{"id":84620,"date":"2021-03-26T17:09:09","date_gmt":"2021-03-26T15:09:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=84620"},"modified":"2021-03-19T08:16:18","modified_gmt":"2021-03-19T06:16:18","slug":"26-09-56","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=84620","title":{"rendered":"100 lat temu Polska i Rosja podzieli\u0142y si\u0119 ojczyznami Ukrai\u0144c\u00f3w i Bia\u0142orusin\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Delegacja Wojska Polskiego na rokowania ryskie. W \u015brodku gen. Mieczys\u0142aw Kuli\u0144ski (Fot. Domena publiczna)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>100 lat temu Polska i Rosja podzieli\u0142y si\u0119 ojczyznami Ukrai\u0144c\u00f3w i Bia\u0142orusin\u00f3w<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Tomasz Na\u0142\u0119cz<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Przy stole obrad spotka\u0142y si\u0119 dwa odmienne ideowo \u015bwiaty, cho\u0107 zakrawa\u0142o na ironi\u0119 historii, \u017ce delegacj\u0105 “bur\u017cuazyjnej Polski” kierowa\u0142 syn biednego ch\u0142opa, a “pa\u0144stwo proletariatu” reprezentowa\u0142 potomek bur\u017cuazji. 100 lat temu trakt ryski podpisa\u0142y Polska i Rosja bolszewicka.
\n<\/strong>.<\/h4>\n

Zosta\u0142 on podpisany 18 marca 1921 r. i zako\u0144czy\u0142 nigdy niewypowiedzian\u0105, dwuletni\u0105 wojn\u0119, w kt\u00f3rej stawk\u0105 by\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski oraz kszta\u0142t ca\u0142ej Europy Wschodniej.<\/span><\/p>\n

Plan Pi\u0142sudskiego, plan Dmowskiego<\/strong><\/h4>\n

Jesieni\u0105 1918 r., kiedy ko\u0144czy\u0142a si\u0119 I wojna \u015bwiatowa, w tej cz\u0119\u015bci Europy wszystko wydawa\u0142o si\u0119 mo\u017cliwe. Szala\u0142 tu dziejowy huragan, kt\u00f3ry nap\u0119dza\u0142y dwie pot\u0119\u017cne si\u0142y. Pierwsz\u0105 by\u0142a rewolucja bolszewicka zmierzaj\u0105ca do przebudowy \u015bwiata w duchu komunistycznym. Drug\u0105 \u2013 d\u0105\u017cenie narod\u00f3w, do tej pory zniewolonych przez Imperium Rosyjskie, do zbudowania w\u0142asnych, suwerennych pa\u0144stw. Rozstrzygni\u0119cie musia\u0142o zapa\u015b\u0107 na drodze wojny, bo nikt nie zamierza\u0142 zrezygnowa\u0107 z w\u0142asnych cel\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Z licznych zbrojnych star\u0107 toczonych na wschodzie Europy w latach 1918-21 najwa\u017cniejszym okaza\u0142a si\u0119 wojna sowiecko-polska. Bez zniszczenia odrodzonej w listopadzie 1918 r. Polski niemo\u017cliwa by\u0142a realizacja strategicznego planu bolszewik\u00f3w zak\u0142adaj\u0105cego eksport komunizmu na zach\u00f3d. Chcieli przenie\u015b\u0107 go do Niemiec i dalej w g\u0142\u0105b Europy zgodnie z teori\u0105 Karola Marksa m\u00f3wi\u0105c\u0105 o powszechnym charakterze rewolucji.<\/span><\/p>\n

Polska, aby ocale\u0107, musia\u0142a zbrojnie odeprze\u0107 bolszewick\u0105 agresj\u0119. Jednak nie tylko si\u0119 broni\u0142a. Stoj\u0105cy na czele pa\u0144stwa J\u00f3zef Pi\u0142sudski mia\u0142 w\u0142asny plan wymagaj\u0105cy militarnego rozgromienia Rosji. Chcia\u0142 j\u0105 okroi\u0107 terytorialnie i pozbawi\u0107 mocarstwowego statusu, wspieraj\u0105c niepodleg\u0142o\u015bciowe d\u0105\u017cenia narod\u00f3w uciskanych przez Imperium Rosyjskie.<\/span><\/p>\n

