziej podli od innych zwierz\u0105t, poniewa\u017c opanowali\u015bmy do mistrzostwa wyrz\u0105dzanie zaplanowanych krzywd, a co gorsza, jeste\u015bmy r\u00f3wnie\u017c mistrzami w budowaniu koalicji zmierzaj\u0105cych do wyrz\u0105dzenia z\u0142a.<\/span><\/p>\n Wyja\u015bnienie tej naszej podw\u00f3jnej natury kryje si\u0119 zdaniem tego autora w samoudomowieniu. U\u017cywana przez niego definicja udomowienia pojawia si\u0119 dopiero na 108 stronie, ale zdradz\u0119 j\u0105 pa\u0144stwu ju\u017c teraz, bo bez tego cz\u0142owiek si\u0119 bardzo z\u0142o\u015bci i ma ochot\u0119 autora udusi\u0107. Ot\u00f3\u017c kiedy inni definiuj\u0105 udomowienie jako hodowl\u0119 zwierz\u0105t w niewoli dla takich lub innych korzy\u015bci, Wrangham (id\u0105c \u015bladem swoich licznych poprzednik\u00f3w) widzi j\u0105 jako proces prowadz\u0105cy do \u0142agodno\u015bci, a nawet potulno\u015bci. Udomowienie (w odr\u00f3\u017cnieniu od stanu dzikiego) oznacza wyhamowanie agresji reaktywnej w drodze doboru sztucznego lub naturalnego.<\/span><\/p>\n Najlepsz\u0105 ilustracj\u0105 tego, co nam autor pr\u00f3buje przekaza\u0107, jest trwaj\u0105cy od ponad 60 lat eksperyment rosyjskiego biologa Dimitrija Bielajewa z lisami. Ot\u00f3\u017c w 1959 roku Bielajew rozpocz\u0105\u0142 eksperyment wybieraj\u0105c do dalszej hodowli najmniej l\u0119kliwe i najbardziej przyjazne lisy. Po dziesi\u0105tkach pokole\u0144 rodzi\u0142o si\u0119 nie tylko coraz wi\u0119cej lis\u00f3w przyjaznych, bardziej otwartych na kontakty z obcymi cz\u0142onkami w\u0142asnego gatunku r\u00f3wnie\u017c w doros\u0142o\u015bci, sk\u0142onnych do bliskiego kontaktu z cz\u0142owiekiem, zmieni\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ich wygl\u0105d. Uszy opad\u0142y, pysk si\u0119 skr\u00f3ci\u0142, nie tylko zacz\u0119\u0142y macha\u0107 ogonami jak psy, ale cz\u0119sto mia\u0142y zakr\u0119cone ogony, a co wi\u0119cej, zmieni\u0142o si\u0119 umaszczenie sier\u015bci, pojawi\u0142y si\u0119 bia\u0142e plamy na czole i na ko\u0144cu ogona. Ten dziwny fenomen znali\u015bmy ju\u017c z hodowli, ps\u00f3w, kot\u00f3w, koni i innych zwierz\u0105t. Bielajew dowi\u00f3d\u0142, \u017ce dob\u00f3r \u0142agodniejszych zwierz\u0105t do dalszej hodowli jest g\u0142\u00f3wn\u0105 technik\u0105 i fundamentem udomowienia.<\/span><\/p>\n Jak si\u0119 cz\u0142owiek nad tym zastanowi, to nie ma w tym niczego dziwnego, oswojenie zwierz\u0119cia nie jest tym samym co udomowienie. Oswojone zwierz\u0119, je\u015bli by\u0142o agresywne, to albo by\u0142o zabijane, albo wyganiane, albo samo ucieka\u0142o na wolno\u015b\u0107. Do dalszej hodowli zostawa\u0142y zwierz\u0119ta bardziej potulne, akceptuj\u0105ce, a nawet lubi\u0105ce kontakt z cz\u0142owiekiem.<\/span><\/p>\n Dlaczego jednak udomowienie prowadzi do zmiany budowy cia\u0142a? Dlaczego s\u0105 mniejsze, s\u0142abiej umi\u0119\u015bnione, mniej gruboko\u015bciste? Co ma wsp\u00f3lnego udomowienie z bia\u0142ymi plamami na czole, na ogonie czy z bia\u0142ymi skarpetami na nogach? Ciekawe pytanie i okazuje si\u0119, \u017ce jest tu zadowalaj\u0105ce wyja\u015bnienie. Nie b\u0119d\u0119 o tym opowiada\u0142, jako \u017ce interesuje nas tu hipoteza o samoudomowieniu cz\u0142owieka i to jak mog\u0142o si\u0119 ono dokona\u0107.