{"id":85217,"date":"2021-04-25T17:09:19","date_gmt":"2021-04-25T15:09:19","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=85217"},"modified":"2021-04-22T08:33:43","modified_gmt":"2021-04-22T06:33:43","slug":"22-09-57","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=85217","title":{"rendered":"Zag\u0142ada \u017byd\u00f3w nie mia\u0142a dla Polak\u00f3w znaczenia. Podobnie dla Anglik\u00f3w czy Amerykan\u00f3w. Najwa\u017cniejsze by\u0142o wygranie wojny"},"content":{"rendered":"

Marzec 1943 r., \u017bydzi wychodz\u0105 w asy\u015bcie hitlerowc\u00f3w z likwidowanego getta w Krakowie. Niemcy poinformowali ich, \u017ce b\u0119d\u0105 wykorzystani do prac przymusowych. W rzeczywisto\u015bci zostali przetransportowani do obozu Zag\u0142ady Auschwitz-Birkenau i tam zagazowani \/ Fot. \u017bIH<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Zag\u0142ada \u017byd\u00f3w nie mia\u0142a dla Polak\u00f3w znaczenia. Podobnie dla Anglik\u00f3w czy Amerykan\u00f3w. Najwa\u017cniejsze by\u0142o wygranie wojny<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Adam Leszczy\u0144ski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Dla rz\u0105du w Londynie i polskiej konspiracji \u017bydzi stanowili problem drugorz\u0119dny lub nawet trzeciorz\u0119dny. Z punktu widzenia Ko\u015bcio\u0142a Zag\u0142ada \u017byd\u00f3w te\u017c nie by\u0142a szczeg\u00f3lnie istotna. Nie ma co protestowa\u0107 czy si\u0119 oburza\u0107, po prostu tak by\u0142o. Z prof. Dariuszem Libionk\u0105 rozmawia Adam Leszczy\u0144ski.<\/span><\/strong><\/h4>\n

.<\/p>\n

ADAM LESZCZY\u0143SKI: Napisa\u0142 pan pierwsz\u0105 popularn\u0105 histori\u0119 zag\u0142ady \u017byd\u00f3w w Generalnym Gubernatorstwie. Ukaza\u0142a si\u0119 w bardzo szczeg\u00f3lnym politycznym momencie. Na pocz\u0105tku grudnia w szkole ojca Tadeusza Rydzyka w Toruniu odby\u0142a si\u0119 konferencja o Polakach ratuj\u0105cych \u017byd\u00f3w. Wzi\u0119li w niej udzia\u0142 premier Beata Szyd\u0142o i ministrowie. Wiceminister spraw zagranicznych Jan Dziedziczak o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce takie konferencje wpisuj\u0105 si\u0119 w polityk\u0119 rz\u0105du. A na ile pana ksi\u0105\u017cka jest polityczna?<\/strong><\/p>\n

PROF. DARIUSZ LIBIONKA:<\/b> W og\u00f3le nie jest polityczna. Do jej napisania zainspirowa\u0142a mnie powszechna niewiedza na temat tego, co si\u0119 sta\u0142o na okupowanych ziemiach polskich z polskimi \u017bydami, naszymi wsp\u00f3\u0142obywatelami. Na pocz\u0105tku om\u00f3wi\u0142em badania z 2009 r. o wiedzy Polak\u00f3w o wojnie przeprowadzone na zlecenie Muzeum II Wojny \u015awiatowej. Wynika z nich niezbicie, \u017ce wiedza na temat tego, co dzia\u0142o si\u0119 z \u017bydami w Generalnym Gubernatorstwie, jest \u017cadna. Pytano np. o miejsca Zag\u0142ady \u2013 ob\u00f3z w Treblince wskaza\u0142o tylko 14 proc. badanych, o obozie w Be\u0142\u017ccu wiedzia\u0142o 0,9 proc. Moja ksi\u0105\u017cka dotyczy tych miejsc. Nie s\u0105dz\u0119, aby od 2009 r. nast\u0105pi\u0142y w tej wiedzy jakie\u015b zasadnicze zmiany.<\/span><\/p>\n

