{"id":84528,"date":"2021-03-16T17:09:34","date_gmt":"2021-03-16T15:09:34","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=84528"},"modified":"2021-03-16T10:38:30","modified_gmt":"2021-03-16T08:38:30","slug":"21-09-61","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=84528","title":{"rendered":"Mileva Mari\u0107 by\u0142a wielk\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 Einsteina. Im d\u0142u\u017cej byli razem, tym bardziej jej nienawidzi\u0142"},"content":{"rendered":"

Mileva Mari\u0107 (1875-1948) z m\u0119\u017cem Albertem Einsteinem (1879-1955) w Pradze, gdzie ma\u0142\u017ce\u0144stwo mieszka\u0142o w latach 1905-12 (Fot. ETH-Bibliothek Zurich, Bildarchiv)<\/em><\/span><\/h4>\n
\n
\"\"<\/a>Mileva Mari\u0107 by\u0142a wielk\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 Einsteina. Im d\u0142u\u017cej byli razem, tym bardziej jej nienawidzi\u0142<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Iwona S\u0142abuszewska-Krauze<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

W li\u015bcie do przyjaciela Albert Einstein pisa\u0142, \u017ce jego definicja dobrej \u017cony “oscyluje pomi\u0119dzy \u015bwini\u0105 a notoryczn\u0105 sprz\u0105taczk\u0105”. Wydaje si\u0119, \u017ce pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 por\u00f3wnania dotyczy\u0142a Milevy Mari\u0107.<\/strong><\/h4>\n

.<\/p>\n

Mileva Mari\u0107, dziewczyna z serbskiej prowincji, by\u0142a pi\u0105t\u0105 kobiet\u0105, jak\u0105 kiedykolwiek przyj\u0119to na Uniwersytet w Zurychu \u2013 w charakterze pe\u0142noprawnej studentki, a nie wolnej s\u0142uchaczki. W 1896 r. rozpocz\u0119\u0142a studia na wydziale fizyki i matematyki, stawiaj\u0105c sobie cel: kariera naukowa i tytu\u0142 profesora fizyki. By\u0142a uparta, ambitna i niebywale uzdolniona matematycznie.<\/span><\/p>\n

\n

Albert obiecywa\u0142, \u017ce stworz\u0105 nowoczesny zwi\u0105zek scementowany mi\u0142o\u015bci\u0105 do nauki, b\u0119d\u0105 zawsze \u201eein stein\u201d, jednym kamieniem, a mi\u0142o\u015b\u0107 nigdy nie zatrzyma naukowego rozwoju Milevy.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

M\u0142ody Einstein by\u0142 wytrwa\u0142y w konkurach. Wprasza\u0142 si\u0119 na wieczorki muzyczne, uparcie namawia\u0142 Milev\u0119 do wsp\u00f3lnej nauki i zaskakiwa\u0142 j\u0105 na ulicy. W ko\u0144cu do\u0142\u0105czy\u0142 do damskiej wycieczki w g\u00f3ry Schwarzwald. Nie wiadomo, co wydarzy\u0142o si\u0119 podczas tego wypadu, ale zaraz potem Mileva wyjecha\u0142a z Zurychu i ukry\u0142a si\u0119 w Heidelbergu w po\u0142udniowo-wschodnich Niemczech, gdzie przez p\u00f3\u0142 roku pr\u00f3bowa\u0142a studiowa\u0107 na tamtejszym uniwersytecie. Je\u015bli zgodzi\u0142aby si\u0119 na zwi\u0105zek z Albertem, jej studia, a wi\u0119c i kariera naukowa, by\u0142yby zagro\u017cone. A nauka by\u0142a dla niej wszystkim.<\/span><\/p>\n

