{"id":83552,"date":"2021-01-26T17:09:51","date_gmt":"2021-01-26T15:09:51","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=83552"},"modified":"2021-01-26T08:25:24","modified_gmt":"2021-01-26T06:25:24","slug":"01-09-49","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=83552","title":{"rendered":"M\u0119cze\u0144stwo braci Rosi\u0144skich. Kto zrobi\u0142 przera\u017caj\u0105ce zdj\u0119cie, na kt\u00f3rym bolszewicy bestialsko morduj\u0105 polskiego \u017co\u0142nierza?"},"content":{"rendered":"

Makabryczn\u0105 fotografi\u0119 zamie\u015bci\u0142 w lipcu 1920 r. francuski tygodnik ‘L’Illustration’ z opisem: ‘\u017bo\u0142nierze Armii Czerwonej wok\u00f3\u0142 udr\u0119czonego cia\u0142a polskiego kapitana Rosi\u0144skiego straconego w Orszy w 1918 r. na rozkaz sowieckiego komisarza. Zdj\u0119cie skonfiskowane i zidentyfikowane przez polskie s\u0142u\u017cby informacyjne’ Fot. domena publiczna<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>M\u0119cze\u0144stwo braci Rosi\u0144skich. Kto zrobi\u0142 przera\u017caj\u0105ce zdj\u0119cie, na kt\u00f3rym bolszewicy bestialsko morduj\u0105 polskiego \u017co\u0142nierza?<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Piotr G\u0142uchowski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Wykastrowany m\u0119\u017cczyzna powieszony za nog\u0119 na drzewie z kijem wepchni\u0119tym w odbyt. Pod jego g\u0142ow\u0105 p\u0142onie ognisko. Wierzga, a im bardziej si\u0119 rzuca, tym g\u0142\u0119biej \u017cerd\u017a rani jego wn\u0119trzno\u015bci. Czerwonoarmi\u015bci wok\u00f3\u0142 wygl\u0105daj\u0105 na spokojnych.<\/h4>\n

Je\u0144cy bolszewiccy (Biblioteka Narodowa)<\/em><\/span><\/p>\n

Po raz pierwszy zobaczy\u0142em to makabryczne zdj\u0119cie dziesi\u0119\u0107 lat temu w niszowym magazynie teatralnym. Artyku\u0142 dotyczy\u0142 relacji mi\u0119dzy widzem a scen\u0105. Fotografi\u0119 podpisano zdawkowo: \u201ePolski kapitan schwytany przez Rosjan w 1918 r.\u201d.<\/span><\/p>\n

Ledwo widoczna notka zdradzi\u0142a, \u017ce rycina zosta\u0142a zreprodukowana z wydanej w Polsce w 1999 r. \u201eCzarnej ksi\u0119gi komunizmu\u201d (praca zbiorowa). Wydawca tej\u017ce prawdopodobnie pobra\u0142 fotografi\u0119 z kart starszego o 20 lat tomu Erica Bascheta \u201eRussie 1904-1924. La r\u00e9volution est l\u00e0\u201d (wyd. 1978 r.).<\/span><\/p>\n

\n

Baschet opar\u0142 si\u0119 z kolei na przedwojennym francuskim tygodniku \u201eL\u2019Illustration\u201d (nr 4039 z 31 lipca 1920 r.), w kt\u00f3rym makabryczn\u0105 fotografi\u0119 podpisano s\u0142owami: \u201e\u017bo\u0142nierze Armii Czerwonej wok\u00f3\u0142 udr\u0119czonego cia\u0142a polskiego kapitana Rosi\u0144skiego straconego w Orszy w 1918 r. na rozkaz sowieckiego komisarza. Zdj\u0119cie skonfiskowane i zidentyfikowane przez polskie s\u0142u\u017cby informacyjne\u201d.<\/span><\/p>\n

