{"id":84607,"date":"2021-04-03T17:09:03","date_gmt":"2021-04-03T15:09:03","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=84607"},"modified":"2021-04-02T15:34:13","modified_gmt":"2021-04-02T13:34:13","slug":"25-09-56","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=84607","title":{"rendered":"Historie utraconego dzieci\u0144stwa. O ksi\u0105\u017cce \u201ePi\u0119tno Zag\u0142ady” Joanny Beaty Michlic"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Historie utraconego dzieci\u0144stwa. O ksi\u0105\u017cce \u201ePi\u0119tno Zag\u0142ady” Joanny Beaty Michlic<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Przemys\u0142aw Batorski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n
\u017bydowskie dzieci, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 przetrwa\u0107 wojn\u0119, musia\u0142y cz\u0119sto zmierzy\u0107 si\u0119 z kolejn\u0105 traum\u0105 \u2013 trafia\u0142y do dom\u00f3w dziecka, zmienia\u0142y opiekun\u00f3w, spotyka\u0142y zapomnianych rodzic\u00f3w. Niekiedy dopiero po wielu latach poznawa\u0142y swoj\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 lub decydowa\u0142y si\u0119 na ujawnienie pierwotnej to\u017csamo\u015bci. W ksi\u0105\u017cce \u201ePi\u0119tno Zag\u0142ady” Joanna Beata Michlic korzysta z relacji, zapis\u00f3w i dokument\u00f3w, by ukaza\u0107 nieznane epizody z \u017cycia najm\u0142odszych ocalonych z Holokaustu.<\/strong><\/div>\n

\"dzieci_1_fb.jpg\"<\/p>\n

Ocalone \u017cydowskie dzieci z Domu Dziecka w \u015ar\u00f3dborowie, 1945 (1947?) r. (fot. Julia Pirotte, Dzia\u0142 Dokumentacji \u017bIH, CBJ<\/a>)<\/span>
\n<\/em><\/p>\n

\u201eNajbardziej znanymi obrazami ma\u0142ych dzieci staraj\u0105cych si\u0119 pom\u00f3c rodzinom w getcie warszawskim s\u0105 te przedstawiaj\u0105ce ma\u0142ych szmugler\u00f3w \u017cywno\u015bci. Dzieci b\u0142aga\u0142y o jedzenie po stronie aryjskiej i wnosi\u0142y je do getta, ryzykuj\u0105c w\u0142asnym \u017cyciem\u201d. Pomimo takich przedstawie\u0144, kt\u00f3re trafi\u0142y do zbiorowej pami\u0119ci i kultury popularnej, obraz tego, co dzia\u0142o si\u0119 z \u017cydowskimi dzie\u0107mi podczas wojny, pozostaje fragmentaryczny. Przed 1939 r. na oko\u0142o 3,5-milionow\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105 w Polsce kilkaset tysi\u0119cy os\u00f3b stanowi\u0142y dzieci. W 1945 r. Centralny Komitet \u017byd\u00f3w Polskich zarejestrowa\u0142 jedynie pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy ocala\u0142ych dzieci \u017cydowskich. Obok starc\u00f3w i chorych, to dzieci cz\u0119sto jako pierwsze pada\u0142y ofiar\u0105 Niemc\u00f3w. Dlatego relacje najm\u0142odszych ocala\u0142ych z Zag\u0142ady s\u0105 rzadko\u015bci\u0105 \u2013 a osoby te, przewa\u017cnie urodzone w latach 30. albo w czasie wojny, nale\u017c\u0105 dzi\u015b do ostatnich, kt\u00f3re pami\u0119taj\u0105 Zag\u0142ad\u0119.<\/span><\/p>\n