Mileva Mari\u0107. Krew bandyt\u00f3w<\/strong><\/h4>\n

Mia\u0142a burz\u0119 czarnych lok\u00f3w, \u201eurod\u0119 chmurn\u0105 i tajemnicz\u0105\u201d. Kobieta fizyk \u2013 nigdy nie s\u0142yszano o czym\u015b bardziej egzotycznym, i cho\u0107 to Albert pozowa\u0142 na outsidera, ona by\u0142a nim naprawd\u0119. Urodzi\u0142a si\u0119 19 grudnia 1875 r. we wsi Kac<\/a>, niedaleko Belgradu, w rodzinie bogatego s\u0119dziego. By\u0142a chorowitym i nie\u015bmia\u0142ym dzieckiem, ale te\u017c butnym, mo\u017ce dlatego ojciec mawia\u0142, \u017ce w jej \u017cy\u0142ach p\u0142ynie krew bandyt\u00f3w. Mia\u0142a wad\u0119 biodra, przez co w widoczny spos\u00f3b kula\u0142a. W Serbii uwa\u017cano, \u017ce taka u\u0142omno\u015b\u0107 dyskwalifikuje kobiet\u0119 jako matk\u0119 i \u017con\u0119. Ojciec motywowa\u0142 wi\u0119c Milev\u0119 do nauki, przewiduj\u0105c, \u017ce jest skazana na samotno\u015b\u0107. Wystara\u0142 si\u0119, aby przyj\u0119\u0142a j\u0105 elitarna, m\u0119ska szko\u0142a \u015brednia w Zagrzebiu \u2013 Mileva mimo problem\u00f3w zdrowotnych uko\u0144czy\u0142a j\u0105 z najwy\u017cszymi notami z fizyki i matematyki. Jako jedna z pierwszych kobiet w Cesarstwie Austro-W\u0119gierskim uzyska\u0142a zgod\u0119 na korzystanie z doskona\u0142ego laboratorium fizycznego, do tej pory przeznaczonego dla m\u0119\u017cczyzn. Zwie\u0144czeniem jej d\u0105\u017ce\u0144 naukowych mia\u0142a by\u0107 Szwajcaria. W Zurychu zda\u0142a matur\u0119 i zdoby\u0142a przepustk\u0119 na studia. Kosztowa\u0142o j\u0105 wiele wysi\u0142ku, by znale\u017a\u0107 si\u0119 na uczelni, a jeszcze wi\u0119cej, by utrzyma\u0107 si\u0119 w tym m\u0119skim i hermetycznym gronie.<\/span><\/p>\n

Fizyka, kawa i kie\u0142basa<\/strong><\/h4>\n

Albert do\u015b\u0107 szybko odnalaz\u0142 Milev\u0119 w Heidelbergu. Odpisa\u0142a mu dopiero po miesi\u0105cu, nie mog\u0105c uwierzy\u0107 w tak silne zainteresowanie. Wr\u00f3ci\u0142a do Zurychu. Albert nazywa\u0142 j\u0105 od tej pory swoj\u0105 ma\u0142\u0105 uciekinierk\u0105, ukochan\u0105 czarodziejk\u0105 i obszarpa\u0144cem, a potem Doxerl (Laleczk\u0105). Pisa\u0142 do niej: \u201eBiedny ten Jasieniek, ch\u0119tka go rozpala. Gdy my\u015bli o Lali, poduszka si\u0119 spala\u201d.<\/span><\/p>\n

\n

\u201eTak dobrze rozumiemy oboje nasze czarne dusze, picie kawy i jedzenie kie\u0142basy\u2026\u201d \u2013 pisa\u0142 w li\u015bcie. \u201eSzcz\u0119\u015bciarz ze mnie, \u017ce mam r\u00f3wnorz\u0119dn\u0105 partnerk\u0119\u201d.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Wcze\u015bniej \u0142\u0105czy\u0142o go r\u00f3wnie gor\u0105ce uczucie tylko z Marie Winteler, prost\u0105 dziewczyn\u0105 ze szwajcarskiego Aarau, gdzie przygotowywa\u0142 si\u0119 do matury. Kiedy zacz\u0105\u0142 studia w Zurychu, uczucia wzgl\u0119dem Marie przyblak\u0142y, cho\u0107 dalej wysy\u0142a\u0142 jej garderob\u0119 do prania i prasowania. Pewnego razu otrzyma\u0142 od niej prezent \u2013 imbryk do herbaty. W typowy dla siebie, bezpardonowy spos\u00f3b odpisa\u0142, \u017ce to g\u0142upi prezent. Marie zrozumia\u0142a, \u017ce ich romans w\u0142a\u015bnie si\u0119 sko\u0144czy\u0142. W rzeczywisto\u015bci nigdy nie pogodzi\u0142a si\u0119 z odej\u015bciem Einsteina. Zachorowa\u0142a na depresj\u0119<\/a>, jaki\u015b czas leczy\u0142a si\u0119 w berne\u0144skim szpitalu psychiatrycznym.<\/span><\/p>\n