\n

Liczy\u0142 na to, \u017ce zwyci\u0119ska wojna z bolszewikami umo\u017cliwi zbudowanie bloku pa\u0144stw narodowych od Finlandii na p\u00f3\u0142nocy, przez Estoni\u0119, \u0141otw\u0119, wsp\u00f3lne pa\u0144stwo litewsko-bia\u0142oruskie, Ukrain\u0119, po pa\u0144stwa kaukaskie na po\u0142udniu.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Polsce dzi\u0119ki jej potencja\u0142owi ludno\u015bciowemu, ekonomicznemu, militarnemu i kulturalnemu mia\u0142a przypa\u015b\u0107 rola lidera tego bloku. Takie rozwi\u0105zanie mia\u0142o odepchn\u0105\u0107 Rosj\u0119 od Polski i Europy i zminimalizowa\u0107 jej znaczenie na arenie mi\u0119dzynarodowej.<\/span><\/p>\n

Z tym planem nie zgadzali si\u0119 rywalizuj\u0105cy z Pi\u0142sudskim o w\u0142adz\u0119 narodowi demokraci z Romanem Dmowskim na czele. Wrogo traktowali aspiracje pa\u0144stwowe narod\u00f3w na wsch\u00f3d od Polski, obawiaj\u0105c si\u0119, \u017ce zagro\u017c\u0105 one polskiemu stanowi posiadania. Zamierzali podzieli\u0107 si\u0119 ziemiami ukrai\u0144skimi i bia\u0142oruskimi z Rosj\u0105, licz\u0105c, \u017ce to pozwoli u\u0142o\u017cy\u0107 z ni\u0105 dobros\u0105siedzkie stosunki. Chcieli przy\u0142\u0105czy\u0107 do Polski dawne gubernie: kowie\u0144sk\u0105, wile\u0144sk\u0105, grodzie\u0144sk\u0105, cz\u0119\u015b\u0107 guberni mi\u0144skiej oraz Wo\u0142y\u0144 i cz\u0119\u015b\u0107 Podola.<\/span><\/p>\n

Od Mi\u0144ska do Rygi<\/strong><\/h4>\n

Trwaj\u0105ca od lutego 1919 r. wojna sowiecko-polska toczy\u0142a si\u0119 ze zmiennym szcz\u0119\u015bciem. Wiosn\u0105 1920 r. triumfowali Polacy, kt\u00f3rych ofensywa wypar\u0142a bolszewik\u00f3w z Ukrainy. Pa\u0144stwo ukrai\u0144skie nie zdo\u0142a\u0142o jednak okrzepn\u0105\u0107, bo zniszczy\u0142a je bolszewicka kontrofensywa. Losu Ukrainy omal nie podzieli\u0142a Polska. Ocali\u0142a j\u0105 zwyci\u0119ska Bitwa Warszawska z sierpnia 1920 r. We wrze\u015bniu 1920 r. bolszewicy przegrali kolejn\u0105 wielk\u0105 batali\u0119, nad Niemnem, kt\u00f3ra przypiecz\u0119towa\u0142a ich pora\u017ck\u0119. Nie zostali jednak ca\u0142kowicie rozbici i mogli nadal prowadzi\u0107 wojn\u0119, a to wyklucza\u0142o narzucenie im kapitulacji na warunkach Pi\u0142sudskiego.<\/span><\/p>\n

Rokowania pokojowe rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 jeszcze w sierpniu 1920 r. w Mi\u0144sku bia\u0142oruskim, w momencie najwi\u0119kszych militarnych sukces\u00f3w Armii Czerwonej.<\/span><\/p>\n