\"\u017bydzi<\/a>\u017bydzi z siedleckiego getta wsiadaj\u0105cy do poci\u0105gu do obozu zag\u0142ady w Treblince<\/span> Fot. \u017bIH<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Mo\u017cna jednak odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce w Polsce wszyscy m\u00f3wi\u0105 o Zag\u0142adzie.<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Zwykle jednak traktuje si\u0119 j\u0105 instrumentalnie, przede wszystkim jako t\u0142o bohaterstwa Polak\u00f3w. Takie podej\u015bcie w og\u00f3le mnie nie interesuje.<\/span><\/p>\n

Czy w ksi\u0105\u017cce mo\u017cna znale\u017a\u0107 odpowied\u017a na pytanie, ilu Polak\u00f3w pomaga\u0142o \u017bydom, a ilu uczestniczy\u0142o w Zag\u0142adzie? To dra\u017cliwa sprawa, a wykszta\u0142cony polski czytelnik dostaje na ten temat zupe\u0142nie sprzeczne komunikaty.<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Niewiele o tym pisz\u0119, skupiam si\u0119 w \u015bcis\u0142ym sensie na eksterminacji \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rej dokonali niemieccy i austriaccy nazi\u015bci. Przewija si\u0119 tam motyw \u2013 bo nie mo\u017ce go zabrakn\u0105\u0107 w \u017cadnej powa\u017cnej pracy \u2013 \u015bwiadk\u00f3w, gapi\u00f3w czy obserwator\u00f3w eksterminacji, kt\u00f3rych ameryka\u0144ski historyk Raul Hilberg nazwa\u0142 po angielsku \u201ebystanders\u201d. Na pocz\u0105tku zastanawia\u0142em si\u0119, czy w og\u00f3le nie zrezygnowa\u0107 z tego aspektu, co oczywi\u015bcie okaza\u0142o si\u0119 niemo\u017cliwe ze wzgl\u0119du na prawd\u0119 historyczn\u0105 i konstrukcj\u0119 ksi\u0105\u017cki. Znalaz\u0142 si\u0119 wi\u0119c w niej rozdzia\u0142 zatytu\u0142owany \u201eTrzecia faza Zag\u0142ady\u201d. Pokr\u00f3tce zrekonstruowa\u0142em w nim stan bada\u0144 dotycz\u0105cych tego, co dzia\u0142o si\u0119 z \u017bydami pr\u00f3buj\u0105cymi ucieka\u0107 z gett czy dzielnic \u017cydowskich obj\u0119tych akcjami deportacyjnymi \u2013 ilu pr\u00f3bowa\u0142o to robi\u0107 oraz ilu uda\u0142o si\u0119 przetrwa\u0107.<\/span><\/p>\n

Mo\u017cna jednak odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce w Polsce wszyscy m\u00f3wi\u0105 o Zag\u0142adzie.<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Zwykle jednak traktuje si\u0119 j\u0105 instrumentalnie, przede wszystkim jako t\u0142o bohaterstwa Polak\u00f3w. Takie podej\u015bcie w og\u00f3le mnie nie interesuje.<\/span><\/p>\n

Czy w ksi\u0105\u017cce mo\u017cna znale\u017a\u0107 odpowied\u017a na pytanie, ilu Polak\u00f3w pomaga\u0142o \u017bydom, a ilu uczestniczy\u0142o w Zag\u0142adzie? To dra\u017cliwa sprawa, a wykszta\u0142cony polski czytelnik dostaje na ten temat zupe\u0142nie sprzeczne komunikaty.<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Niewiele o tym pisz\u0119, skupiam si\u0119 w \u015bcis\u0142ym sensie na eksterminacji \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rej dokonali niemieccy i austriaccy nazi\u015bci. Przewija si\u0119 tam motyw \u2013 bo nie mo\u017ce go zabrakn\u0105\u0107 w \u017cadnej powa\u017cnej pracy \u2013 \u015bwiadk\u00f3w, gapi\u00f3w czy obserwator\u00f3w eksterminacji, kt\u00f3rych ameryka\u0144ski historyk Raul Hilberg nazwa\u0142 po angielsku \u201ebystanders\u201d. Na pocz\u0105tku zastanawia\u0142em si\u0119, czy w og\u00f3le nie zrezygnowa\u0107 z tego aspektu, co oczywi\u015bcie okaza\u0142o si\u0119 niemo\u017cliwe ze wzgl\u0119du na prawd\u0119 historyczn\u0105 i konstrukcj\u0119 ksi\u0105\u017cki. Znalaz\u0142 si\u0119 wi\u0119c w niej rozdzia\u0142 zatytu\u0142owany \u201eTrzecia faza Zag\u0142ady\u201d. Pokr\u00f3tce zrekonstruowa\u0142em w nim stan bada\u0144 dotycz\u0105cych tego, co dzia\u0142o si\u0119 z \u017bydami pr\u00f3buj\u0105cymi ucieka\u0107 z gett czy dzielnic \u017cydowskich obj\u0119tych akcjami deportacyjnymi \u2013 ilu pr\u00f3bowa\u0142o to robi\u0107 oraz ilu uda\u0142o si\u0119 przetrwa\u0107.<\/span><\/p>\n

