{"id":83904,"date":"2021-02-19T17:09:06","date_gmt":"2021-02-19T15:09:06","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=83904"},"modified":"2021-02-12T09:44:22","modified_gmt":"2021-02-12T07:44:22","slug":"19-09-61","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=83904","title":{"rendered":"IDA KAMI\u0143SKA"},"content":{"rendered":"\n\n\n\n
<\/td>\n<\/tr>\n
IDA KAMI\u0143SKA – DANE OSOBOWE<\/strong>
\n
\nData urodzenia:\u00a0<\/span>4 wrze\u015bnia 1899
\n<\/span><\/strong>Miejsce urodzenia:\u00a0<\/span>Odessa<\/span><\/strong>Data<\/strong> \u015bmierci:\u00a0<\/span>21 maja 1980
\n<\/span><\/strong>Miejsce \u015bmierci:\u00a0<\/span>Nowy Jork
\n<\/span><\/strong>Zaw\u00f3d:\u00a0<\/span>aktorka; re\u017cyserka; t\u0142umaczka<\/span><\/strong>
\nPowi\u0105zane miejscowo\u015bci: <\/span>Warszawa, \u0141\u00f3d\u017a, Moskwa<\/span><\/strong><\/p>\n

Kami\u0144ska<\/strong>\u00a0Ida\u00a0<\/strong>(04.09.1899 Odessa \u2013\u00a021.05.1980 Nowy Jork)
\n\u2013 aktorka teatralna i filmowa, re\u017cyser<\/h4>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n
\n
\"\"<\/a>IDA KAMI\u0143SKA<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Aleksandra Kr\u00f3l<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Kami\u0144ska<\/strong>\u00a0Ida\u00a0<\/strong>(04.09.1899 Odessa \u2013\u00a021.05.1980 Nowy Jork) \u2013 aktorka teatralna i filmowa, re\u017cyserka i\u00a0t\u0142umaczka.<\/p>\n

Ida Kami\u0144ska urodzi\u0142a si\u0119 w Odessie jako drugie dziecko tw\u00f3rc\u00f3w teatru \u017cydowskiego \u2013 Ester Rachel i Abrahama Izaaka Kami\u0144skich. \u017bycie Idy od pocz\u0105tku r\u00f3wnie\u017c zwi\u0105zane by\u0142o z teatrem. Od male\u0144ko\u015bci je\u017adzi\u0142a z rodzicami na wyst\u0119py w mniejszych i wi\u0119kszych miastach na ziemiach polskich i na terenach carskiej Rosji. W wieku sze\u015bciu lat po raz pierwszy pojawi\u0142a si\u0119 na scenie jako Siomke w sztuce Dawida Pi\u0144skiego pt.\u00a0Di Muter\u00a0<\/em>(jid.,\u00a0Matka<\/em>).\u00a0<\/em>Pomaga\u0142a przy przedstawieniach r\u00f3wnie\u017c jako suflerka i inspicjentka, dzwonkiem wzywa\u0142a na scen\u0119, ustawia\u0142a o\u015bwietlenie i kontrolowa\u0142a kurtyn\u0119. Od 1907 r.\u00a0je\u017adzi\u0142a z matk\u0105 na wyst\u0119py objazdowe po niewielkich miasteczkach carskiej Rosji. W 1912 r. Ida Kami\u0144ska wyst\u0105pi\u0142a z matk\u0105 w wyre\u017cyserowanym przez Andrzeja Marka niemym filmie\u00a0Mirele Efros<\/em>. Pierwsz\u0105 powa\u017cn\u0105 rol\u0119 Ida Kami\u0144ska zagra\u0142a w wieku 16 lat w sztuce Abrahama Goldfadena\u00a0\u2013\u00a0Akejdes Icchok<\/em>\u00a0(jid.,\u00a0Ofiarowanie Izaaka). \u00a0<\/span><\/p>\n

W kolejnych latach pr\u00f3bowa\u0142a swoich si\u0142 na scenach w Wiedniu. Nie odnios\u0142a tam jednak oczekiwanego sukcesu. Po powrocie wyst\u0119powa\u0142a z zespo\u0142em rodzic\u00f3w w przedstawieniach na prowincji. Zesp\u00f3\u0142 aktorski powi\u0119kszy\u0142 si\u0119\u00a0w tym czasie o osoby m\u0142ode, niekiedy ju\u017c z aktorskim wykszta\u0142ceniem. Jednym z tych m\u0142odych aktor\u00f3w by\u0142 Zygmunt Turkow, za kt\u00f3rego Ida Kami\u0144ska wysz\u0142a za m\u0105\u017c.\u00a0<\/span><\/p>\n