\n

\u00d3wczesne warunki strony sowieckiej r\u00f3wnoznaczne by\u0142y z dyktatem pozbawiaj\u0105cym Polsk\u0119 suwerenno\u015bci i czyni\u0105cym z niej satelit\u0119 Moskwy.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Rozmowy przerwano i wznowiono dopiero 21 wrze\u015bnia 1920 r., ju\u017c w korzystnej dla Polski sytuacji na froncie.<\/span><\/p>\n

Tym razem negocjowano na gruncie neutralnym, w Rydze, stolicy niepodleg\u0142ej od 1918 r. \u0141otwy. Rozmowy prowadzono w Domu Bractwa Czarnog\u0142owych, okaza\u0142ej budowli \u015bredniowiecznej na ryskiej star\u00f3wce.<\/span><\/p>\n

Dwa \u015bwiaty przy stole<\/strong><\/h4>\n

Na czele dziesi\u0119cioosobowej delegacji polskiej sta\u0142 wiceminister spraw zagranicznych Jan D\u0105bski. A\u017c sze\u015bciu delegat\u00f3w by\u0142o pos\u0142ami, bo to Sejm zajmowa\u0142 naczelne miejsce w \u00f3wczesnym systemie w\u0142adzy. Najwi\u0119ksze partie reprezentowali: Stanis\u0142aw Grabski \u2013 Narodow\u0105 Demokracj\u0119, W\u0142adys\u0142aw Kiernik \u2013 Polskie Stronnictwo Ludowe \u201ePiast\u201d i Norbert Barlicki \u2013 Polsk\u0105 Parti\u0119 Socjalistyczn\u0105. Delegatami rz\u0105du byli dyplomaci: ciesz\u0105cy si\u0119 zaufaniem Pi\u0142sudskiego Leon Wasilewski i Witold Kamieniecki \u2013 charg\u00e9 d\u2019affair w Rydze. Armi\u0119 reprezentowa\u0142 gen. Mieczys\u0142aw Kuli\u0144ski \u2013 zast\u0119pca szefa Sztabu Generalnego.<\/span><\/p>\n

Delegacja mia\u0142a do pomocy ponad 40 ekspert\u00f3w cywilnych i wojskowych. Os\u0142abia\u0142o j\u0105 wewn\u0119trzne rozdarcie na dwie frakcje: zwolennik\u00f3w Pi\u0142sudskiego, usi\u0142uj\u0105cych ratowa\u0107 cho\u0107by resztk\u0119 jego planu przebudowy Europy Wschodniej, oraz zwolennik\u00f3w Dmowskiego forsuj\u0105cych zamys\u0142y inkorporacyjne.<\/span><\/p>\n

\"DelegacjaDelegacja polska na rokowania o zawieszeniu broni i zawarciu pokoju z Rosj\u0105 Sowieck\u0105 1920. Od lewej siedz\u0105: W\u0142adys\u0142aw Kiernik, gen. Mieczys\u0142aw Kuli\u0144ski, Jan D\u0105bski, Stanis\u0142aw Grabski, Leon Wasilewski. Stoj\u0105: Micha\u0142 Wichli\u0144ski, Witold Kamieniecki, Norbert Barlicki, Adam Mieczkowski, Ludwik Waszkiewicz.<\/span>\u00a0Fot. domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Delegacja sowiecka by\u0142a mniejsza \u2013 zaledwie czteroosobowa. Kierowa\u0142 ni\u0105 \u017celazn\u0105 r\u0119k\u0105 Adolf Joffe uwa\u017cany za jednego z inteligentniejszych bolszewik\u00f3w, maj\u0105cy du\u017ce do\u015bwiadczenie dyplomatyczne. Mia\u0142 on dost\u0119p do przyw\u00f3dcy pa\u0144stwa W\u0142odzimierza Lenina, kt\u00f3ry na bie\u017c\u0105co monitorowa\u0142 negocjacje i rozstrzyga\u0142 najwa\u017cniejsze kwestie.<\/span><\/p>\n