Pr\u00f3bowa\u0142em tak\u017ce wyja\u015bni\u0107 stan wiedzy w kilku kwestiach, kt\u00f3re od lat obrasta\u0142y legendami: spraw\u0119 Ireny Sendlerowej i nieszcz\u0119snych 2,5 tys. dzieci, kt\u00f3re rzekomo uratowa\u0142a, czy Jana Karskiego jakoby razem ze wszystkimi Polakami wal\u0105cego g\u0142ow\u0105 w mur oboj\u0119tno\u015bci \u015bwiata, czy wreszcie spraw\u0119 represji za pomaganie \u017bydom na przyk\u0142adzie rodziny Ulm\u00f3w z Markowej.<\/span><\/p>\n

Stali si\u0119 symbolem niesienia pomocy \u017bydom przez Polak\u00f3w.<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Ich zas\u0142ugi s\u0105 wyolbrzymione i zniekszta\u0142cone. Ich dzia\u0142alno\u015b\u0107 opisuje si\u0119 w oderwaniu od kontekstu, z pomini\u0119ciem szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, kt\u00f3re maj\u0105 zasadnicze znaczenie. Sendlerowa niew\u0105tpliwie jest osob\u0105 zas\u0142u\u017con\u0105, podobnie Karski. Historycy s\u0105 jednak bezradni wobec os\u00f3b, kt\u00f3re chc\u0105, \u017ceby opisywa\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107 zupe\u0142nie inaczej, ni\u017c by\u0142o naprawd\u0119. O dzia\u0142alno\u015bci Sendlerowej wysz\u0142a ksi\u0105\u017cka Anny Bikont, kt\u00f3ra przedstawia j\u0105 we w\u0142a\u015bciwym \u015bwietle. Nie b\u0119d\u0119 si\u0119 wi\u0119c nad tym rozwodzi\u0107.<\/span><\/p>\n

A utrwalane informacje, \u017ce Karski faktycznie by\u0142 pierwszym, kt\u00f3ry zawi\u00f3z\u0142 informacje o Zag\u0142adzie, albo \u017ce Polacy ca\u0142y czas si\u0119 ni\u0105 interesowali \u2013 niestety tak nie by\u0142o. Celem misji Karskiego by\u0142o zdanie wyczerpuj\u0105cego raportu na temat wewn\u0119trznej sytuacji w wojskowym i cywilnym podziemiu. I przekazanie dezyderat\u00f3w wojskowych do polityk\u00f3w. Rozmawia\u0142 te\u017c z przedstawicielami konspiracji \u017cydowskiej, ale to nie by\u0142y kwestie priorytetowe. Takimi sta\u0142y si\u0119 dopiero p\u00f3\u017aniej.<\/span><\/p>\n

\n

Nie pot\u0119piam tego, ale stwierdzam fakt. Z dzisiejszego punktu widzenia Holocaust wydaje si\u0119 znacznie wa\u017cniejszy, ni\u017c wydawa\u0142 si\u0119 Polakom w czasie wojny. Taka jest prawda, tylko trzeba zachowa\u0107 umiar i nie wymy\u015bla\u0107. Historia jest nauk\u0105 o faktach.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Zale\u017ca\u0142o mi na tym, \u017ceby te mity w popularnej ksi\u0105\u017cce zdemaskowa\u0107, stara\u0142em si\u0119 te\u017c czytelnika ukierunkowa\u0107 przez zasugerowanie mu pewnych lektur czy interpretacji.<\/span><\/p>\n