Narzeczona wbrew mamusi<\/strong><\/h4>\n

Pauline, matka Alberta, niepokoi\u0142 nowy zwi\u0105zek syna. Serb\u00f3w postrzegano jako ciemnosk\u00f3rych obcokrajowc\u00f3w, kt\u00f3rych kobiety s\u0105 rozwi\u0105z\u0142e i nieobliczalne. A Mileva by\u0142a u\u0142omna i w dodatku starsza od Alberta o cztery lata. \u201eTy b\u0119dziesz mie\u0107 30 lat, a ona b\u0119dzie star\u0105 bab\u0105! \u2013 krzycza\u0142a. \u2013 To m\u00f3l ksi\u0105\u017ckowy, a ty potrzebujesz \u017cony!\u201d.<\/span><\/p>\n

Uwa\u017ca\u0142a, \u017ce Albert si\u0119 kompromituje. I cho\u0107 Einsteinowie byli ze\u015bwiecczeni, wola\u0142a, \u017ceby dziewczyna by\u0142a \u017byd\u00f3wk\u0105. Mileva nie mia\u0142a w jej oczach \u017cadnego atutu. Albert pozosta\u0142 jednak nieugi\u0119ty i o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce zamierza si\u0119 z Milev\u0105 o\u017ceni\u0107.<\/span><\/p>\n

Zwleka\u0142 jednak ze \u015blubem, poniewa\u017c by\u0142 bez pracy. Pisywa\u0142 ju\u017c artyku\u0142y naukowe i publikowa\u0142, ale nie dosta\u0142 posady asystenta na politechnice. Inne drzwi te\u017c pozostawa\u0142y zamkni\u0119te. Uchodzi\u0142 za buntownika i profesorowie niech\u0119tnie wystawiali mu pozytywne rekomendacje \u2013 szczeg\u00f3lnie s\u0142ynny Max Weber, opiekun naukowy Alberta, od kt\u00f3rego opinii wiele zale\u017ca\u0142o. Trudno si\u0119 temu dziwi\u0107, Albert rzadko chodzi\u0142 na wyk\u0142ady Webera. Ucz\u0119szcza\u0142a na nie za to Mileva, pr\u00f3buj\u0105c usprawiedliwi\u0107 nieobecno\u015b\u0107 ukochanego i dziel\u0105c si\u0119 potem z nim notatkami, z kt\u00f3rych nadrabia\u0142 zaleg\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n

Brak pracy frustrowa\u0142 Alberta. Mileva znosi\u0142a jego humory: \u201eKrzykacz z niego, a jednak tak bardzo go kocham\u201d\u2013 pisa\u0142a do przyjaci\u00f3\u0142ki Heleny Kaufler. Wieczorami pracowali w domu, pr\u00f3buj\u0105c rozwik\u0142a\u0107 zagadki nauki. Mileva by\u0142a lepszym od Alberta matematykiem, i to ona zajmowa\u0142a si\u0119 obliczeniami. Nied\u0142ugo potem po beztroskiej wyprawie nad jezioro Como okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jest w ci\u0105\u017cy.<\/span><\/p>\n

Ladacznica<\/strong><\/h4>\n

Antykoncepcja by\u0142a ju\u017c pod koniec XIX w. znana (prezerwatywy<\/a>, wk\u0142adki antykoncepcyjne, irygatory), ale droga. Tuzin prezerwatyw kosztowa\u0142 pi\u0119\u0107 marek, czyli r\u00f3wnowarto\u015b\u0107 po\u0142owy dni\u00f3wki. Bezrobotni raczej nie inwestowali w zabezpieczenia. Sytuacja wygl\u0105da\u0142a beznadziejnie, gdy\u017c nie byli w formalnym zwi\u0105zku. Rodzice Alberta uznali Milev\u0119 za ladacznic\u0119. Spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska raczej nie akceptowa\u0142a przedma\u0142\u017ce\u0144skich zwi\u0105zk\u00f3w i nie\u015blubnych dzieci. Pauline wys\u0142a\u0142a jadowity list do rodzic\u00f3w Milevy, w kt\u00f3rym obrzuca\u0142a obelgami dziewczyn\u0119, jej rodzin\u0119 i wszystkich Serb\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Ci\u0105\u017ca zniszczy\u0142a reputacj\u0119 Milevy i oznacza\u0142a koniec marze\u0144 o karierze, a jeszcze wiosn\u0105 1901 r. my\u015bla\u0142a o z\u0142o\u017ceniu doktoratu i rozpocz\u0119ciu pracy naukowej. Jej rodzice, zw\u0142aszcza ojciec, kt\u00f3ry tyle \u0142o\u017cy\u0142 na jej wykszta\u0142cenie, te\u017c nie by\u0142 szcz\u0119\u015bliwy.<\/span><\/p>\n

