{"id":85264,"date":"2021-05-15T17:09:28","date_gmt":"2021-05-15T15:09:28","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=85264"},"modified":"2021-05-07T07:17:16","modified_gmt":"2021-05-07T05:17:16","slug":"24-09-60","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=85264","title":{"rendered":"Wi\u0119zie\u0144 Sonderkommando w Auschwitz: Czy mieli\u015bmy zrezygnowa\u0107 z szansy na prze\u017cycie?"},"content":{"rendered":"

Birkenau, maj 1944 r. \u017bydowskie kobiety i dzieci przed krematorium III, w drodze do krematorium II (Fot. Bernhard Walter lub Ernst Hofmann \/ Lili Jacob \/ Fortepan)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Wi\u0119zie\u0144 Sonderkommando w Auschwitz: Czy mieli\u015bmy zrezygnowa\u0107 z szansy na prze\u017cycie?<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Filip M\u00fcller, Filip M\u00fcller
\n<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Czy zmieni\u0142oby przebieg wypadk\u00f3w, gdyby kto\u015b z nas stan\u0105\u0142 przed t\u0142umem i zawo\u0142a\u0142: “Ludzie, nie dajcie si\u0119 oszuka\u0107, idziecie w ostatni\u0105 drog\u0119, czeka was straszna \u015bmier\u0107 w komorze gazowej!”? Fragment ksi\u0105\u017cki Filipa M\u00fcllera z okazji 76. rocznicy wyzwolenia Auschwitz<\/strong><\/span>
\n.<\/strong><\/span><\/h4>\n

W kwietniu 1942 r. Filip M\u00fcller (1922-2013) w transporcie s\u0142owackich \u017byd\u00f3w trafi\u0142 do hitlerowskiego obozu Auschwitz i skierowany zosta\u0142 do Sonderkommando – oddzia\u0142u pracuj\u0105cego przy masowym u\u015bmiercaniu przyby\u0142ych do obozu m\u0119\u017cczyzn, kobiet i dzieci. Pracowa\u0142 w nim z przerwami do stycznia 1945 r., b\u0119d\u0105c \u015bwiadkiem zag\u0142ady setek tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w w komorach gazowych. W 1979 r. opublikowa\u0142 swoj\u0105 relacj\u0119 \u201eW krematoriach Auschwitz. Sonderbehandlung \u2013 mord na \u017bydach\u201d, kt\u00f3ra w\u0142a\u015bnie ukaza\u0142a si\u0119 po polsku<\/a>.<\/strong><\/span><\/i><\/p>\n

\n

***<\/span><\/h1>\n

Nasze obawy, \u017ce nast\u0119pnego dnia znowu zagnaj\u0105 nas do krematorium do palenia zw\u0142ok, okaza\u0142y si\u0119 chwilowo bezprzedmiotowe. Przez trzy doby siedzieli\u015bmy zamkni\u0119ci w celi, ale czwartego dnia skoro \u015bwit obudzi\u0142 nas przera\u017aliwy g\u0142os Starka [Hans, Unterscharf\u00fchrer SS, szef dzia\u0142u przyj\u0119\u0107 wydzia\u0142u politycznego], kt\u00f3ry z dziedzi\u0144ca zawo\u0142a\u0142 prosto w okna celi: \u201eKomando Fischla, wyst\u0105p!\u201d \u2013 nasza grupka mia\u0142a ju\u017c nazw\u0119.<\/span><\/p>\n