Joanna Beata Michlic, historyczka z Institute of Advanced Studies, University College London, w ksi\u0105\u017cce Pi\u0119tno Zag\u0142ady<\/em> analizuje i interpretuje relacje dzieci Holokaustu \u2013 tych, kt\u00f3re mia\u0142y kilka, najwy\u017cej kilkana\u015bcie lat, gdy Niemcy i ich wsp\u00f3lnicy zmusili je do ukrywania si\u0119 w lasach, zdobywania fa\u0142szywych \u015bwiadectw chrztu, podszywania si\u0119 pod Polak\u00f3w, ukrywania \u017cydowskiej to\u017csamo\u015bci. Najcz\u0119\u015bciej powo\u0142uje si\u0119 na \u015bwiadectwa i przyk\u0142ady z okupowanej Polski. Korzystaj\u0105c z dokument\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych, spisanych relacji (pochodz\u0105cych mi\u0119dzy innymi z Archiwum \u017bIH), nagra\u0144 i rozm\u00f3w z \u017cyj\u0105cymi jeszcze \u015bwiadkami autorka pokazuje sytuacj\u0119 os\u00f3b, dla kt\u00f3rych dzieci\u0144stwo oznacza\u0142o ukrywanie si\u0119, ucieczk\u0119, do\u015bwiadczenie \u015bmierci najbli\u017cszych, utrat\u0119 to\u017csamo\u015bci. <\/span><\/p>\n

\"lena_atlas_1.jpgLena Atlas, dokument powojenny. Archiwum \u017bIH<\/em><\/span><\/a><\/p>\n

Wizerunek ocala\u0142ych dzieci nie pasuje do pojawiaj\u0105cego si\u0119 czasami stereotypu \u201eszcz\u0119\u015bliwych historii\u201d, \u201eprostych, pokrzepiaj\u0105cych publicz\u00adnych przedstawie\u0144 tych dzieci jako \u00abbeztroskich m\u0142odych ludzi rozpoczynaj\u0105cych nowe \u017cycie\u00bb bezpo\u015brednio po Zag\u0142adzie\u201d. Obok relacji \u017cydowskich dzieci, Michlic interpretuje \u201erelacje i listy z tego samego okresu au\u00adtorstwa grupy chrze\u015bcija\u0144skich Polak\u00f3w z oddaniem ratuj\u0105cych \u017cydowskie dzieci\u201d. Po\u015bwi\u0119ca wiele miejsca dramatom, kt\u00f3re przecz\u0105 stereotypom i burz\u0105 jasne klasyfikacje. Ksi\u0105\u017cka rozpoczyna si\u0119 od przypadku Leny Atlas, dziewczynki maltretowanej przez Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy udzielali jej schronienia. Po wojnie Lena trafi\u0142a pod opiek\u0119 \u017cydowskiej wychowawczyni w domu dziecka, Miny Halberstadt-Kap\u0142an, kt\u00f3ra, zainspirowana pismami Janusza Korczaka, w kr\u00f3tkim czasie pomog\u0142a dziewczynce nabra\u0107 si\u0142 i przystosowa\u0107 si\u0119 do towarzystwa innych dzieci:<\/span><\/p>\n

(\u2026) w czerwcu 1945 roku Mina Halberstadt-Kap\u0142an uwa\u017ca\u0142a Len\u0119 za bystre i lotne dziecko, aczkolwiek trudne i niespokojne, pe\u0142ne gniewu i zachowuj\u0105ce si\u0119 arogancko. Uzna\u0142a jednak, \u017ce Lena, tak jak ona pochodz\u0105ca z Lublina, do\u015bwiadczy\u0142a w swym m\u0142odym \u017cyciu wiele trud\u00f3w i b\u00f3lu i potrzebuje rehabilitacji zar\u00f3wno cia\u0142a, jak i duszy. (\u2026) Uczyni\u0142a j\u0105 odpowie\u00addzialn\u0105 za m\u0142odsze dziecko w grupie i mianowa\u0142a nadzorczyni\u0105 higieny w grupie r\u00f3wie\u015bniczej. Halberstadt-Kap\u0142an zauwa\u017cy\u0142a, \u017ce w ci\u0105gu trzech miesi\u0119cy Lena przesz\u0142a znaczn\u0105 przemian\u0119 emocjo\u00adnaln\u0105 i psychiczn\u0105. Z butnej i swarliwej dziewczynki sta\u0142a si\u0119 mi\u00ad\u0142ym, wsp\u00f3\u0142czuj\u0105cym i troskliwym dzieckiem, kt\u00f3re cieszy\u0142o si\u0119 na rozpoczynaj\u0105c\u0105 si\u0119 we wrze\u015bniu 1945 roku szko\u0142\u0119.<\/span><\/p>\n