Towarzysz\u0105cy rycinie artyku\u0142 podpisany przez Alfreda Savoira ma tytu\u0142 \u201eNar\u00f3d oszala\u0142… Wk\u0142ad w wiedz\u0119 o bolszewizmie\u201d. W odredakcyjnym wst\u0119pie wydawca \u201eL\u2019Illustration\u201d uzna\u0142 za stosowne wyt\u0142umaczy\u0107 si\u0119 przed ewentualnie oburzonymi drastyczno\u015bci\u0105 obrazu: \u201eNasi Czytelnicy zrozumiej\u0105, \u017ce reprodukujemy to ohydne zdj\u0119cie nie dla satysfakcji opublikowania sensacyjnego dokumentu. Wielokrotnie przedstawiali\u015bmy inne, kt\u00f3re pokazywa\u0142y d\u0142ugie szeregi lub stosy cia\u0142 obdartych ze sk\u00f3ry, okaleczonych, zam\u0119czonych na r\u00f3\u017cne sposoby. (\u2026) W czasie, gdy jak si\u0119 zdaje, w niekt\u00f3rych krajach Ententy pojawia si\u0119 pewna pob\u0142a\u017cliwo\u015b\u0107 wobec re\u017cimu sowieckiego, chyba w\u0142a\u015bciwe b\u0119dzie zamieszczenie tutaj \u015bwiadectwa, ilustrowanego uderzaj\u0105cym dokumentem fotograficznym, kt\u00f3re pan Alfred Savoir, paryski pisarz maj\u0105cy zwi\u0105zki z Polsk\u0105, przywi\u00f3z\u0142 z niedawnej podr\u00f3\u017cy do Warszawy\u201d.<\/span><\/p>\n

“Bestyalstwo czerwonej dziczy”<\/strong><\/h4>\n

Alfred Savoir nazywa\u0142 si\u0119 wcze\u015bniej Pozna\u0144ski, by\u0142 wnukiem \u0142\u00f3dzkiego kr\u00f3la bawe\u0142ny Izraela Pozna\u0144skiego. Mieszka\u0142 w Pary\u017cu, gdzie pod pseudonimem Savoir pisa\u0142 komedie (kilka zosta\u0142o nawet zekranizowanych w Hollywood). Utrzymywa\u0142 zwi\u0105zki z odrodzon\u0105 Polsk\u0105 i \u2013 jak si\u0119 mog\u0119 domy\u015bla\u0107 \u2013 nie przepada\u0142 za Sowietami. By\u0107 mo\u017ce mia\u0142 nawet jakie\u015b tajne kontakty z \u201epolskimi s\u0142u\u017cbami informacyjnymi\u201d, kt\u00f3re latem 1920 r. szuka\u0142y doj\u015b\u0107 do zachodnich redakcji, aby alarmowa\u0107 \u015bwiat w zwi\u0105zku z bolszewick\u0105 ofensyw\u0105 Tuchaczewskiego na Warszaw\u0119.<\/span><\/p>\n

Sowieci ju\u017c od p\u00f3\u0142 roku prowadzili akcj\u0119 propagandow\u0105 \u201eR\u0119ce precz od Rosji!\u201d. Mocarstwa ententy, z wyj\u0105tkiem Francji<\/a>, odmawia\u0142y Polsce pomocy wojskowej. Dlatego Oddzia\u0142 II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego zacz\u0105\u0142 pilnie zbiera\u0107 i kolportowa\u0107 zdj\u0119cia dokumentuj\u0105ce bolszewickie zbrodnie w Polsce. To samo robi\u0142y krajowa Liga Antybolszewicka i Biuro Prasowe Naczelnego Dow\u00f3dztwa pod kierownictwem Juliusza Kadena-Bandrowskiego. Alfred Savoir\/Pozna\u0144ski dosta\u0142 od kt\u00f3rej\u015b z tych instytucji wi\u0119cej podobnych zdj\u0119\u0107, poniewa\u017c w tek\u015bcie \u201eNar\u00f3d oszala\u0142…\u201d pisze: \u201eMam przed sob\u0105 autentyczne, niepodwa\u017calne dokumenty, fotografie wykonane przez samych bolszewik\u00f3w. To potworno\u015b\u0107, niewypowiedziany koszmar: odarte ze sk\u00f3ry kobiety, poci\u0119te tu\u0142owia, oderwane ko\u0144czyny.<\/span><\/p>\n