By\u0142 \u015bwit, kilka godzin przed porannym apelem, kiedy weszli\u015bmy na dziedziniec krematorium. Wi\u0119\u017aniowie w obozie jeszcze spali. Esesmani z karabinami maszynowymi na wie\u017cach stra\u017cniczych w\u0142a\u015bnie teraz byli szczeg\u00f3lnie czujni, bo zwykle z nastaniem dnia zdeterminowani wi\u0119\u017aniowie decydowali si\u0119 na jedyny spos\u00f3b ucieczki \u2013 przez teren strze\u017cony do drut\u00f3w pod wysokim napi\u0119ciem. Oberscharf\u00fchrer Quakernack pojawi\u0142 si\u0119 w towarzystwie kilku m\u0142odych unterf\u00fchrer\u00f3w SS. Zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce nie mieli przy sobie pa\u0142ek. Nam znowu kazali ustawi\u0107 si\u0119 przy \u015bcianie pod oknem spalarni. Przez kilka minut panowa\u0142a pe\u0142na napi\u0119cia cisza. Potem us\u0142yszeli\u015bmy warkot nadje\u017cd\u017caj\u0105cych ci\u0119\u017car\u00f3wek. Zatrzyma\u0142y si\u0119, wy\u0142\u0105czono silniki i znowu nasta\u0142a cisza, a\u017c wreszcie otwar\u0142y si\u0119 oba skrzyd\u0142a drewnianej bramy.<\/span><\/p>\n

Na podw\u00f3rze wesz\u0142a procesja kilkuset kobiet i m\u0119\u017cczyzn w \u015brednim wieku, w\u015br\u00f3d nich niewielu starc\u00f3w i pojedyncze dzieci. Szli spokojnie i nie by\u0142o wida\u0107 po nich zm\u0119czenia, esesma\u0144ska eskorta za\u015b zachowywa\u0142a si\u0119 zupe\u0142nie inaczej ni\u017c poprzednio. Nie pokrzykiwali, nikogo nie pop\u0119dzali, jakby zapomnieli o swoim normalnym jazgocie. Pistolety mieli dyskretnie schowane, a z ich ust nie pad\u0142o \u017cadne z\u0142e s\u0142owo. Stra\u017cnicy przy bramie ju\u017c lekko si\u0119 niecierpliwili, co\u015b im si\u0119 nie zgadza\u0142o \u2013 kolumna posuwa\u0142a si\u0119 zbyt wolno i przed zamkni\u0119ciem bramy musieli cierpliwie czeka\u0107, a\u017c na samym ko\u0144cu przejdzie, ku\u015btykaj\u0105c o kuli, niewysoki cz\u0142owiek bez jednej nogi.<\/span><\/p>\n

Nas te\u017c zdumia\u0142a ta nieoczekiwana \u0142agodno\u015b\u0107 esesman\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Spogl\u0105dali przyja\u017anie, nikogo nie popychali, nie poganiali ludzi, nie bili i \u2013 jak policjanci na skrzy\u017cowaniu \u2013 wskazywali r\u0119kami drog\u0119, a\u017c wszyscy r\u00f3wnomiernie rozmie\u015bcili si\u0119 na dziedzi\u0144cu.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Niekt\u00f3rzy z t\u0142umu rozgl\u0105dali si\u0119 ciekawie, cho\u0107 z niepokojem. Odstawiali na ziemi\u0119 walizeczki, plecaki, paczki i tobo\u0142ki, zabrane w t\u0119 ostatni\u0105 drog\u0119. Po ich wygl\u0105dzie i twarzach wida\u0107 by\u0142o, \u017ce wiele ju\u017c przeszli. Rozmawiali po polsku i \u017cydowsku.<\/span><\/p>\n