Dzi\u015b Zag\u0142ada nikogo w Polsce nie interesuje?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Niewielu, co stwierdzam z \u017calem. Obserwujemy za to kolejne ods\u0142ony polityki historycznej dotycz\u0105cej Holocaustu, a by\u0142o ich ju\u017c wiele \u2013 inna tu\u017c po wojnie, inna w latach 60., szczeg\u00f3lnie w roku 1967 i 1968, inna w czasie wydania \u201eS\u0105siad\u00f3w\u201d Jana Grossa<\/a> i kolejna dzisiaj.<\/span><\/p>\n

Te wszystkie polityki historyczne by\u0142y w istocie tylko instrumentalizowaniem Zag\u0142ady. Polacy nie wiedz\u0105 prawie nic o tym, co si\u0119 naprawd\u0119 wydarzy\u0142o w ich kraju! Co si\u0119 sta\u0142o z du\u017c\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 mieszka\u0144c\u00f3w miast i miasteczek. Tym si\u0119 zaj\u0105\u0142em \u2013 pokaza\u0142em, kto, kiedy, dlaczego i w jaki spos\u00f3b zabija\u0142. \u017beby obj\u0119to\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki nie odstraszy\u0142a czytelnika, ograniczy\u0142em si\u0119 do Generalnego Gubernatorstwa<\/span> \u2013 gdybym pisa\u0142 tak\u017ce o Kresach, tre\u015b\u0107 wygl\u0105da\u0142aby troch\u0119 inaczej.<\/p>\n

Spr\u00f3bujmy opowiedzie\u0107 o tym, czego Polacy nie wiedz\u0105.<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Wszyscy wiedz\u0105, co oznacza s\u0142owo \u201eHolocaust\u201d i \u017ce \u017byd\u00f3w wymordowano. Ten masowy mord dokona\u0142 si\u0119 faktycznie w latach 1942-43. W Generalnym Gubernatorstwie pod kodowym okre\u015bleniem akcja \u201eReinhardt\u201d. By\u0142y to skoordynowane dzia\u0142ania kierowane z Lublina, gdzie mie\u015bci\u0142 si\u0119 sztab operacji podporz\u0105dkowany szefowi SS policji Odilo Globocnikowi. Opr\u00f3cz Generalnego Gubernatorstwa obj\u0119\u0142y swoim zasi\u0119giem tak\u017ce Bia\u0142ostocczyzn\u0119 oraz \u017byd\u00f3w przywo\u017conych na ziemie polskie z zagranicy.<\/span><\/p>\n

Likwidacja getta w Krakowie<\/span> Fot. \u017bIH<\/em><\/span><\/p>\n

Jaka by\u0142a sytuacja \u017byd\u00f3w wcze\u015bniej \u2013 od wrze\u015bnia 1939 r.?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Od pierwszych dni okupacji fatalna i pogarsza\u0142a si\u0119 z miesi\u0105ca na miesi\u0105c. Opisuj\u0119 etapy pozbawiania \u017byd\u00f3w praw obywatelskich i systematycznego odcinania ich od reszty spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

By\u0142y takie okresy, w kt\u00f3rych wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce te prze\u015bladowania osi\u0105gaj\u0105 apogeum, ale potem Niemcy dowodzili, \u017ce to z\u0142udzenie \u2013 to, co mia\u0142o nadej\u015b\u0107, by\u0142o jeszcze gorsze.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Wiadomo, co si\u0119 dzia\u0142o w gettach, powsta\u0142y o tym liczne ksi\u0105\u017cki i studia. Opisa\u0142em to ca\u0142o\u015bciowo. Zag\u0142ada dokonywa\u0142a si\u0119 etapami \u2013 w r\u00f3\u017cnych miejscach i okresach. Pisz\u0119, gdzie najpierw i dlaczego w\u0142a\u015bnie tam.<\/span><\/p>\n