Nie znie\u015bliby\u015bcie tego widoku; mia\u0142bym skrupu\u0142y, \u017ceby je zaprezentowa\u0107 w ich wstr\u0119tnej ohydzie.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

(\u2026) Ludzie, kt\u00f3rych widzicie [na zdj\u0119ciu z Rosi\u0144skim], przed bolszewizmem byli prawdopodobnie dobrymi lud\u017ami. (\u2026) Ch\u0142opi, robotnicy lub drobnomieszczanie, zanim zostali zwerbowani do Armii Czerwonej, mieli jakie\u015b wykszta\u0142cenie, religi\u0119, moralno\u015b\u0107, skrupu\u0142y i sumienie. Wszystko to znikn\u0119\u0142o. W ci\u0105gu dw\u00f3ch lat nar\u00f3d zmieni\u0142 si\u0119 gwa\u0142townie pod wzgl\u0119dem natury, my\u015bli, wra\u017cliwo\u015bci, psychologii. Bolszewizm zawiera si\u0142\u0119 niszczenia wi\u0119ksz\u0105, bardziej przera\u017caj\u0105c\u0105 ni\u017c wojna. Niszczy, zabija dusze\u201d.<\/span><\/p>\n

Dwa tygodnie po publikacji w Pary\u017cu, 14 sierpnia 1920 r., fotografia pojawi\u0142a si\u0119 w krakowskich \u201eNowo\u015bciach Illustrowanych\u201d jako obraz towarzysz\u0105cy felietonowi pt. \u201eBestyalstwo czerwonej dziczy\u201d. Gdy gazeciarze rozdawali ten numer gazety, Armia Czerwona wychodzi\u0142a na po\u0142udniowo-wschodnie przedmie\u015bcia Warszawy. Autor \u201eBestyalstwa\u2026\u201d ostrzega\u0142 wi\u0119c czytelnik\u00f3w: \u201eCzytaj\u0105c o okrucie\u0144stwach, jakich dopuszczaj\u0105 si\u0119 bolszewicy na je\u0144cach wojennych i spokojnej ludno\u015bci, nieraz mo\u017ce niejednemu (\u2026) nasuwa\u0142y si\u0119 my\u015bli, \u017ce to chyba przesada, \u017ce ludzie nie mog\u0105 doj\u015b\u0107 do takiego stopnia zezwierz\u0119cenia, niestety, fakty stwierdzaj\u0105, \u017ce to smutna prawda, nie wymys\u0142. Dowodem tego ilustracya, kt\u00f3r\u0105 zamieszczamy za pismami francuskiemi. Przedstawia ona egzekucy\u0119, dokonan\u0105 na osobie kapitana wojsk polskich, Rosi\u0144skiego, na rozkaz komisarza sowieckiego\u201d.<\/span><\/p>\n

Co si\u0119 dzia\u0142o w Orszy?<\/strong><\/h4>\n

3 marca 1918 r. \u2013 dwa i p\u00f3\u0142 roku przed sowieckim atakiem na Warszaw\u0119 \u2013 wojuj\u0105ce pa\u0144stwa centralne podpisa\u0142y w Brze\u015bciu nad Bugiem traktat pokojowy z czerwon\u0105 Rosj\u0105. Niespe\u0142na stutysi\u0119czna naddnieprza\u0144ska Orsza, niegdy\u015b twierdza chroni\u0105ca Rzeczpospolit\u0105 od wschodu, znalaz\u0142a si\u0119 na linii rozgraniczaj\u0105cej wojska niemiecko-austriacko-bu\u0142garsko-tureckie od bolszewickich. W tym czasie (dok\u0142adnie od sierpnia roku poprzedniego) pod miastem stacjonowa\u0142 pu\u0142k in\u017cynieryjny I Korpusu Polskiego genera\u0142a lejtnanta J\u00f3zefa Dowbora-Mu\u015bnickiego. Korpus powo\u0142any decyzj\u0105 Naczpolu (Naczelnego Polskiego Komitetu Wojskowego w Rosji) gromadzi\u0142 carskich \u2013 dotychczas \u2013 \u017co\u0142nierzy o polskich korzeniach. Poza Orsz\u0105 dowborczycy stacjonowali m.in. w Mi\u0144sku Litewskim, w podsmole\u0144skiej Jelni, a nawet w Zubcewie pod R\u017cewem (100 km od Moskwy).<\/span><\/p>\n