\"MajMaj 1944 r. \u017bydzi z Rusi Podkarpackiej przed ‘selekcj\u0105’ na rampie w Auschwitz-Birkenau<\/span> Fot. Bernhard Walter lub Ernst Hofmann \/ Lili Jacob \/ Fortepan<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Zdo\u0142a\u0142em pos\u0142ysze\u0107 kilka s\u0142\u00f3w. Wynika\u0142o z nich, \u017ce pracowali w fabryce, sk\u0105d jako rzekomych fachowc\u00f3w odtransportowano ich do wa\u017cnych zada\u0144. Chocia\u017c zachowanie esesman\u00f3w nie dawa\u0142o powod\u00f3w do niepokoju, pewn\u0105 nieufno\u015b\u0107 budzi\u0142 ogrodzony dziedziniec. \u201eMelochenen, hargenen, fachowec, malechamowes, tojt\u201d \u2013 pracowa\u0107, zabija\u0107, fachowiec, anio\u0142 \u015bmierci, \u015bmier\u0107 \u2013 s\u0142ysza\u0142em powtarzaj\u0105ce si\u0119 s\u0142owa. By\u0142 to niek\u0142amany dow\u00f3d, \u017ce ich my\u015bli kr\u0105\u017cy\u0142y wok\u00f3\u0142 granicy mi\u0119dzy \u017cyciem i \u015bmierci\u0105. \u017be czekali na co\u015b, co by potwierdzi\u0142o, i\u017c oto dostali jeszcze jedn\u0105 szans\u0119 na zrobienie czego\u015b potrzebnego i u\u017cytecznego. \u017bycie i do\u015bwiadczenia w getcie nauczy\u0142y ich, \u017ce szans\u0119 prze\u017cycia ma tylko ten, kto oka\u017ce si\u0119 \u201eu\u017cyteczny\u201d i kogo Niemcy mog\u0105 wykorzysta\u0107 do swoich cel\u00f3w. W tej zdumiewaj\u0105cej atmosferze na dziedzi\u0144cu, gdzie nic nie wskazywa\u0142o na niebezpiecze\u0144stwo, ludzie odczuwali jednak niepewno\u015b\u0107 i l\u0119k. Barometr ich nadziei podnosi\u0142 si\u0119 i opada\u0142, jak mog\u0142em wywnioskowa\u0107 ze strz\u0119p\u00f3w rozm\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Zastanawia\u0142em si\u0119, jak powinni\u015bmy zachowa\u0107 si\u0119 w tej sytuacji i co mogli\u015bmy zrobi\u0107. Wiedzieli\u015bmy przecie\u017c, co stanie si\u0119 z tymi lud\u017ami. Stali\u015bmy przy \u015bcianie jak wro\u015bni\u0119ci w ziemi\u0119, sparali\u017cowani poczuciem bezsilno\u015bci, pewni ich nieuniknionego ko\u0144ca.<\/span><\/p>\n

Doszed\u0142em do wniosku, \u017ce nie by\u0142o na \u015bwiecie takiej si\u0142y \u2013 ani w niebie, ani na ziemi \u2013 kt\u00f3ra mog\u0142aby uratowa\u0107 przed \u015bmierci\u0105 tych niewinnych, pracowitych, stworzonych na Bo\u017ce podobie\u0144stwo ludzi, skazanych bez s\u0119dziego i wyroku przez samozwa\u0144czego tyrana. Tyrana, kt\u00f3ry wymy\u015bli\u0142 teori\u0119 o szkodliwo\u015bci \u017byd\u00f3w i postanowi\u0142 wyt\u0119pi\u0107 ich jak robactwo, gdzie tylko dosi\u0119gn\u0105\u0107 ich mog\u0142a jego w\u0142adza. Hitler i jego wsp\u00f3lnicy nigdy nie ukrywali swych zamiar\u00f3w i ju\u017c dawno je og\u0142osili. Wiedzia\u0142 o nich ca\u0142y \u015bwiat i milcza\u0142, a kto milczy \u2013 my\u015bleli\u015bmy \u2013 wyra\u017ca zgod\u0119. Tak rozumuj\u0105c, doszli\u015bmy do przekonania, \u017ce \u015bwiat godzi si\u0119 na to, co tu si\u0119 dzieje.<\/span><\/p>\n