Z kolei Chana Grynberg, cho\u0107 by\u0142a \u017ale traktowana przez J\u00f3zef\u0119, Polk\u0119, kt\u00f3ra udzieli\u0142a jej schronienia, po latach wnios\u0142a o przyznanie kobiecie tytu\u0142u Sprawiedliwej W\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata. Historia ocalonych sk\u0142ada si\u0119 z wielu kontrastuj\u0105cych epizod\u00f3w \u2013 od przypadk\u00f3w Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy z oddaniem i trosk\u0105 ratowali dzieci swoich \u017cydowskich przyjaci\u00f3\u0142, po osoby, kt\u00f3re tylko z ch\u0119ci zysku przechowywa\u0142y ukrywaj\u0105cych si\u0119 \u017byd\u00f3w i nawet po wojnie domaga\u0142y si\u0119 za to nagrody. <\/span><\/p>\n

\"chlopiec_1.jpgPortret ch\u0142opca, Dom Dziecka w \u015ar\u00f3dborowie, 1945 (1947?) r., Julia Pirotte, zbiory \u017bIH<\/em><\/span><\/p>\n

Michlic zbiera te i inne historie \u2013 w\u015br\u00f3d nich niemal nieznane dzieje \u017cydowskich dzieci, staraj\u0105cych si\u0119 na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 prze\u017cy\u0107 w \u015brodowisku nie\u017cydowskim, \u201ew kt\u00f3rym trudno by\u0142o odr\u00f3\u017cni\u0107 przyjaci\u00f3\u0142 od wrog\u00f3w\u201d. Podkre\u015bla, za Laurence\u2019em Langerem, \u017ce \u201ekonwencjonalni historycy zawiedli ofiary, gdy\u017c uprzywilejowali sprawc\u00f3w, a to dlatego, \u017ce re\u017cim nazistowski tworzy\u0142 oficjalne dokumenty archiwalne. Zgodnie z tym stanowiskiem mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce najm\u0142odsze ofiary i ocala\u0142ych zawiedli najbardziej, odm\u00f3wili im bowiem nie tylko zdolno\u015bci sprawczych, lecz tak\u017ce nale\u017cytego im miejsca jako przedmiotu bada\u0144 historycznych\u201d.<\/span><\/p>\n

Po wojnie ocala\u0142e dzieci trafia\u0142y zazwyczaj do dom\u00f3w dziecka. Do najwa\u017cniejszych plac\u00f3wek nale\u017ca\u0142y Dom Dziecka w podwarszawskim Otwocku, Dom Dziecka w \u015ar\u00f3dborowie (dzielnica Otwocka) oraz \u017bydowskie Domy Dziecka w Lublinie i dolno\u015bl\u0105skim Petrolesiu (od 1947 r. Pieszyce). Dzieci oczekiwa\u0142y tam na krewnych, kt\u00f3rzy usi\u0142owali je odszuka\u0107 \u2013 zar\u00f3wno ocala\u0142ych z Zag\u0142ady, jak i cz\u0142onk\u00f3w dalszej rodziny, przyje\u017cd\u017caj\u0105cych np. z USA. Poszukiwania prowadzi\u0142y tak\u017ce organizacje \u017cydowskie.<\/span><\/p>\n