Zag\u0142ada by\u0142a wpisana w polityk\u0119 nazistowsk\u0105 od pocz\u0105tku okupacji?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Na ten temat trwaj\u0105 od dziesi\u0119cioleci spory. Historycy dyskutuj\u0105, kiedy zapad\u0142a decyzja o wymordowaniu \u017byd\u00f3w w komorach gazowych. Lata temu dominowa\u0142 pogl\u0105d, \u017ce Hitler od pocz\u0105tku planowa\u0142 Zag\u0142ad\u0119. Po wieloletnich badaniach okaza\u0142o si\u0119, \u017ce to znacznie bardziej skomplikowane.<\/span><\/p>\n

Kiedy w 1939 r. nazi\u015bci zacz\u0119li okupacj\u0119 centralnej Polski, znalaz\u0142o si\u0119 tam ponad 2 mln \u017byd\u00f3w. Nazi\u015bci, zar\u00f3wno w Berlinie, jak i na terenach okupowanych, zastanawiali si\u0119 nad r\u00f3\u017cnymi sposobami, jak ten problem rozwi\u0105za\u0107, a fizyczna eksterminacja nie by\u0142a wpisana od pocz\u0105tku w ich dzia\u0142ania. Podj\u0119cie przez w\u0142adze III Rzeszy takiej decyzji spowodowane by\u0142o ca\u0142ym szeregiem czynnik\u00f3w. Hitler by\u0142 oczywi\u015bcie patologicznym, rasistowskim antysemit\u0105, ale to, \u017ce \u017byd\u00f3w wymordowano w komorach gazowych, nie by\u0142o prost\u0105 konsekwencj\u0105 tej postawy.<\/span><\/p>\n

Mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107 mniej tragiczny scenariusz dla \u017byd\u00f3w? Stawiaj\u0105 op\u00f3r, a pomoc z zewn\u0105trz jest wi\u0119ksza?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Mo\u017cna, ale to nie jest rola historyka. My powinni\u015bmy si\u0119 stara\u0107 obiektywnie przedstawi\u0107, jak by\u0142o.<\/span><\/p>\n

Czy skala polskiej pomocy instytucjonalnej \u2013 pa\u0144stwa podziemnego, rz\u0105du w Londynie \u2013 mog\u0142a by\u0107 wi\u0119ksza? Zrobili wszystko, co mogli?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Oczywi\u015bcie, \u017ce nie. Nigdy nie jest tak, \u017ce robi si\u0119 wszystko, co by\u0142o mo\u017cliwe. Dla rz\u0105du w Londynie i polskiej konspiracji \u017bydzi stanowili problem drugorz\u0119dny lub nawet trzeciorz\u0119dny.<\/span><\/p>\n

Nawet gdy w drugiej po\u0142owie 1942 r. mordowano wi\u0119kszo\u015b\u0107 polskich \u017byd\u00f3w?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Nawet wtedy. Struktury Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego relacjonowa\u0142y, co si\u0119 dzia\u0142o. Przyj\u0119\u0142y postaw\u0119 obserwatora. A\u017c do jesieni 1942 r., kiedy wy\u0142oni\u0142 si\u0119 Tymczasowy Komitet Pomocy \u017bydom im. Konrada \u017begoty, kt\u00f3ry w grudniu przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w Rad\u0119 Pomocy \u017bydom przy Delegaturze Rz\u0105du na Kraj.<\/span><\/p>\n

Ta organizacja powsta\u0142a jednak w du\u017cej mierze spontanicznie. Odgrywali w niej du\u017c\u0105 rol\u0119 ludzie zwi\u0105zani z AK, zw\u0142aszcza z Biurem Informacji i Propagandy.<\/span><\/p>\n

Podejmowali r\u00f3\u017cne dzia\u0142ania, ale ich skala by\u0142a niewielka. Nie tylko w zestawieniu z ogromem zbrodni.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Pisz\u0119 o tym kolejn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, tym razem ju\u017c \u015bci\u015ble naukow\u0105.<\/span><\/p>\n