\n

Przy stole obrad spotka\u0142y si\u0119 dwa odmienne ideowo \u015bwiaty, cho\u0107 zakrawa\u0142o na ironi\u0119 historii, \u017ce delegacj\u0105 \u201ebur\u017cuazyjnej Polski\u201d kierowa\u0142 syn biednego ch\u0142opa z Galicji Wschodniej, a \u201epa\u0144stwo proletariatu\u201d reprezentowa\u0142 syn najbogatszego przed rewolucj\u0105 reprezentanta bur\u017cuazji na Krymie.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Liczni relacjonuj\u0105cy negocjacje dziennikarze zwracali uwag\u0119, \u017ce chudy i ascetyczny Polak wr\u0119cz kontrastowa\u0142 z t\u0119gim Sowietem pal\u0105cym luksusowe hawa\u0144skie cygara.<\/span><\/p>\n

Polacy chc\u0105 pokoju<\/strong><\/h4>\n

Pierwsze kilkana\u015bcie dni negocjacji by\u0142y dramatyczne. Wojska polskie ci\u0105gle par\u0142y do przodu, staraj\u0105c si\u0119 zaj\u0105\u0107 jak najwi\u0119cej terenu, zw\u0142aszcza na bia\u0142oruskim odcinku frontu. Dzia\u0142o si\u0119 tak na rozkaz Pi\u0142sudskiego, kt\u00f3ry widz\u0105c, \u017ce rezultaty wojny nie pozwol\u0105 na stworzenie niepodleg\u0142ej Ukrainy, stara\u0142 si\u0119 uratowa\u0107 cho\u0107by resztk\u0119 swoich plan\u00f3w i doprowadzi\u0107 do utworzenia pa\u0144stwa litewsko-bia\u0142oruskiego z Kownem, Wilnem i Mi\u0144skiem bia\u0142oruskim. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 delegacji polskiej w Rydze wspierana w Warszawie przez premiera Wincentego Witosa nie podziela\u0142a jednak tych zamierze\u0144.<\/span><\/p>\n

12 pa\u017adziernika 1920 r. podpisano umow\u0119 o preliminariach pokojowych i rozejmie, kt\u00f3ry wszed\u0142 w \u017cycie sze\u015b\u0107 dni p\u00f3\u017aniej. Linia rozgraniczaj\u0105ca wojska, opisana na dw\u00f3ch stronach umowy bieg\u0142a wzd\u0142u\u017c osi: Dzisna \u2013 Dokszyce \u2013 S\u0142ucz \u2013 Korzec \u2013 Ostr\u00f3g \u2013 Zbrucz. Pozostawia\u0142a po stronie sowieckiej: Borys\u00f3w, Mi\u0144sk i Kamieniec Podolski, po polskiej za\u015b: Baranowicze, Pi\u0144sk, R\u00f3wne i Tarnopol. Oznacza\u0142a zwyci\u0119stwo zwolennik\u00f3w koncepcji inkorporacyjnej i pora\u017ck\u0119 plan\u00f3w Pi\u0142sudskiego. Szczeg\u00f3lnie bole\u015bnie marsza\u0142ek odczu\u0142 to, \u017ce jego oddzia\u0142y musia\u0142y opu\u015bci\u0107 Mi\u0144sk zaj\u0119ty w ostatnich dniach dzia\u0142a\u0144 bojowych. Tak\u017ce po stronie sowieckiej zwolennicy dalszego prowadzenia wojny z Lwem Trockim na czele znale\u017ali si\u0119 w mniejszo\u015bci.<\/span><\/p>\n

W Warszawie i Moskwie g\u00f3r\u0119 wzi\u0119li zwolennicy szybkiego podpisania rozejmu. Zdawali sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce oba pa\u0144stwa by\u0142y wycie\u0144czone wojn\u0105 i niezdolne do podj\u0119cia nowej kampanii, kt\u00f3r\u0105 trzeba by\u0142oby prowadzi\u0107 w zimowych warunkach. Do pokoju bardziej spieszy\u0142o si\u0119 Sowietom, kt\u00f3rzy w Bitwie Warszawskiej i nadnieme\u0144skiej ponie\u015bli ogromne straty, a musieli walczy\u0107 na po\u0142udniu z wojskami gen. Piotra Wrangla. W Polsce dalszemu prowadzeniu wojny przeciwna by\u0142a opinia publiczna, silnie oddzia\u0142uj\u0105ca na pokojowe nastawienie wi\u0119kszo\u015bci Sejmu.<\/span><\/p>\n

