{"id":83147,"date":"2021-01-31T17:09:14","date_gmt":"2021-01-31T15:09:14","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=83147"},"modified":"2021-01-24T16:14:45","modified_gmt":"2021-01-24T14:14:45","slug":"12-09-45","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=83147","title":{"rendered":"Najwierniejsza przyjaci\u00f3\u0142ka \u017cydowskiego dziecka"},"content":{"rendered":"

Ma\u0142e dzieci \u017cebrz\u0105ce na ulicy getta. Zdj\u0119cie Willy\u2019ego Georga, lato 1941 r. \/ Zbiory \u017bIH<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Najwierniejsza przyjaci\u00f3\u0142ka \u017cydowskiego dziecka<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Anna Majchrowska<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Roza Simchowicz by\u0142a pedagogiem i dzia\u0142aczk\u0105 spo\u0142eczn\u0105. Ca\u0142e swoje \u017cycie odda\u0142a dziecku \u017cydowskiemu. W getcie warszawskim, gdzie zajmowa\u0142a si\u0119 dzie\u0107mi ulicy, dotar\u0142a do dna dzieci\u0119cej n\u0119dzy. Nie godz\u0105c si\u0119 na ustawienie barierki oddzielaj\u0105cej j\u0105 od chorych, w ko\u0144cu sama zarazi\u0142a si\u0119 tyfusem. Nie chcia\u0142a skorzysta\u0107 z pomocy Jointu, uwa\u017caj\u0105c, \u017ce \u201es\u0105 wa\u017cniejsi od niej, kt\u00f3rzy maj\u0105 wi\u0119cej zas\u0142ug dla spo\u0142ecze\u0144stwa\u201d. Zmar\u0142a pod koniec listopada 1941 r., zosta\u0142a pochowana 2 grudnia na cmentarzu \u017cydowsk.<\/strong><\/p>\n

\"georg_willy_dzieci_getto_w.jpg\"
\nMa\u0142e dzieci \u017cebrz\u0105ce na ulicy getta. Zdj\u0119cie Willy\u2019ego Georga, lato 1941 r.<\/span>  \/  Zbiory \u017bIH<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Emanuel Ringelblum w jednym z esej\u00f3w nazwa\u0142 j\u0105 anio\u0142em na ziemi<\/em>, krystalicznie czyst\u0105 postaci\u0105<\/em>, uosobieniem dobroci<\/em>, a Rachela Auerbach wspomina\u0142a, \u017ce Roza by\u0142a jedn\u0105 z najja\u015bniejszych indywidualno\u015bci getta warszawskiego, jednym z najpi\u0119kniejszych ludzi, jakich spotka\u0142a w swoim \u017cyciu<\/em>. [1] Lea Rotkop nazwa\u0142a j\u0105 natomiast najwierniejsz\u0105<\/em> przyjaci\u00f3\u0142k\u0105 \u017cydowskiego dziecka, <\/em>w\u0142asny los mierz\u0105c\u0105 losem cierpi\u0105cych i potrzebuj\u0105cych natychmiastowej pomocy najm\u0142odszych mieszka\u0144c\u00f3w getta. [2]<\/span><\/p>\n

Kim by\u0142a zatem Roza Simchowicz, kt\u00f3ra, mimo \u017ce skromna, cicha jak mysz <\/em>i zamy\u015blona, <\/em>tak mocno zapisa\u0142a si\u0119 w sercach os\u00f3b, kt\u00f3re j\u0105 zna\u0142y i z ni\u0105 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142y? [3]<\/span><\/p>\n

Roza Simchowicz (tak\u017ce Roza Symchowicz, R\u00f3\u017ca Simchowicz, Rozalia Simchowicz) urodzi\u0142a si\u0119 w 1887 r. w S\u0142ucku (Bia\u0142oru\u015b). Pochodzi\u0142a ze znanej, bogatej \u017cydowskiej rodziny z Rosji. Jej ojciec \u2013 rosyjski \u017byd, uczony w pi\u015bmie i o\u015bwiecony \u201emaskil\u201d \u2013 pisa\u0142 artyku\u0142y o prawie \u017cydowskim w rosyjskoj\u0119zycznych czasopismach. Matka pochodzi\u0142a ze Lwowa, prowadzi\u0142a dom na mod\u0142\u0119 szlacheckiego dworku. [4] Brat Rozy \u2013 Jakub Simchowicz \u2013 by\u0142 historykiem i t\u0142umaczem z j\u0119z. hebrajskiego, uczy\u0142 w gimnazjum hebrajskim w \u0141odzi. Zmar\u0142 w 1926 roku.<\/span><\/p>\n