Wcze\u015bniej (tu\u017c po bolszewickim puczu w listopadzie 1917<\/a>) nowo powsta\u0142a Rada Komisarzy Ludowych wyda\u0142a dekret o demobilizacji starej armii, w tym korpusu Dowbora-Mu\u015bnickiego. Genera\u0142 lejtnant odm\u00f3wi\u0142 zdania broni i sprz\u0119tu, w efekcie czego jego oddzia\u0142y zosta\u0142y zaatakowane przez Czerwon\u0105 Gwardi\u0119 \u2013 boj\u00f3wki Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji (bolszewik\u00f3w). Dowborczycy cofali si\u0119 na zach\u00f3d, walcz\u0105c z czerwonymi m.in. w R\u017cewie, pod Mi\u0144skiem oraz pod Bobrujskiem na Polesiu, a ich szlak bitewny zako\u0144czy\u0142 si\u0119 w maju 1918 r. rozbrojeniem przez Niemc\u00f3w. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy i oficer\u00f3w przewieziono do Warszawy \u2013 i do cywila. Wydawa\u0142oby si\u0119 zatem, \u017ce fotografia ilustruj\u0105ca ka\u017a\u0144 \u201epolskiego kapitana Rosi\u0144skiego\u201d musia\u0142a powsta\u0107 mi\u0119dzy pocz\u0105tkiem lutego (pierwsze ataki bolszewickich gwardzist\u00f3w na korpus Dowbora) a kwietniem, gdy w Orszy, Zubcewie i Jelni nie by\u0142o ju\u017c \u017cadnych polskich oficer\u00f3w. Ale drzewo na zdj\u0119ciu ma li\u015bcie, za\u015b krasnoarmiejcy nie maj\u0105 p\u0142aszczy, tylko lekkie koszule.<\/span><\/p>\n

Kim by\u0142 kapitan Rosi\u0144ski?<\/strong><\/h4>\n

Kapitan Rosi\u0144ski i jego brat byli oficerami korpusu i synami ziemianina z Wile\u0144szczyzny, co czyni\u0142o ich \u2013 w oczach bolszewickich \u2013 podw\u00f3jnymi wrogami komunizmu (bo bia\u0142opolacy i do tego obszarnicy). W trakcie cofania si\u0119 dowborczyk\u00f3w na zach\u00f3d przynajmniej jeden Rosi\u0144ski strzela\u0142 do czerwonych gwardzist\u00f3w. W wydanych w 1935 r. \u201eMoich wspomnieniach\u201d Dowbora-Mu\u015bnickiego czytamy: \u201eDwaj bracia \u015bp. kapitan i porucznik Rosi\u0144scy (\u2026) zostali skazani w Orszy przez [sowieckiego komisarza] Bersona za przynale\u017cno\u015b\u0107 do Korpusu. Wyrok wykonano, wieszaj\u0105c skaza\u0144c\u00f3w \u017cywcem za nogi na drzewie i pal\u0105c ich nad ogniskami od g\u0142owy. Posiadam fotografie tego wyrafinowanego morderstwa\u201d.<\/span><\/p>\n

Ka\u017a\u0144 oficer\u00f3w opisa\u0142a tak\u017ce w 1935 r. gazeta by\u0142ych dowborczyk\u00f3w \u201ePlac\u00f3wka\u201d: \u201eW Orszy bolszewicy urz\u0105dzili prawdziw\u0105 pu\u0142apk\u0119-katowni\u0119 (\u2026), wy\u0142apywano oficer\u00f3w i na miejscu ich zabijano, cz\u0119sto po mniej lub wi\u0119cej wyrafinowanych torturach. Komitet Historyczny I Korpusu posiada fotografie m\u0119ki braci \u015bp. kapitana i porucznika Rosi\u0144skich, zam\u0119czonych w Orszy mi\u0119dzy 1 a 5 czerwca. Skazani zostali za przynale\u017cno\u015b\u0107 do I Korpusu przez warszawskiego \u017byda Bersona. Byli oni powieszeni \u017cywcem za nogi na drzewie i paleni od g\u0142owy. Redakcja \u00bbPlac\u00f3wki\u00ab, z uwagi na okropne wra\u017cenie, jakie robi\u0105 te fotografie, nie reprodukuje je, aby nie zra\u017ca\u0107 czytelnik\u00f3w\u201d.<\/span><\/p>\n