Ale nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce tak\u017ce z punktu widzenia Wielkiej Brytanii czy Stan\u00f3w Zjednoczonych \u017bydzi nie stanowili problemu. Najwa\u017cniejsze by\u0142o wygranie wojny. Podobny punkt widzenia mia\u0142a polska konspiracja: wygranie wojny, utrzymanie granic oraz substancji narodowej, bo przecie\u017c Niemcy Polak\u00f3w te\u017c prze\u015bladowali, a sytuacja polityczna wygl\u0105da\u0142a coraz bardziej fatalnie.<\/span><\/p>\n

Dla polskich w\u0142adz na uchod\u017astwie represje wobec Polak\u00f3w, np. na Zamojszczy\u017anie, by\u0142y o wiele wa\u017cniejsze. I nie ma co protestowa\u0107 czy si\u0119 oburza\u0107, po prostu tak by\u0142o.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Powinni\u015bmy wymaga\u0107 od tych, kt\u00f3rzy dzi\u015b uprawiaj\u0105 polityk\u0119 historyczn\u0105, pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci, bo wiedzy ju\u017c nawet nie oczekuj\u0119. Temat zag\u0142ady spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w Polsce jest nies\u0142ychanie wa\u017cny. Nie mo\u017cna go instrumentalizowa\u0107 i w k\u00f3\u0142ko opowiada\u0107 o tych nielicznych Polakach, kt\u00f3rzy pomagali \u017bydom.<\/span><\/p>\n

By\u0142o ich niewielu?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Oczywi\u015bcie. Ta pomoc cz\u0119sto by\u0142a udzielana za pieni\u0105dze i wcale nie na masow\u0105 skal\u0119. Udzielano jej w bardzo trudnych warunkach, i to wcale nie ze wzgl\u0119du na Niemc\u00f3w, tylko \u2013 niestety \u2013 naszych wsp\u00f3\u0142obywateli.<\/span><\/p>\n

Moja ksi\u0105\u017cka nie jest jednak o tym. Stara\u0142em si\u0119 pokaza\u0107 przede wszystkim ogromn\u0105 skal\u0119 Zag\u0142ady. Mam nadziej\u0119, \u017ce gdyby wiedza Polak\u00f3w o niej by\u0142a wi\u0119ksza, to wypowiadaliby si\u0119 w spos\u00f3b bardziej odpowiedzialny<\/span>.<\/p>\n

Mo\u017ce to nie tylko niewiedza, lecz tak\u017ce wyparcie?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Jest wiele interpretacji. Energia setek, mo\u017ce tysi\u0119cy pasjonat\u00f3w idzie przecie\u017c w upowszechnianie wiedzy o Zag\u0142adzie. M\u00f3wi si\u0119 o tym.<\/span><\/p>\n

I niewiele z tego wynika.<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Najprawdopodobniej Zag\u0142ada nie jest wyj\u0105tkiem. Gdy si\u0119 patrzy na badania przeprowadzone przez Muzeum II Wojny \u015awiatowej, mo\u017cna pomy\u015ble\u0107, \u017ce to szerszy problem. Znalaz\u0142o si\u0119 tam np. pytanie o Polak\u00f3w z okresu II wojny \u015bwiatowej, z kt\u00f3rych mo\u017cemy by\u0107 dumni. Na czwartym miejscu znalaz\u0142a si\u0119 Irena Sendlerowa; to efekt o\u015bmiu lat nieustannego wbijania ludziom do g\u0142owy propagandy. Ust\u0119puje tylko genera\u0142om W\u0142adys\u0142awowi Sikorskiemu i W\u0142adys\u0142awowi Andersowi oraz ojcu Maksymilianowi Kolbemu. To absurd zupe\u0142ny! Dopiero na dziesi\u0105tym miejscu znalaz\u0142 si\u0119 pierwszy przedstawiciel AK gen. Emil Fieldorf \u201eNil\u201d<\/a>, ale nie dlatego, \u017ce sta\u0142 na czele Kedywu, tylko dlatego, \u017ce zosta\u0142 zamordowany przez komunist\u00f3w po wojnie. Genera\u0142 B\u00f3r-Komorowski jest daleko w tyle.<\/span><\/p>\n