W 1918 r. podczas wyst\u0119p\u00f3w zespo\u0142u Kami\u0144skich w \u0141om\u017cy zmar\u0142 jej ojciec, Abraham Izaak. Po pogrzebie zesp\u00f3\u0142 ruszy\u0142 w dalsze tourn\u00e9e na wsch\u00f3d i znalaz\u0142 si\u0119 na terenie obj\u0119tym walkami. Ester Rachel Kami\u0144ska z Id\u0105 i zespo\u0142em teatralnym dopiero w 1921 r. zdo\u0142a\u0142y wr\u00f3ci\u0107 do Warszawy.<\/span><\/p>\n

Ida skupi\u0142a si\u0119 na pracy nad powa\u017cnym repertuarem. Zaj\u0119\u0142a si\u0119 tak\u017ce re\u017cyseri\u0105 oraz t\u0142umaczeniem sztuk. W latach 20. XX w. wystawi\u0142a m.in.\u00a0Nor\u0119\u00a0<\/em>Henryka Ibsena,\u00a0Kobiet\u0119 bez znaczenia<\/em>\u00a0Oskara Wilde\u2019a,\u00a0Ojczyzn\u0119<\/em>\u00a0Hermanna\u00a0Sudermana,\u00a0Zmartwychwstanie<\/em>\u00a0Lwa To\u0142stoja,\u00a0Mirele\u00a0<\/em>Efros<\/em>\u00a0Jakuba\u00a0Gordina\u00a0i\u00a0Ludzi<\/em>\u00a0Szolema Alejchema. Gra\u0142a z matk\u0105 i m\u0119\u017cem w Teatrze Central.<\/span><\/p>\n

W 1924 r. Ida zagra\u0142a w pierwszym \u017cydowskim filmie zrealizowanym w Polsce po I wojnie \u015bwiatowej \u2013\u00a0Tkijes Kaf<\/em>\u00a0(jid.\u00a0\u015alubowanie,<\/em>\u00a0na podstawie Pereca Hirschbeina) w re\u017cyserii Zygmunta Turkowa. W tym samym roku razem z Turkowem stworzy\u0142a w\u0142asny zesp\u00f3\u0142 teatralny\u00a0Warszewer Jidiszer Kunst Teater<\/em>\u00a0(Warszawski\u00a0\u017bydowski\u00a0Teatr\u00a0Artystyczny, w skr\u00f3cie: WIKT). W jego sk\u0142adzie znalaz\u0142o si\u0119 wielu m\u0142odych aktor\u00f3w, m.in. Ajzyk Samberg, Samuel Landau, Klara Sega\u0142owicz, Jonas Turkow, Diana Blumenfeld i Dawid Lederman. Z tak zdolnym zespo\u0142em Kami\u0144ska mog\u0142a sobie pozwoli\u0107 na wystawianie najbardziej ambitnego repertuaru, jak np.\u00a0Braci Karamazow<\/em>\u00a0Fiodora Dostojewskiego czy\u00a0Rewizora<\/em>\u00a0Miko\u0142aja Gogola. Zesp\u00f3\u0142 odnosi\u0142 liczne sukcesy prezentuj\u0105c widzom r\u00f3wnie\u017c repertuar wsp\u00f3\u0142czesny oraz adaptacje powie\u015bci, m.in.\u00a0Der prizyw<\/em>\u00a0(jid.,\u00a0Pob\u00f3r<\/em>)\u00a0Mendele Mojcher Sforima i\u00a0Motke ganew<\/em>\u00a0(jid.,\u00a0Motke z\u0142odziej<\/em>) Szaloma Asza. Grali przede wszystkim w Teatrze Kami\u0144skiego przy ul. Obo\u017anej w Warszawie, ale tak\u017ce je\u017adzili na wyst\u0119py go\u015bcinne po Polsce, a na pocz. lat 30. XX w. wyst\u0119powali we Francji oraz Belgii. Po rozstaniu z Zygmuntem Turkowem, Ida prowadzi\u0142a w\u0142asny zesp\u00f3\u0142, z kt\u00f3rym je\u017adzi\u0142a po Polsce. W 1938 r. osiad\u0142a w Warszawie, gdzie zwi\u0105za\u0142a si\u0119 z Teatrem Nowo\u015bci. \u00a0<\/span><\/p>\n