Po \u015bmierci ojca rodzina przeprowadzili si\u0119 w 1896 r. do Mi\u0144ska. Tam Roza ucz\u0119szcza\u0142a do szko\u0142y, matka wys\u0142a\u0142a j\u0105 te\u017c na tzw. wy\u017csze kursy do Petersburga. Maj\u0105c 17 lat Roza przy\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 do ruchu socjalistycznego, wkr\u00f3tce zosta\u0142a aresztowana. W wi\u0119zieniu, jak pisze jej przyjaci\u00f3\u0142ka Lea Rotkop, nie chcia\u0142a korzysta\u0107 z \u017cadnych przywilej\u00f3w<\/em> i troszczy\u0142a si\u0119 o wsp\u00f3\u0142towarzyszki z celi. <\/em>[5] Odzyska\u0142a wolno\u015b\u0107 pod warunkiem wyjazdu za granic\u0119, zatem uda\u0142a si\u0119 do Szwajcarii, gdzie zapisa\u0142a si\u0119 do Instytutu Pedagogicznego im. Jeana-Jacquesa Rousseau w Genewie. Jednocze\u015bnie podj\u0119\u0142a nauk\u0119 na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Genewskiego.<\/span><\/p>\n

\"_en_Wszkolce.jpg\"
\nLata I wojny \u015bwiatowej sp\u0119dzi\u0142a w Wiedniu, gdzie pracowa\u0142a z dzie\u0107mi \u017cydowskich uchod\u017ac\u00f3w. W 1919 r. przenios\u0142a si\u0119 do Wilna. Tam prowadzi\u0142a kursy organizowane m.in. przez Towarzystwo Ochrony Zdrowia Ludno\u015bci \u017bydowskiej w Polsce i Krajowy Komitet \u017bydowski Pomocy Ofiarom Wojny w Wilnie.<\/span><\/p>\n

By\u0142a wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielk\u0105, a nast\u0119pnie kierowa\u0142a \u017bydowskim Seminarium Nauczycielskim w Wilnie (1921 r.). Dzia\u0142a\u0142a te\u017c w strukturach wile\u0144skiego JIWO \u2013 odegra\u0142a znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 w ruchu szkolnym propaguj\u0105cym nauczanie w j\u0119zyku jidysz.<\/span><\/p>\n

Po odzyskaniu przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci potrzeba utworzenia wy\u017cszej \u017cydowskiej szko\u0142y pedagogicznej sta\u0142a si\u0119 kwesti\u0105 priorytetow\u0105. W dzia\u0142ania te mocno zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 Roza, kt\u00f3ra bierze udzia\u0142 we wszystkich tych dzia\u0142aniach, bywa wsz\u0119dzie, wsz\u0119dzie wyst\u0119puje, wsz\u0119dzie rozlega si\u0119 jej g\u0142os, wsz\u0119dzie s\u0142uchaj\u0105 jej wa\u017ckich s\u0142\u00f3w<\/em>. [6] Wzi\u0119\u0142a te\u017c udzia\u0142 w pierwszym zje\u017adzie \u015bwieckich szk\u00f3\u0142 \u017cydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej w 1921 r.<\/span><\/p>\n

