{"id":84026,"date":"2021-03-02T17:09:31","date_gmt":"2021-03-02T15:09:31","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=84026"},"modified":"2021-02-25T06:48:22","modified_gmt":"2021-02-25T04:48:22","slug":"25-09-55","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=84026","title":{"rendered":"Zniszczy\u0107, zapomnie\u0107 czy wyt\u0142umaczy\u0107 \u2013 co robi\u0107 z k\u0142opotliwym dziedzictwem przesz\u0142o\u015bci?"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Zniszczy\u0107, zapomnie\u0107 czy wyt\u0142umaczy\u0107 \u2013 co robi\u0107 z k\u0142opotliwym dziedzictwem przesz\u0142o\u015bci?<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Wojciech Kafta\u0144ski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n
Wzorce etyczne, spo\u0142eczne, religijne motywuj\u0105 do moralnego \u017cycia oraz wskazuj\u0105 na zasady dobrej koegzystencji. Wraz z rozwojem bada\u0144 historycznych na \u015bwiat\u0142o dziennie coraz cz\u0119\u015bciej wychodz\u0105 informacje rzucaj\u0105ce cie\u0144 na dawne autorytety. W rozwi\u0105zaniu tych dylemat\u00f3w mo\u017ce pom\u00f3c nam nie cancel culture, a filozofia.<\/span><\/div>\n

17 stycznia rz\u0105d angielski og\u0142osi\u0142 nowe prawo, kt\u00f3re ma chroni\u0107 historyczne pomniki nale\u017c\u0105ce do dziedzictwa kulturowego kraju<\/a>. Po ponad p\u00f3\u0142wieczu nowelizuje ono dwa akty prawne (1967 Civic Amenities Act Town oraz 1947 Country Planning Act), kt\u00f3re do tej pory regulowa\u0142y kwestie ochrony zabytk\u00f3w i pomnik\u00f3w historycznych w kraju. Nowelizacja og\u0142oszona przez Roberta Jenricka, parlamentarzyst\u0119 Partii Konserwatywnej, w praktyce uniemo\u017cliwia usuni\u0119cie jakichkolwiek pomnik\u00f3w historycznych. Okre\u015blana mianem \u201ezostawi\u0107 i wyt\u0142umaczy\u0107\u201d [retain and explain<\/em>], nowelizacja jest odpowiedzi\u0105 na akty spo\u0142ecznego wandalizmu wobec obiekt\u00f3w upami\u0119tniaj\u0105cych dorobek postaci, kt\u00f3re wzbogaci\u0142y si\u0119 na handlu niewolnikami lub mia\u0142y rasistowskie pogl\u0105dy.<\/span><\/p>\n

Te organiczne i niekonsultowane z w\u0142adzami dzia\u0142ania polega\u0142y mi\u0119dzy innymi na usuni\u0119ciu pomnika Edwarda Colstona<\/a>w Bristolu oraz na uszkodzeniu pomnik\u00f3w Roberta Milligana<\/a> i Winstona Churchilla<\/a> w Londynie. Postaci te nie s\u0105 jednak jednoznacznie negatywne. Churchill darzony jest wielkim szacunkiem w Wielkiej Brytanii. Postrzega si\u0119 go jako wybawc\u0119 narodu z czas\u00f3w II wojny \u015bwiatowej. Natomiast Colston i Milligan byli wielkimi filantropami; anga\u017cowali si\u0119 w budowy szpitali i przytu\u0142k\u00f3w dla ubogich oraz hojnie wspierali akcje charytatywne. Nowe prawo ma zatem chroni\u0107 pomniki po\u015bwi\u0119cone problematycznym autorytetom przy jednoczesnym wyt\u0142umaczeniu ich wzbudzaj\u0105cego kontrowersje dziedzictwa.<\/span><\/p>\n