<\/span><\/p>\n Zdaniem Wranghama cz\u0142owiek nie jest jedynym zwierz\u0119ciem, kt\u00f3re si\u0119 samoudomowi\u0142o. Innym takim ciekawym przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 szympans bonobo, gatunek, kt\u00f3ry jest znacznie \u0142agodniejszy ni\u017c szympans zwyczajny. Szympans zwyczajny nie tylko jest wredny wobec bli\u017anich z w\u0142asnego stada, ale kilkuosobowe patrole szympans\u00f3w cz\u0119sto wkradaj\u0105 si\u0119 na terytorium s\u0105siad\u00f3w, morduj\u0105c ka\u017cdego szympansa z s\u0105siedniego terytorium, kt\u00f3ry od\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 od stada i kt\u00f3rego mo\u017cna bezkarnie zabi\u0107.<\/span><\/p>\n Tymczasem szympansy bonobo, kt\u00f3re od tysi\u0105cleci mieszkaj\u0105 po drugiej stronie rzeki Kongo, s\u0105 mniejsze, zdecydowanie \u0142agodniejsze, s\u0105 zainteresowane spotkaniami z obcymi bonobo, i co szczeg\u00f3lnie podnieca biolog\u00f3w i zwyk\u0142ych czytelnik\u00f3w, s\u0105 seksualnie rozwydrzone. Ma\u0142o tego, \u017ce samice s\u0105 gotowe na seks nie tylko podczas rui, to obserwuje si\u0119 tu stosunki homoseksualne, seks jest technik\u0105 budowania wi\u0119zi spo\u0142ecznych, a wreszcie, mimo \u017ce samce s\u0105 nieco wi\u0119ksze, to samice rz\u0105dz\u0105, a stosunkowo rzadkie pr\u00f3by agresji ze strony samc\u00f3w ko\u0144cz\u0105 si\u0119 zbiorow\u0105 akcj\u0105 karn\u0105 samic. (Autor opowiada o tych r\u00f3\u017cnicach d\u0142ugo i ciekawie, co jest typowym zachowaniem dla prymatolog\u00f3w z do\u015bwiadczeniem bada\u0144 terenowych). Trudno o w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce bonobo pasuj\u0105 do definicji zwierz\u0105t udomowionych podanej przez Wranghama. Ale jak do tego dosz\u0142o? Jak one si\u0119 udomowi\u0142y? Otrzymujemy tu uczciw\u0105 odpowied\u017a, \u017ce nie wiemy, \u017ce pozostaj\u0105 nam tylko spekulacje. Mog\u0142a to by\u0107 kwestia obfito\u015bci jedzenia i terytori\u00f3w, mog\u0142o o tym zadecydowa\u0107 szereg innych czynnik\u00f3w. Faktem jest, \u017ce na pewne cechy wskazuj\u0105ce na samoudomowienie natrafiamy czasem u gatunk\u00f3w wyspiarskich, korzystaj\u0105cych z obfito\u015bci po\u017cywienia i niskiego poziomu zagro\u017cenia.<\/span><\/p>\n Je\u015bli idzie o cz\u0142owieka sprawa wygl\u0105da podobnie. Mamy co prawda nieco wi\u0119cej materia\u0142u kopalnego i mo\u017cemy wi\u0119cej powiedzie\u0107 na temat tego, jak zmienia\u0142y si\u0119 szkielety r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w Homo, mo\u017cemy sporo powiedzie\u0107 o ewolucji narz\u0119dzi, broni, naczy\u0144 i siedzib, jednak ewolucja zachowa\u0144 w czasach prehistorycznych pozostaje tajemnic\u0105 i domen\u0105 spekulacji. Jedno jest pewne, idea \u0142agodnego dzikusa raz za razem natrafia na nadmiar rozbitych czaszek. Przeczy jej r\u00f3wnie\u017c obserwacja istniej\u0105cych jeszcze spo\u0142eczno\u015bci zbieracko-\u0142owieckich.