By\u0142a wsp\u00f3\u0142redaktork\u0105 miesi\u0119cznika pedagogicznego Di naye shul (Nowa szko\u0142a<\/em>), w kt\u00f3rym publikowa\u0142a eseje o tematyce pedagogicznej, a tak\u017ce czasopisma dla doros\u0142ych Shul un heym (Szko\u0142a i dom)<\/em>. W 1923 r. z powodu swojej narodowo\u015bci zosta\u0142a zmuszona do opuszczenia Wilna. Przez pewien czas mieszka\u0142a w Wiedniu, p\u00f3\u017aniej przenios\u0142a si\u0119 do Berlina. Po trzech latach wr\u00f3ci\u0142a do Polski, osiedli\u0142a si\u0119 w Warszawie, gdzie rozpocz\u0119\u0142a wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z CISZO (Centraln\u0105 \u017bydowsk\u0105 Organizacj\u0105 Szkoln\u0105), w ramach kt\u00f3rej kierowa\u0142a szkolnictwem \u015bwieckim na terenie Polski. Nadal wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z sekcj\u0105 pedagogiczn\u0105 JIWO w Wilnie. Anga\u017cowa\u0142a si\u0119 w liczne inicjatywy spo\u0142eczne, m.in. kierowa\u0142a zbi\u00f3rk\u0105 pieni\u0119dzy na rzecz wile\u0144skiego zak\u0142adu dla os\u00f3b specjalnej troski. [7]<\/span><\/p>\n

Wspomina j\u0105 Emanuel Ringelblum: Wysoka, szczup\u0142a, o mi\u0142ej i serdecznej, przyjaznej twarzy, z g\u0142ow\u0105 przypr\u00f3szon\u0105 srebrem, lat oko\u0142o pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu. Dzi\u0119ki swym zdolno\u015bciom pedagogicznym by\u0142a przez d\u0142ugie lata inspektork\u0105 CISzO. Je\u017adzi\u0142a z miasta do miasta i uczy\u0142a nauczycieli \u017cydowskich kocha\u0107 dziecko \u017cydowskie i wychowywa\u0107 je w duchu \u015bwiecko\u015bci i humanitaryzmu. Rozmi\u0142owana w \u017cydowskiej przesz\u0142o\u015bci, chcia\u0142a powi\u0105za\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107 ze wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci\u0105. Skromna, cicha jak mysz, chodzi\u0142a zamy\u015blona, jak cz\u0142owiek z innej planety. Niepodobna wprost opisa\u0107, jak wiele zawdzi\u0119cza jej \u015bwieckie szkolnictwo \u017cydowskie w Polsce, zw\u0142aszcza na prowincji, gdzie nauczyciele pe\u0142nymi gar\u015bciami skorzystali z jej bogatego do\u015bwiadczenia pedagogicznego, z jej wybitnej wiedzy w zakresie problem\u00f3w wychowawczych, a przede wszystkim z bogatej intuicji tego urodzonego pedagoga. Mizerna, samotna, uosobienie dobroci, odda\u0142a si\u0119 bez reszty \u015bwiatu dzieci<\/em>. [8]<\/span><\/p>\n

W 1937 r. reprezentowa\u0142a CISZO na \u015awiatowym Zje\u017adzie Nauczycieli w Pary\u017cu; wyg\u0142osi\u0142a referat o \u017cydowskim szkolnictwie w Polsce, kt\u00f3ry wzbudzi\u0142 entuzjazm w\u015br\u00f3d delegat\u00f3w. W tym czasie aktywnie organizowa\u0142a tak\u017ce pawilon \u017cydowski na \u015awiatowych Targach w Pary\u017cu.<\/span><\/p>\n

\"_en_rotkop.jpg\"<\/p>\n

Mimo wszystkich zas\u0142ug i wielkiego do\u015bwiadczenia, z powodu braku funduszy CISZO na utrzymanie specjalnej instruktorki, jeszcze przed wybuchem wojny musia\u0142a odej\u015b\u0107 ze szkolnictwa. Utrzymywa\u0142a si\u0119 z udzielania lekcji j\u0119zyk\u00f3w obcych. [9] Sytuacja \u017cyciowa Rozy Simchowicz pogorszy\u0142a si\u0119 drastycznie po wybuchu wojny. Wed\u0142ug relacji Poli wr\u0119cz \u017cy\u0142a w wielkiej n\u0119dzy<\/em>. [10] Zosta\u0142a przesiedlona do getta, gdzie podj\u0119\u0142a prac\u0119 w Centosie. Wybuch\u0142a II wojna \u015bwiatowa. Roza Symchowicz wraca do swej \u201epierwszej mi\u0142o\u015bci\u201d, do dziecka \u017cydowskiego. Pracuje w Centosie. Wesp\u00f3\u0142 z wieloma \u017cydowskimi aktorami usi\u0142uje wprowadzi\u0107 do zak\u0142ad\u00f3w Centosu nauk\u0119 j\u0119zyka \u017cydowskiego<\/em>. [11]<\/span><\/p>\n