\u00d3w rewizjonizm podzieli\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwo Zjednoczonego Kr\u00f3lestwa<\/a>. Odbi\u0142 si\u0119 te\u017c szerokim echem w \u015bwiecie naukowym. We wrze\u015bniu ubieg\u0142ego roku, na mapie kampusu Uniwersytetu Edynburskiego pojawi\u0142 si\u0119 \u201enowy\u201d budynek o nazwie 40 George Square<\/a>. Do wrze\u015bnia jego nazwa upami\u0119tnia\u0142a jednego z najwybitniejszych absolwent\u00f3w uniwersytetu, g\u0142\u00f3wnego przedstawiciela szkockiego o\u015bwiecenia w filozofii Davida Hume\u2019a. O zmian\u0119 nazwy budynku apelowa\u0142o grono student\u00f3w i naukowc\u00f3w motywowanych spo\u0142ecznymi pogl\u0105dami filozofa, kt\u00f3ry, w \u017co\u0142nierskich s\u0142owach, by\u0142 zwolennikiem handlu niewolnikami, rasist\u0105 i szowinist\u0105. Hume, mistrz krytycznego my\u015blenia, wybitny teoretyk funkcjonowania ludzkiego umys\u0142u oraz ludzkiej psychiki, ale przede wszystkim krytyk nietolerancji i uprzedzenia, w swym dziele \u201eO charakterach narodowych\u201d [Of National Characters], popisuje si\u0119 klasizmem i ksenofobi\u0105.<\/span><\/p>\n

Spo\u0142eczny rewizjonizm w Wielkiej Brytanii jest przejawem szerszego fenomenu, kt\u00f3ry mierzy si\u0119 dzi\u015b z problemem zagmatwanych autorytet\u00f3w i trudnej historii. \u00d3w niezinstytucjonalizowany ruch spo\u0142eczno-intelektualny nabra\u0142 p\u0119du w 2018 roku w Stanach Zjednoczonych<\/a> i obj\u0105\u0142 tak r\u00f3\u017cne kwestie jak zrewidowanie symboli i monument\u00f3w narodowych<\/a>zwi\u0105zanych z ruchem konfederackim czy przewarto\u015bciowanie idei przy\u015bwiecaj\u0105cych funkcjonowaniu instytucji kultury i nauki.<\/span><\/p>\n

W 2018 roku Wydzia\u0142 Prawa Uniwersytetu Harvarda zmieni\u0142 swoje god\u0142o; poprzednie bezpo\u015brednio nawi\u0105zywa\u0142o do herbu rodziny Royall<\/a>, fundator\u00f3w wydzia\u0142u, kt\u00f3rzy to dorobili si\u0119 fortuny na handlu niewolnikami. Tytu\u0142y wewn\u0119trzne uniwersytetu, takie jak \u201eHouse Master\u201d, kt\u00f3ry nawi\u0105zuje do osiemnastowiecznego okre\u015blenia posiadacza niewolnik\u00f3w, poddano liftingowi. Myli\u0142by si\u0119 ten, kto my\u015bli, \u017ce podej\u015bcie uniwersytetu do trudnej przesz\u0142o\u015bci jest jednolite i odbywa si\u0119 bez problem\u00f3w. Od 2016 roku toczy si\u0119 sprawa zmiany nazwy budynku akademickiego nosz\u0105cego nazw\u0119 Mather House<\/a>. Increase Mather, jeden z prezydent\u00f3w Uniwersytetu Harvarda, by\u0142 siedemnastowiecznym protestanckim duchownym uwik\u0142anym w s\u0142ynny proces czarownic z Salem i w\u0142a\u015bcicielem niewolnik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Wzorce moralne, przesz\u0142o\u015b\u0107, a sprawa Polska<\/strong><\/span><\/h4>\n

Radzenie sobie z przesz\u0142o\u015bci\u0105, kt\u00f3ra wraz z nowymi badaniami historycznymi i otwieraniem si\u0119 archiw\u00f3w, nabiera tempa i budzi r\u00f3\u017cne reakcje zar\u00f3wno w\u015br\u00f3d naukowc\u00f3w, jak i szerokiej spo\u0142eczno\u015bci. Warto pochyli\u0107 si\u0119 nad pr\u00f3b\u0105 zrozumienia \u017ar\u00f3de\u0142 spolaryzowanych reakcji na zagmatwane autorytety z perspektywy filozofii.<\/span><\/p>\n