A zatem czerwiec 1918 r. Jakim cudem dwaj oficerowie z rozformowanego ju\u017c przez Niemc\u00f3w korpusu znale\u017ali si\u0119 w tym czasie na \u201estarych \u015bmieciach\u201d w Orszy? Wyja\u015bnienie znajdujemy w pismach s\u0142ynnego (p\u00f3\u017aniej) dowborczyka Melchiora Wa\u0144kowicza. W tomie \u201eStrz\u0119py epopei\u201d autor opisuje skutki majowej decyzji Niemc\u00f3w o rozformowaniu korpusu. Pisze, \u017ce grupa oficer\u00f3w z konspiracyjnych kom\u00f3rek Polskiej Organizacji Wojskowej i Zwi\u0105zku Broni wszcz\u0119\u0142a antyniemiecki bunt, nie godz\u0105c si\u0119 na rozbrojenie.<\/span><\/p>\n

Po spacyfikowaniu spisku jedni zostali uwi\u0119zieni w Bobrujsku, inni musieli ucieka\u0107, jeden z Polak\u00f3w pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Wa\u0144kowicz trafi\u0142 do ancla, z kt\u00f3rego zosta\u0142 uwolniony \u201ez rozkazu kapitana Rosi\u0144skiego\u201d. Wspominaj\u0105c to uwolnienie, pisze w \u201eStrz\u0119pach\u201d, \u017ce kapitan-dobrodziej \u201epojecha\u0142 w par\u0119 dni potem z bratem na Murman, m\u00f3wiono p\u00f3\u017aniej, \u017ce zostali w Orszy schwytani i powieszeni\u201d.<\/span><\/p>\n

Dlaczego bracia Rosi\u0144scy jechali \u201ena Murman\u201d, czyli do Murma\u0144ska? Dlatego \u017ce by\u0142y dowborczyk, pu\u0142kownik Lucjan \u017beligowski (p\u00f3\u017aniejszy zdobywca Wilna)<\/a>, kt\u00f3ry na rozkaz genera\u0142a J\u00f3zefa Hallera tworzy\u0142 w\u0142a\u015bnie Wojsko Polskie na Wschodzie, wybra\u0142 ten port jako miejsce, z kt\u00f3rego nasi mieli odp\u0142yn\u0105\u0107 do Francji i tam zasili\u0107 szeregi \u201eb\u0142\u0119kitnej\u201d Armii Polskiej. Droga z okupowanego przez Niemc\u00f3w Bobrujska nad Morze Barentsa prowadzi\u0142a przez graniczn\u0105 Orsz\u0119 i dalej przez Witebsk, Psk\u00f3w, Piotrogr\u00f3d. Rosi\u0144scy musieli wpa\u015b\u0107 w \u0142apy podw\u0142adnych komisarza Bersona podczas przekraczania linii demarkacyjnej wyznaczonej traktatem brzeskim.<\/span><\/p>\n

Kto zrobi\u0142 straszne zdj\u0119cie?<\/strong><\/h4>\n

W aktach Departamentu Wojny USA znajduje si\u0119 raport z 15 maja 1919 r. zatytu\u0142owany \u201eTrip to Vilna and Warsaw\u201d. Za\u0142\u0105cznikiem do dokumentu jest koperta z dwiema fotografiami. Pierwsz\u0105 ju\u017c znamy. Druga przedstawia tego samego wisielca z innej strony (cho\u0107 mo\u017ce to by\u0107 r\u00f3wnie\u017c drugi z braci Rosi\u0144skich na tym samym drzewie). Na rewersach podpisy \u2013 jeden po polsku, drugi po angielsku. \u201eSkazani obaj z rozporz\u0105dzenia komisarza Bersona na ten rodzaj \u015bmierci\u201d. \u201eCaptein and lieutenant Rosinski condemned in Orsha\u201d.<\/span><\/p>\n