Tak by\u0142o w 2009 r., dzisiaj pewnie \u201ewykl\u0119ci\u201d byliby na pierwszych miejscach.<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Ta hierarchia pami\u0119ci to efekt propagandy historycznej, kt\u00f3r\u0105 odrzucam w ca\u0142o\u015bci. Narodowe Si\u0142y Zbrojne staj\u0105 si\u0119 teraz wa\u017cniejsze od AK. Kiedy ludzie nie maj\u0105 poj\u0119cia, czym s\u0105 NSZ i czym by\u0142a AK, wszystko mo\u017cna im wm\u00f3wi\u0107. Na przyk\u0142ad, \u017ce NSZ by\u0142y drug\u0105 po AK organizacj\u0105 zbrojn\u0105, a to przecie\u017c nieprawda. Mimo to pompuje si\u0119 w to mn\u00f3stwo energii i pieni\u0119dzy. To nieodpowiedzialno\u015b\u0107, kt\u00f3rej skutkiem jest ca\u0142kowite pomieszanie poj\u0119\u0107.<\/span><\/p>\n

Pisze pan o postawie polskiego Ko\u015bcio\u0142a wobec Zag\u0142ady?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 W tej ksi\u0105\u017cce nie, ale zajmowa\u0142em si\u0119 tym d\u0142ugo, opublikowa\u0142em wiele tekst\u00f3w w Polsce i za granic\u0105. Wiele lat temu napisa\u0142em doktorat o traktowaniu tzw. kwestii \u017cydowskiej przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 w latach 30. \u017bydzi nie byli \u201eswoi\u201d, lecz obcy, wrodzy i niebezpieczni. Z tak\u0105 postaw\u0105 wchodzili\u015bmy w wojn\u0119 i nie jest prawd\u0105, \u017ce zmieni\u0142a si\u0119 ona pod wp\u0142ywem niemieckich prze\u015bladowa\u0144.<\/span><\/p>\n

Z punktu widzenia Ko\u015bcio\u0142a Zag\u0142ada nie by\u0142a szczeg\u00f3lnie istotna. Opisywa\u0142em korespondencj\u0119 arcybiskupa Adama Sapiehy z papie\u017cem Piusem XII. W tych przemycanych do Watykanu listach o \u017bydach nic nie ma. Sapieha pisa\u0142 o tym, co si\u0119 dzieje z polskimi ksi\u0119\u017cmi i w og\u00f3le z Polakami, natomiast na temat \u017byd\u00f3w, a nawet losu konwertyt\u00f3w nie mia\u0142 nic do powiedzenia. Nie zwraca\u0142 na to uwagi. Nie mo\u017cna tego pot\u0119pia\u0107, trzeba jednak pisa\u0107, jak by\u0142o.<\/span><\/p>\n

W tym roku ukaza\u0142 si\u0119 dodatek \u201eTygodnika Powszechnego\u201d na temat Sapiehy, w kt\u00f3rym prof. Andrzej Chwalba, znakomity historyk, po\u015bwi\u0119ci\u0142 temu okresowi w \u017cyciu arcybiskupa wiele miejsca. Przedstawi\u0142 go zupe\u0142nie inaczej, jednak \u017ar\u00f3d\u0142a m\u00f3wi\u0105 co innego. Mamy relacj\u0119, kt\u00f3r\u0105 opublikowa\u0142 W\u0142adys\u0142aw Bartoszewski w 1969 r., m\u00f3wi\u0105c\u0105, \u017ce Sapieha przekaza\u0142 ukrywaj\u0105cej si\u0119 rodzinie \u017cydowskiej kilkana\u015bcie metryk chrztu. Jak na wielkiego arcybiskupa to jednak troch\u0119 ma\u0142o. Ale zrobiono z tego legend\u0119.<\/span><\/p>\n

Z drugiej strony by\u0142y dzieci \u017cydowskie ukrywane w klasztorach, np. cz\u0119\u015b\u0107 z siatki Sendlerowej. Nikt tego nie neguje, ale w apologetycznych tekstach czytam, \u017ce ta pomoc by\u0142a masowa, a to niezgodne z faktami.<\/span><\/p>\n