W roku 1938 Aleksander Marten zaprosi\u0142 j\u0105 do wyst\u0119pu w nowym filmie pt.\u00a0On a Hejm\u00a0<\/em>(jid.,\u00a0Bezdomni<\/em>). Powierzy\u0142 jej jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych r\u00f3l filmu \u2013 rol\u0119 Batszewy. \u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Wybuch II wojny \u015bwiatowej zasta\u0142 Kami\u0144sk\u0105 w Warszawie. Po kapitulacji Warszawy zdo\u0142a\u0142a razem z c\u00f3rk\u0105, zi\u0119ciem (Adolf (Adi) Rosner) oraz drugim m\u0119\u017cem \u2013 Meirem (Marianem) Melmanem, przedosta\u0107 si\u0119 do Lwowa. Tam w 1940 r. zorganizowa\u0142a zesp\u00f3\u0142 teatralny i prowadzi\u0142a pa\u0144stwowy teatr. Uda\u0142o jej si\u0119, cho\u0107 w\u0142adze sowieckie rzuca\u0142y jej k\u0142ody pod nogi. Po agresji III Rzeszy na Zwi\u0105zek Sowiecki, Kami\u0144ska z rodzin\u0105 ponownie ruszy\u0142a na wsch\u00f3d. Przez Baku dotar\u0142a do Frunze w Kirgistanie. Przez ca\u0142y czas organizowa\u0142a wyst\u0119py teatralne. Zesp\u00f3\u0142 gra\u0142 w miejscowej filharmonii oraz podr\u00f3\u017cowa\u0142 po okolicznych republikach. W latach 1944\u20131946 Kami\u0144ska przenios\u0142a si\u0119 do Moskwy, gdzie pracowa\u0142a w radiu.\u00a0<\/span><\/p>\n

Pod koniec 1946 r. uda\u0142o jej si\u0119 z m\u0119\u017cem i synem, Wiktorem, wr\u00f3ci\u0107 do Polski. Zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 w odbudow\u0119 teatru \u017cydowskiego. Wyst\u0119powa\u0142a na scenach \u017cydowskich we Wroc\u0142awiu oraz w \u0141odzi. W 1948 r. obj\u0119\u0142a funkcj\u0119 dyrektora Teatru \u017bydowskiego w \u0141odzi.\u00a0W 1949 r. \u017cydowskie sceny Wroc\u0142awia i \u0141odzi zosta\u0142y po\u0142\u0105czone w jeden Pa\u0144stwowy Teatr \u017bydowski pod kierownictwem Idy Kami\u0144skiej. W kolejnych latach stara\u0142a si\u0119 przenie\u015b\u0107 teatr do Warszawy i uda\u0142o si\u0119 to dopiero w 1955 roku. Teatr \u017cydowski w Warszawie mie\u015bci\u0142 si\u0119 przy ul. Kr\u00f3lewskiej 13, w dawnym budynku Instytutu Propagandy Sztuki (obecnie nieistniej\u0105cy). W 1970 r., ju\u017c po wyje\u017adzie Kami\u0144skiej, teatr przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do nowej siedziby przy pl. Grzybowskim.<\/span><\/p>\n

Kami\u0144ska na scenach Wroc\u0142awia, \u0141odzi i Warszawy realizowa\u0142a sw\u00f3j plan sprzed wojny. Wystawia\u0142a zar\u00f3wno klasyk\u0119 literatury \u017cydowskiej – sztuki Szolema Alejchema, Salomona Ettingera, Jakuba Gordina a tak\u017ce wsp\u00f3\u0142czesne dramaty Bertolda Brechta, Arthura Millera. Si\u0119ga\u0142a te\u017c po literatur\u0119 polsk\u0105. Przet\u0142umaczy\u0142a i wystawi\u0142a\u00a0Pana Jowialskiego<\/em>\u00a0Aleksandra Fredry oraz\u00a0Meira Ezofowicza<\/em>\u00a0Elizy Orzeszkowej. Zesp\u00f3\u0142 Kami\u0144skiej gra\u0142 w jidysz, ale mo\u017cna by\u0142o wys\u0142ucha\u0107 t\u0142umaczenia na j\u0119zyk polski\u00a0w s\u0142uchawkach. Teatr go\u015bci\u0142 na wielu scenach zar\u00f3wno w Europie (Francja, Anglia, Belgia, Niemcy) jak i na \u015bwiecie (Argentyna, Urugwaj, Australia, Stany Zjednoczone) i by\u0142 gor\u0105co przyjmowany.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Kami\u0144ska wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z polskimi artystami. Konrad Swinarski zaprosi\u0142 j\u0105 w 1962 r. do inscenizacji\u00a0Franka V<\/em>\u00a0Friedricha D\u00fcrrenmatta w Teatrze Dramatycznym w Warszawie. Wyst\u0105pi\u0142a w spektaklach Teatru Telewizji\u00a0\u2013\u00a0Czarna<\/em>\u00a0suknia<\/em>\u00a0(1961) Stanis\u0142awa Wygodzkiego\u00a0oraz\u00a0Po\u017cegnanie z Mari\u0105<\/em>\u00a0(1966) Tadeusza Borkowskiego. Zagra\u0142a te\u017c w filmach\u00a0\u2013\u00a0Ulica Graniczna\u00a0<\/em>(1948) oraz\u00a0Czarna suknia<\/em>\u00a0(1967). W 1965 r. wyst\u0105pi\u0142a w filmie czechos\u0142owackim\u00a0Sklep przy ulicy g\u0142\u00f3wnej<\/em>, kt\u00f3ry otrzyma\u0142 w 1966 r. Oscara w kategorii film\u00f3w obcoj\u0119zycznych. W kolejnym roku Kami\u0144ska otrzyma\u0142a nominacj\u0119 do tej nagrody jako aktorka pierwszoplanowa.<\/span><\/p>\n