Wysoka poprzeczka i moralni \u015bwi\u0119ci<\/strong><\/span><\/h4>\n

Za typowe wzorce moralne od wiek\u00f3w uznaje si\u0119 rodzic\u00f3w i nauczycieli. Z czasem ci pierwsi ponosz\u0105 moralne czy spo\u0142eczne pora\u017cki, rozwodz\u0105 si\u0119, \u0142api\u0105 mandaty, bankrutuj\u0105 czy wylatuj\u0105 z pracy, za\u015b wiedza tych drugich okazuje si\u0119 ograniczona. Te ograniczenia, b\u0119d\u0105ce pocz\u0105tkowo wstrz\u0105sem, wraz z naszym rozwojem zostaj\u0105 przyswojone jako nieod\u0142\u0105czny element ludzkiej egzystencji. \u017baden rodzic nie jest idea\u0142em; \u017caden nauczyciel nie wie wszystkiego. Ale czy to dyskwalifikuje ich w byciu wzorcami moralnymi i spo\u0142ecznymi?<\/span><\/p>\n

Od lat 80. w filozofii toczy si\u0119 zagorza\u0142a dyskusja nad faktem, i\u017c moralno\u015b\u0107 w klasycznym rozumieniu stawia poprzeczk\u0119 zbyt wysoko. Filozofowie tacy jak Samuel Scheffler czy Susan Wolf argumentuj\u0105, \u017ce forma maksymalizmu moralnego jest nie do spe\u0142nienia, ale i demotywuje do \u017cycia moralnego. Wolf w artykule \u201eMoral Saints<\/a>\u201d definiuje \u201emoralnych \u015bwi\u0119tych\u201d jako osoby, kt\u00f3rych ka\u017cda czynno\u015b\u0107 jest tak moralna, jak to si\u0119 tylko da. Sama nie jest w stanie zidentyfikowa\u0107 takich realnie istniej\u0105cych ludzi, co w jej zamy\u015ble znaczy, \u017ce ich nie ma. Nawet gdyby by\u0142o inaczej, nasza interakcja z nimi raczej zniech\u0119ca\u0142aby nas do pod\u0105\u017cania ich \u015bcie\u017ck\u0105 ze wzgl\u0119du na ich onie\u015bmielaj\u0105cy charakter.<\/span><\/p>\n

Cancel culture<\/strong> i ksi\u0105dz Robak<\/strong><\/span><\/h4>\n

Jak post\u0119powa\u0107 z wzorcami moralnymi, kt\u00f3rych przesz\u0142o\u015b\u0107 jest moralnie, a i spo\u0142ecznie, i prawnie, problematyczna. Jednym z podej\u015b\u0107 do upad\u0142ych wzorc\u00f3w jest zjawisko spo\u0142ecznego anulowania, z angielskiego cancel culture<\/em><\/a>. Zwolennicy rozprawienia si\u0119 z Davidem Hume\u2019em, Increase\u2019em Matherem, ale te\u017c ze wsp\u00f3\u0142czesnymi upad\u0142ymi, takimi jak Bill Cosby<\/a>, Carl Lentz<\/a> czy Harvey Weinstein<\/a>, chc\u0105 ich odseparowa\u0107 i wyautowa\u0107 z funkcji publicznych.<\/span><\/p>\n

Cosby by\u0142 g\u0142osem czarnosk\u00f3rych Amerykan\u00f3w lat 80. W popularnym w Polsce \u201eBill Cosby Show\u201d graj\u0105cy lekarza i ojca ferajny dzieci aktor uczy\u0142 Afroamerykan\u00f3w nowych modeli post\u0119powania w spo\u0142ecze\u0144stwie. Pokazywa\u0142, i\u017c pomimo swojego koloru sk\u00f3ry, kt\u00f3ry ju\u017c na starcie zabiera\u0142 wielu ludziom szanse sukcesu, przy ci\u0119\u017ckiej pracy i dzi\u0119ki predyspozycjom charakteru, mo\u017cna osi\u0105gn\u0105\u0107 ameryka\u0144skie marzenie<\/em>. Cosby by\u0142 te\u017c modelem wychowawczym i spo\u0142ecznym. Jego upadek nadszed\u0142, kiedy na jaw wysz\u0142y oskar\u017cenia o wielokrotne gwa\u0142ty na kobietach odurzanych przedtem narkotykami. Cosby zawi\u00f3d\u0142. Nale\u017cy go za to ukara\u0107 i usun\u0105\u0107 z przestrzeni spo\u0142ecznej.<\/span><\/p>\n