Roza obj\u0119\u0142a nadz\u00f3r nad prowadzonymi przez komitety domowe \u201ek\u0105cikami dla dzieci\u201d, gdzie najm\u0142odsi otrzymywali posi\u0142ek i organizowano im zabawy. Kierowa\u0142a kursem dla wychowawc\u00f3w k\u0105cik\u00f3w, prowadzi\u0142a wyk\u0142ady o wychowaniu w j\u0119z. jidysz. Centos zleci\u0142 jej r\u00f3wnie\u017c przygotowanie materia\u0142\u00f3w dydaktycznych i lektur dla plac\u00f3wek opieki nad dzie\u0107mi. Nie ma ona na ten cel funduszy, pozyskuje jednak ludzi dzi\u0119ki mi\u0142emu i przyjaznemu usposobieniu. Promienieje rado\u015bci\u0105, gdy udaje jej si\u0119 zdoby\u0107 odpowiedni\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, czytank\u0119, poszukiwany wierszyk. (\u2026) Pragnie zaszczepi\u0107 w sercach mi\u0142o\u015b\u0107 do j\u0119zyka \u017cydowskiego. (\u2026) Wykonuje t\u0119 swoj\u0105 prac\u0119 cicho, skromnie, bezg\u0142o\u015bnie, bez szumu, ha\u0142asu i reklamy<\/em>. [12]<\/span><\/p>\n

Kieruj\u0105c referatem pracy kulturalnej w jidysz (w kierownictwie Centralnego Komitetu Imprez dla dzieci by\u0142a odpowiedzialna za imprezy w j\u0119z. \u017cydowskim), prowadzi\u0142a r\u00f3wnie\u017c centraln\u0105 bibliotek\u0119 dla dzieci. Wraz z Barbar\u0105 Berman bra\u0142a udzia\u0142 w akcji popularyzowania w\u015br\u00f3d dzieci ksi\u0105\u017cki \u017cydowskiej. Z ramienia JIKOR (\u017bydowskiej Organizacji Kulturalnej) prowadzi\u0142a kurs j\u0119zyka i literatury jidysz.<\/span><\/p>\n

\"_en_Raport.jpg\"<\/p>\n

W ko\u0144cu, na zlecenie Centosu przej\u0119\u0142a referat ds. dzieci ulicy i podj\u0119\u0142a si\u0119 najwi\u0119kszego i najtrudniejszego zadania: kwalifikowania dzieci do p\u00f3\u0142internat\u00f3w.<\/em>
\n<\/em><\/span><\/p>\n

W jednej z sal Centosu, przy jednym z biurek siedzia\u0142a wysoka, smuk\u0142a kobiet, siwow\u0142osa, o ogromnych oczach, promieniej\u0105cych dobroci\u0105 i serdeczno\u015bci\u0105, i mi\u0142ym, przyjaznym u\u015bmiechu<\/em>. (\u2026) Szcz\u0119\u015bliwy przypadek sprawi\u0142, \u017ce z powodu braku miejsca, biurko, przy kt\u00f3rym pracowa\u0142a, postawiono w poczekalni Centosu. Tu gromadz\u0105 si\u0119 matki z dzie\u0107mi, zg\u0142aszaj\u0105ce si\u0119 po pomoc, tu widzi ona w\u0142asnymi oczami ca\u0142e ub\u00f3stwo i n\u0119dz\u0119 \u017cydowskiego dziecka<\/em>. [13]<\/span><\/p>\n