Rodzice wychodz\u0105cy z ukrycia po stro\u00adnie aryjskiej lub uwolnieni z oboz\u00f3w koncentracyjnych cz\u0119sto nie mieli dokument\u00f3w niezb\u0119dnych do udowodnienia, \u017ce s\u0105 biologicz\u00adnymi rodzicami dziecka, i zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce nie znali jego nowego aryjskiego imienia i nazwiska. Niekt\u00f3rym udawa\u0142o si\u0119 rozpozna\u0107 dziecko po znamieniu lub innej cesze fizycznej. W \u017cydowskich domach dziecka tego rodzaju identyfikacj\u0119 uznawano za dosta\u00adteczny dow\u00f3d rodzicielstwa.<\/span><\/p>\n

Dzieci po wyj\u015bciu z ukrycia cz\u0119sto by\u0142y os\u0142abione, chore i zawszone. Te ukrywane w szafach cierpia\u0142y na krzywic\u0119. Niekt\u00f3re dzieci przez ca\u0142e p\u00f3\u017aniejsze dziesi\u0119ciolecia nie opowiedzia\u0142y o swoich cierpieniach, jak \u017cydowskie dziewczynki, gwa\u0142cone przez ludzi, kt\u00f3rzy wykorzystywali ich bezbronno\u015b\u0107. Wszystkie potrzebowa\u0142y opieki, zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u2013 przepracowania do\u015bwiadcze\u0144, kt\u00f3re dotyka\u0142y traum\u0105 silnych, doros\u0142ych ludzi.<\/span><\/p>\n

Zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce dzieci nie rozpoznawa\u0142y rodze\u0144stwa, z kt\u00f3rym po\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 po wojennej roz\u0142\u0105ce. By\u0142y i inne problemy \u2013 niekt\u00f3re dzieci pozosta\u0142y przy wierze katolickiej, kt\u00f3r\u0105 praktykowa\u0142y w okresie wojny, udaj\u0105c chrze\u015bcijan, co powodowa\u0142o napi\u0119cia w rodzinach przywi\u0105zanych do judaizmu. Zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce ma\u0142\u017conkowie, kt\u00f3rzy stracili dziecko podczas Zag\u0142ady, adoptowali sieroty, tworz\u0105c nieraz szcz\u0119\u015bliwe rodziny.<\/span><\/p>\n

Jednak cz\u0119sto na tym etapie dochodzi\u0142o do dramat\u00f3w. Na przyk\u0142ad Sara Warszawiak trafi\u0142a jeszcze w 1943 r. do krakowskiego sieroci\u0144ca. Adoptowa\u0142o j\u0105 bezdzietne ma\u0142\u017ce\u0144stwo, Jan i Julia Pilchowie, nie wiedz\u0105c, \u017ce jest ona \u017cydowskim dzieckiem. Po wojnie dziewczynk\u0119 odnale\u017ali wuj Simcha i dziadek Awram Grinapel, kt\u00f3rzy powr\u00f3cili z ZSRR. Podczas kilkuletnich proces\u00f3w dziewczynka trafi\u0142a do domu dziecka, sk\u0105d ucieka\u0142a do przybranych rodzic\u00f3w. Dziadek w ko\u0144cu si\u0142\u0105 odebra\u0142 dziewczynk\u0119 i zawi\u00f3z\u0142 j\u0105 do Izraela, gdzie sta\u0142a si\u0119 Sar\u0105 Avinum. Z kolei o adopcj\u0119 10-letniego Wiktora Bara\u0144skiego (Awigdora Baranowicza) ubiega\u0142o si\u0119 w 1947 r. a\u017c troje krewnych \u2013 z Palestyny, Pary\u017ca i Nowego Jorku.<\/span><\/p>\n