A Albert wydawa\u0142 si\u0119 spokojny: \u201eCiesz si\u0119, droga Doxerl, i niczym si\u0119 nie martw \u2013 pociesza\u0142 j\u0105, by w kolejnym zdaniu przej\u015b\u0107 do innego tematu: \u2013 Nie jestem zbyt zadowolony z w\u0142asnej teorii termoelektryczno\u015bci\u201d.<\/span><\/p>\n

Przez ci\u0105\u017c\u0119 Mileva nie zaliczy\u0142a egzamin\u00f3w na uczelni. Sytuacja skomplikowa\u0142a si\u0119 jeszcze bardziej, kiedy Albert zacz\u0105\u0142 stara\u0107 si\u0119 o posad\u0119 w urz\u0119dzie patentowym. Poniewa\u017c urz\u0119dnik powinien mie\u0107 nienagann\u0105 reputacj\u0119, Albert uzna\u0142, \u017ce Mileva z nie\u015blubnym dzieckiem w brzuchu powinna znikn\u0105\u0107.<\/span><\/p>\n

\u015alub z lito\u015bci<\/strong><\/h4>\n

Lieserl urodzi\u0142a si\u0119 27 stycznia 1902 r. w rodzinnym domu Milevy w Serbii. Albert przebywa\u0142 w\u00f3wczas w Bernie, ciesz\u0105c si\u0119 nowymi przyjaci\u00f3\u0142mi i stanowiskiem eksperta technicznego trzeciej klasy w urz\u0119dzie patentowym. Mileva przyjecha\u0142a do niego nied\u0142ugo po porodzie. Mimo pr\u00f3\u015bb nie zgodzi\u0142 si\u0119, by zabra\u0142a ze sob\u0105 Lieserl.<\/span><\/p>\n

6 stycznia 1903 r. wzi\u0119li \u015blub cywilny w Bernie. Obecni na nim byli tylko ich \u015bwiadkowie. Niestety, w przypadku Alberta zauroczenie ju\u017c min\u0119\u0142o, a nie\u015blubne dziecko jeszcze bardziej ostudzi\u0142o jego uczucia.<\/span><\/p>\n

\n

Po latach przyzna\u0142, \u017ce \u017ceni\u0105c si\u0119 z Milev\u0105, czu\u0142 wewn\u0119trzny op\u00f3r. Mimo to uczyni\u0142 ten krok \u2013 z lito\u015bci (\u201eMileva by\u0142a brzydka i kulawa i by\u0142o mi jej \u017cal\u201d) i z poczucia obowi\u0105zku, bo Mileva po\u015bwi\u0119ci\u0142a dla niego wszystko.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Albert nigdy nie zobaczy\u0142 Lieserl. Nie wiadomo, jakie by\u0142y dalsze losy dziewczynki. Podczas kolejnego pobytu w Serbii Mileva skre\u015bli\u0142a kilka zastanawiaj\u0105cych s\u0142\u00f3w w li\u015bcie do m\u0119\u017ca: \u201ePosz\u0142o szybko, ale nieprzyjemnie\u201d. Co mog\u0142y oznacza\u0107? Wiadomo, \u017ce Lieserl zachorowa\u0142a na szkarlatyn\u0119, i to jest ostatnia pewna informacja o niej. Czy oddano j\u0105 do adopcji? Zmar\u0142a? Historycy przeczesali archiwa, a w latach 80. XX w. szukano \u015bladu Lieserl na jugos\u0142owia\u0144skich cmentarzach, ale nic nie znaleziono. Dziewczynka znikn\u0119\u0142a bez \u015bladu.<\/span><\/p>\n