Czy zmieni\u0142oby przebieg wypadk\u00f3w, gdyby kto\u015b z nas stan\u0105\u0142 przed t\u0142umem i zawo\u0142a\u0142: \u201eLudzie, nie dajcie si\u0119 oszuka\u0107, idziecie w ostatni\u0105 drog\u0119, czeka was straszna \u015bmier\u0107 w komorze gazowej!\u201d? Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich prawdopodobnie by nam nie uwierzy\u0142a, bo to, co ich czeka\u0142o, by\u0142o tak straszliwe, \u017ce ca\u0142kowicie niewiarygodne. Ostrze\u017cenie mog\u0142oby jedynie wywo\u0142a\u0107 panik\u0119, a w jej nast\u0119pstwie krwaw\u0105 masakr\u0119 \u2013 a zatem i nasz\u0105 \u015bmier\u0107. Czy mieli\u015bmy prawo podj\u0105\u0107 takie ryzyko i zrezygnowa\u0107 z szansy na przynajmniej tymczasowe prze\u017cycie? Co by\u0142o wa\u017cniejsze w tym momencie \u2013 kilkuset \u017cywych jeszcze ludzi, nie do uratowania od czekaj\u0105cej ich za chwil\u0119 \u015bmierci, czy te\u017c garstka \u015bwiadk\u00f3w, z kt\u00f3rych niejeden za cen\u0119 okrutnych cierpie\u0144 i wyparcia si\u0119 samego siebie by\u0107 mo\u017ce mia\u0142 szans\u0119 na prze\u017cycie i z\u0142o\u017cenie \u015bwiadectwa oskar\u017caj\u0105cego morderc\u00f3w?<\/span><\/p>\n

Szum i odg\u0142osy rozm\u00f3w nagle ucich\u0142y. Spojrzenie kilkuset oczu skierowa\u0142o si\u0119 w g\u00f3r\u0119, w stron\u0119 p\u0142askiego dachu krematorium, gdzie na pochy\u0142ym wale ziemnym zgromadzi\u0142o si\u0119 kilku esesman\u00f3w. Po\u015brodku, dok\u0142adnie nad wej\u015bciem do krematorium, sta\u0142 Aumeier, obok, z jednej strony, Grabner, szef obozowego Gestapo, z drugiej H\u00f6ssler, p\u00f3\u017aniejszy szef obozu kobiecego.<\/span><\/p>\n

\"MajMaj 1944 r. \u017bydzi z Rusi Podkarpackiej podczas ‘selekcji’ w Auschwitz-Birkenau. W tle osoby skierowane na lewo<\/span> Fot. Bernhard Walter lub Ernst Hofmann \/ Lili Jacob\/ Fortepan<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Jako pierwszy zapitym g\u0142osem odezwa\u0142 si\u0119 Aumeier. M\u00f3wi\u0142, jakby chcia\u0142 wyg\u0142osi\u0107 przem\u00f3wienie do tych przera\u017conych, zastraszonych, n\u0119kanych w\u0105tpliwo\u015bciami ludzi.<\/span><\/p>\n

\u2013 Przyjechali\u015bcie tutaj \u2013 m\u00f3wi\u0142 \u2013 \u017ceby pracowa\u0107, tak jak nasi \u017co\u0142nierze walcz\u0105 na froncie. Kto mo\u017ce i chce pracowa\u0107, b\u0119dzie mia\u0142 tutaj dobrze.<\/span><\/p>\n

Po nim odezwa\u0142 si\u0119 Grabner. Wezwa\u0142 ludzi do rozebrania si\u0119, poniewa\u017c gro\u017c\u0105 epidemie, tak wi\u0119c we w\u0142asnym interesie powinni podda\u0107 si\u0119 dezynfekcji.<\/span><\/p>\n

\u2013 Najpierw musimy zadba\u0107 o wasze zdrowie \u2013 wyja\u015bni\u0142. \u2013 Dlatego p\u00f3jdziecie pod prysznic. A po k\u0105pieli ka\u017cdy dostanie talerz zupy.<\/span><\/p>\n