Endecy g\u00f3r\u0105<\/strong><\/h4>\n

Podpisanie rozejmu otworzy\u0142o drog\u0119 do wynegocjowania pokoju. Pertraktacje trwa\u0142y pi\u0119\u0107 miesi\u0119cy, cho\u0107 najwa\u017cniejsza kwestia, jak\u0105 by\u0142 przebieg granicy polsko-sowieckiej, jak czas pokaza\u0142, przes\u0105dzona zosta\u0142a w umowie z 12 pa\u017adziernika 1920 r.<\/span><\/p>\n

\n

Polska i Rosja podzieli\u0142y si\u0119 ziemiami ukrai\u0144skimi i bia\u0142oruskimi, co wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy z Pi\u0142sudskim Ukrai\u0144cy i Bia\u0142orusini uznali za zdrad\u0119 i rozbi\u00f3r ich kraj\u00f3w.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce cho\u0107 wojn\u0119 z Rosj\u0105 wygra\u0142 Pi\u0142sudski, to politycznym zwyci\u0119zc\u0105 by\u0142 nieobecny w Rydze Dmowski, bo to jego terytorialna wizja pa\u0144stwa sta\u0142a si\u0119 faktem.<\/span><\/p>\n

\"Bia\u0142oruskaBia\u0142oruska karykatura pokoju ryskiego. Polski pan (szlachcic) z szabl\u0105 u boku i bolszewik z twarz\u0105 przypominaj\u0105c\u0105 czaszk\u0119 rozrywaj\u0105 Bia\u0142oru\u015b na dwie cz\u0119\u015bci i depcz\u0105 Ukrain\u0119<\/span>\u00a0Fot. materia\u0142y prasowe<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Atmosfer\u0119 pierwszych tygodni po podpisaniu rozejmu pogorszy\u0142a akcja militarna wojsk ukrai\u0144skich i bia\u0142oruskich, wcze\u015bniej sprzymierzonych z Polsk\u0105, kt\u00f3re na wie\u015b\u0107 o polskim zawieszeniu broni samodzielnie natar\u0142y na Sowiet\u00f3w. Sta\u0142o si\u0119 to za cich\u0105 zgod\u0105 Pi\u0142sudskiego, z czego Moskwa zdawa\u0142a sobie spraw\u0119. Napi\u0119cie nie trwa\u0142o jednak d\u0142ugo, bo Armia Czerwona rozbi\u0142a nacieraj\u0105ce oddzia\u0142y, zmuszaj\u0105c je do wycofania si\u0119 poza lini\u0119 rozejmu, gdzie zosta\u0142y przez Polak\u00f3w rozbrojone i internowane.<\/span><\/p>\n

O momencie sfinalizowania negocjacji ryskich przes\u0105dzi\u0142y wewn\u0119trzne potrzeby obu kraj\u00f3w. W pierwszej po\u0142owie marca 1921 r. bolszewicy zmagali si\u0119 z powstaniem marynarzy w Kronsztadzie oraz buntami ch\u0142opskimi w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach Rosji. Bardzo potrzebowali spokoju na granicach, zw\u0142aszcza z Polsk\u0105. Z kolei polskim negocjatorom spieszy\u0142o si\u0119 do zawarcia pokoju przed zarz\u0105dzonym na 20 marca plebiscytem na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku, tak by zbi\u0107 argument niemieckiej propagandy, przedstawiaj\u0105cy Polsk\u0119 jako pa\u0144stwo o niepewnej przysz\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n