\"_en_dzieci-zydowskie-w-getcie.jpg\"<\/p>\n

Ringelblum pisa\u0142: Towarzyszka Symchowicz kwalifikuje kandydat\u00f3w, przyjmuje ka\u017cde dziecko z osobna, wys\u0142uchuje je, zapoznaje si\u0119 z nim i wyznacza, do kt\u00f3rego internatu nale\u017cy dane dziecko kierowa\u0107. Dzieci ulicy s\u0105 brudne, zawszone, wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich jest zara\u017cona tyfusem<\/em>. [14] Lea Rotkop wpomina\u0142a, \u017ce mimo dr\u0119cz\u0105cego g\u0142odu oddawa\u0142a dzieciom swoje \u015bniadanie. Obdarza je szczeg\u00f3ln\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105, rozmawia z nimi jak kochaj\u0105ca matka<\/em>. [15] Roza, chc\u0105c by\u0107 jak najbli\u017cej udr\u0119czonych dzieci, nie zgodzi\u0142a si\u0119 na ustawienie barierki oddzielaj\u0105cej j\u0105 od chorych na tyfus.
\n<\/em><\/span><\/p>\n

Urz\u0119dnicy (\u2026) ustawiaj\u0105 w biurach barierki, \u017ceby si\u0119 bezpo\u015brednio nie styka\u0107 z dzie\u0107mi ulicy i unikn\u0105\u0107 gro\u017anej, zara\u017conej wszy, g\u0142\u00f3wnej roznosicielki tyfusu. Wielka przyjaci\u00f3\u0142ka dzieci, anio\u0142 na ziemi, wsp\u00f3\u0142czuj\u0105ca i wsp\u00f3\u0142cierpi\u0105ca z nimi Roza Symchowicz nie rozumie, jak mo\u017cna z ludzkiego i pedagogicznego punktu widzenia odsuwa\u0107 si\u0119 od dzieci, od biednych owieczek, kt\u00f3re szukaj\u0105 pomocy w Centosie. Nie godzi si\u0119 na umieszczenie przegrody mi\u0119dzy sob\u0105 a dzie\u0107mi ulicy. Gdy te za\u0142amane, nieszcz\u0119\u015bliwe dzieci przychodzi\u0142y do Rozy, ta g\u0142aska\u0142a je po g\u0142\u00f3wkach, pociesza\u0142a i pomaga\u0142a, jak tylko potrafi\u0142a<\/em>. [16]<\/span><\/p>\n

W ko\u0144cu i ona zarazi\u0142a si\u0119 tyfusem. Nie chcia\u0142a skorzysta\u0107 z pomocy Jointu, uwa\u017caj\u0105c, \u017ce s\u0105 wa\u017cniejsi od niej, kt\u00f3rzy maj\u0105 wi\u0119cej zas\u0142ug dla spo\u0142ecze\u0144stwa<\/em>. [17] Zmar\u0142a w listopadzie 1941 r. Nie znamy dok\u0142adnej daty jej \u015bmierci. Zosta\u0142a pochowana 2 grudnia 1941 r. Jak pisze Ringelblum, mia\u0142a imponuj\u0105cy pogrzeb<\/em>.<\/span><\/p>\n

\"_en_Nekrolog.jpg\"<\/p>\n

Setki przyjaci\u00f3\u0142 i znajomych przysz\u0142y odda\u0107 jej ostatni ho\u0142d. Dziwne fatum chcia\u0142o, \u017ce karawan z nieboszczk\u0105 uciek\u0142 przed nami. Skromna Roza kr\u0119powa\u0142a si\u0119 wielkiego pogrzebu, jaki\u015bmy jej urz\u0105dzili, i uciek\u0142a przed nami. A sta\u0142o si\u0119 to tak: zebrali\u015bmy si\u0119 w \u201ema\u0142ym getcie\u201d przed jej domem i szli\u015bmy razem z karawanem. \u201eMa\u0142e getto\u201d mia\u0142o dwa rodzaje po\u0142\u0105czenia z \u201edu\u017cym gettem\u201d. Ci\u0105g pieszy odbywa\u0142 si\u0119 przez drewniany most, nad ul. Ch\u0142odn\u0105, kt\u00f3ra by\u0142a aryjsk\u0105 ulic\u0105 i oddziela\u0142a \u201ema\u0142e getto\u201d od du\u017cego. Wozy za\u015b jecha\u0142y stron\u0105 aryjsk\u0105 przez Ch\u0142odn\u0105. Um\u00f3wili\u015bmy si\u0119 z powo\u017c\u0105cym karawanem, \u017ceby czeka\u0142 na nas po drugiej stronie Ch\u0142odnej. Sta\u0142o si\u0119 jednak inaczej. Pojecha\u0142 prosto na cmentarz, nie czekaj\u0105c na nas w um\u00f3wionym miejscu. Pogrzeb Rozy by\u0142 prawdopodobnie ostatnim pogrzebem, na kt\u00f3rym przemawiano. Ma\u0142a grupa przyjaci\u00f3\u0142 przedosta\u0142a si\u0119 przez wach\u0119 przy cmentarzu, kt\u00f3ry znajdowa\u0142 si\u0119 ju\u017c po stronie aryjskiej. Stowarzyszenie JIKOR wyda\u0142o hektografow\u0105 publikacj\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 Rozie<\/em>. [18]<\/span><\/p>\n