W zmartwia\u0142e twarze ludzi, kt\u00f3rzy chciwie ws\u0142uchiwali si\u0119 w ka\u017cde s\u0142owo, powr\u00f3ci\u0142o \u017cycie. Zacz\u0119li ufniej spogl\u0105da\u0107 w przysz\u0142o\u015b\u0107. Przekonuj\u0105ce wyst\u0105pienia esesman\u00f3w zrobi\u0142y swoje. Pocz\u0105tkowa nieufno\u015b\u0107 i podejrzliwo\u015b\u0107 ust\u0105pi\u0142y nadziei, a mo\u017ce nawet pewno\u015bci, \u017ce wszystko dobrze si\u0119 sko\u0144czy. H\u00f6ssler \u015bwietnie rozpozna\u0142 sytuacj\u0119 i te\u017c zabra\u0142 g\u0142os. Chc\u0105c przyda\u0107 fortelowi tonu ca\u0142kowitej wiarygodno\u015bci, odegra\u0142 przed coraz bardziej \u0142atwowiernym t\u0142umem prawdziwy spektakl.<\/span><\/p>\n

\u2013 A pan, naprzeciwko, w naro\u017cniku \u2013 zawo\u0142a\u0142, wskazuj\u0105c palcem niewysokiego m\u0119\u017cczyzn\u0119 \u2013 jaki ma pan zaw\u00f3d?!<\/span><\/p>\n

\u2013 Krawiec \u2013 zabrzmia\u0142a natychmiastowa odpowied\u017a.<\/span><\/p>\n

\u2013 Damski czy m\u0119ski? \u2013 dopytywa\u0142 H\u00f6ssler.<\/span><\/p>\n

\u2013 Jedno i drugie \u2013 zapytany odpowiedzia\u0142 pewnym g\u0142osem.<\/span><\/p>\n

\u2013 Znakomicie! \u2013 H\u00f6ssler udawa\u0142 zachwyconego. \u2013 W\u0142a\u015bnie takich ludzi potrzebujemy w naszych warsztatach. Po wyj\u015bciu z \u0142a\u017ani prosz\u0119 zaraz zg\u0142osi\u0107 si\u0119 do mnie. A pani, czego si\u0119 pani wyuczy\u0142a? \u2013 pytanie skierowane by\u0142o do przystojnej kobiety w \u015brednim wieku, kt\u00f3ra sta\u0142a ca\u0142kiem z przodu.<\/span><\/p>\n

\u2013 Jestem piel\u0119gniark\u0105, panie oficerze \u2013 odpowiedzia\u0142a.<\/span><\/p>\n

\u2013 A to ma pani szcz\u0119\u015bcie, potrzebne s\u0105 nam piel\u0119gniarki w lazaretach, a je\u015bli s\u0105 tu jeszcze inne, prosz\u0119 te\u017c zg\u0142osi\u0107 si\u0119 do mnie po k\u0105pieli.
\n<\/span>
\nart. poleci\u0142: Leon Rozenbaum<\/strong><\/em><\/span>
\n\u2013 Potrzebujemy rzemie\u015blnik\u00f3w ze wszystkich fach\u00f3w \u2013 w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 znowu Grabner. \u2013 Ale r\u00f3wnie\u017c instalator\u00f3w, elektryk\u00f3w, mechanik\u00f3w samochodowych, spawaczy, murarzy i betoniarzy. Potrzeba nam te\u017c ludzi do prac pomocniczych. Ka\u017cdy b\u0119dzie mia\u0142 zaj\u0119cie i dobry zarobek. A teraz \u2013 zako\u0144czy\u0142 Grabner \u2013 szybko si\u0119 rozbierajcie, bo inaczej zupa wystygnie.<\/span><\/p>\n