Jednak cancel culture<\/em> wi\u0105\u017ce si\u0119 z wieloma dylematami moralnymi dotykaj\u0105cymi regulacji outowania. Jak d\u0142ugo ma trwa\u0107 \u201eanulowanie\u201d? Kto powinien o tym decydowa\u0107? Jak post\u0119powa\u0107 w przypadku nieuzasadnionego ostracyzmu? K\u0142ad\u0105c nacisk na aspekt edukacyjny etyki, Iris Murdoch zwraca uwag\u0119 na potrzeb\u0119 stworzenia przestrzeni do rehabilitacji i poprawy moralnej. Wyautowanie (ujawnienie przez osoby trzecie) podw\u00f3jnej to\u017csamo\u015bci Jacka Soplicy uniemo\u017cliwi\u0142oby dzia\u0142alno\u015b\u0107 ksi\u0119dza Robaka, g\u0142\u00f3wnego prowodyra powsta\u0144 przeciw Moskalom na Litwie. Ten model moralnej rehabilitacji, rodzimy odpowiednik \u015bwi\u0119tego Piotra wypieraj\u0105cego si\u0119 Chrystusa, tak wdzi\u0119czny temat matur z j\u0119zyka polskiego, nie zakorzeni\u0142 si\u0119 w \u015bwiadomo\u015bci Polak\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\u015awi\u0119ty albo \u015bmier\u0107<\/strong><\/span><\/h4>\n

Inn\u0105 postaw\u0105 wobec zagmatwanych autorytet\u00f3w jest p\u00f3j\u015bcie w zaparte, zar\u00f3wno w pot\u0119pieniu upad\u0142ego modelu, jak i bronieniu jego kryszta\u0142owego \u017cycia. Wida\u0107 to szczeg\u00f3lnie na polskiej scenie politycznej. Krytycy sp\u00f3jno\u015bci moralnej prezydenta Lecha Wa\u0142\u0119sy widz\u0105 w nim zdrajc\u0119, kt\u00f3ry poszed\u0142 na ust\u0119pstwa wobec komunistycznej w\u0142adzy. Broni\u0105cy honoru by\u0142ego prezydenta do wiadomo\u015bci przyjmuj\u0105 tylko te fakty, kt\u00f3re \u015bwiadcz\u0105 o jego nieposzlakowanej moralno\u015bci. Atak na niego rozumiej\u0105 jako atak na Polsk\u0119 i jej dziejow\u0105 rol\u0119 w walce z komunizmem.<\/span><\/p>\n

Jak wynika z mojej obserwacji, lustrzanym odbiciem tego jest stosunek do autorytetu papie\u017ca Jana Paw\u0142a II. Bez zapoznania z dokumentami, kt\u00f3re \u015bwiadcz\u0105, \u017ce papie\u017c m\u00f3g\u0142 posiada\u0107 wiedz\u0119 o skandalach pedofilskich w Ko\u015bciele, gros polityk\u00f3w, ludzi kultury i ksi\u0119\u017cy stwierdza ich fa\u0142szywo\u015b\u0107; co ust\u0119pliwsi uznaj\u0105, \u017ce Wojty\u0142a zosta\u0142 zmanipulowany; za\u015b kardyna\u0142 Stanis\u0142aw Dziwisz widzi atak na papie\u017ca jako skierowany przeciw niemu samemu, a w zasadzie przeciw Polsce. Takie postawy, wpisuj\u0105ce si\u0119 w szczeg\u00f3lne bliskie polskiemu etosowi \u201e\u015bwi\u0119ty albo \u015bmier\u0107\u201d, mog\u0105 pocz\u0105tkowo budzi\u0107 \u015bmiech i politowanie. Jednak ich g\u0142\u0119bsza analiza filozoficzna pokazuje z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 ludzkiego formowania pogl\u0105d\u00f3w i warto\u015bci.<\/span><\/p>\n