P\u00f3\u0142tora roku p\u00f3\u017aniej przyszed\u0142 na \u015bwiat pierwszy syn pa\u0144stwa Einstein \u2013 Hans Albert.<\/span><\/p>\n

Ukradziona s\u0142awa?<\/strong><\/h4>\n

W 1905 r. Albert opublikowa\u0142 prac\u0119 \u201eO elektrodynamice cia\u0142 w ruchu\u201d, kt\u00f3ra wprowadzi\u0142a szczeg\u00f3ln\u0105 teori\u0119 wzgl\u0119dno\u015bci i wstrz\u0105sn\u0119\u0142a podstawami fizyki. W tym samym roku napisa\u0142 te\u017c rozpraw\u0119 doktorsk\u0105. Do dzisiaj kontrowersje budzi kwestia autorstwa obu prac i udzia\u0142u Milevy w ich powstaniu. Nie brak g\u0142os\u00f3w, \u017ce Einstein zagarn\u0105\u0142 zas\u0142ugi \u017cony i nigdy nie przyzna\u0142, \u017ce jest wsp\u00f3\u0142autork\u0105 odkrywczych teorii.<\/span><\/p>\n

Istniej\u0105 te\u017c poszlaki, \u017ce prze\u0142omowy artyku\u0142 napisali wsp\u00f3lnie, ale jej nazwisko zosta\u0142o usuni\u0119te. By\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce podpis kobiety m\u00f3g\u0142 podwa\u017cy\u0107 wiarygodno\u015b\u0107 tekstu i przekre\u015bli\u0107 szanse Alberta na karier\u0119. Tym bardziej \u017ce Mileva nie mia\u0142a dyplomu. Co jednak, je\u015bli procedura usuni\u0119cia nazwiska Milevy odby\u0142a si\u0119 bez jej wiedzy i zgody? A tak twierdz\u0105 zwolennicy teorii o jej wsp\u00f3\u0142autorstwie.<\/span><\/p>\n

Biografowie Milevy podkre\u015blaj\u0105, \u017ce w 1905 r. powiedzia\u0142a swemu ojcu: \u201ePrzed wyjazdem uko\u0144czyli\u015bmy wa\u017cn\u0105 prac\u0119 naukow\u0105, kt\u00f3ra przyniesie mojemu m\u0119\u017cowi s\u0142aw\u0119\u201d. A ju\u017c po \u015bmierci Einsteina jeden z jego przyjaci\u00f3\u0142 twierdzi\u0142, \u017ce wczesne prace geniusza podpisane by\u0142y dwoma nazwiskami: Einstein \u2013 Marity. Marity to w\u0119gierska forma nazwiska Mari\u0107, kt\u00f3ra istnieje te\u017c w akcie \u015blubu pa\u0144stwa Einstein. Ciekawe te\u017c, \u017ce Albert obiecywa\u0142 Milevie przekazanie finansowej warto\u015bci Nagrody Nobla, je\u015bli kiedy\u015b tak\u0105 dostanie. I s\u0142owa dotrzyma\u0142. Pytanie, czy Einstein nie okrad\u0142 z zaszczyt\u00f3w \u017cony, pozostaje wi\u0119c otwarte.<\/span><\/p>\n

Samolubna hausfrau<\/strong><\/h4>\n

Rosn\u0105ca s\u0142awa Alberta nie wp\u0142yn\u0119\u0142a dobrze na stosunki ma\u0142\u017ce\u0144skie. Jeszcze przed narodzinami drugiego dziecka (Eduard, ur. 28 lipca 1910 r.) zwi\u0105zek zacz\u0105\u0142 szwankowa\u0107. Mileva czu\u0142a si\u0119 odsuwana od nauki i pracy z m\u0119\u017cem. Teraz dyskutowa\u0142 z fizykami z ca\u0142ego \u015bwiata, ona zosta\u0142a obsadzona w roli hausfrau. By\u0142a po trzydziestce (w tamtym czasie wiek \u015bredni), straci\u0142a c\u00f3rk\u0119, szans\u0119 na rozw\u00f3j naukowy, a teraz jeszcze Alberta.<\/span><\/p>\n