Pocz\u0105tkowy l\u0119k i obawy znikn\u0119\u0142y jak za dotkni\u0119ciem czarodziejskiej r\u00f3\u017cd\u017cki. M\u0119\u017cczy\u017ani i kobiety, \u0142agodni jak baranki, rozbierali si\u0119 bez krzyk\u00f3w i bicia. Ka\u017cdy stara\u0142 si\u0119 zrobi\u0107 to jak najszybciej, by zaraz uda\u0107 si\u0119 do k\u0105pieli i podda\u0107 nieuchronnej dezynfekcji. W kr\u00f3tkim czasie podw\u00f3rze opustosza\u0142o. Na ziemi wala\u0142y si\u0119 ju\u017c tylko buty, odzie\u017c, bielizna, walizki i kartony. Setki oszukanych, wprowadzonych w b\u0142\u0105d m\u0119\u017cczyzn, kobiet i dzieci wchodzi\u0142y ufnie i z nadziej\u0105 na przysz\u0142o\u015b\u0107 do du\u017cego, pozbawionego okien pomieszczenia. Kiedy ostatni przekroczyli pr\u00f3g, dwaj esesmani, kt\u00f3rzy tylko na to czekali, zatrzasn\u0119li ci\u0119\u017ckie, obite \u017celazem, uszczelnione gum\u0105 drzwi i zaryglowali zasuwy.<\/span><\/p>\n

Pe\u0142ni\u0105cy s\u0142u\u017cb\u0119 esesmani udali si\u0119 na p\u0142aski dach krematorium, z kt\u00f3rego przed chwil\u0105 przemawiano do t\u0142umu. Zdj\u0119li pokrywy z sze\u015bciu zamaskowanych otwor\u00f3w, za\u0142o\u017cyli maski przeciwgazowe i wsypali do komory zielononiebieskie kryszta\u0142ki cyklonu B.<\/span><\/p>\n

Tymczasem uruchomione zosta\u0142y silniki stoj\u0105cych wci\u0105\u017c w pobli\u017cu ci\u0119\u017car\u00f3wek. Ich ha\u0142as mia\u0142 zag\u0142uszy\u0107 krzyki umieraj\u0105cych i dobijanie si\u0119 do drzwi \u2013 tak by w obozie nic nie by\u0142o s\u0142ycha\u0107. My musieli\u015bmy prze\u017cywa\u0107 to wszystko z bliska. Zdawa\u0142o si\u0119, \u017ce nasta\u0142 s\u0105dny dzie\u0144. Wyra\u017anie s\u0142yszeli\u015bmy rozdzieraj\u0105cy p\u0142acz, wo\u0142anie o pomoc, modlitwy, silne uderzenia i \u0142omotanie do drzwi \u2013 a wszystko zag\u0142usza\u0142y pracuj\u0105ce na wysokich obrotach silniki. Aumeier, Grabner i H\u00f6ssler sprawdzali na zegarkach up\u0142yw czasu, zanim w komorze gazowej nasta\u0142a cisza. Robili przy tym makabryczne dowcipy. S\u0142ysza\u0142em, jak jeden z nich powiedzia\u0142:<\/span><\/p>\n

\u2013 Dzisiaj z prysznica musi lecie\u0107 wyj\u0105tkowo gor\u0105ca woda, bo tak g\u0142o\u015bno krzycz\u0105.<\/span><\/p>\n

Na ich twarzach malowa\u0142o si\u0119 zadowolenie ze zwyci\u0119stwa bez walki, zwyci\u0119stwa, kt\u00f3re III Rzesza odnios\u0142a nad swoim odwiecznym wrogiem.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Gdy ucich\u0142y j\u0119ki i charczenie umieraj\u0105cych, zamilk\u0142y r\u00f3wnie\u017c silniki. W ten spos\u00f3b pomy\u015blnie zako\u0144czy\u0142 si\u0119 kolejny etap akcji Sonderbehandlung, co potwierdzi\u0142 rozkaz: \u201eStra\u017c odwo\u0142a\u0107!\u201d.<\/span><\/p>\n