Od jesieni 1941 r. imi\u0119 Rozy Simchowicz nadano dzieci\u0119cej bibliotece na ul. Leszno 67.<\/span><\/p>\n

A w sali, gdzie pracowa\u0142a Roza Simchowicz, przez wiele dni po jej \u015bmierci rozlega\u0142 si\u0119 p\u0142acz<\/em>. [19]<\/span><\/p>\n

\n

Przypisy<\/u>:<\/strong><\/span><\/p>\n

[1] Warszewer cawoes. Bagegeniszn, aktiwitetn, gojroles 1933\u20131943<\/em>, Tel Awiw 1974, s.254 [za:] Rachela Auerbach, Pisma z getta warszawskiego<\/em>, przek\u0142. Karolina Szymaniak, Anna Cia\u0142owicz, Wyd. \u017bIH, Warszawa 2015, s. 118.<\/span><\/p>\n

[2] Lea Rotkop, Roza Simchowicz<\/em>, Archiwum Ringelbluma, tom 2, s. 240, s. 245.<\/span><\/p>\n

[4] Lea Rotkop, Roza Simchowicz<\/em>, op. cit, str. 241.<\/span><\/p>\n

[5] Ibidem, s. 242.<\/span><\/p>\n

[6] Ibidem.<\/span><\/p>\n

[7] W Lerer Yizker Bukh (Tom Pami\u0119ci dla nauczycieli<\/em>) wydanym w Nowym Jorku w 1954 r. zachowa\u0142o si\u0119 kilka wypowiedzi uczni\u00f3w na jej temat: To by\u0142a pi\u0119kna, czysta, religijna dusza, skromna i z g\u0142\u0119bok\u0105 inteligencj\u0105, z pi\u0119knym sercem i talentem do doceniania ludzi\u2026 Tylko niekt\u00f3re osoby wiedzia\u0142y, \u017ce jest g\u0142\u0119boko religijna. W czasie Wielkiego \u015awi\u0119ta mo\u017cna j\u0105 by\u0142o zobaczy\u0107 w synagodze z \u015bwi\u0105tecznym modlitewnikiem w d\u0142oniach i twarz\u0105 na\u015bwietlon\u0105 \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105 modlitwy. Nie wstydzi\u0142a si\u0119 modli\u0107 jak wszystkie \u017cydowskie \u017cony. Czyste dusze nie maj\u0105 si\u0119 czego wstydzi\u0107. (\u2026) Spotka\u0142em towarzyszk\u0119 Simchowicz po raz pierwszy w 1921 r., diedy przyby\u0142em jako ucze\u0144 do wile\u0144skiego seminarium dla nauczycieli \u017cydowskich. Zauwa\u017cy\u0142em szczup\u0142\u0105, m\u0142od\u0105 kobiet\u0119 o pod\u0142u\u017cnej twarzy, dumnej g\u0142owie, kr\u00f3tko przystrzy\u017conych w\u0142osach i parze p\u0142on\u0105cych, du\u017cych, m\u0105drych oczu. Nigdy w \u017cyciu nie zapomnia\u0142em tych oczu\u2026 Za ka\u017cdym razem, gdy wchodzi\u0142em do jej pokoju, moje serce bi\u0142o ze szczeg\u00f3ln\u0105 porywczo\u015bci\u0105. To nie by\u0142 strach. To by\u0142o poczucie czci, poczucie powagi, kt\u00f3re prze\u017cywa\u0142e\u015b za ka\u017cdym razem, gdy spotka\u0142e\u015b si\u0119 oko w oko z Roz\u0105 Simchowicz.<\/em> [za:] http:\/\/yleksikon.blogspot.com\/2018\/04\/roze-simkhovitsh-roza-simchowicz.html<\/a><\/span><\/p>\n