\"MilevaMileva Mari\u0107 z synami na zdj\u0119ciu z 1914 r. Z lewej Eduard (1910-65), z prawej Hans Albert (1904-73)<\/span> Fot. domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Czara goryczy przela\u0142a si\u0119 w maju 1909 r., gdy Anna Meyer-Schmid przes\u0142a\u0142a do Alberta list gratulacyjny, odnawiaj\u0105c znajomo\u015b\u0107 z czas\u00f3w, kiedy nie by\u0142a jeszcze zam\u0119\u017cna, a on by\u0142 studentem fizyki. Poniewa\u017c list by\u0142 w poufa\u0142ym tonie i sugerowa\u0142 spotkanie, Mileva urz\u0105dzi\u0142a scen\u0119 zazdro\u015bci.<\/span><\/p>\n

\n

Albert uzna\u0142 wtedy, \u017ce ich nami\u0119tno\u015b\u0107 wygas\u0142a, a jego \u017cona przemieni\u0142a si\u0119 w \u201epatologicznie zazdrosn\u0105\u201d i matkuj\u0105c\u0105 kobiet\u0119, kt\u00f3ra staje si\u0119 kamieniem u szyi. Oceni\u0142 te\u017c, \u017ce przyty\u0142a i zbrzyd\u0142a.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

W 1911 r. przenie\u015bli si\u0119 do Pragi, gdzie Albert przyj\u0105\u0142 stanowisko profesora fizyki teoretycznej na tamtejszym uniwersytecie. By\u0142o dobrze p\u0142atne i stabilne, ale nie rekompensowa\u0142o obni\u017cenia standardu \u017cycia rodziny. Praga to wtedy zanieczyszczone miasto, z oparami sadzy w powietrzu, w domu pa\u0144stwa Einstein ciek\u0142a z kranu \u017c\u00f3\u0142ta woda. Mileva chcia\u0142a z Pragi wyjecha\u0107 dla dobra dzieci, ale Albert uwa\u017ca\u0142, \u017ce to samolubna propozycja, kt\u00f3ra nie uwzgl\u0119dnia jego kariery.<\/span><\/p>\n

Kuzynka Elsa<\/strong><\/h4>\n

Osamotniona i zaj\u0119ta wy\u0142\u0105cznie dzie\u0107mi stawa\u0142a si\u0119 coraz bardziej ma\u0142om\u00f3wna i popada\u0142a w przygn\u0119bienie. W Pradze nie mia\u0142a przyjaci\u00f3\u0142 ani rodziny. Przesta\u0142a dba\u0107 o wygl\u0105d, sprawia\u0142a wra\u017cenie wycofanej. Znajomy lekarz sugerowa\u0142 nawet Albertowi, \u017ce mo\u017ce by\u0107 chora na schizofreni\u0119. Nie przeszkadza\u0142o mu to jednak znika\u0107 na d\u0142ugie tygodnie, pozostawiaj\u0105c Milev\u0119 z synami. \u201eMy\u015bl\u0119, \u017ce kobiety o wiele d\u0142u\u017cej trzymaj\u0105 si\u0119 wspomnie\u0144 z cudownego okresu m\u0142odo\u015bci\u2026\u201d \u2013 pisa\u0142a przygn\u0119biona do Heleny Kaufler.<\/span><\/p>\n

Przez kolejne p\u00f3\u0142tora roku Albert otrzymywa\u0142 wiele kusz\u0105cych propozycji zawodowych. Rodzina na chwil\u0119 przenios\u0142a si\u0119 jeszcze do Zurychu, a w 1914 r. Albert przyj\u0105\u0142 profesur\u0119 na Uniwersytecie Berli\u0144skim.<\/span><\/p>\n

W Berlinie mieszka\u0142a jego daleka kuzynka Elsa. Odwiedza\u0142 j\u0105 wcze\u015bniej podczas kr\u00f3tkich wypad\u00f3w z Pragi i przesy\u0142a\u0142 listy: \u201eTeraz mam kogo\u015b, o kim mog\u0119 my\u015ble\u0107 z czyst\u0105 przyjemno\u015bci\u0105. Szczypiesz mnie swoim listem, ale raczysz g\u0119simi skwareczkami\u201d \u2013 pisa\u0142 do Elsy. Jednocze\u015bnie krytykuj\u0105c Milev\u0119: \u201eJest nieprzyjemn\u0105, wyzut\u0105 z rado\u015bci istot\u0105\u2026 kt\u00f3ra t\u0142amsi rado\u015b\u0107 \u017cycia w innych ju\u017c sam\u0105 sw\u0105 obecno\u015bci\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n