Autor raportu to William Godson, ameryka\u0144ski attach\u00e9 wojskowy rezyduj\u0105cy w Bernie, kt\u00f3ry przyby\u0142 do Wilna 5 maja 1919 r., wkr\u00f3tce po wkroczeniu tam wojsk J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego i anty\u017cydowskich rozruchach. Pogrom \u2013 wed\u0142ug napisanego w tym samym tygodniu listu Marsza\u0142ka do Ignacego Paderewskiego \u2013 mia\u0142 by\u0107 efektem agresywnej postawy wile\u0144skich \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy rzekomo strzelali z okien do wkraczaj\u0105cych Polak\u00f3w. Godson prawdopodobnie dosta\u0142 od ameryka\u0144skiego wywiadu wojskowego zadanie, by wybada\u0107, jak by\u0142o naprawd\u0119.<\/span><\/p>\n

Nieca\u0142y rok po \u015bmierci Rosi\u0144skich spotka\u0142 si\u0119 m.in. z hrabin\u0105 Jowit\u0105 Wielhorsk\u0105, wdow\u0105 po w\u0142a\u015bcicielu maj\u0105tku pod Witebskiem, posiadaczk\u0105 nieruchomo\u015bci w Wilnie. Polska arystokratka opowiedzia\u0142a go\u015bciowi o mordowaniu i okaleczaniu przez czerwonych jej dobrze urodzonych znajomych i krewnych. Jedna z opowie\u015bci dotyczy\u0142a syn\u00f3w im\u0107 Rosi\u0144skiego zam\u0119czonych w Orszy.<\/span><\/p>\n

Najprawdopodobniej to hrabina da\u0142a Godsonowi obie fotografie. Tylko sk\u0105d je mia\u0142a?<\/span><\/p>\n

Kim by\u0142 “warszawski \u017byd Berson”?<\/strong><\/h4>\n

Po kapitulacji Niemiec przed entent\u0105 w listopadzie 1918 r. Sowieci uznali traktat brzeski za nieistniej\u0105cy i ruszyli na zach\u00f3d, by po trupie bia\u0142ej Polski zanie\u015b\u0107 komunizm niemieckim i francuskim robotnikom. Armia Czerwona wkroczy\u0142a do Wilna 5 stycznia 1919 r.<\/span><\/p>\n

Tomasz Stempowski, historyk IPN i autor bloga Fototekst.pl, pisze, \u017ce po zdobyciu miasta czerwony komisarz Berson zakwaterowa\u0142 si\u0119 w kamienicy hrabiny Wielhorskiej. A zatem \u2013 przypuszczalnie \u2013 albo jej te zdj\u0119cia da\u0142, albo te\u017c nieopatrznie zostawi\u0142 w miejscu, z kt\u00f3rego gospodyni mog\u0142a je wzi\u0105\u0107, aby zleci\u0107 wykonanie odbitek. Po ucieczce Bersona i reszty komunist\u00f3w przed nacieraj\u0105cymi wojskami Pi\u0142sudskiego (kwiecie\u0144 1919 r.) obie fotografie \u2013 lub kolejne odbitki z odbitek \u2013 znalaz\u0142y si\u0119 w posiadaniu attach\u00e9 Godsona.<\/span><\/p>\n

Dosta\u0142 je do r\u0105k tak\u017ce inny Amerykanin, Cameron MacKenzie, kt\u00f3ry opisa\u0142 ka\u017a\u0144 Polak\u00f3w w korespondencji dla \u201eBuffalo Courier\u201d (15 czerwca 1919 r.): \u201eW Wilnie mo\u017cna by\u0142o wielokrotnie us\u0142ysze\u0107 jedn\u0105 histori\u0119, i jest ona eposem (\u2026). Jeden z m\u0142odych ludzi by\u0142 kapitanem w polskiej armii, a drugi porucznikiem. W marcu obaj zostali schwytani i po torturach w ko\u0144cu straceni w spos\u00f3b tak odra\u017caj\u0105cy, \u017ce podanie szczeg\u00f3\u0142\u00f3w jest niemo\u017cliwo\u015bci\u0105. W moim posiadaniu s\u0105 fotografie tego, co pozosta\u0142o z ich okaleczonych cia\u0142, i jest nie do wyobra\u017cenia, \u017ceby nawet w najmroczniejszych czasach mog\u0142o zosta\u0107 pope\u0142nione bardziej odra\u017caj\u0105ce okrucie\u0144stwo\u201d.<\/span><\/p>\n