<\/span><\/p>\n Te spo\u0142eczno\u015bci cz\u0119sto charakteryzuje stosunkowa \u0142agodno\u015b\u0107 wewn\u0105trz grupy i mordercza agresja w stosunku do osobnik\u00f3w w\u0142asnego gatunku z innych grup. Jak si\u0119 to mog\u0142o wykszta\u0142ci\u0107?<\/span><\/p>\n Kamienie milowe prowadz\u0105ce do samoudomowienia zaczynaj\u0105 si\u0119 od dwuno\u017cno\u015bci, zbiorowych polowa\u0144 na zwierz\u0119ta wi\u0119ksze i silniejsze ni\u017c Homo, pojawienie si\u0119 j\u0119zyka, koalicje s\u0142abszych przeciw jednostkom nazbyt agresywnym, tyranii wewn\u0105trzgrupowego konformizmu.<\/span><\/p>\n Sama dwuno\u017cno\u015b\u0107 zaledwie uwolni\u0142a nasze r\u0119ce, utrudni\u0142a ucieczk\u0119 na drzewo, zmieni\u0142a okazjonalne korzystanie z narz\u0119dzi w sta\u0142\u0105 i nieod\u0142\u0105czn\u0105 cech\u0119 naszego gatunku. To mog\u0142o prowadzi\u0107 do zbiorowych polowa\u0144 na zwierz\u0119ta wi\u0119ksze i silniejsze ni\u017c ludzie, a to z kolei wymaga komunikacji i wsp\u00f3\u0142pracy. Gdzie tu wkracza j\u0119zyk? Pi\u0119trowy problem, bo inne zwierz\u0119ta komunikuj\u0105 si\u0119 przy pomocy d\u017awi\u0119k\u00f3w i prawdopodobnie pocz\u0105tki naszego j\u0119zyka mog\u0105 si\u0119ga\u0107 ponad 300 tysi\u0119cy lat wstecz. Jednak j\u0119zyk wystarczaj\u0105co rozbudowany, licz\u0105cy ju\u017c nie kilka, kilkana\u015bcie, czy kilkadziesi\u0105t sygna\u0142\u00f3w, ale najpierw setki, a potem tysi\u0105ce s\u0142\u00f3w oraz pojawienie si\u0119 gramatyki, pozwalaj\u0105cej na \u0142\u0105czenie s\u0142\u00f3w w opowie\u015b\u0107 to (prawdopodobnie) wy\u0142\u0105czna specjalno\u015b\u0107 Homo sapiens<\/em>, a czas jego rozwijania si\u0119 do poziomu pozwalaj\u0105cego na pojawienie si\u0119 religii, to prawdopodobnie okres mi\u0119dzy 100 tysi\u0119cy a 60 tysi\u0119cy lat temu.<\/span><\/p>\n Pojawienie si\u0119 j\u0119zyka w zasadniczy spos\u00f3b zmieni\u0142o system wsp\u00f3\u0142pracy podczas polowa\u0144, mo\u017cliwo\u015bci zawierania koalicji, budowania wewn\u0105trzgrupowych wi\u0119zi. Oczywi\u015bcie mamy tu g\u0142\u00f3wnie spekulacje, ale te spekulacje s\u0105 fascynuj\u0105ce. Wrangham twierdzi, \u017ce wraz z pojawieniem si\u0119 rozwini\u0119tego j\u0119zyka pojawi\u0142y si\u0119 mo\u017cliwo\u015bci koalicji s\u0142abszych przeciw silniejszym, fizycznej eliminacji nazbyt agresywnych i aspo\u0142ecznych. Wszechobecny (r\u00f3wnie\u017c w dzisiejszych spo\u0142ecze\u0144stwach zbieracko-\u0142owieckich) ostracyzm, lincz i sankcjonowana kara \u015bmierci by\u0142y w prehistorycznej przesz\u0142o\u015bci najbardziej prawdopodobnym odpowiednikiem sztucznej selekcji. (Prowadz\u0105cej nie tylko do konformizmu granicz\u0105cego z potulno\u015bci\u0105, ale i do tyranii). Wyciszaniu wewn\u0105trzgrupowej agresji reaktywnej towarzyszy\u0142 rozw\u00f3j agresji proaktywnej. Te same mechanizmy, kt\u00f3re wzmacnia\u0142y grupowy konformizm i wzgl\u0119dn\u0105 \u0142agodno\u015b\u0107 w relacjach mi\u0119dzy jednostkami w grupie, prowadzi\u0142y r\u00f3wnie\u017c do coraz bardziej wyrafinowanych form zaplanowanej i przemy\u015blanej agresji mi\u0119dzygrupowej.