Kr\u00f3tko potem obok odizolowanego area\u0142u \u015bmierci ob\u00f3z budzi\u0142 si\u0119 do \u017cycia. Dy\u017curni d\u017awigali beczki z herbat\u0105, blokowi przygotowywali poranny apel, kapo przydzielali wi\u0119\u017ani\u00f3w do komand roboczych, a do naszych uszu dotar\u0142a ra\u017ana muzyka obozowej orkiestry, kt\u00f3ra przygrywa\u0142a grupom wychodz\u0105cym do pracy.<\/span><\/p>\n

Aumeier ze swoj\u0105 \u015bwit\u0105 zst\u0105pi\u0142 z dachu i skarp\u0105 zszed\u0142 na dziedziniec krematorium. Pewny siebie i z niejak\u0105 dum\u0105 zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do Quakernacka i jego kompan\u00f3w, formu\u0142uj\u0105c zdania, jakby mistrz przemawia\u0142 do uczni\u00f3w:<\/span><\/p>\n

\u2013 Kapujecie, jak trzeba to robi\u0107?<\/span><\/p>\n

Praktyka ta w nadchodz\u0105cym czasie stosowana by\u0142a jako wypr\u00f3bowana metoda masowego mordowania ludzi bez rozlewu krwi i zacz\u0119\u0142a przybiera\u0107 zastraszaj\u0105ce rozmiary. Od ko\u0144ca maja 1942 r. transport za transportem znika\u0142 w ten spos\u00f3b w krematorium Auschwitz.<\/span><\/p>\n

Z niemieckiego prze\u0142o\u017cy\u0142a Ewa Czerwiakowska<\/i><\/span><\/p>\n

Ok\u0142adka ksi\u0105\u017cki Filipa M\u00fcllera (1922-2013) ‘W krematoriach Auschwitz >Sonderbehandlung – mord na \u017bydach’ Fot. O\u015brodek KARTA<\/em><\/span><\/p>\n

\n

Tematy Karty<\/h2>\n

Tematy Karty to wsp\u00f3lny cykl magazynu “Ale Historia” oraz Fundacji O\u015brodka “Karta”<\/a>, kt\u00f3ra prowadzi najwi\u0119ksze w Polsce archiwum spo\u0142eczne XX wieku. B\u0119d\u0105 w nim prezentowane relacje \u015bwiadk\u00f3w historii opowiadaj\u0105cych o jednostkowych losach na tle najwa\u017cniejszych wydarze\u0144 minionego stulecia.<\/em><\/span><\/p>\n

Karta oddaje g\u0142os przewodnikom po czasie minionym \u2013 ich pochodz\u0105cym z pierwszej r\u0119ki \u015bwiadectwom. Historia ma tu przem\u00f3wi\u0107 wprost, bez po\u015brednik\u00f3w i partykularnych interpretacji. W Polsce spolaryzowanej, w kt\u00f3rej u\u017cywa si\u0119 przesz\u0142o\u015bci dla wzmacniania podzia\u0142\u00f3w, odrywanych od rzeczywisto\u015bci, powr\u00f3t do czystych \u017ar\u00f3de\u0142 mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 odnalezieniu gruntu. <\/em><\/span><\/p>\n

\"FundacjaFundacja O\u015brodka KARTA<\/span> Fot. materia\u0142y prasowe<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Birkenau, maj 1944 r. \u017bydowskie kobiety i dzieci przed krematorium III, w drodze do krematorium II (Fot. Bernhard Walter lub Ernst Hofmann \/ Lili Jacob \/ Fortepan) Wi\u0119zie\u0144 Sonderkommando w Auschwitz: Czy mieli\u015bmy zrezygnowa\u0107 z szansy na prze\u017cycie? Filip M\u00fcller, Filip M\u00fcller Czy zmieni\u0142oby przebieg wypadk\u00f3w, gdyby kto\u015b z nas stan\u0105\u0142 przed t\u0142umem i zawo\u0142a\u0142: […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/85264"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=85264"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/85264\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":85459,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/85264\/revisions\/85459"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=85264"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=85264"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=85264"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}