Jakie s\u0105 najbardziej fundamentalne mity Polak\u00f3w na temat Zag\u0142ady?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 G\u0142\u00f3wnym problemem jest ignorancja. Z punktu widzenia tw\u00f3rc\u00f3w dzisiejszej polityki historycznej wa\u017cne wydaje si\u0119 to, \u017ceby ludzie wiedzieli, i\u017c obozy Zag\u0142ady nie by\u0142y polskie. I tyle wystarczy, poza tym mog\u0105 nie wiedzie\u0107 nic.<\/span><\/p>\n

Drugi problem to niezrozumienie kontekstu. Witold Gombrowicz napisa\u0142 w 1956 r., \u017ce Polacy wojny w og\u00f3le \u201enie prze\u017cyli\u201d, i co\u015b w tym jest. Nie przemy\u015bleli, nie zrobili nic ze swoim do\u015bwiadczeniem. B\u0142\u0119dem jest przekonanie, \u017ce cierpienia \u017byd\u00f3w mia\u0142y dla nich znaczenie.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Prowadzimy teraz w Centrum Bada\u0144 nad Zag\u0142ad\u0105 wielki projekt, jak wygl\u0105da\u0142a Zag\u0142ada w dziewi\u0119ciu powiatach. Ksi\u0105\u017cka uka\u017ce si\u0119 wiosn\u0105 2018 r. Kiedy pisa\u0142em do niej sw\u00f3j tekst, u\u015bwiadomi\u0142em sobie, \u017ce o \u017cadnym aspekcie Zag\u0142ady nie nale\u017cy m\u00f3wi\u0107 w oderwaniu od pozosta\u0142ych. Nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 np. tylko o udzielaniu pomocy, poniewa\u017c to bez sensu. Podobnie bez sensu s\u0105 r\u00f3\u017cne generalizacje: ilu Polak\u00f3w pomaga\u0142o, a ilu nie pomaga\u0142o? Na niewielkim terenie mo\u017cna sprawdzi\u0107, ile by\u0142o pomocy, wrogo\u015bci, oboj\u0119tno\u015bci. Ilu by\u0142o gestapowc\u00f3w, \u017candarm\u00f3w i granatowych policjant\u00f3w. Ilu \u017byd\u00f3w si\u0119 ukrywa\u0142o, a ilu dotrwa\u0142o do wyzwolenia. Jaka by\u0142a rola lokalnych struktur AK. Dopiero na tej podstawie co\u015b mo\u017cna powiedzie\u0107.<\/span><\/p>\n

Im jednak wi\u0119cej jest polityki historycznej, tym wi\u0119cej os\u00f3b i instytucji chce \u017cerowa\u0107 \u2013 bo tak to niestety trzeba nazwa\u0107 \u2013 na bohaterskich Polakach, kt\u00f3rzy pomagali \u017bydom. Tak dochodzi do regresu \u2013 lata prac specjalist\u00f3w i edukator\u00f3w id\u0105 na marne pod ci\u0119\u017carem politycznej konieczno\u015bci, \u017ce trzeba pokazywa\u0107 Polak\u00f3w jako nar\u00f3d altruist\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\n

Akcja Reinhardt. Zag\u0142ada \u017byd\u00f3w w Generalnym Gubernatorstwie<\/i><\/span>
\nDariusz Libionka<\/i><\/span>
\nPa\u0144stwowe Muzeum na Majdanku, 2017<\/i><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Marzec 1943 r., \u017bydzi wychodz\u0105 w asy\u015bcie hitlerowc\u00f3w z likwidowanego getta w Krakowie. Niemcy poinformowali ich, \u017ce b\u0119d\u0105 wykorzystani do prac przymusowych. W rzeczywisto\u015bci zostali przetransportowani do obozu Zag\u0142ady Auschwitz-Birkenau i tam zagazowani \/ Fot. \u017bIH Zag\u0142ada \u017byd\u00f3w nie mia\u0142a dla Polak\u00f3w znaczenia. Podobnie dla Anglik\u00f3w czy Amerykan\u00f3w. Najwa\u017cniejsze by\u0142o wygranie wojny Adam Leszczy\u0144ski Dla […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/85217"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=85217"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/85217\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":85443,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/85217\/revisions\/85443"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=85217"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=85217"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=85217"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}