Zmierzch bog\u00f3w kosztem \u015bwitu ludzi<\/strong><\/span><\/h4>\n

Spogl\u0105danie krytycznym okiem na autorytety jest znakiem rozpoznawczym dzisiejszych czas\u00f3w. Ju\u017c od nowo\u017cytno\u015bci kierowani idea\u0142ami o\u015bwieceniowymi naukowcy zach\u0119cani byli do my\u015blenia bez ogl\u0105dania si\u0119 na uprzednio wyznaczone kanony wnioskowania i osi\u0105gni\u0119cia naukowe. Postrzeganie \u015bwiata i my\u015blenie, je\u015bli mia\u0142o przynie\u015b post\u0119p wiedzy o nim, powinno by\u0107 poddane tylko rozumowi. Dzi\u015b zdaje si\u0119, \u017ce jeste\u015bmy wt\u00f3rnymi ofiarami nie tylko bezkrytycznej wiary we wzorce moralne, ale tak\u017ce w rozum. Namys\u0142 filozoficzny nad cz\u0119sto radykalnymi rozbie\u017cno\u015bciami w warto\u015bciowaniu autorytet\u00f3w pokazuje, i\u017c podziw, jakim darzymy autorytety, nie zawsze ma charakter kognitywny, wynikaj\u0105cy z wiedzy, ale cz\u0119sto afektywny, czyli emocjonalny. Jak wiele innych emocji \u2013 jest zara\u017aliwy, buduje i umacnia si\u0119 grupach. Nie zawsze panujemy nad nim za pomoc\u0105 naszego rozumu.<\/span><\/p>\n

Filozofowie odwo\u0142uj\u0105cy si\u0119 dzi\u015b do my\u015blicieli takich jak Baruch Spinoza i Adam Smith wskazuj\u0105 na to, i\u017c to, co wiemy o sobie samych, o innych i o \u015bwiecie, wynika z tego, jak czujemy. Nasze emocje, nierzadko podgrzane do czerwono\u015bci, s\u0105 cz\u0119sto filtrem do naszej wiedzy o innych. Wchodz\u0105c w grup\u0119 os\u00f3b, w kt\u00f3rych ceniony jest Robert Lewandowski, jeste\u015bmy bardziej sk\u0142onni do uznania go za \u201eautorytet\u201d w pi\u0142ce no\u017cnej. Recenzuj\u0105c ksi\u0105\u017ck\u0119 autora, kt\u00f3rego darzymy antypati\u0105, b\u0119dziemy koncentrowa\u0107 si\u0119 na jej niedoci\u0105gni\u0119ciach czy wadach. Upatruj\u0105c bog\u00f3w w autorytetach, wyrz\u0105dzamy sobie krzywd\u0119, pozbawiaj\u0105c si\u0119 przyk\u0142ad\u00f3w na miar\u0119 dzisiejszych Jack\u00f3w Soplic\u00f3w. Wylewaj\u0105c dziecko z przys\u0142owiow\u0105 k\u0105piel\u0105, poprzez anulowanie dorobku problematycznych autorytet\u00f3w, pozbawiamy siebie motywacji do rozwoju w jakiej\u015b dziedzinie, ale r\u00f3wnie\u017c szansy na odebranie nie\u0142atwej lekcji o u\u0142omnym cz\u0142owiecze\u0144stwie.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zniszczy\u0107, zapomnie\u0107 czy wyt\u0142umaczy\u0107 \u2013 co robi\u0107 z k\u0142opotliwym dziedzictwem przesz\u0142o\u015bci? Wojciech Kafta\u0144ski Wzorce etyczne, spo\u0142eczne, religijne motywuj\u0105 do moralnego \u017cycia oraz wskazuj\u0105 na zasady dobrej koegzystencji. Wraz z rozwojem bada\u0144 historycznych na \u015bwiat\u0142o dziennie coraz cz\u0119\u015bciej wychodz\u0105 informacje rzucaj\u0105ce cie\u0144 na dawne autorytety. W rozwi\u0105zaniu tych dylemat\u00f3w mo\u017ce pom\u00f3c nam nie cancel culture, a […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84026"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=84026"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84026\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":84126,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84026\/revisions\/84126"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=84026"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=84026"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=84026"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}