[8] Archiwum Ringelbluma, Pisma Emanuela Ringelbluma z bunkra, tom 29a, s. 231\u2013233.<\/span><\/em><\/p>\n

[9] Ibidem.<\/span><\/em><\/p>\n

[10] Lea Rotkop, Roza Simchowicz, op. cit, s. 243.<\/span><\/em><\/p>\n

[11] Archiwum Ringelbluma, Pisma Emanuela Ringelbluma z bunkra, op. cit., s. 231\u2013233.<\/span><\/em><\/p>\n

[12] Lea Rotkop, Roza Simchowicz, op. cit, s. 244.<\/span><\/em><\/p>\n

[13] Ibidem, s. 240\u2013243.<\/span><\/em><\/p>\n

[14] Archiwum Ringelbluma, Pisma Emanuela Ringelbluma z bunkra, op. cit., s. 231\u2013233.<\/span><\/em><\/p>\n

[15] Lea Rotkop, Roza Simchowicz, op. cit, s. 245.<\/span><\/em><\/p>\n

[16] Archiwum Ringelbluma, Pisma Emanuela Ringelbluma z bunkra, op. cit., s. 231\u2013233.<\/span><\/em><\/p>\n

[17] Ibidem.<\/span><\/em><\/p>\n

[18] Ibidem.<\/span><\/em><\/p>\n

[19] Lea Rotkop, Roza Simchowicz, op. cit, s. 246.<\/span><\/em><\/p>\n

Bibliografia:<\/u><\/span><\/em>
\nArchiwum Ringelbluma, Dzieci \u2013 tajne nauczanie w getcie warszawskim, tom 2, opr. Ruta Sakowska, \u017bIH, Warszawa 2000.<\/span><\/em>
\nArchiwum Ringelbluma, Pisma Emanuela Ringelbluma z bunkra, tom 29a, opr. Joanna Nalewajko-Kulikov, \u017bIH, Warszawa 2018.<\/span><\/em>
\nRachela Auerbach, Pisma z getta warszawskiego, przek\u0142. Karolina Szymaniak, Anna Cia\u0142owicz, Wyd. \u017bIH, Warszawa 2015.<\/span><\/em>
\nhttp:\/\/yleksikon.blogspot.com\/2018\/04\/roze-simkhovitsh-roza-simchowicz.html<\/a><\/span><\/em><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ma\u0142e dzieci \u017cebrz\u0105ce na ulicy getta. Zdj\u0119cie Willy\u2019ego Georga, lato 1941 r. \/ Zbiory \u017bIH Najwierniejsza przyjaci\u00f3\u0142ka \u017cydowskiego dziecka Anna Majchrowska Roza Simchowicz by\u0142a pedagogiem i dzia\u0142aczk\u0105 spo\u0142eczn\u0105. Ca\u0142e swoje \u017cycie odda\u0142a dziecku \u017cydowskiemu. W getcie warszawskim, gdzie zajmowa\u0142a si\u0119 dzie\u0107mi ulicy, dotar\u0142a do dna dzieci\u0119cej n\u0119dzy. Nie godz\u0105c si\u0119 na ustawienie barierki oddzielaj\u0105cej j\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/83147"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=83147"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/83147\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":83278,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/83147\/revisions\/83278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=83147"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=83147"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=83147"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}

[3] Jedyne zdj\u0119cie, najprawdopodobniej przedstawiaj\u0105ce Roz\u0119 Simchowicz, dost\u0119pne jest w internecie na stronie http:\/\/eng.thepartisan.org\/document\/68521,0,6795.aspx<\/a><\/span><\/p>\n