Albert zacz\u0105\u0142 sypia\u0107 w osobnym pokoju, donosz\u0105c o tym Elsie. Wyzna\u0142 swojemu koledze Fritzowi Haberowi, \u017ce w towarzystwie krewnych czuje si\u0119 lepiej ni\u017c przy \u017conie. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce ju\u017c dawno porzuci\u0142a go psychicznie, zacz\u0105\u0142 my\u015ble\u0107 o rozwodzie. W ko\u0144cu za plecami \u017cony zacz\u0105\u0142 szuka\u0107 lokatora do mieszkania. Mileva uzna\u0142a, \u017ce to pierwszy krok do tego, by pozby\u0107 si\u0119 jej z domu. Po wielkiej awanturze przez kilka dni nie zamienili s\u0142owa. Mileva przenios\u0142a si\u0119 w ko\u0144cu z dzie\u0107mi do przyjaci\u00f3\u0142.<\/span><\/p>\n

Rozpad<\/strong><\/h4>\n

Wkr\u00f3tce Albert przedstawi\u0142 spis warunk\u00f3w do spe\u0142nienia, je\u015bli dalej maj\u0105 razem mieszka\u0107.<\/span><\/p>\n

\n

Mileva mia\u0142a zaprzesta\u0107 z m\u0119\u017cem wszelkich osobistych relacji, ale mia\u0142a nadal utrzymywa\u0107 jego ubrania w porz\u0105dku. Musia\u0142a podawa\u0107 do jego pokoju trzy posi\u0142ki dziennie, ale nie mog\u0142a dotkn\u0105\u0107 niczego na biurku<\/strong>.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Ponadto, odezwawszy si\u0119, mia\u0142a natychmiast zamilkn\u0105\u0107, je\u015bli Albert tego sobie za\u017cyczy.<\/span><\/p>\n

Mileva odpisa\u0142a, \u017ce spe\u0142ni wymagania, ale to nie wystarczy\u0142o, umowa separacyjna i tak zosta\u0142a przygotowana. Albert zobowi\u0105zywa\u0142 si\u0119 wyp\u0142aca\u0107 rodzinie 5600 marek rocznie, m\u00f3g\u0142 widywa\u0107 dzieci, ale nigdy u Elsy. Zaraz potem Mileva wyprowadzi\u0142a si\u0119, zabieraj\u0105c dzieci do Zurychu, a Einstein napisa\u0142 do Elsy: \u201eCa\u0142a ta sprawa nieco przypomina morderstwo!\u201d.<\/span><\/p>\n

W Zurychu Mileva \u017cy\u0142a na skraju biedy. Podj\u0119\u0142a si\u0119 lekcji muzyki i matematyki, bo pieni\u0105dze od Alberta przychodzi\u0142y nieregularnie. Starszy syn, Hans Albert, wspomina\u0142 ten czas jako najgorszy w swoim \u017cyciu. Nie odpisywa\u0142 na listy ojca, przez co Einstein doszed\u0142 do wniosku, \u017ce Mileva nastawi\u0142a do niego wrogo syn\u00f3w. Hans Albert do ko\u0144ca \u017cycia pozostawa\u0142 z ojcem w napi\u0119tych stosunkach. Efektem tego by\u0142 chocia\u017cby zakaz wst\u0119pu do rodzinnego domu w Princeton.<\/span><\/p>\n

W lutym 1916 r. Einstein za\u017c\u0105da\u0142 zmiany separacji w rozw\u00f3d. Po rozmowie na ten temat Mileva dozna\u0142a ataku serca (mia\u0142a zaledwie 41 lat) i wyl\u0105dowa\u0142a w szpitalu, gdzie podejrzewano, \u017ce jest te\u017c chora na gru\u017alic\u0119 m\u00f3zgu. M\u0142odszemu synowi, Eduardowi, grozi\u0142 dom dziecka, Albert zacz\u0105\u0142 wi\u0119c rozwa\u017ca\u0107 zabranie ch\u0142opc\u00f3w do siebie. Ograniczy\u0142oby to jednak jego czas po\u015bwi\u0119cany nauce. W tym czasie toczy\u0142y si\u0119 te\u017c nieustanne rozmowy o alimentach \u2013 pieni\u0105dze by\u0142y zbyt ma\u0142e, by powa\u017cnie chora Mileva mog\u0142a utrzyma\u0107 dzieci. Albert tymczasem twierdzi\u0142, \u017ce daje i tak du\u017co.<\/span><\/p>\n