<\/span><\/p>\n Czy Richard Wrangham odpowiada na pytanie, dlaczego jeste\u015bmy tak dobrzy, skoro jeste\u015bmy tak \u017ali? <\/strong>No c\u00f3\u017c, przedstawia ciekaw\u0105 propozycj\u0119 odpowiedzi, wi\u0119c czas na jej czytanie nie tylko nie jest zmarnowany, ale daje sympatyczne oderwanie od obserwacji agresji proaktywnej w polu widzenia. Jedno pewne, nasza zwierz\u0119ca natura podbudowana nadzwyczajn\u0105 umiej\u0119tno\u015bci\u0105 tworzenia spisk\u00f3w, a\u017c nazbyt cz\u0119sto sk\u0142ania\u0142a do wyj\u015bcia z domu, \u017ceby z band\u0105 bli\u017anich p\u00f3j\u015b\u0107 zabi\u0107 kogo\u015b z s\u0105siedniej wsi, czy z s\u0105siedniego kraju. Jak g\u0142\u0119boko mamy to w naszych genach? To wymaga dalszych bada\u0144, ale to nie oznacza, \u017ce jeste\u015bmy skazani na dyktat gen\u00f3w. Przeciwnie, mo\u017cemy w\u00f3wczas m\u0105drzej szuka\u0107 \u015brodk\u00f3w zaradczych (chocia\u017c nie poleca\u0142bym tutaj po\u015brednictwa ani ONZ, ani Ko\u015bcio\u0142\u00f3w).<\/span><\/p>\n Na ok\u0142adce polecaj\u0105 t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 Steven Pinker, Jane Goodall, Edward O. Wilson i Matt Ridley.<\/span><\/p>\n (To ja si\u0119 te\u017c ch\u0119tnie przy\u0142\u0105cz\u0119.)<\/span><\/p>\n Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em> Paradoks wielce niedoskona\u0142ego dobra Andrzej Koraszewski Piotr Szwajcer prze\u0142o\u017cy\u0142 i wyda\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119, kt\u00f3ra wcze\u015bniej narobi\u0142a sporo szumu, jako \u017ce jej autor podj\u0105\u0142 kolejn\u0105 pr\u00f3b\u0119 wyja\u015bnienia, dlaczego jeste\u015bmy tak dobrzy, skoro jeste\u015bmy tacy \u017ali. Wielu filozof\u00f3w zmaga\u0142o si\u0119 ju\u017c z tym problemem i mamy gwarancj\u0119, \u017ce temat b\u0119dzie wraca\u0142, jak d\u0142ugo b\u0119dzie istnia\u0142 nasz gatunek. Richard Wrangham jest prymatologiem i antropologiem ewolucyjnym, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82824"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=82824"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82824\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":82897,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82824\/revisions\/82897"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=82824"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=82824"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=82824"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n![](\"https:\/\/studioopinii.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/korasz.jpg\")
Piotr Szwajcer prze\u0142o\u017cy\u0142 i wyda\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119, kt\u00f3ra wcze\u015bniej narobi\u0142a sporo szumu, jako \u017ce jej autor podj\u0105\u0142 kolejn\u0105 pr\u00f3b\u0119 wyja\u015bnienia, dlaczego jeste\u015bmy tak dobrzy, skoro jeste\u015bmy tacy \u017ali.<\/span><\/p>\n
\n![](\"https:\/\/studioopinii.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/Koraszewski.jpg\")
Andrzej Koraszewski<\/strong> – Publicysta i pisarz ekonomiczno-spo\u0142ecznyUr. 26 marca 1940 w Szymbarku, by\u0142y dziennikarz BBC, wiceszef polskiej sekcji BBC, i publicysta paryskiej \u201eKultury\u201d.<\/em><\/span><\/p>\n
\n\n\n\n
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"