W 1968 r. po nagonce antysemickiej zainicjowanej przez komunistyczne w\u0142adze Kami\u0144ska, jak i tysi\u0105ce pozosta\u0142ych polskich \u017byd\u00f3w, zdecydowa\u0142a si\u0119\u00a0opu\u015bci\u0107 Polsk\u0119. Trafi\u0142a jak wszyscy emigranci marcowi do Wiednia, sk\u0105d\u00a0wyjecha\u0142a na kr\u00f3tko do Izraela. W listopadzie 1968 r.\u00a0przylecia\u0142a z rodzin\u0105\u00a0do Stan\u00f3w Zjednoczonych. Osiad\u0142a ostatecznie w Nowym Jorku. Stara\u0142a si\u0119 tam stworzy\u0107 w\u0142asn\u0105 scen\u0119 \u017cydowsk\u0105. Powsta\u0142o nawet stowarzyszenie Friends of Ida Kaminska Theater Foundation, kt\u00f3re zbiera\u0142o pieni\u0105dze na ten cel. Planu jednak nie uda\u0142o si\u0119 zrealizowa\u0107. Zebrano jedynie \u015brodki na wystawienie\u00a0Glikl Hameln fodert gerechtichkajt<\/em>\u00a0(jid.,\u00a0Glikl Hameln \u017c\u0105da sprawiedliwo\u015bci<\/em>) przez 3 tygodnie w Community House of the Central Synagogue w Nowym Jorku. Kami\u0144ska w 1970 r. zagra\u0142a jedn\u0105 z wa\u017cniejszych r\u00f3l w filmie\u00a0The Angel Levine<\/em>\u00a0u boku Harry’ego Belafonte, Zero Mostela oraz Eli Wallacha. Doceniono te\u017c jej wyst\u0119p w produkcji kanadyjskiej telewizji opartej na wspomnieniach Nadie\u017cdy Mandelsztam\u00a0Mandelstam’s Witness<\/em>\u00a0(1975). \u00a0<\/span><\/p>\n

Polsk\u0119 odwiedzi\u0142a tylko raz, w 1975 r., z okazji obchod\u00f3w 50-lecia \u015bmierci Ester Rachel Kami\u0144skiej. Na pocz. lat 70. XX w. spisa\u0142a swoje wspomnienia, kt\u00f3re wydano w Stanach Zjednoczonych w 1973 r.\u00a0\u2013\u00a0My life, my theater \u00a0<\/em>(wyd. pol.\u00a0Moje \u017cycie, m\u00f3j teatr,\u00a0<\/em>1995). \u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Ida Kami\u0144ska zmar\u0142a 21 maja 1980 r. w Nowym Jorku. Zosta\u0142a pochowana na Mount Hebron Cemetery.<\/span><\/p>\n

W 1993 r. na domu, w kt\u00f3rym mieszka\u0142a przy Al. Jerozolimskich w Warszawie, umieszczono tablic\u0119 pami\u0105tkow\u0105. W 2003 r. oraz 2004 r. podobne tablice zawis\u0142y na budynku dawnego \u017bydowskiego Teatru Dolno\u015bl\u0105skiego (obecnie Teatr Kameralny) we Wroc\u0142awiu oraz dawnego Teatru \u017bydowskiego w \u0141odzi (obecnie Teatr Nowy). \u00a0W 2005 r. Ida Kami\u0144ska zosta\u0142a drug\u0105 patronk\u0105 (pierwsz\u0105 jest jej matka Ester Rachel Kami\u0144ska) Teatru \u017bydowskiego w Warszawie.<\/span><\/p>\n

Aleksandra Kr\u00f3l<\/em><\/p>\n

\n

\nBibliografia:<\/em><\/span><\/strong><\/p>\n