Po raz drugi zaproponowa\u0142 rozw\u00f3d w styczniu 1918 r., kart\u0105 przetargow\u0105 by\u0142y wi\u0119ksze alimenty. W umowie obieca\u0142 te\u017c przekaza\u0107 Milevie kwot\u0119 z ewentualnej Nagrody Nobla, do kt\u00f3rej by\u0142 ju\u017c nominowany kilkukrotnie, a otrzyma\u0142 j\u0105 w 1921 r.<\/span><\/p>\n

Mi\u0119dzy \u015bwini\u0105 a sprz\u0105taczk\u0105<\/strong><\/h4>\n

14 lutego 1919 r. pa\u0144stwo Einstein otrzymali oficjalny rozw\u00f3d i rozstali si\u0119 w pokojowych stosunkach, utrzymuj\u0105c do ko\u0144ca \u017cycia kontakt.<\/span><\/p>\n

\"AlbertAlbert Einstein ze swoj\u0105 drug\u0105 \u017con\u0105 Els\u0105. Byli blisko spokrewnieni – ich matki by\u0142y siostrami<\/span> Fot. domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Cztery miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej Albert wzi\u0105\u0142 \u015blub z Els\u0105. \u201eCiesz\u0119 si\u0119, \u017ce moja druga \u017cona nie ma poj\u0119cia o nauce\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142. Twierdzi\u0142 te\u017c, \u017ce kobiety nie s\u0105 w stanie dokona\u0107 niczego wielkiego, bo ich narz\u0119dziem tw\u00f3rczym nie jest m\u00f3zg.<\/span><\/p>\n

\n

W li\u015bcie do przyjaciela pisa\u0142, \u017ce jego definicja dobrej \u017cony \u201eoscyluje pomi\u0119dzy \u015bwini\u0105 a notoryczn\u0105 sprz\u0105taczk\u0105\u201d. Wydaje si\u0119, \u017ce druga cz\u0119\u015b\u0107 por\u00f3wnania dotyczy\u0142a Elsy, a pierwsza\u2026 Milevy.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Od 1933 r. mieszkali z Els\u0105 w Ameryce. Einstein wielokrotnie ja zdradza\u0142, mia\u0142 opini\u0119 kobieciarza i rozpustnika. Romansowa\u0142 ze swoj\u0105 23-letni\u0105 sekretark\u0105 Betty Neumann, z bogat\u0105 wdow\u0105 Toni Mendel, Austriaczk\u0105 Margaret Lenbach, rosyjskim szpiegiem Margarit\u0105 Konenkow\u0105 i wieloma innymi.<\/span><\/p>\n

Z Milev\u0105 ostatni raz widzia\u0142 si\u0119 w 1934 r. Zmar\u0142a w zuryskim szpitalu 4 sierpnia 1948 r. w wieku 72 lat. Jej szcz\u0105tki spocz\u0119\u0142y w nieoznakowanym grobie w Zurychu. Sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat po \u015bmierci umieszczono tam tablic\u0119 pami\u0105tkow\u0105.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mileva Mari\u0107 (1875-1948) z m\u0119\u017cem Albertem Einsteinem (1879-1955) w Pradze, gdzie ma\u0142\u017ce\u0144stwo mieszka\u0142o w latach 1905-12 (Fot. ETH-Bibliothek Zurich, Bildarchiv) Mileva Mari\u0107 by\u0142a wielk\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 Einsteina. Im d\u0142u\u017cej byli razem, tym bardziej jej nienawidzi\u0142 Iwona S\u0142abuszewska-Krauze W li\u015bcie do przyjaciela Albert Einstein pisa\u0142, \u017ce jego definicja dobrej \u017cony “oscyluje pomi\u0119dzy \u015bwini\u0105 a notoryczn\u0105 sprz\u0105taczk\u0105”. Wydaje […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84528"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=84528"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84528\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":84558,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84528\/revisions\/84558"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=84528"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=84528"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=84528"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}