MacKenzie ogl\u0105da\u0142 wi\u0119cej tego typu zdj\u0119\u0107. W korespondencji z Wilna pisa\u0142 tak: \u201e\u2026le\u017cy przede mn\u0105 ma\u0142a galeria fotografii. Jedno zdj\u0119cie przedstawia m\u0142odego cz\u0142owieka, kt\u00f3rego oczy zosta\u0142y wyd\u0142ubane, drugie \u2013 cz\u0142owieka \u2013 a pewne szczeg\u00f3\u0142y sugeruj\u0105, \u017ce by\u0142a to bardzo mi\u0142a osoba \u2013 kt\u00f3rego g\u00f3rna cz\u0119\u015b\u0107 czaszki zosta\u0142a odr\u0105bana, kolejna \u2013 cz\u0142owieka, kt\u00f3rego nogi spalono tak, \u017ce zosta\u0142y kikuty, i jeszcze jedna \u2013 cia\u0142a, kt\u00f3re nie zosta\u0142o pozbawione g\u0142owy, ale od kt\u00f3rego odci\u0119to jedn\u0105 r\u0119k\u0119 i obie nogi. S\u0105 w tej kolekcji jeszcze inne zdj\u0119cia, zbyt makabryczne, \u017ceby je cho\u0107by troch\u0119 opisa\u0107. Wszyscy s\u0105 ofiarami bolszewickimi\u201d.<\/i><\/span><\/p>\n

W tek\u015bcie wys\u0142annika \u201eBuffalo Courier\u201d nie ma niczego o Bersonie. Za to w artykule Savoira\/Pozna\u0144skiego \u2013 owszem. \u201eChcia\u0142bym jeszcze porozmawia\u0107 o panu B., komisarzu ludowym (\u2026). Zna\u0142em go dawniej, by\u0142 czaruj\u0105cym m\u0142odzie\u0144cem, ironicznym i skorym do \u017cart\u00f3w. Otar\u0142 si\u0119 o kultur\u0119 francusk\u0105, podziwia\u0142 powie\u015bci [Maurice] Barresa i ch\u0119tnie cytowa\u0142 poet\u00f3w, kt\u00f3rych zupe\u0142nie nie zna\u0142em. By\u0142 dobrym bryd\u017cyst\u0105. Cz\u0119sto przyje\u017cd\u017ca\u0142 do Pary\u017ca, i bawi\u0142 si\u0119. Dzi\u015b ten lubi\u0105cy korzysta\u0107 z przyjemno\u015bci i sceptyczny mieszczanin, ten weso\u0142y ch\u0142opiec nabija na pal ludzi. Zrozum, kto mo\u017ce…\u201d.<\/span><\/p>\n

Stanis\u0142aw Berson urodzi\u0142 si\u0119 w 1895 r. w rodzinie warszawskich bankier\u00f3w. Studiowa\u0142 m.in. w Niemczech i w Szwajcarii. Wac\u0142aw Pa\u0144ski, znany bardziej jako Solski, ustosunkowany komunista, a potem dysydent, pisze w wydanych w 1977 r. przez parysk\u0105 \u201eKultur\u0119\u201d wspomnieniach: \u201eZna\u0142em go jeszcze w czasach przedrewolucyjnych (\u2026). Prosi\u0142 mnie kiedy\u015b, \u017cebym mu da\u0142 do przeczytania jak\u0105\u015b socjalistyczn\u0105 literatur\u0119. Da\u0142em mu dwie czy trzy broszurki, kt\u00f3re mi szybko zwr\u00f3ci\u0142, bo go, jak m\u00f3wi\u0142, znudzi\u0142y (\u2026). M\u00f3wi\u0142 mi te\u017c, \u017ce w Szwajcarii, gdzie si\u0119 przed wojn\u0105 kszta\u0142ci\u0142, zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z kilkoma socjalistami, kt\u00f3rzy jako ludzie niezbyt mu si\u0119 podobali\u201d.<\/span><\/p>\n