Dzieci cz\u0119sto wyje\u017cd\u017ca\u0142y z krewnymi za granic\u0119 \u2013 do Szwecji, Francji, Australii czy Stan\u00f3w Zjednoczonych. Nie zawsze udawa\u0142a si\u0119 aklimatyzacja w nowym kraju, j\u0119zyku, \u015brodowisku, czasami relacji z niewidzianymi przez lata rodzicami nie uda\u0142o si\u0119 odbudowa\u0107. Wielu musia\u0142o si\u0119 zmierzy\u0107 z do\u015bwiadczeniem niezakorzenienia. Jak pisze Michlic, \u201e[c]z\u0119\u015b\u0107 dzieci, kt\u00f3re ze wzgl\u0119du na wiek ca\u0142kowicie zapomnia\u0142y sw\u0105 \u017cydowsk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 lub w og\u00f3le nie mia\u0142y o niej poj\u0119cia i kt\u00f3re ich wybawcy nadal wychowywali na chrze\u015bcijan, mia\u0142y si\u0119 o swym utraconym dzieci\u0144stwie, o pierwotnej to\u017csamo\u015bci etnicznej i kulturowej oraz o biologicznych rodzinach dowiedzie\u0107 dopiero w latach osiemdziesi\u0105tych i dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX wieku\u201d.<\/span>
\n\"grupa_dziewczat_1.jpgGrupa dziewczyn na le\u015bnej polanie, w tle namioty. Otwock, 1945 (1947?) r., Julia Pirotte, zbiory \u017bIH<\/em><\/p>\n

\u201eDzieci t\u0119skni\u0142y za straconymi latami edukacji szkolnej i za kochaj\u0105c\u0105, mocn\u0105 i stabiln\u0105 rodzin\u0105\u201d \u2013 pisze Michlic. \u2013 \u201e(\u2026) dla wielu z tych dzieci Zag\u0142ada z jej potwornymi do\u015bwiadczeniami by\u0142a jedyn\u0105 znan\u0105 im rzeczywisto\u015bci\u0105 \u2013 dla nich by\u0142 to jedyny \u015bwiat ich dzieci\u0144stwa i dorastania, gdy\u017c innego nie pami\u0119ta\u0142y\u201d. Dlatego zapis relacji najm\u0142odszych uratowanych z ka\u017cdego ludob\u00f3jstwa, nie tylko Zag\u0142ady \u017byd\u00f3w, musi nale\u017ce\u0107 do pami\u0119ci o wydarzeniach, kt\u00f3re nigdy nie powinny si\u0119 powt\u00f3rzy\u0107.
\n<\/span><\/p>\n

\n

Zobacz ksi\u0105\u017ck\u0119 Pi\u0119tno Zag\u0142ady w Wydawnictwie \u017bIH<\/a><\/strong><\/span><\/em><\/p>\n

Przegl\u0105daj fotografie Julii Pirotte na portalu Delet<\/a><\/strong><\/span><\/em><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Historie utraconego dzieci\u0144stwa. O ksi\u0105\u017cce \u201ePi\u0119tno Zag\u0142ady” Joanny Beaty Michlic Przemys\u0142aw Batorski \u017bydowskie dzieci, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 przetrwa\u0107 wojn\u0119, musia\u0142y cz\u0119sto zmierzy\u0107 si\u0119 z kolejn\u0105 traum\u0105 \u2013 trafia\u0142y do dom\u00f3w dziecka, zmienia\u0142y opiekun\u00f3w, spotyka\u0142y zapomnianych rodzic\u00f3w. Niekiedy dopiero po wielu latach poznawa\u0142y swoj\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 lub decydowa\u0142y si\u0119 na ujawnienie pierwotnej to\u017csamo\u015bci. W ksi\u0105\u017cce \u201ePi\u0119tno Zag\u0142ady” […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84607"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=84607"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84607\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":84633,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84607\/revisions\/84633"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=84607"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=84607"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=84607"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}