Mimo wszystko sukces<\/strong><\/h4>\n

Uroczyste podpisanie traktatu pokojowego nast\u0105pi\u0142o w Domu Bractwa Czarnog\u0142owych 18 marca 1921 r. Poza ostatecznym okre\u015bleniem przebiegu granicy polsko-sowieckiej traktat gwarantowa\u0142 Polsce zwr\u00f3cenie przez Rosj\u0119 zagrabionych d\u00f3br kulturalnych oraz wyp\u0142acenie odszkodowa\u0144 za ewakuowane w czasie I wojny \u015bwiatowej zak\u0142ady przemys\u0142owe, tabor kolejowy oraz inne aktywa, w tym bankowe. Uregulowano te\u017c kwestie repatriacji Polak\u00f3w z Rosji oraz spraw\u0119 wymiany je\u0144c\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Traktat nie pozostawia\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce obie strony musia\u0142y zrezygnowa\u0107 ze swych dalekosi\u0119\u017cnych plan\u00f3w i zadowoli\u0107 si\u0119 tym, co w danej sytuacji by\u0142o mo\u017cliwe. Pi\u0142sudski zmuszony by\u0142 porzuci\u0107 wizj\u0119 przebudowy Europy Wschodniej i oddzielenia Polski od Rosji blokiem pa\u0144stw narodowych utworzonych przez ludy zniewolone przez Imperium Rosyjskie. Z kolei Sowieci musieli zrezygnowa\u0107 z nadziei na przeniesienie rewolucji komunistycznej do innych pa\u0144stw, co Lenin przyzna\u0142 otwarcie na obraduj\u0105cym od 8 do 16 marca 1921 r. X Zje\u017adzie Rosyjskiej Komunistycznej Partii.<\/span><\/p>\n

Chocia\u017c nie uda\u0142o si\u0119 zrealizowa\u0107 plan\u00f3w Pi\u0142sudskiego i trzeba by\u0142o zadowoli\u0107 si\u0119 wcieleniem w \u017cycie inkorporacyjnej koncepcji Dmowskiego, to traktat ryski by\u0142 ogromnym sukcesem Polski. Zako\u0144czy\u0142 burzliwy okres krzepni\u0119cia suwerennego pa\u0144stwa i wytyczania jego granic oraz otworzy\u0142 drog\u0119 do pokojowego rozwoju. Po\u0142o\u017cy\u0142 podwaliny pod ustabilizowanie sytuacji w ca\u0142ej Europie Wschodniej, nieobj\u0119tej traktatami podpisanymi podczas paryskiej konferencji pokojowej ko\u0144cz\u0105cej I wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105. Os\u0142oni\u0142 nowe pa\u0144stwa, kt\u00f3re po\u00a01917<\/a>\u00a0r. powsta\u0142y na gruzach Imperium Rosyjskiego: Finlandi\u0119, Estoni\u0119, \u0141otw\u0119 i Litw\u0119. Sta\u0142 si\u0119 wa\u017cnym wschodnim filarem nowego porz\u0105dku europejskiego, kt\u00f3ry bez \u017cadnej przesady nazywa\u0107 powinni\u015bmy \u0142adem wersalsko-ryskim.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Delegacja Wojska Polskiego na rokowania ryskie. W \u015brodku gen. Mieczys\u0142aw Kuli\u0144ski (Fot. Domena publiczna) 100 lat temu Polska i Rosja podzieli\u0142y si\u0119 ojczyznami Ukrai\u0144c\u00f3w i Bia\u0142orusin\u00f3w Tomasz Na\u0142\u0119cz Przy stole obrad spotka\u0142y si\u0119 dwa odmienne ideowo \u015bwiaty, cho\u0107 zakrawa\u0142o na ironi\u0119 historii, \u017ce delegacj\u0105 “bur\u017cuazyjnej Polski” kierowa\u0142 syn biednego ch\u0142opa, a “pa\u0144stwo proletariatu” reprezentowa\u0142 potomek […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84620"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=84620"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84620\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":84647,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84620\/revisions\/84647"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=84620"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=84620"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=84620"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}