Bolszewicki przewr\u00f3t zasta\u0142 przysz\u0142ego kata Rosi\u0144skich w mundurze carskiego podoficera-rezerwisty i na stanowisku armijnego kierowcy. Pisze Pa\u0144ski\/Solski: \u201eOdznacza\u0142 si\u0119 ogromn\u0105 energi\u0105 i w przewrocie pa\u017adziernikowym odegra\u0142 du\u017c\u0105 rol\u0119 (\u2026) jego zapa\u0142 rewolucyjny przerasta\u0142 ramy wszystkich ugrupowa\u0144 socjalistycznych\u201d. Z pocz\u0105tkiem 1918 r. by\u0142 ju\u017c cz\u0142onkiem Komitetu Wojskowo-Rewolucyjnego Frontu Zachodniego i kierownikiem Komisariatu Ludowego ds. Zachodniego Okr\u0119gu i Frontu. Prawdopodobnie w tej roli przes\u0142ucha\u0142 i skaza\u0142 na \u015bmier\u0107 braci Rosi\u0144skich. Szczytem jego kariery by\u0142 udzia\u0142 (wraz z J\u00f3zefem Unszlichtem, od 1921 wiceprzewodnicz\u0105cym Czeki) w wile\u0144skim rz\u0105dzie efemerycznej Litewsko-Bia\u0142oruskiej Socjalistycznej Republiki Rad, czyli tzw. Lit-Bie\u0142u.<\/span><\/p>\n

Jako komisarz (minister) kontroli pa\u0144stwowej wiosn\u0105 1919 r. uciek\u0142 wraz z towarzyszami przed nadci\u0105gaj\u0105cym Pi\u0142sudskim, ale grupa by\u0142ych dowborczyk\u00f3w dorwa\u0142a go w poci\u0105gu zmierzaj\u0105cym do Moskwy.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Jak pisze Pa\u0144ski\/Solski, Polacy spytali Bersona, co by zrobi\u0142, gdyby to oni dostali si\u0119 w jego r\u0119ce. Komisarz odrzek\u0142, \u017ce kaza\u0142by ich rozstrzela\u0107. I sam zosta\u0142 rozstrzelany.<\/span><\/p>\n

\n

Korzysta\u0142em m.in. ze \u017ar\u00f3de\u0142: Tomasz Stempowski \u201e\u015amier\u0107 kpt. Rosi\u0144skiego\u201d, Fototekst.pl; Szymon Rudnicki \u201eR\u00f3wni, ale niezupe\u0142nie\u201d, Biblioteka Midrasza; Aleksy Deruga \u201ePowstanie i pierwsze lata Bia\u0142oruskiej Republiki Radzieckiej\u201d, Mazowsze.hist.pl; Henryk Bagi\u0144ski, \u201eWojsko Polskie na Wschodzie: 1914-1920\u201d<\/i><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Makabryczn\u0105 fotografi\u0119 zamie\u015bci\u0142 w lipcu 1920 r. francuski tygodnik ‘L’Illustration’ z opisem: ‘\u017bo\u0142nierze Armii Czerwonej wok\u00f3\u0142 udr\u0119czonego cia\u0142a polskiego kapitana Rosi\u0144skiego straconego w Orszy w 1918 r. na rozkaz sowieckiego komisarza. Zdj\u0119cie skonfiskowane i zidentyfikowane przez polskie s\u0142u\u017cby informacyjne’ Fot. domena publiczna M\u0119cze\u0144stwo braci Rosi\u0144skich. Kto zrobi\u0142 przera\u017caj\u0105ce zdj\u0119cie, na kt\u00f3rym bolszewicy bestialsko morduj\u0105 polskiego […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/83552"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=83552"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/83552\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":83585,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/83552\/revisions\/83585"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=83552"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=83552"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=83552"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}